৭. দুক্খধম্মসুত্তং

২৪৪. যতো খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু সব্বেসংযেৰ দুক্খধম্মানং সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ যথাভূতং পজানাতি. তথা খো পনস্স কামা দিট্ঠা হোন্তি, যথাস্স কামে পস্সতো, যো কামেসু কামচ্ছন্দো কামস্নেহো কামমুচ্ছা কামপরিল়াহো, সো নানুসেতি. তথা খো পনস্স চারো চ ৰিহারো চ অনুবুদ্ধো হোতি, যথা চরন্তং ৰিহরন্তং অভিজ্ঝাদোমনস্সা পাপকা অকুসলা ধম্মা নানুসেন্তি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু সব্বেসংযেৰ দুক্খধম্মানং সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ যথাভূতং পজানাতি? ‘ইতি রূপং, ইতি রূপস্স সমুদযো, ইতি রূপস্স অত্থঙ্গমো; ইতি ৰেদনা… ইতি সঞ্ঞা… ইতি সঙ্খারা… ইতি ৰিঞ্ঞাণং, ইতি ৰিঞ্ঞাণস্স সমুদযো, ইতি ৰিঞ্ঞাণস্স অত্থঙ্গমো’তি – এৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু সব্বেসংযেৰ দুক্খধম্মানং সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ যথাভূতং পজানাতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো কামা দিট্ঠা হোন্তি? যথাস্স কামে পস্সতো, যো কামেসু কামচ্ছন্দো কামস্নেহো কামমুচ্ছা কামপরিল়াহো, সো নানুসেতি. সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, অঙ্গারকাসু সাধিকপোরিসা পুণ্ণা অঙ্গারানং ৰীতচ্চিকানং ৰীতধূমানং. অথ পুরিসো আগচ্ছেয্য জীৰিতুকামো অমরিতুকামো সুখকামো দুক্খপটিকূলো. তমেনং দ্ৰে বলৰন্তো পুরিসা নানাবাহাসু গহেত্ৰা, তং অঙ্গারকাসুং উপকড্ঢেয্যুং. সো ইতিচীতিচেৰ কাযং সন্নামেয্য. তং কিস্স হেতু? ঞাত [ঞাণং (ক.)] ঞ্হি, ভিক্খৰে, তস্স পুরিসস্স [পুরিসস্স হোতি (সী. স্যা. কং. পী.), পুরিসস্স হেতু হোতি (ক.) ম. নি. ২.৪৫] ইমং চাহং অঙ্গারকাসুং পপতিস্সামি, ততোনিদানং মরণং ৰা নিগচ্ছিস্সামি মরণমত্তং ৰা দুক্খন্তি. এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো অঙ্গারকাসূপমা কামা দিট্ঠা হোন্তি, যথাস্স কামে পস্সতো, যো কামেসু কামচ্ছন্দো কামস্নেহো কামমুচ্ছা কামপরিল়াহো, সো নানুসেতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো চারো চ ৰিহারো চ অনুবুদ্ধো হোতি, যথা চরন্তং ৰিহরন্তং অভিজ্ঝাদোমনস্সা পাপকা অকুসলা ধম্মা নানুস্সৰন্তি [নানুসেন্তি (ক.)]? সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, পুরিসো বহুকণ্টকং দাযং পৰিসেয্য. তস্স পুরতোপি কণ্টকো, পচ্ছতোপি কণ্টকো, উত্তরতোপি কণ্টকো, দক্খিণতোপি কণ্টকো, হেট্ঠতোপি কণ্টকো, উপরিতোপি কণ্টকো. সো সতোৰ অভিক্কমেয্য, সতোৰ পটিক্কমেয্য – ‘মা মং কণ্টকো’তি. এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, যং লোকে পিযরূপং সাতরূপং, অযং ৰুচ্চতি অরিযস্স ৰিনযে কণ্টকো’’তি. ইতি ৰিদিত্ৰা [কণ্ডকো. তং কণ্ডকোতি ইতি ৰিদিত্ৰা (সী.)] সংৰরো চ অসংৰরো চ ৰেদিতব্বো.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, অসংৰরো হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু চক্খুনা রূপং দিস্ৰা পিযরূপে রূপে অধিমুচ্চতি, অপ্পিযরূপে রূপে ব্যাপজ্জতি, অনুপট্ঠিতকাযস্সতি চ ৰিহরতি পরিত্তচেতসো, তঞ্চ চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং যথাভূতং নপ্পজানাতি, যত্থস্স তে উপ্পন্না পাপকা অকুসলা ধম্মা অপরিসেসা নিরুজ্ঝন্তি…পে… জিৰ্হায রসং সাযিত্ৰা…পে… মনসা ধম্মং ৰিঞ্ঞায পিযরূপে ধম্মে অধিমুচ্চতি, অপ্পিযরূপে ধম্মে ব্যাপজ্জতি, অনুপট্ঠিতকাযস্সতি চ ৰিহরতি পরিত্তচেতসো, তঞ্চ চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং যথাভূতং নপ্পজানাতি যত্থস্স তে উপ্পন্না পাপকা অকুসলা ধম্মা অপরিসেসা নিরুজ্ঝন্তি. এৰং খো, ভিক্খৰে, অসংৰরো হোতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, সংৰরো হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু চক্খুনা রূপং দিস্ৰা পিযরূপে রূপে নাধিমুচ্চতি, অপ্পিযরূপে রূপে ন ব্যাপজ্জতি, উপট্ঠিতকাযস্সতি চ ৰিহরতি অপ্পমাণচেতসো, তঞ্চ চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং যথাভূতং পজানাতি, যত্থস্স তে উপ্পন্না পাপকা অকুসলা ধম্মা অপরিসেসা নিরুজ্ঝন্তি…পে… জিৰ্হা রসং সাযিত্ৰা…পে… মনসা ধম্মং ৰিঞ্ঞায পিযরূপে ধম্মে নাধিমুচ্চতি, অপ্পিযরূপে ধম্মে ন ব্যাপজ্জতি, উপট্ঠিতকাযস্সতি চ ৰিহরতি অপ্পমাণচেতসো, তঞ্চ চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং যথাভূতং পজানাতি, যত্থস্স তে উপ্পন্না পাপকা অকুসলা ধম্মা অপরিসেসা নিরুজ্ঝন্তি. এৰং খো, ভিক্খৰে, সংৰরো হোতি.

‘‘তস্স চে, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো এৰং চরতো এৰং ৰিহরতো কদাচি করহচি সতিসম্মোসা উপ্পজ্জন্তি, পাপকা অকুসলা সরসঙ্কপ্পা সংযোজনিযা, দন্ধো, ভিক্খৰে, সতুপ্পাদো. অথ খো নং খিপ্পমেৰ পজহতি ৰিনোদেতি ব্যন্তীকরোতি অনভাৰং গমেতি.

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, পুরিসো দিৰসংসন্তত্তে [দিৰসসন্তত্তে (সী.)] অযোকটাহে দ্ৰে ৰা তীণি ৰা উদকফুসিতানি নিপাতেয্য. দন্ধো, ভিক্খৰে, উদকফুসিতানং নিপাতো, অথ খো নং খিপ্পমেৰ পরিক্খযং পরিযাদানং গচ্ছেয্য. এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, তস্স চে ভিক্খুনো এৰং চরতো, এৰং ৰিহরতো কদাচি করহচি সতিসম্মোসা উপ্পজ্জন্তি পাপকা অকুসলা সরসঙ্কপ্পা সংযোজনিযা, দন্ধো, ভিক্খৰে, সতুপ্পাদো. অথ খো নং খিপ্পমেৰ পজহতি ৰিনোদেতি ব্যন্তীকরোতি অনভাৰং গমেতি. এৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো চারো চ ৰিহারো চ অনুবুদ্ধো হোতি; যথা চরন্তং ৰিহরন্তং অভিজ্ঝাদোমনস্সা পাপকা অকুসলা ধম্মা নানুস্সৰন্তি. তঞ্চে, ভিক্খৰে, ভিক্খুং এৰং চরন্তং এৰং ৰিহরন্তং রাজানো ৰা রাজমহামত্তা ৰা মিত্তা ৰা অমচ্চা ৰা ঞাতী ৰা সালোহিতা ৰা, ভোগেহি অভিহট্ঠুং পৰারেয্যুং – ‘এহি [এৰং (সী.)], ভো পুরিস, কিং তে ইমে কাসাৰা অনুদহন্তি, কিং মুণ্ডো কপালমনুচরসি, এহি হীনাযাৰত্তিত্ৰা ভোগে চ ভুঞ্জস্সু, পুঞ্ঞানি চ করোহী’তি. সো ৰত, ভিক্খৰে, ভিক্খু এৰং চরন্তো এৰং ৰিহরন্তো সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৰত্তিস্সতীতি নেতং ঠানং ৰিজ্জতি.

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, গঙ্গা নদী পাচীননিন্না পাচীনপোণা পাচীনপব্ভারা. অথ মহাজনকাযো আগচ্ছেয্য কুদ্দাল-পিটকং আদায – ‘মযং ইমং গঙ্গং নদিং পচ্ছানিন্নং করিস্সাম পচ্ছাপোণং পচ্ছাপব্ভার’ন্তি. তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৰে, অপি নু খো সো মহাজনকাযো গঙ্গং নদিং পচ্ছানিন্নং করেয্য পচ্ছাপোণং পচ্ছাপব্ভার’’ন্তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘তং কিস্স হেতু’’? ‘‘গঙ্গা, ভন্তে, নদী পাচীননিন্না পাচীনপোণা পাচীনপব্ভারা; সা ন সুকরা পচ্ছানিন্না কাতুং পচ্ছাপোণা পচ্ছাপব্ভারা. যাৰদেৰ চ পন সো মহাজনকাযো কিলমথস্স ৰিঘাতস্স ভাগী অস্সা’’তি. ‘‘এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, তঞ্চে ভিক্খুং এৰং চরন্তং এৰং ৰিহরন্তং রাজানো ৰা রাজমহামত্তা ৰা মিত্তা ৰা অমচ্চা ৰা ঞাতী ৰা সালোহিতা ৰা ভোগেহি অভিহট্ঠুং পৰারেয্যুং – ‘এহি, ভো পুরিস, কিং তে ইমে কাসাৰা অনুদহন্তি, কিং মুণ্ডো কপালমনুচরসি, এহি হীনাযাৰত্তিত্ৰা ভোগে চ ভুঞ্জস্সু, পুঞ্ঞানি চ করোহী’তি. সো ৰত, ভিক্খৰে, ভিক্খু এৰং চরন্তো এৰং ৰিহরন্তো সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৰত্তিস্সতীতি নেতং ঠানং ৰিজ্জতি. তং কিস্স হেতু? যঞ্হি তং, ভিক্খৰে, চিত্তং দীঘরত্তং ৰিৰেকনিন্নং ৰিৰেকপোণং ৰিৰেকপব্ভারং, তথা [কঞ্চ (স্যা. কং. ক.)] হীনাযাৰত্তিস্সতীতি নেতং ঠানং ৰিজ্জতী’’তি. সত্তমং.