৪. কামগুণসুত্তং
১১৭. ‘‘পুব্বেৰ মে, ভিক্খৰে, সম্বোধা অনভিসম্বুদ্ধস্স বোধিসত্তস্সেৰ সতো এতদহোসি – ‘যেমে পঞ্চ কামগুণা চেতসো সম্ফুট্ঠপুব্বা অতীতা নিরুদ্ধা ৰিপরিণতা, তত্র মে চিত্তং বহুলং গচ্ছমানং গচ্ছেয্য পচ্চুপ্পন্নেসু ৰা অপ্পং ৰা অনাগতেসু’. তস্স ময্হং, ভিক্খৰে, এতদহোসি – ‘যেমে পঞ্চ কামগুণা চেতসো সম্ফুট্ঠপুব্বা অতীতা নিরুদ্ধা ৰিপরিণতা, তত্র মে অত্তরূপেন অপ্পমাদো সতি চেতসো আরক্খো করণীযো’. তস্মাতিহ, ভিক্খৰে, তুম্হাকম্পি যে তে পঞ্চ কামগুণা চেতসো সম্ফুট্ঠপুব্বা অতীতা নিরুদ্ধা ৰিপরিণতা, তত্র ৰো চিত্তং বহুলং গচ্ছমানং গচ্ছেয্য পচ্চুপ্পন্নেসু ৰা অপ্পং ৰা অনাগতেসু. তস্মাতিহ, ভিক্খৰে, তুম্হাকম্পি যে তে পঞ্চ কামগুণা চেতসো সম্ফুট্ঠপুব্বা অতীতা নিরুদ্ধা ৰিপরিণতা, তত্র ৰো অত্তরূপেহি অপ্পমাদো সতি চেতসো আরক্খো করণীযো. তস্মাতিহ, ভিক্খৰে, সে আযতনে ৰেদিতব্বে যত্থ চক্খু চ নিরুজ্ঝতি, রূপসঞ্ঞা চ নিরুজ্ঝতি, সে আযতনে ৰেদিতব্বে…পে… যত্থ জিৰ্হা চ নিরুজ্ঝতি, রসসঞ্ঞা চ নিরুজ্ঝতি, সে আযতনে ৰেদিতব্বে…পে… যত্থ মনো চ নিরুজ্ঝতি, ধম্মসঞ্ঞা চ নিরুজ্ঝতি, সে আযতনে ৰেদিতব্বে’’তি. ইদং ৰত্ৰা ভগৰা উট্ঠাযাসনা ৰিহারং পাৰিসি.
অথ খো তেসং ভিক্খূনং অচিরপক্কন্তস্স ভগৰতো এতদহোসি – ‘‘ইদং খো নো, আৰুসো, ভগৰা সংখিত্তেন উদ্দেসং উদ্দিসিত্ৰা ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভজিত্ৰা উট্ঠাযাসনা ৰিহারং পৰিট্ঠো – ‘তস্মাতিহ, ভিক্খৰে, সে আযতনে ৰেদিতব্বে যত্থ চক্খু চ নিরুজ্ঝতি, রূপসঞ্ঞা চ নিরুজ্ঝতি, সে আযতনে ৰেদিতব্বে…পে… যত্থ জিৰ্হা চ নিরুজ্ঝতি, রসসঞ্ঞা চ নিরুজ্ঝতি, সে আযতনে ৰেদিতব্বে…পে… যত্থ মনো চ নিরুজ্ঝতি, ধম্মসঞ্ঞা চ নিরুজ্ঝতি, সে আযতনে ৰেদিতব্বে’তি. কো নু খো ইমস্স ভগৰতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভত্তস্স ৰিত্থারেন অত্থং ৰিভজেয্যা’’তি?
অথ খো তেসং ভিক্খূনং এতদহোসি – ‘‘অযং খো আযস্মা আনন্দো সত্থু চেৰ সংৰণ্ণিতো, সম্ভাৰিতো চ ৰিঞ্ঞূনং সব্রহ্মচারীনং. পহোতি চাযস্মা আনন্দো ইমস্স ভগৰতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভত্তস্স ৰিত্থারেন অত্থং ৰিভজিতুং. যংনূন মযং যেনাযস্মা আনন্দো তেনুপসঙ্কমেয্যাম; উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মন্তং আনন্দং এতমত্থং পটিপুচ্ছেয্যামা’’তি.
অথ খো তে ভিক্খূ যেনাযস্মা আনন্দো তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মতা আনন্দেন সদ্ধিং সম্মোদিংসু. সম্মোদনীযং কথং সারণীযং ৰীতিসারেত্ৰা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো তে ভিক্খূ আযস্মন্তং আনন্দং এতদৰোচুং –
‘‘ইদং খো নো, আৰুসো আনন্দ, ভগৰা সংখিত্তেন উদ্দেসং উদ্দিসিত্ৰা ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভজিত্ৰা উট্ঠাযাসনা ৰিহারং পৰিট্ঠো – ‘তস্মাতিহ, ভিক্খৰে, সে আযতনে ৰেদিতব্বে যত্থ চক্খু চ নিরুজ্ঝতি, রূপসঞ্ঞা চ নিরুজ্ঝতি, সে আযতনে ৰেদিতব্বে…পে… যত্থ জিৰ্হা চ নিরুজ্ঝতি, রসসঞ্ঞা চ নিরুজ্ঝতি, সে আযতনে ৰেদিতব্বে…পে… যত্থ মনো চ নিরুজ্ঝতি, ধম্মসঞ্ঞা চ নিরুজ্ঝতি, সে আযতনে ৰেদিতব্বে’তি. তেসং নো, আৰুসো, অম্হাকং অচিরপক্কন্তস্স ভগৰতো এতদহোসি – ‘ইদং খো নো, আৰুসো, ভগৰা সংখিত্তেন উদ্দেসং উদ্দিসিত্ৰা ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভজিত্ৰা উট্ঠাযাসনা ৰিহারং পৰিট্ঠো – তস্মাতিহ, ভিক্খৰে, সে আযতনে ৰেদিতব্বে যত্থ চক্খু চ নিরুজ্ঝতি, রূপসঞ্ঞা চ নিরুজ্ঝতি, সে আযতনে ৰেদিতব্বে…পে… যত্থ জিৰ্হা চ নিরুজ্ঝতি, রসসঞ্ঞা চ নিরুজ্ঝতি সে আযতনে ৰেদিতব্বে…পে… যত্থ মনো চ নিরুজ্ঝতি, ধম্মসঞ্ঞা চ নিরুজ্ঝতি, সে আযতনে ৰেদিতব্বে’তি. কো নু খো ইমস্স ভগৰতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভত্তস্স ৰিত্থারেন অত্থং ৰিভজেয্যাতি? তেসং নো, আৰুসো, অম্হাকং এতদহোসি – ‘অযং খো আযস্মা আনন্দো সত্থু চেৰ সংৰণ্ণিতো, সম্ভাৰিতো চ ৰিঞ্ঞূনং সব্রহ্মচারীনং. পহোতি চাযস্মা আনন্দো ইমস্স ভগৰতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভত্তস্স ৰিত্থারেন অত্থং ৰিভজিতুং. যংনূন মযং যেনাযস্মা আনন্দো তেনুপসঙ্কমেয্যাম; উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মন্তং আনন্দং এতমত্থং পটিপুচ্ছেয্যামা’তি. ৰিভজতাযস্মা আনন্দো’’তি.
‘‘সেয্যথাপি, আৰুসো, পুরিসো সারত্থিকো সারগৰেসী সারপরিযেসনং চরমানো মহতো রুক্খস্স…পে… ৰিভজতাযস্মা আনন্দো অগরুং করিত্ৰাতি.
‘‘তেনহাৰুসো, সুণাথ, সাধুকং মনসি করোথ; ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৰমাৰুসো’’তি খো তে ভিক্খূ আযস্মতো আনন্দস্স পচ্চস্সোসুং. আযস্মা আনন্দো এতদৰোচ –
‘‘যং খো ৰো, আৰুসো, ভগৰা সংখিত্তেন উদ্দেসং উদ্দিসিত্ৰা ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভজিত্ৰা উট্ঠাযাসনা ৰিহারং পৰিট্ঠো – ‘তস্মাতিহ, ভিক্খৰে, সে আযতনে ৰেদিতব্বে যত্থ চক্খু চ নিরুজ্ঝতি, রূপসঞ্ঞা চ নিরুজ্ঝতি, সে আযতনে ৰেদিতব্বে…পে… যত্থ মনো চ নিরুজ্ঝতি, ধম্মসঞ্ঞা চ নিরুজ্ঝতি, সে আযতনে ৰেদিতব্বে’তি. ইমস্স খ্ৰাহং, আৰুসো, ভগৰতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভত্তস্স ৰিত্থারেন অত্থং আজানামি. সল়াযতননিরোধং নো এতং, আৰুসো, ভগৰতা সন্ধায ভাসিতং – ‘তস্মাতিহ, ভিক্খৰে, সে আযতনে ৰেদিতব্বে, যত্থ চক্খু চ নিরুজ্ঝতি, রূপসঞ্ঞা চ নিরুজ্ঝতি, সে আযতনে ৰেদিতব্বে…পে… যত্থ মনো চ নিরুজ্ঝতি, ধম্মসঞ্ঞা চ নিরুজ্ঝতি, সে আযতনে ৰেদিতব্বে’তি. অযং খো, আৰুসো, ভগৰা সংখিত্তেন উদ্দেসং উদ্দিসিত্ৰা ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভজিত্ৰা উট্ঠাযাসনা ৰিহারং পৰিট্ঠো – ‘তস্মাতিহ, ভিক্খৰে, সে আযতনে ৰেদিতব্বে যত্থ চক্খু চ নিরুজ্ঝতি, রূপসঞ্ঞা চ নিরুজ্ঝতি, সে আযতনে ৰেদিতব্বে…পে… যত্থ মনো চ নিরুজ্ঝতি, ধম্মসঞ্ঞা চ নিরুজ্ঝতি, সে আযতনে ৰেদিতব্বে’তি. ইমস্স খ্ৰাহং, আৰুসো, ভগৰতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভত্তস্স এৰং ৰিত্থারেন অত্থং আজানামি. আকঙ্খমানা চ পন তুম্হে আযস্মন্তো ভগৰন্তংযেৰ উপসঙ্কমথ; উপসঙ্কমিত্ৰা এতমত্থং পুচ্ছেয্যাথ. যথা ৰো ভগৰা ব্যাকরোতি তথা নং ধারেয্যাথা’’তি.
‘‘এৰমাৰুসো’’তি খো তে ভিক্খূ আযস্মতো আনন্দস্স পটিস্সুত্ৰা উট্ঠাযাসনা যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো তে ভিক্খূ ভগৰন্তং এতদৰোচুং –
‘‘যং খো নো, ভন্তে, ভগৰা সংখিত্তেন উদ্দেসং উদ্দিসিত্ৰা ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভজিত্ৰা উট্ঠাযাসনা ৰিহারং পৰিট্ঠো – ‘তস্মাতিহ, ভিক্খৰে, সে আযতনে ৰেদিতব্বে যত্থ চক্খু চ নিরুজ্ঝতি, রূপসঞ্ঞা চ নিরুজ্ঝতি, সে আযতনে ৰেদিতব্বে…পে… যত্থ জিৰ্হা চ নিরুজ্ঝতি, রসসঞ্ঞা চ নিরুজ্ঝতি, সে আযতনে ৰেদিতব্বে…পে… যত্থ মনো চ নিরুজ্ঝতি, ধম্মসঞ্ঞা চ নিরুজ্ঝতি, সে আযতনে ৰেদিতব্বে’তি, তেসং নো, ভন্তে, অম্হাকং অচিরপক্কন্তস্স ভগৰতো এতদহোসি – ‘ইদং খো নো, আৰুসো, ভগৰা সংখিত্তেন উদ্দেসং উদ্দিসিত্ৰা ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভজিত্ৰা উট্ঠাযাসনা ৰিহারং পৰিট্ঠো – তস্মাতিহ, ভিক্খৰে, সে আযতনে ৰেদিতব্বে যত্থ চক্খু চ নিরুজ্ঝতি, রূপসঞ্ঞা চ নিরুজ্ঝতি, সে আযতনে ৰেদিতব্বে…পে… যত্থ মনো চ নিরুজ্ঝতি, ধম্মসঞ্ঞা চ নিরুজ্ঝতি, সে আযতনে ৰেদিতব্বে’তি. ‘কো নু খো ইমস্স ভগৰতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভত্তস্স ৰিত্থারেন অত্থং ৰিভজেয্যা’তি? তেসং নো, ভন্তে, অম্হাকং এতদহোসি – ‘অযং খো আযস্মা আনন্দো সত্থু চেৰ সংৰণ্ণিতো, সম্ভাৰিতো চ ৰিঞ্ঞূনং সব্রহ্মচারীনং. পহোতি চাযস্মা আনন্দো ইমস্স ভগৰতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভত্তস্স ৰিত্থারেন অত্থং ৰিভজিতুং. যংনূন মযং যেনাযস্মা আনন্দো তেনুপসঙ্কমেয্যাম; উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মন্তং আনন্দং এতমত্থং পটিপুচ্ছেয্যামা’তি. অথ খো মযং, ভন্তে, যেনাযস্মা আনন্দো তেনুপসঙ্কমিম্হ; উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মন্তং আনন্দং এতমত্থং পটিপুচ্ছিম্হ. তেসং নো, ভন্তে, আযস্মতা আনন্দেন ইমেহি আকারেহি, ইমেহি পদেহি, ইমেহি ব্যঞ্জনেহি অত্থো ৰিভত্তো’’তি.
‘‘পণ্ডিতো, ভিক্খৰে, আনন্দো; মহাপঞ্ঞো, ভিক্খৰে, আনন্দো! মং চেপি তুম্হে, ভিক্খৰে, এতমত্থং পটিপুচ্ছেয্যাথ, অহম্পি তং এৰমেৰং ব্যাকরেয্যং যথা তং আনন্দেন ব্যাকতং. এসো চেৰেতস্স অত্থো. এৰঞ্চ নং ধারেয্যাথা’’তি. চতুত্থং.