১২. লোককামগুণৰগ্গো

১. পঠমমারপাসসুত্তং

১১৪. ‘‘সন্তি, ভিক্খৰে, চক্খুৰিঞ্ঞেয্যা রূপা, ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযরূপা কামূপসংহিতা রজনীযা. তঞ্চে, ভিক্খু, অভিনন্দতি অভিৰদতি অজ্ঝোসায তিট্ঠতি – অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, ভিক্খু আৰাসগতো মারস্স, মারস্স ৰসং গতো [ৰসগতো (সী. অট্ঠ. স্যা. অট্ঠ.)], পটিমুক্কস্স মারপাসো. বদ্ধো সো মারবন্ধনেন যথাকামকরণীযো পাপিমতো…পে….

‘‘সন্তি, ভিক্খৰে, জিৰ্হাৰিঞ্ঞেয্যা রসা, ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযরূপা কামূপসংহিতা রজনীযা. তঞ্চে ভিক্খু অভিনন্দতি অভিৰদতি অজ্ঝোসায তিট্ঠতি – অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, ভিক্খু আৰাসগতো মারস্স, মারস্স ৰসং গতো, পটিমুক্কস্স মারপাসো. বদ্ধো সো মারবন্ধনেন…পে….

‘‘সন্তি, ভিক্খৰে, মনোৰিঞ্ঞেয্যা ধম্মা, ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযরূপা কামূপসংহিতা রজনীযা. তঞ্চে ভিক্খু অভিনন্দতি অভিৰদতি অজ্ঝোসায তিট্ঠতি – অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, ভিক্খু আৰাসগতো মারস্স, মারস্স ৰসং গতো, পটিমুক্কস্স মারপাসো. বদ্ধো সো মারবন্ধনেন যথাকামকরণীযো পাপিমতো.

‘‘সন্তি চ খো, ভিক্খৰে, চক্খুৰিঞ্ঞেয্যা রূপা, ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযরূপা কামূপসংহিতা রজনীযা. তঞ্চে ভিক্খু নাভিনন্দতি নাভিৰদতি নাজ্ঝোসায তিট্ঠতি – অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, ভিক্খু নাৰাসগতো মারস্স, ন মারস্স ৰসং গতো, উম্মুক্কস্স মারপাসো. মুত্তো সো মারবন্ধনেন ন যথাকামকরণীযো পাপিমতো…পে….

‘‘সন্তি, ভিক্খৰে, জিৰ্হাৰিঞ্ঞেয্যা রসা, ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযরূপা কামূপসংহিতা রজনীযা. তঞ্চে ভিক্খু নাভিনন্দতি নাভিৰদতি নাজ্ঝোসায তিট্ঠতি – অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, ভিক্খু নাৰাসগতো মারস্স, ন মারস্স ৰসং গতো, উম্মুক্কস্স মারপাসো. মুত্তো সো মারবন্ধনেন ন যথাকামকরণীযো পাপিমতো…পে….

‘‘সন্তি, ভিক্খৰে, মনোৰিঞ্ঞেয্যা ধম্মা, ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযরূপা কামূপসংহিতা রজনীযা. তঞ্চে ভিক্খু নাভিনন্দতি নাভিৰদতি নাজ্ঝোসায তিট্ঠতি – অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, ভিক্খু নাৰাসগতো মারস্স, ন মারস্স ৰসং গতো, উম্মুক্কস্স মারপাসো. মুত্তো সো মারবন্ধনেন ন যথাকামকরণীযো পাপিমতো’’তি. পঠমং.

২. দুতিযমারপাসসুত্তং

১১৫. ‘‘সন্তি, ভিক্খৰে, চক্খুৰিঞ্ঞেয্যা রূপা, ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযরূপা কামূপসংহিতা রজনীযা. তঞ্চে ভিক্খু অভিনন্দতি অভিৰদতি অজ্ঝোসায তিট্ঠতি – অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, ভিক্খু বদ্ধো চক্খুৰিঞ্ঞেয্যেসু রূপেসু, আৰাসগতো মারস্স, মারস্স ৰসং গতো, পটিমুক্কস্স মারপাসো. বদ্ধো সো মারবন্ধনেন যথাকামকরণীযো পাপিমতো…পে….

‘‘সন্তি, ভিক্খৰে, জিৰ্হাৰিঞ্ঞেয্যা রসা…পে… সন্তি, ভিক্খৰে, মনোৰিঞ্ঞেয্যা ধম্মা, ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযরূপা কামূপসংহিতা রজনীযা. তঞ্চে ভিক্খু অভিনন্দতি অভিৰদতি অজ্ঝোসায তিট্ঠতি – অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, ভিক্খু বদ্ধো মনোৰিঞ্ঞেয্যেসু ধম্মেসু, আৰাসগতো মারস্স, মারস্স ৰসং গতো, পটিমুক্কস্স মারপাসো. বদ্ধো সো মারবন্ধনেন যথাকামকরণীযো পাপিমতো…পে….

‘‘সন্তি চ খো, ভিক্খৰে, চক্খুৰিঞ্ঞেয্যা রূপা, ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযরূপা কামূপসংহিতা রজনীযা. তঞ্চে ভিক্খু নাভিনন্দতি নাভিৰদতি নাজ্ঝোসায তিট্ঠতি – অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, ভিক্খু মুত্তো চক্খুৰিঞ্ঞেয্যেহি রূপেহি, নাৰাসগতো মারস্স, ন মারস্স ৰসং গতো, উম্মুক্কস্স মারপাসো. মুত্তো সো মারবন্ধনেন ন যথাকামকরণীযো পাপিমতো…পে….

‘‘সন্তি, ভিক্খৰে, জিৰ্হাৰিঞ্ঞেয্যা রসা…পে… সন্তি, ভিক্খৰে, মনোৰিঞ্ঞেয্যা ধম্মা, ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযরূপা কামূপসংহিতা রজনীযা. তঞ্চে ভিক্খু নাভিনন্দতি নাভিৰদতি নাজ্ঝোসায তিট্ঠতি – অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, ভিক্খু মুত্তো মনোৰিঞ্ঞেয্যেহি ধম্মেহি, নাৰাসগতো মারস্স, ন মারস্স ৰসং গতো, উম্মুক্কস্স মারপাসো. মুত্তো সো মারবন্ধনেন ন যথাকামকরণীযো পাপিমতো’’তি. দুতিযং.

৩. লোকন্তগমনসুত্তং

১১৬. ‘‘নাহং, ভিক্খৰে, গমনেন লোকস্স অন্তং ঞাতেয্যং, দট্ঠেয্যং [দিট্ঠেয্যং (স্যা. কং. ক.)], পত্তেয্যন্তি ৰদামি. ন চ পনাহং, ভিক্খৰে, অপ্পত্ৰা লোকস্স অন্তং দুক্খস্স অন্তকিরিযং ৰদামী’’তি. ইদং ৰত্ৰা ভগৰা উট্ঠাযাসনা ৰিহারং পাৰিসি. অথ খো তেসং ভিক্খূনং অচিরপক্কন্তস্স ভগৰতো এতদহোসি – ‘‘ইদং খো নো, আৰুসো, ভগৰা সংখিত্তেন উদ্দেসং উদ্দিসিত্ৰা ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভজিত্ৰা উট্ঠাযাসনা ৰিহারং পৰিট্ঠো – ‘নাহং, ভিক্খৰে, গমনেন লোকস্স অন্তং ঞাতেয্যং, দট্ঠেয্যং, পত্তেয্যন্তি ৰদামি. ন চ পনাহং, ভিক্খৰে, অপ্পত্ৰা লোকস্স অন্তং দুক্খস্স অন্তকিরিযং ৰদামী’তি. কো নু খো ইমস্স ভগৰতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভত্তস্স ৰিত্থারেন অত্থং ৰিভজেয্যা’’তি?

অথ খো তেসং ভিক্খূনং এতদহোসি – ‘‘অযং খো আযস্মা আনন্দো সত্থু চেৰ সংৰণ্ণিতো, সম্ভাৰিতো চ ৰিঞ্ঞূনং সব্রহ্মচারীনং. পহোতি চাযস্মা আনন্দো ইমস্স ভগৰতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভত্তস্স ৰিত্থারেন অত্থং ৰিভজিতুং. যংনূন মযং যেনাযস্মা আনন্দো তেনুপসঙ্কমেয্যাম; উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মন্তং আনন্দং এতমত্থং পটিপুচ্ছেয্যামা’’তি.

অথ খো তে ভিক্খূ যেনাযস্মা আনন্দো তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মতা আনন্দেন সদ্ধিং সম্মোদিংসু. সম্মোদনীযং কথং সারণীযং ৰীতিসারেত্ৰা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো তে ভিক্খূ আযস্মন্তং আনন্দং এতদৰোচুং –

‘‘ইদং খো নো, আৰুসো আনন্দ, ভগৰা সংখিত্তেন উদ্দেসং উদ্দিসিত্ৰা ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভজিত্ৰা উট্ঠাযাসনা ৰিহারং পৰিট্ঠো – ‘নাহং, ভিক্খৰে, গমনেন লোকস্স অন্তং ঞাতেয্যং, দট্ঠেয্যং, পত্তেয্যন্তি ৰদামি. ন চ পনাহং, ভিক্খৰে, অপ্পত্ৰা লোকস্স অন্তং দুক্খস্স অন্তকিরিযং ৰদামী’তি. তেসং নো, আৰুসো, অম্হাকং অচিরপক্কন্তস্স ভগৰতো এতদহোসি – ‘ইদং খো নো, আৰুসো, ভগৰা সংখিত্তেন উদ্দেসং উদ্দিসিত্ৰা ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভজিত্ৰা উট্ঠাযাসনা ৰিহারং পৰিট্ঠো – নাহং, ভিক্খৰে, গমনেন লোকস্স অন্তং ঞাতেয্যং, দট্ঠেয্যং, পত্তেয্যন্তি ৰদামি. ন চ পনাহং, ভিক্খৰে, অপ্পত্ৰা লোকস্স অন্তং দুক্খস্স অন্তকিরিযং ৰদামীতি. কো নু খো ইমস্স ভগৰতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভত্তস্স ৰিত্থারেন অত্থং ৰিভজেয্যা’তি? তেসং নো, আৰুসো, অম্হাকং এতদহোসি – ‘অযং খো, আৰুসো, আযস্মা আনন্দো সত্থু চেৰ সংৰণ্ণিতো, সম্ভাৰিতো চ ৰিঞ্ঞূনং সব্রহ্মচারীনং. পহোতি চাযস্মা আনন্দো ইমস্স ভগৰতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভত্তস্স ৰিত্থারেন অত্থং ৰিভজিতুং. যংনূন মযং যেনাযস্মা আনন্দো তেনুপসঙ্কমেয্যাম; উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মন্তং আনন্দং এতমত্থং পটিপুচ্ছেয্যামা’তি. ৰিভজতাযস্মা আনন্দো’’তি.

‘‘সেয্যথাপি, আৰুসো, পুরিসো সারত্থিকো সারগৰেসী সারপরিযেসনং চরমানো মহতো রুক্খস্স তিট্ঠতো সারৰতো অতিক্কম্মেৰ, মূলং অতিক্কম্মেৰ, খন্ধং সাখাপলাসে সারং পরিযেসিতব্বং মঞ্ঞেয্য; এৰং সম্পদমিদং আযস্মন্তানং সত্থরি সম্মুখীভূতে তং ভগৰন্তং অতিসিত্ৰা অম্হে এতমত্থং পটিপুচ্ছিতব্বং মঞ্ঞথ [মঞ্ঞেথ (পী. ক.)]. সো হাৰুসো, ভগৰা জানং জানাতি, পস্সং পস্সতি – চক্খুভূতো, ঞাণভূতো, ধম্মভূতো, ব্রহ্মভূতো, ৰত্তা, পৰত্তা, অত্থস্স নিন্নেতা, অমতস্স দাতা, ধম্মস্সামী, তথাগতো. সো চেৰ পনেতস্স কালো অহোসি যং ভগৰন্তংযেৰ এতমত্থং পটিপুচ্ছেয্যাথ. যথা ৰো ভগৰা ব্যাকরেয্য তথা ৰো ধারেয্যাথা’’তি.

‘‘অদ্ধাৰুসো আনন্দ, ভগৰা জানং জানাতি, পস্সং পস্সতি – চক্খুভূতো, ঞাণভূতো, ধম্মভূতো, ব্রহ্মভূতো, ৰত্তা, পৰত্তা, অত্থস্স নিন্নেতা, অমতস্স দাতা, ধম্মস্সামী, তথাগতো. সো চেৰ পনেতস্স কালো অহোসি যং ভগৰন্তংযেৰ এতমত্থং পটিপুচ্ছেয্যাম. যথা নো ভগৰা ব্যাকরেয্য তথা নং ধারেয্যাম. অপি চাযস্মা আনন্দো সত্থু চেৰ সংৰণ্ণিতো, সম্ভাৰিতো চ ৰিঞ্ঞূনং সব্রহ্মচারীনং. পহোতি চাযস্মা আনন্দো ইমস্স ভগৰতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভত্তস্স ৰিত্থারেন অত্থং ৰিভজিতুং. ৰিভজতাযস্মা আনন্দো অগরুং করিত্ৰা’’তি.

‘‘তেনহাৰুসো, সুণাথ, সাধুকং মনসি করোথ; ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৰমাৰুসো’’তি খো তে ভিক্খূ আযস্মতো আনন্দস্স পচ্চস্সোসুং. আযস্মা আনন্দো এতদৰোচ –

‘‘যং খো ৰো, আৰুসো, ভগৰা সংখিত্তেন উদ্দেসং উদ্দিসিত্ৰা ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভজিত্ৰা উট্ঠাযাসনা ৰিহারং পৰিট্ঠো – ‘নাহং, ভিক্খৰে, গমনেন লোকস্স অন্তং ঞাতেয্যং, দট্ঠেয্যং, পত্তেয্যন্তি ৰদামি. ন চ পনাহং, ভিক্খৰে, অপ্পত্ৰা লোকস্স অন্তং দুক্খস্স অন্তকিরিযং ৰদামী’তি, ইমস্স খ্ৰাহং, আৰুসো, ভগৰতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভত্তস্স ৰিত্থারেন অত্থং আজানামি. যেন খো, আৰুসো, লোকস্মিং লোকসঞ্ঞী হোতি লোকমানী – অযং ৰুচ্চতি অরিযস্স ৰিনযে লোকো. কেন চাৰুসো, লোকস্মিং লোকসঞ্ঞী হোতি লোকমানী? চক্খুনা খো, আৰুসো, লোকস্মিং লোকসঞ্ঞী হোতি লোকমানী. সোতেন খো, আৰুসো… ঘানেন খো, আৰুসো… জিৰ্হায খো, আৰুসো, লোকস্মিং লোকসঞ্ঞী হোতি লোকমানী. কাযেন খো, আৰুসো… মনেন খো, আৰুসো, লোকস্মিং লোকসঞ্ঞী হোতি লোকমানী. যেন খো, আৰুসো, লোকস্মিং লোকসঞ্ঞী হোতি লোকমানী – অযং ৰুচ্চতি অরিযস্স ৰিনযে লোকো. যং খো ৰো, আৰুসো, ভগৰা সংখিত্তেন উদ্দেসং উদ্দিসিত্ৰা ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভজিত্ৰা উট্ঠাযাসনা ৰিহারং পৰিট্ঠো – ‘নাহং, ভিক্খৰে, গমনেন লোকস্স অন্তং ঞাতেয্যং, দট্ঠেয্যং, পত্তেয্যন্তি ৰদামি. ন চ পনাহং, ভিক্খৰে, অপ্পত্ৰা লোকস্স অন্তং দুক্খস্স অন্তকিরিযং ৰদামী’তি, ইমস্স খ্ৰাহং, আৰুসো, ভগৰতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভত্তস্স এৰং ৰিত্থারেন অত্থং আজানামি. আকঙ্খমানা চ পন তুম্হে আযস্মন্তো ভগৰন্তংযেৰ উপসঙ্কমিত্ৰা এতমত্থং পটিপুচ্ছেয্যাথ. যথা ৰো ভগৰা ব্যাকরোতি তথা নং ধারেয্যাথা’’তি.

‘‘এৰমাৰুসো’’তি খো তে ভিক্খূ আযস্মতো আনন্দস্স পটিস্সুত্ৰা উট্ঠাযাসনা যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো তে ভিক্খূ ভগৰন্তং এতদৰোচুং –

‘‘যং খো নো, ভন্তে, ভগৰা সংখিত্তেন উদ্দেসং উদ্দিসিত্ৰা ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভজিত্ৰা উট্ঠাযাসনা ৰিহারং পৰিট্ঠো – ‘নাহং, ভিক্খৰে, গমনেন লোকস্স অন্তং ঞাতেয্যং, দট্ঠেয্যং, পত্তেয্যন্তি ৰদামি. ন চ পনাহং, ভিক্খৰে, অপ্পত্ৰা লোকস্স অন্তং দুক্খস্স অন্তকিরিযং ৰদামী’তি. তেসং নো, ভন্তে, অম্হাকং অচিরপক্কন্তস্স ভগৰতো এতদহোসি – ‘ইদং খো নো, আৰুসো, ভগৰা সংখিত্তেন উদ্দেসং উদ্দিসিত্ৰা ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভজিত্ৰা উট্ঠাযাসনা ৰিহারং পৰিট্ঠো – নাহং, ভিক্খৰে, গমনেন লোকস্স অন্তং ঞাতেয্যং, দট্ঠেয্যং, পত্তেয্যন্তি ৰদামি. ন চ পনাহং, ভিক্খৰে, অপ্পত্ৰা লোকস্স অন্তং দুক্খস্স অন্তকিরিযং ৰদামী’তি. কো নু খো ইমস্স ভগৰতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভত্তস্স ৰিত্থারেন অত্থং ৰিভজেয্যাতি? তেসং নো, ভন্তে, অম্হাকং এতদহোসি – ‘অযং খো আযস্মা আনন্দো সত্থু চেৰ সংৰণ্ণিতো, সম্ভাৰিতো চ ৰিঞ্ঞূনং সব্রহ্মচারীনং. পহোতি চাযস্মা আনন্দো ইমস্স ভগৰতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভত্তস্স ৰিত্থারেন অত্থং ৰিভজিতুং. যংনূন মযং যেনাযস্মা আনন্দো তেনুপসঙ্কমেয্যাম; উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মন্তং আনন্দং এতমত্থং পটিপুচ্ছেয্যামা’তি. অথ খো মযং, ভন্তে, যেনাযস্মা আনন্দো তেনুপসঙ্কমিম্হ; উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মন্তং আনন্দং এতমত্থং পটিপুচ্ছিম্হ. তেসং নো, ভন্তে, আযস্মতা আনন্দেন ইমেহি আকারেহি ইমেহি পদেহি ইমেহি ব্যঞ্জনেহি অত্থো ৰিভত্তো’’তি.

‘‘পণ্ডিতো, ভিক্খৰে, আনন্দো; মহাপঞ্ঞো, ভিক্খৰে, আনন্দো! মং চেপি তুম্হে, ভিক্খৰে, এতমত্থং পটিপুচ্ছেয্যাথ, অহম্পি তং এৰমেৰং ব্যাকরেয্যং যথা তং আনন্দেন ব্যাকতং. এসো চেৰেতস্স অত্থো, এৰঞ্চ নং ধারেয্যাথা’’তি. ততিযং.

৪. কামগুণসুত্তং

১১৭. ‘‘পুব্বেৰ মে, ভিক্খৰে, সম্বোধা অনভিসম্বুদ্ধস্স বোধিসত্তস্সেৰ সতো এতদহোসি – ‘যেমে পঞ্চ কামগুণা চেতসো সম্ফুট্ঠপুব্বা অতীতা নিরুদ্ধা ৰিপরিণতা, তত্র মে চিত্তং বহুলং গচ্ছমানং গচ্ছেয্য পচ্চুপ্পন্নেসু ৰা অপ্পং ৰা অনাগতেসু’. তস্স ময্হং, ভিক্খৰে, এতদহোসি – ‘যেমে পঞ্চ কামগুণা চেতসো সম্ফুট্ঠপুব্বা অতীতা নিরুদ্ধা ৰিপরিণতা, তত্র মে অত্তরূপেন অপ্পমাদো সতি চেতসো আরক্খো করণীযো’. তস্মাতিহ, ভিক্খৰে, তুম্হাকম্পি যে তে পঞ্চ কামগুণা চেতসো সম্ফুট্ঠপুব্বা অতীতা নিরুদ্ধা ৰিপরিণতা, তত্র ৰো চিত্তং বহুলং গচ্ছমানং গচ্ছেয্য পচ্চুপ্পন্নেসু ৰা অপ্পং ৰা অনাগতেসু. তস্মাতিহ, ভিক্খৰে, তুম্হাকম্পি যে তে পঞ্চ কামগুণা চেতসো সম্ফুট্ঠপুব্বা অতীতা নিরুদ্ধা ৰিপরিণতা, তত্র ৰো অত্তরূপেহি অপ্পমাদো সতি চেতসো আরক্খো করণীযো. তস্মাতিহ, ভিক্খৰে, সে আযতনে ৰেদিতব্বে যত্থ চক্খু চ নিরুজ্ঝতি, রূপসঞ্ঞা চ নিরুজ্ঝতি, সে আযতনে ৰেদিতব্বে…পে… যত্থ জিৰ্হা চ নিরুজ্ঝতি, রসসঞ্ঞা চ নিরুজ্ঝতি, সে আযতনে ৰেদিতব্বে…পে… যত্থ মনো চ নিরুজ্ঝতি, ধম্মসঞ্ঞা চ নিরুজ্ঝতি, সে আযতনে ৰেদিতব্বে’’তি. ইদং ৰত্ৰা ভগৰা উট্ঠাযাসনা ৰিহারং পাৰিসি.

অথ খো তেসং ভিক্খূনং অচিরপক্কন্তস্স ভগৰতো এতদহোসি – ‘‘ইদং খো নো, আৰুসো, ভগৰা সংখিত্তেন উদ্দেসং উদ্দিসিত্ৰা ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভজিত্ৰা উট্ঠাযাসনা ৰিহারং পৰিট্ঠো – ‘তস্মাতিহ, ভিক্খৰে, সে আযতনে ৰেদিতব্বে যত্থ চক্খু চ নিরুজ্ঝতি, রূপসঞ্ঞা চ নিরুজ্ঝতি, সে আযতনে ৰেদিতব্বে…পে… যত্থ জিৰ্হা চ নিরুজ্ঝতি, রসসঞ্ঞা চ নিরুজ্ঝতি, সে আযতনে ৰেদিতব্বে…পে… যত্থ মনো চ নিরুজ্ঝতি, ধম্মসঞ্ঞা চ নিরুজ্ঝতি, সে আযতনে ৰেদিতব্বে’তি. কো নু খো ইমস্স ভগৰতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভত্তস্স ৰিত্থারেন অত্থং ৰিভজেয্যা’’তি?

অথ খো তেসং ভিক্খূনং এতদহোসি – ‘‘অযং খো আযস্মা আনন্দো সত্থু চেৰ সংৰণ্ণিতো, সম্ভাৰিতো চ ৰিঞ্ঞূনং সব্রহ্মচারীনং. পহোতি চাযস্মা আনন্দো ইমস্স ভগৰতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভত্তস্স ৰিত্থারেন অত্থং ৰিভজিতুং. যংনূন মযং যেনাযস্মা আনন্দো তেনুপসঙ্কমেয্যাম; উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মন্তং আনন্দং এতমত্থং পটিপুচ্ছেয্যামা’’তি.

অথ খো তে ভিক্খূ যেনাযস্মা আনন্দো তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মতা আনন্দেন সদ্ধিং সম্মোদিংসু. সম্মোদনীযং কথং সারণীযং ৰীতিসারেত্ৰা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো তে ভিক্খূ আযস্মন্তং আনন্দং এতদৰোচুং –

‘‘ইদং খো নো, আৰুসো আনন্দ, ভগৰা সংখিত্তেন উদ্দেসং উদ্দিসিত্ৰা ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভজিত্ৰা উট্ঠাযাসনা ৰিহারং পৰিট্ঠো – ‘তস্মাতিহ, ভিক্খৰে, সে আযতনে ৰেদিতব্বে যত্থ চক্খু চ নিরুজ্ঝতি, রূপসঞ্ঞা চ নিরুজ্ঝতি, সে আযতনে ৰেদিতব্বে…পে… যত্থ জিৰ্হা চ নিরুজ্ঝতি, রসসঞ্ঞা চ নিরুজ্ঝতি, সে আযতনে ৰেদিতব্বে…পে… যত্থ মনো চ নিরুজ্ঝতি, ধম্মসঞ্ঞা চ নিরুজ্ঝতি, সে আযতনে ৰেদিতব্বে’তি. তেসং নো, আৰুসো, অম্হাকং অচিরপক্কন্তস্স ভগৰতো এতদহোসি – ‘ইদং খো নো, আৰুসো, ভগৰা সংখিত্তেন উদ্দেসং উদ্দিসিত্ৰা ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভজিত্ৰা উট্ঠাযাসনা ৰিহারং পৰিট্ঠো – তস্মাতিহ, ভিক্খৰে, সে আযতনে ৰেদিতব্বে যত্থ চক্খু চ নিরুজ্ঝতি, রূপসঞ্ঞা চ নিরুজ্ঝতি, সে আযতনে ৰেদিতব্বে…পে… যত্থ জিৰ্হা চ নিরুজ্ঝতি, রসসঞ্ঞা চ নিরুজ্ঝতি সে আযতনে ৰেদিতব্বে…পে… যত্থ মনো চ নিরুজ্ঝতি, ধম্মসঞ্ঞা চ নিরুজ্ঝতি, সে আযতনে ৰেদিতব্বে’তি. কো নু খো ইমস্স ভগৰতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভত্তস্স ৰিত্থারেন অত্থং ৰিভজেয্যাতি? তেসং নো, আৰুসো, অম্হাকং এতদহোসি – ‘অযং খো আযস্মা আনন্দো সত্থু চেৰ সংৰণ্ণিতো, সম্ভাৰিতো চ ৰিঞ্ঞূনং সব্রহ্মচারীনং. পহোতি চাযস্মা আনন্দো ইমস্স ভগৰতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভত্তস্স ৰিত্থারেন অত্থং ৰিভজিতুং. যংনূন মযং যেনাযস্মা আনন্দো তেনুপসঙ্কমেয্যাম; উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মন্তং আনন্দং এতমত্থং পটিপুচ্ছেয্যামা’তি. ৰিভজতাযস্মা আনন্দো’’তি.

‘‘সেয্যথাপি, আৰুসো, পুরিসো সারত্থিকো সারগৰেসী সারপরিযেসনং চরমানো মহতো রুক্খস্স…পে… ৰিভজতাযস্মা আনন্দো অগরুং করিত্ৰাতি.

‘‘তেনহাৰুসো, সুণাথ, সাধুকং মনসি করোথ; ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৰমাৰুসো’’তি খো তে ভিক্খূ আযস্মতো আনন্দস্স পচ্চস্সোসুং. আযস্মা আনন্দো এতদৰোচ –

‘‘যং খো ৰো, আৰুসো, ভগৰা সংখিত্তেন উদ্দেসং উদ্দিসিত্ৰা ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভজিত্ৰা উট্ঠাযাসনা ৰিহারং পৰিট্ঠো – ‘তস্মাতিহ, ভিক্খৰে, সে আযতনে ৰেদিতব্বে যত্থ চক্খু চ নিরুজ্ঝতি, রূপসঞ্ঞা চ নিরুজ্ঝতি, সে আযতনে ৰেদিতব্বে…পে… যত্থ মনো চ নিরুজ্ঝতি, ধম্মসঞ্ঞা চ নিরুজ্ঝতি, সে আযতনে ৰেদিতব্বে’তি. ইমস্স খ্ৰাহং, আৰুসো, ভগৰতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভত্তস্স ৰিত্থারেন অত্থং আজানামি. সল়াযতননিরোধং নো এতং, আৰুসো, ভগৰতা সন্ধায ভাসিতং – ‘তস্মাতিহ, ভিক্খৰে, সে আযতনে ৰেদিতব্বে, যত্থ চক্খু চ নিরুজ্ঝতি, রূপসঞ্ঞা চ নিরুজ্ঝতি, সে আযতনে ৰেদিতব্বে…পে… যত্থ মনো চ নিরুজ্ঝতি, ধম্মসঞ্ঞা চ নিরুজ্ঝতি, সে আযতনে ৰেদিতব্বে’তি. অযং খো, আৰুসো, ভগৰা সংখিত্তেন উদ্দেসং উদ্দিসিত্ৰা ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভজিত্ৰা উট্ঠাযাসনা ৰিহারং পৰিট্ঠো – ‘তস্মাতিহ, ভিক্খৰে, সে আযতনে ৰেদিতব্বে যত্থ চক্খু চ নিরুজ্ঝতি, রূপসঞ্ঞা চ নিরুজ্ঝতি, সে আযতনে ৰেদিতব্বে…পে… যত্থ মনো চ নিরুজ্ঝতি, ধম্মসঞ্ঞা চ নিরুজ্ঝতি, সে আযতনে ৰেদিতব্বে’তি. ইমস্স খ্ৰাহং, আৰুসো, ভগৰতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভত্তস্স এৰং ৰিত্থারেন অত্থং আজানামি. আকঙ্খমানা চ পন তুম্হে আযস্মন্তো ভগৰন্তংযেৰ উপসঙ্কমথ; উপসঙ্কমিত্ৰা এতমত্থং পুচ্ছেয্যাথ. যথা ৰো ভগৰা ব্যাকরোতি তথা নং ধারেয্যাথা’’তি.

‘‘এৰমাৰুসো’’তি খো তে ভিক্খূ আযস্মতো আনন্দস্স পটিস্সুত্ৰা উট্ঠাযাসনা যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো তে ভিক্খূ ভগৰন্তং এতদৰোচুং –

‘‘যং খো নো, ভন্তে, ভগৰা সংখিত্তেন উদ্দেসং উদ্দিসিত্ৰা ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভজিত্ৰা উট্ঠাযাসনা ৰিহারং পৰিট্ঠো – ‘তস্মাতিহ, ভিক্খৰে, সে আযতনে ৰেদিতব্বে যত্থ চক্খু চ নিরুজ্ঝতি, রূপসঞ্ঞা চ নিরুজ্ঝতি, সে আযতনে ৰেদিতব্বে…পে… যত্থ জিৰ্হা চ নিরুজ্ঝতি, রসসঞ্ঞা চ নিরুজ্ঝতি, সে আযতনে ৰেদিতব্বে…পে… যত্থ মনো চ নিরুজ্ঝতি, ধম্মসঞ্ঞা চ নিরুজ্ঝতি, সে আযতনে ৰেদিতব্বে’তি, তেসং নো, ভন্তে, অম্হাকং অচিরপক্কন্তস্স ভগৰতো এতদহোসি – ‘ইদং খো নো, আৰুসো, ভগৰা সংখিত্তেন উদ্দেসং উদ্দিসিত্ৰা ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভজিত্ৰা উট্ঠাযাসনা ৰিহারং পৰিট্ঠো – তস্মাতিহ, ভিক্খৰে, সে আযতনে ৰেদিতব্বে যত্থ চক্খু চ নিরুজ্ঝতি, রূপসঞ্ঞা চ নিরুজ্ঝতি, সে আযতনে ৰেদিতব্বে…পে… যত্থ মনো চ নিরুজ্ঝতি, ধম্মসঞ্ঞা চ নিরুজ্ঝতি, সে আযতনে ৰেদিতব্বে’তি. ‘কো নু খো ইমস্স ভগৰতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভত্তস্স ৰিত্থারেন অত্থং ৰিভজেয্যা’তি? তেসং নো, ভন্তে, অম্হাকং এতদহোসি – ‘অযং খো আযস্মা আনন্দো সত্থু চেৰ সংৰণ্ণিতো, সম্ভাৰিতো চ ৰিঞ্ঞূনং সব্রহ্মচারীনং. পহোতি চাযস্মা আনন্দো ইমস্স ভগৰতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভত্তস্স ৰিত্থারেন অত্থং ৰিভজিতুং. যংনূন মযং যেনাযস্মা আনন্দো তেনুপসঙ্কমেয্যাম; উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মন্তং আনন্দং এতমত্থং পটিপুচ্ছেয্যামা’তি. অথ খো মযং, ভন্তে, যেনাযস্মা আনন্দো তেনুপসঙ্কমিম্হ; উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মন্তং আনন্দং এতমত্থং পটিপুচ্ছিম্হ. তেসং নো, ভন্তে, আযস্মতা আনন্দেন ইমেহি আকারেহি, ইমেহি পদেহি, ইমেহি ব্যঞ্জনেহি অত্থো ৰিভত্তো’’তি.

‘‘পণ্ডিতো, ভিক্খৰে, আনন্দো; মহাপঞ্ঞো, ভিক্খৰে, আনন্দো! মং চেপি তুম্হে, ভিক্খৰে, এতমত্থং পটিপুচ্ছেয্যাথ, অহম্পি তং এৰমেৰং ব্যাকরেয্যং যথা তং আনন্দেন ব্যাকতং. এসো চেৰেতস্স অত্থো. এৰঞ্চ নং ধারেয্যাথা’’তি. চতুত্থং.

৫. সক্কপঞ্হসুত্তং

১১৮. একং সমযং ভগৰা রাজগহে ৰিহরতি গিজ্ঝকূটে পব্বতে. অথ খো সক্কো দেৰানমিন্দো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতো খো সক্কো দেৰানমিন্দো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘কো নু খো, ভন্তে, হেতু, কো পচ্চযো যেন মিধেকচ্চে সত্তা দিট্ঠেৰ ধম্মে নো পরিনিব্বাযন্তি? কো পন, ভন্তে, হেতু, কো পচ্চযো যেন মিধেকচ্চে সত্তা দিট্ঠেৰ ধম্মে পরিনিব্বাযন্তী’’তি?

‘‘সন্তি খো, দেৰানমিন্দ, চক্খুৰিঞ্ঞেয্যা রূপা, ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযরূপা কামূপসংহিতা রজনীযা. তঞ্চে ভিক্খু অভিনন্দতি অভিৰদতি অজ্ঝোসায তিট্ঠতি. তস্স তং অভিনন্দতো অভিৰদতো অজ্ঝোসায তিট্ঠতো তন্নিস্সিতং ৰিঞ্ঞাণং হোতি তদুপাদানং. সউপাদানো, দেৰানমিন্দ, ভিক্খু নো পরিনিব্বাযতি…পে….

‘‘সন্তি খো, দেৰানমিন্দ, জিৰ্হাৰিঞ্ঞেয্যা রসা…পে… সন্তি খো, দেৰানমিন্দ, মনোৰিঞ্ঞেয্যা ধম্মা, ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযরূপা কামূপসংহিতা রজনীযা. তঞ্চে ভিক্খু অভিনন্দতি অভিৰদতি অজ্ঝোসায তিট্ঠতি. তস্স তং অভিনন্দতো অভিৰদতো অজ্ঝোসায তিট্ঠতো তন্নিস্সিতং ৰিঞ্ঞাণং হোতি তদুপাদানং. সউপাদানো, দেৰানমিন্দ, ভিক্খু নো পরিনিব্বাযতি. অযং খো, দেৰানমিন্দ, হেতু, অযং পচ্চযো যেন মিধেকচ্চে সত্তা দিট্ঠেৰ ধম্মে নো পরিনিব্বাযন্তি.

‘‘সন্তি চ খো, দেৰানমিন্দ, চক্খুৰিঞ্ঞেয্যা রূপা, ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযরূপা কামূপসংহিতা রজনীযা. তঞ্চে ভিক্খু নাভিনন্দতি নাভিৰদতি নাজ্ঝোসায তিট্ঠতি. তস্স তং অনভিনন্দতো অনভিৰদতো অনজ্ঝোসায তিট্ঠতো ন তন্নিস্সিতং ৰিঞ্ঞাণং হোতি, ন তদুপাদানং. অনুপাদানো, দেৰানমিন্দ, ভিক্খু পরিনিব্বাযতি…পে….

‘‘সন্তি খো, দেৰানমিন্দ, জিৰ্হাৰিঞ্ঞেয্যা রসা…পে… সন্তি খো, দেৰানমিন্দ, মনোৰিঞ্ঞেয্যা ধম্মা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযরূপা কামূপসংহিতা রজনীযা. তঞ্চে ভিক্খু নাভিনন্দতি নাভিৰদতি নাজ্ঝোসায তিট্ঠতি. তস্স তং অনভিনন্দতো অনভিৰদতো অনজ্ঝোসায তিট্ঠতো ন তন্নিস্সিতং ৰিঞ্ঞাণং হোতি ন তদুপাদানং. অনুপাদানো, দেৰানমিন্দ, ভিক্খু পরিনিব্বাযতি. অযং খো, দেৰানমিন্দ, হেতু, অযং পচ্চযো যেন মিধেকচ্চে সত্তা দিট্ঠেৰ ধম্মে পরিনিব্বাযন্তী’’তি. পঞ্চমং.

৬. পঞ্চসিখসুত্তং

১১৯. একং সমযং ভগৰা রাজগহে ৰিহরতি গিজ্ঝকূটে পব্বতে. অথ খো পঞ্চসিখো গন্ধব্বদেৰপুত্তো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতো খো পঞ্চসিখো গন্ধব্বদেৰপুত্তো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘কো নু খো, ভন্তে, হেতু, কো পচ্চযো যেন মিধেকচ্চে সত্তা দিট্ঠেৰ ধম্মে নো পরিনিব্বাযন্তি? কো পন, ভন্তে, হেতু, কো পচ্চযো যেন মিধেকচ্চে সত্তা দিট্ঠেৰ ধম্মে পরিনিব্বাযন্তী’’তি? ‘‘সন্তি খো, পঞ্চসিখ, চক্খুৰিঞ্ঞেয্যা রূপা…পে… সন্তি খো, পঞ্চসিখ, মনোৰিঞ্ঞেয্যা ধম্মা, ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযরূপা কামূপসংহিতা রজনীযা. তঞ্চে ভিক্খু অভিনন্দতি অভিৰদতি অজ্ঝোসায তিট্ঠতি. তস্স তং অভিনন্দতো অভিৰদতো অজ্ঝোসায তিট্ঠতো তন্নিস্সিতং ৰিঞ্ঞাণং হোতি তদুপাদানং. সউপাদানো, পঞ্চসিখ, ভিক্খু নো পরিনিব্বাযতি. অযং খো, পঞ্চসিখ, হেতু, অযং পচ্চযো যেন মিধেকচ্চে সত্তা দিট্ঠেৰ ধম্মে নো পরিনিব্বাযন্তি’’.

‘‘সন্তি চ খো, পঞ্চসিখ, চক্খুৰিঞ্ঞেয্যা রূপা ইট্ঠা কন্তা মনাপা…পে… সন্তি খো, পঞ্চসিখ, মনোৰিঞ্ঞেয্যা ধম্মা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযরূপা কামূপসংহিতা রজনীযা. তঞ্চে ভিক্খু নাভিনন্দতি নাভিৰদতি নাজ্ঝোসায তিট্ঠতি, তস্স তং অনভিনন্দতো অনভিৰদতো অনজ্ঝোসায তিট্ঠতো ন তন্নিস্সিতং ৰিঞ্ঞাণং হোতি, ন তদুপাদানং. অনুপাদানো, পঞ্চসিখ, ভিক্খু পরিনিব্বাযতি. অযং খো, পঞ্চসিখ, হেতু, অযং পচ্চযো যেন মিধেকচ্চে সত্তা দিট্ঠেৰ ধম্মে পরিনিব্বাযন্তী’’তি. ছট্ঠং.

৭. সারিপুত্তসদ্ধিৰিহারিকসুত্তং

১২০. একং সমযং আযস্মা সারিপুত্তো সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. অথ খো অঞ্ঞতরো ভিক্খু যেনাযস্মা সারিপুত্তো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মতা সারিপুত্তেন সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সারণীযং ৰীতিসারেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো সো ভিক্খু আযস্মন্তং সারিপুত্তং এতদৰোচ – ‘‘সদ্ধিৰিহারিকো, আৰুসো সারিপুত্ত, ভিক্খু সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৰত্তো’’তি.

‘‘এৰমেতং, আৰুসো, হোতি ইন্দ্রিযেসু অগুত্তদ্ৰারস্স, ভোজনে অমত্তঞ্ঞুনো, জাগরিযং অননুযুত্তস্স. ‘সো ৰতাৰুসো, ভিক্খু ইন্দ্রিযেসু অগুত্তদ্ৰারো ভোজনে অমত্তঞ্ঞূ জাগরিযং অননুযুত্তো যাৰজীৰং পরিপুণ্ণং পরিসুদ্ধং ব্রহ্মচরিযং সন্তানেস্সতী’তি নেতং ঠানং ৰিজ্জতি. ‘সো ৰতাৰুসো, ভিক্খু ইন্দ্রিযেসু গুত্তদ্ৰারো, ভোজনে মত্তঞ্ঞূ, জাগরিযং অনুযুত্তো যাৰজীৰং পরিপুণ্ণং পরিসুদ্ধং ব্রহ্মচরিযং সন্তানেস্সতী’তি ঠানমেতং ৰিজ্জতি.

‘‘কথঞ্চাৰুসো, ইন্দ্রিযেসু গুত্তদ্ৰারো হোতি? ইধাৰুসো, ভিক্খু চক্খুনা রূপং দিস্ৰা ন নিমিত্তগ্গাহী হোতি নানুব্যঞ্জনগ্গাহী. যত্ৰাধিকরণমেনং চক্খুন্দ্রিযং অসংৰুতং ৰিহরন্তং অভিজ্ঝাদোমনস্সা পাপকা অকুসলা ধম্মা অন্ৰাস্সৰেয্যুং তস্স সংৰরায পটিপজ্জতি, রক্খতি চক্খুন্দ্রিযং, চক্খুন্দ্রিযে সংৰরং আপজ্জতি. সোতেন সদ্দং সুত্ৰা… ঘানেন গন্ধং ঘাযিত্ৰা… জিৰ্হায রসং সাযিত্ৰা… কাযেন ফোট্ঠব্বং ফুসিত্ৰা… মনসা ধম্মং ৰিঞ্ঞায ন নিমিত্তগ্গাহী হোতি নানুব্যঞ্জনগ্গাহী. যত্ৰাধিকরণমেনং মনিন্দ্রিযং অসংৰুতং ৰিহরন্তং অভিজ্ঝাদোমনস্সা পাপকা অকুসলা ধম্মা অন্ৰাস্সৰেয্যুং, তস্স সংৰরায পটিপজ্জতি, রক্খতি মনিন্দ্রিযং, মনিন্দ্রিযে সংৰরং আপজ্জতি. এৰং খো, আৰুসো, ইন্দ্রিযেসু গুত্তদ্ৰারো হোতি.

‘‘কথঞ্চাৰুসো, ভোজনে মত্তঞ্ঞূ হোতি? ইধাৰুসো, ভিক্খু পটিসঙ্খা যোনিসো আহারং আহারেতি – ‘নেৰ দৰায, ন মদায, ন মণ্ডনায, ন ৰিভূসনায, যাৰদেৰ ইমস্স কাযস্স ঠিতিযা যাপনায, ৰিহিংসূপরতিযা, ব্রহ্মচরিযানুগ্গহায. ইতি পুরাণঞ্চ ৰেদনং পটিহঙ্খামি, নৰঞ্চ ৰেদনং ন উপ্পাদেস্সামি, যাত্রা চ মে ভৰিস্সতি, অনৰজ্জতা চ ফাসুৰিহারো চা’তি. এৰং খো, আৰুসো, ভোজনে মত্তঞ্ঞূ হোতি.

‘‘কথঞ্চাৰুসো, জাগরিযং অনুযুত্তো হোতি? ইধাৰুসো, ভিক্খু দিৰসং চঙ্কমেন নিসজ্জায আৰরণীযেহি ধম্মেহি চিত্তং পরিসোধেতি. রত্তিযা পঠমং যামং চঙ্কমেন নিসজ্জায আৰরণীযেহি ধম্মেহি চিত্তং পরিসোধেতি. রত্তিযা মজ্ঝিমং যামং দক্খিণেন পস্সেন সীহসেয্যং কপ্পেতি পাদে পাদং অচ্চাধায সতো সম্পজানো, উট্ঠানসঞ্ঞং মনসি করিত্ৰা. রত্তিযা পচ্ছিমং যামং পচ্চুট্ঠায চঙ্কমেন নিসজ্জায আৰরণীযেহি ধম্মেহি চিত্তং পরিসোধেতি. এৰং খো, আৰুসো, জাগরিযং অনুযুত্তো হোতি. তস্মাতিহাৰুসো, এৰং সিক্খিতব্বং – ‘ইন্দ্রিযেসু গুত্তদ্ৰারা ভৰিস্সাম, ভোজনে মত্তঞ্ঞুনো, জাগরিযং অনুযুত্তা’তি. এৰঞ্হি ৰো, আৰুসো, সিক্খিতব্ব’’ন্তি. সত্তমং.

৮. রাহুলোৰাদসুত্তং

১২১. একং সমযং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. অথ খো ভগৰতো রহোগতস্স পটিসল্লীনস্স এৰং চেতসো পরিৰিতক্কো উদপাদি – ‘‘পরিপক্কা খো রাহুলস্স ৰিমুত্তিপরিপাচনিযা ধম্মা; যংনূনাহং রাহুলং উত্তরিং আসৰানং খযে ৰিনেয্য’’ন্তি. অথ খো ভগৰা পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায সাৰত্থিযং পিণ্ডায চরিত্ৰা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো আযস্মন্তং রাহুলং আমন্তেসি – ‘‘গণ্হাহি, রাহুল, নিসীদনং. যেন অন্ধৰনং তেনুপসঙ্কমিস্সাম দিৰাৰিহারাযা’’তি. ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা রাহুলো ভগৰতো পটিস্সুত্ৰা নিসীদনং আদায ভগৰন্তং পিট্ঠিতো পিট্ঠিতো অনুবন্ধি.

তেন খো পন সমযেন অনেকানি দেৰতাসহস্সানি ভগৰন্তং অনুবন্ধানি হোন্তি – ‘‘অজ্জ ভগৰা আযস্মন্তং রাহুলং উত্তরিং আসৰানং খযে ৰিনেস্সতী’’তি. অথ খো ভগৰা অন্ধৰনং অজ্ঝোগাহেত্ৰা অঞ্ঞতরস্মিং রুক্খমূলে পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. আযস্মাপি খো রাহুলো ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো আযস্মন্তং রাহুলং ভগৰা এতদৰোচ –

‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, রাহুল, চক্খু নিচ্চং ৰা অনিচ্চং ৰা’’তি?

‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’.

‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৰা তং সুখং ৰা’’তি?

‘‘দুক্খং, ভন্তে’’.

‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৰিপরিণামধম্মং, কল্লং নু তং সমনুপস্সিতুং – ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’’’তি?

‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ( ) [(তং কিং মঞ্ঞসি) এৰমিতরেসুপি (ম. নি. ৩.৪১৬-৪১৭)]

‘‘রূপা নিচ্চা ৰা অনিচ্চা ৰা’’তি?

‘‘অনিচ্চা, ভন্তে’’…পে….

‘‘চক্খুৰিঞ্ঞাণং নিচ্চং ৰা অনিচ্চং ৰা’’তি?

‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’…পে….

‘‘চক্খুসম্ফস্সো নিচ্চো ৰা অনিচ্চো ৰা’’তি?

‘‘অনিচ্চো, ভন্তে’’…পে….

‘‘যম্পিদং চক্খুসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদনাগতং, সঞ্ঞাগতং, সঙ্খারগতং, ৰিঞ্ঞাণগতং, তম্পি নিচ্চং ৰা অনিচ্চং ৰা’’তি?

‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’.

‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৰা তং সুখং ৰা’’তি?

‘‘দুক্খং, ভন্তে’’.

‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৰিপরিণামধম্মং, কল্লং নু তং সমনুপস্সিতুং – ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’’’তি?

‘‘নো হেতং, ভন্তে’’…পে….

‘‘জিৰ্হা নিচ্চা ৰা অনিচ্চা ৰা’’তি?

‘‘অনিচ্চা, ভন্তে’’…পে….

‘‘জিৰ্হাৰিঞ্ঞাণং নিচ্চং ৰা অনিচ্চং ৰা’’তি?

‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’…পে….

‘‘জিৰ্হাসম্ফস্সো নিচ্চো ৰা অনিচ্চো ৰা’’তি?

‘‘অনিচ্চো, ভন্তে’’…পে….

‘‘যম্পিদং জিৰ্হাসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদনাগতং, সঞ্ঞাগতং, সঙ্খারগতং, ৰিঞ্ঞাণগতং, তম্পি নিচ্চং ৰা অনিচ্চং ৰা’’তি?

‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’.

‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৰা তং সুখং ৰা’’তি?

‘‘দুক্খং, ভন্তে’’.

‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৰিপরিণামধম্মং, কল্লং নু তং সমনুপস্সিতুং – ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’’’তি?

‘‘নো হেতং, ভন্তে’’…পে….

‘‘মনো নিচ্চো ৰা অনিচ্চো ৰা’’তি?

‘‘অনিচ্চো, ভন্তে’’.

‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৰা তং সুখং ৰাতি?

‘‘দুক্খং, ভন্তে’’.

‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৰিপরিণামধম্মং, কল্লং নু তং সমনুপস্সিতুং ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’’’তি?

‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.

‘‘ধম্মা নিচ্চা ৰা অনিচ্চা ৰা’’তি?

‘‘অনিচ্চা, ভন্তে’’…পে….

‘‘মনোৰিঞ্ঞাণং নিচ্চং ৰা অনিচ্চং ৰা’’তি?

‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’…পে….

‘‘মনোসম্ফস্সো নিচ্চো ৰা অনিচ্চো ৰা’’তি?

‘‘অনিচ্চো, ভন্তে’’…পে….

‘‘যম্পিদং মনোসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদনাগতং, সঞ্ঞাগতং, সঙ্খারগতং, ৰিঞ্ঞাণগতং, তম্পি নিচ্চং ৰা অনিচ্চং ৰা’’তি?

‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’.

‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৰা তং সুখং ৰা’’তি?

‘‘দুক্খং, ভন্তে’’.

‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৰিপরিণামধম্মং, কল্লং নু তং সমনুপস্সিতুং – ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’’’তি?

‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.

‘‘এৰং পস্সং, রাহুল, সুতৰা অরিযসাৰকো চক্খুস্মিম্পি নিব্বিন্দতি, রূপেসুপি নিব্বিন্দতি, চক্খুৰিঞ্ঞাণেপি নিব্বিন্দতি, চক্খুসম্ফস্সেপি নিব্বিন্দতি, যম্পিদং চক্খুসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদনাগতং সঞ্ঞাগতং সঙ্খারগতং ৰিঞ্ঞাণগতং তস্মিম্পি নিব্বিন্দতি…পে… জিৰ্হাযপি নিব্বিন্দতি, রসেসুপি নিব্বিন্দতি, জিৰ্হাৰিঞ্ঞাণেপি নিব্বিন্দতি, জিৰ্হাসম্ফস্সেপি নিব্বিন্দতি, যম্পিদং জিৰ্হাসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদনাগতং সঞ্ঞাগতং সঙ্খারগতং ৰিঞ্ঞাণগতং তস্মিম্পি নিব্বিন্দতি…পে….

‘‘মনস্মিম্পি নিব্বিন্দতি, ধম্মেসুপি নিব্বিন্দতি, মনোৰিঞ্ঞাণেপি নিব্বিন্দতি, মনোসম্ফস্সেপি নিব্বিন্দতি, যম্পিদং মনোসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদনাগতং সঞ্ঞাগতং সঙ্খারগতং ৰিঞ্ঞাণগতং তস্মিম্পি নিব্বিন্দতি. নিব্বিন্দং ৰিরজ্জতি; ৰিরাগা ৰিমুচ্চতি; ৰিমুত্তস্মিং ৰিমুত্তমিতি ঞাণং হোতি. ‘খীণা জাতি, ৰুসিতং ব্রহ্মচরিযং, কতং করণীযং, নাপরং ইত্থত্তাযা’তি পজানাতী’’তি.

ইদমৰোচ ভগৰা. অত্তমনো আযস্মা রাহুলো ভগৰতো ভাসিতং অভিনন্দি. ইমস্মিঞ্চ পন ৰেয্যাকরণস্মিং ভঞ্ঞমানে আযস্মতো রাহুলস্স অনুপাদায আসৰেহি চিত্তং ৰিমুচ্চি. অনেকানঞ্চ দেৰতাসহস্সানং ৰিরজং ৰীতমলং ধম্মচক্খুং উদপাদি – ‘‘যং কিঞ্চি সমুদযধম্মং, সব্বং তং নিরোধধম্ম’’ন্তি. অট্ঠমং.

৯. সংযোজনিযধম্মসুত্তং

১২২. ‘‘সংযোজনিযে চ, ভিক্খৰে, ধম্মে দেসেস্সামি সংযোজনঞ্চ. তং সুণাথ. কতমে চ, ভিক্খৰে, সংযোজনিযা ধম্মা, কতমঞ্চ সংযোজনং? সন্তি, ভিক্খৰে, চক্খুৰিঞ্ঞেয্যা রূপা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযরূপা কামূপসংহিতা রজনীযা. ইমে ৰুচ্চন্তি, ভিক্খৰে, সংযোজনিযা ধম্মা. যো তত্থ ছন্দরাগো, তং তত্থ সংযোজনং…পে… সন্তি, ভিক্খৰে, জিৰ্হাৰিঞ্ঞেয্যা রসা…পে… সন্তি, ভিক্খৰে, মনোৰিঞ্ঞেয্যা ধম্মা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযরূপা কামূপসংহিতা রজনীযা. ইমে ৰুচ্চন্তি, ভিক্খৰে, সংযোজনিযা ধম্মা. যো তত্থ ছন্দরাগো তং তত্থ সংযোজন’’ন্তি. নৰমং.

১০. উপাদানিযধম্মসুত্তং

১২৩. ‘‘উপাদানিযে চ, ভিক্খৰে, ধম্মে দেসেস্সামি উপাদানঞ্চ. তং সুণাথ. কতমে চ, ভিক্খৰে, উপাদানিযা ধম্মা, কতমঞ্চ উপাদানং? সন্তি, ভিক্খৰে, চক্খুৰিঞ্ঞেয্যা রূপা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযরূপা কামূপসংহিতা রজনীযা. ইমে ৰুচ্চন্তি, ভিক্খৰে, উপাদানিযা ধম্মা. যো তত্থ ছন্দরাগো, তং তত্থ উপাদানং…পে… সন্তি, ভিক্খৰে, জিৰ্হাৰিঞ্ঞেয্যা রসা…পে… সন্তি, ভিক্খৰে, মনোৰিঞ্ঞেয্যা ধম্মা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযরূপা কামূপসংহিতা রজনীযা. ইমে ৰুচ্চন্তি, ভিক্খৰে, উপাদানিযা ধম্মা. যো তত্থ ছন্দরাগো তং তত্থ উপাদান’’ন্তি. দসমং.

লোককামগুণৰগ্গো দ্ৰাদসমো.

তস্সুদ্দানং –

মারপাসেন দ্ৰে ৰুত্তা, লোককামগুণেন চ;

সক্কো পঞ্চসিখো চেৰ, সারিপুত্তো চ রাহুলো;

সংযোজনং উপাদানং, ৰগ্গো তেন পৰুচ্চতীতি.