৩. লোকন্তগমনসুত্তং

১১৬. ‘‘নাহং, ভিক্খৰে, গমনেন লোকস্স অন্তং ঞাতেয্যং, দট্ঠেয্যং [দিট্ঠেয্যং (স্যা. কং. ক.)], পত্তেয্যন্তি ৰদামি. ন চ পনাহং, ভিক্খৰে, অপ্পত্ৰা লোকস্স অন্তং দুক্খস্স অন্তকিরিযং ৰদামী’’তি. ইদং ৰত্ৰা ভগৰা উট্ঠাযাসনা ৰিহারং পাৰিসি. অথ খো তেসং ভিক্খূনং অচিরপক্কন্তস্স ভগৰতো এতদহোসি – ‘‘ইদং খো নো, আৰুসো, ভগৰা সংখিত্তেন উদ্দেসং উদ্দিসিত্ৰা ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভজিত্ৰা উট্ঠাযাসনা ৰিহারং পৰিট্ঠো – ‘নাহং, ভিক্খৰে, গমনেন লোকস্স অন্তং ঞাতেয্যং, দট্ঠেয্যং, পত্তেয্যন্তি ৰদামি. ন চ পনাহং, ভিক্খৰে, অপ্পত্ৰা লোকস্স অন্তং দুক্খস্স অন্তকিরিযং ৰদামী’তি. কো নু খো ইমস্স ভগৰতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভত্তস্স ৰিত্থারেন অত্থং ৰিভজেয্যা’’তি?

অথ খো তেসং ভিক্খূনং এতদহোসি – ‘‘অযং খো আযস্মা আনন্দো সত্থু চেৰ সংৰণ্ণিতো, সম্ভাৰিতো চ ৰিঞ্ঞূনং সব্রহ্মচারীনং. পহোতি চাযস্মা আনন্দো ইমস্স ভগৰতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভত্তস্স ৰিত্থারেন অত্থং ৰিভজিতুং. যংনূন মযং যেনাযস্মা আনন্দো তেনুপসঙ্কমেয্যাম; উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মন্তং আনন্দং এতমত্থং পটিপুচ্ছেয্যামা’’তি.

অথ খো তে ভিক্খূ যেনাযস্মা আনন্দো তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মতা আনন্দেন সদ্ধিং সম্মোদিংসু. সম্মোদনীযং কথং সারণীযং ৰীতিসারেত্ৰা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো তে ভিক্খূ আযস্মন্তং আনন্দং এতদৰোচুং –

‘‘ইদং খো নো, আৰুসো আনন্দ, ভগৰা সংখিত্তেন উদ্দেসং উদ্দিসিত্ৰা ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভজিত্ৰা উট্ঠাযাসনা ৰিহারং পৰিট্ঠো – ‘নাহং, ভিক্খৰে, গমনেন লোকস্স অন্তং ঞাতেয্যং, দট্ঠেয্যং, পত্তেয্যন্তি ৰদামি. ন চ পনাহং, ভিক্খৰে, অপ্পত্ৰা লোকস্স অন্তং দুক্খস্স অন্তকিরিযং ৰদামী’তি. তেসং নো, আৰুসো, অম্হাকং অচিরপক্কন্তস্স ভগৰতো এতদহোসি – ‘ইদং খো নো, আৰুসো, ভগৰা সংখিত্তেন উদ্দেসং উদ্দিসিত্ৰা ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভজিত্ৰা উট্ঠাযাসনা ৰিহারং পৰিট্ঠো – নাহং, ভিক্খৰে, গমনেন লোকস্স অন্তং ঞাতেয্যং, দট্ঠেয্যং, পত্তেয্যন্তি ৰদামি. ন চ পনাহং, ভিক্খৰে, অপ্পত্ৰা লোকস্স অন্তং দুক্খস্স অন্তকিরিযং ৰদামীতি. কো নু খো ইমস্স ভগৰতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভত্তস্স ৰিত্থারেন অত্থং ৰিভজেয্যা’তি? তেসং নো, আৰুসো, অম্হাকং এতদহোসি – ‘অযং খো, আৰুসো, আযস্মা আনন্দো সত্থু চেৰ সংৰণ্ণিতো, সম্ভাৰিতো চ ৰিঞ্ঞূনং সব্রহ্মচারীনং. পহোতি চাযস্মা আনন্দো ইমস্স ভগৰতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভত্তস্স ৰিত্থারেন অত্থং ৰিভজিতুং. যংনূন মযং যেনাযস্মা আনন্দো তেনুপসঙ্কমেয্যাম; উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মন্তং আনন্দং এতমত্থং পটিপুচ্ছেয্যামা’তি. ৰিভজতাযস্মা আনন্দো’’তি.

‘‘সেয্যথাপি, আৰুসো, পুরিসো সারত্থিকো সারগৰেসী সারপরিযেসনং চরমানো মহতো রুক্খস্স তিট্ঠতো সারৰতো অতিক্কম্মেৰ, মূলং অতিক্কম্মেৰ, খন্ধং সাখাপলাসে সারং পরিযেসিতব্বং মঞ্ঞেয্য; এৰং সম্পদমিদং আযস্মন্তানং সত্থরি সম্মুখীভূতে তং ভগৰন্তং অতিসিত্ৰা অম্হে এতমত্থং পটিপুচ্ছিতব্বং মঞ্ঞথ [মঞ্ঞেথ (পী. ক.)]. সো হাৰুসো, ভগৰা জানং জানাতি, পস্সং পস্সতি – চক্খুভূতো, ঞাণভূতো, ধম্মভূতো, ব্রহ্মভূতো, ৰত্তা, পৰত্তা, অত্থস্স নিন্নেতা, অমতস্স দাতা, ধম্মস্সামী, তথাগতো. সো চেৰ পনেতস্স কালো অহোসি যং ভগৰন্তংযেৰ এতমত্থং পটিপুচ্ছেয্যাথ. যথা ৰো ভগৰা ব্যাকরেয্য তথা ৰো ধারেয্যাথা’’তি.

‘‘অদ্ধাৰুসো আনন্দ, ভগৰা জানং জানাতি, পস্সং পস্সতি – চক্খুভূতো, ঞাণভূতো, ধম্মভূতো, ব্রহ্মভূতো, ৰত্তা, পৰত্তা, অত্থস্স নিন্নেতা, অমতস্স দাতা, ধম্মস্সামী, তথাগতো. সো চেৰ পনেতস্স কালো অহোসি যং ভগৰন্তংযেৰ এতমত্থং পটিপুচ্ছেয্যাম. যথা নো ভগৰা ব্যাকরেয্য তথা নং ধারেয্যাম. অপি চাযস্মা আনন্দো সত্থু চেৰ সংৰণ্ণিতো, সম্ভাৰিতো চ ৰিঞ্ঞূনং সব্রহ্মচারীনং. পহোতি চাযস্মা আনন্দো ইমস্স ভগৰতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভত্তস্স ৰিত্থারেন অত্থং ৰিভজিতুং. ৰিভজতাযস্মা আনন্দো অগরুং করিত্ৰা’’তি.

‘‘তেনহাৰুসো, সুণাথ, সাধুকং মনসি করোথ; ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৰমাৰুসো’’তি খো তে ভিক্খূ আযস্মতো আনন্দস্স পচ্চস্সোসুং. আযস্মা আনন্দো এতদৰোচ –

‘‘যং খো ৰো, আৰুসো, ভগৰা সংখিত্তেন উদ্দেসং উদ্দিসিত্ৰা ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভজিত্ৰা উট্ঠাযাসনা ৰিহারং পৰিট্ঠো – ‘নাহং, ভিক্খৰে, গমনেন লোকস্স অন্তং ঞাতেয্যং, দট্ঠেয্যং, পত্তেয্যন্তি ৰদামি. ন চ পনাহং, ভিক্খৰে, অপ্পত্ৰা লোকস্স অন্তং দুক্খস্স অন্তকিরিযং ৰদামী’তি, ইমস্স খ্ৰাহং, আৰুসো, ভগৰতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভত্তস্স ৰিত্থারেন অত্থং আজানামি. যেন খো, আৰুসো, লোকস্মিং লোকসঞ্ঞী হোতি লোকমানী – অযং ৰুচ্চতি অরিযস্স ৰিনযে লোকো. কেন চাৰুসো, লোকস্মিং লোকসঞ্ঞী হোতি লোকমানী? চক্খুনা খো, আৰুসো, লোকস্মিং লোকসঞ্ঞী হোতি লোকমানী. সোতেন খো, আৰুসো… ঘানেন খো, আৰুসো… জিৰ্হায খো, আৰুসো, লোকস্মিং লোকসঞ্ঞী হোতি লোকমানী. কাযেন খো, আৰুসো… মনেন খো, আৰুসো, লোকস্মিং লোকসঞ্ঞী হোতি লোকমানী. যেন খো, আৰুসো, লোকস্মিং লোকসঞ্ঞী হোতি লোকমানী – অযং ৰুচ্চতি অরিযস্স ৰিনযে লোকো. যং খো ৰো, আৰুসো, ভগৰা সংখিত্তেন উদ্দেসং উদ্দিসিত্ৰা ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভজিত্ৰা উট্ঠাযাসনা ৰিহারং পৰিট্ঠো – ‘নাহং, ভিক্খৰে, গমনেন লোকস্স অন্তং ঞাতেয্যং, দট্ঠেয্যং, পত্তেয্যন্তি ৰদামি. ন চ পনাহং, ভিক্খৰে, অপ্পত্ৰা লোকস্স অন্তং দুক্খস্স অন্তকিরিযং ৰদামী’তি, ইমস্স খ্ৰাহং, আৰুসো, ভগৰতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভত্তস্স এৰং ৰিত্থারেন অত্থং আজানামি. আকঙ্খমানা চ পন তুম্হে আযস্মন্তো ভগৰন্তংযেৰ উপসঙ্কমিত্ৰা এতমত্থং পটিপুচ্ছেয্যাথ. যথা ৰো ভগৰা ব্যাকরোতি তথা নং ধারেয্যাথা’’তি.

‘‘এৰমাৰুসো’’তি খো তে ভিক্খূ আযস্মতো আনন্দস্স পটিস্সুত্ৰা উট্ঠাযাসনা যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো তে ভিক্খূ ভগৰন্তং এতদৰোচুং –

‘‘যং খো নো, ভন্তে, ভগৰা সংখিত্তেন উদ্দেসং উদ্দিসিত্ৰা ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভজিত্ৰা উট্ঠাযাসনা ৰিহারং পৰিট্ঠো – ‘নাহং, ভিক্খৰে, গমনেন লোকস্স অন্তং ঞাতেয্যং, দট্ঠেয্যং, পত্তেয্যন্তি ৰদামি. ন চ পনাহং, ভিক্খৰে, অপ্পত্ৰা লোকস্স অন্তং দুক্খস্স অন্তকিরিযং ৰদামী’তি. তেসং নো, ভন্তে, অম্হাকং অচিরপক্কন্তস্স ভগৰতো এতদহোসি – ‘ইদং খো নো, আৰুসো, ভগৰা সংখিত্তেন উদ্দেসং উদ্দিসিত্ৰা ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভজিত্ৰা উট্ঠাযাসনা ৰিহারং পৰিট্ঠো – নাহং, ভিক্খৰে, গমনেন লোকস্স অন্তং ঞাতেয্যং, দট্ঠেয্যং, পত্তেয্যন্তি ৰদামি. ন চ পনাহং, ভিক্খৰে, অপ্পত্ৰা লোকস্স অন্তং দুক্খস্স অন্তকিরিযং ৰদামী’তি. কো নু খো ইমস্স ভগৰতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভত্তস্স ৰিত্থারেন অত্থং ৰিভজেয্যাতি? তেসং নো, ভন্তে, অম্হাকং এতদহোসি – ‘অযং খো আযস্মা আনন্দো সত্থু চেৰ সংৰণ্ণিতো, সম্ভাৰিতো চ ৰিঞ্ঞূনং সব্রহ্মচারীনং. পহোতি চাযস্মা আনন্দো ইমস্স ভগৰতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভত্তস্স ৰিত্থারেন অত্থং ৰিভজিতুং. যংনূন মযং যেনাযস্মা আনন্দো তেনুপসঙ্কমেয্যাম; উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মন্তং আনন্দং এতমত্থং পটিপুচ্ছেয্যামা’তি. অথ খো মযং, ভন্তে, যেনাযস্মা আনন্দো তেনুপসঙ্কমিম্হ; উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মন্তং আনন্দং এতমত্থং পটিপুচ্ছিম্হ. তেসং নো, ভন্তে, আযস্মতা আনন্দেন ইমেহি আকারেহি ইমেহি পদেহি ইমেহি ব্যঞ্জনেহি অত্থো ৰিভত্তো’’তি.

‘‘পণ্ডিতো, ভিক্খৰে, আনন্দো; মহাপঞ্ঞো, ভিক্খৰে, আনন্দো! মং চেপি তুম্হে, ভিক্খৰে, এতমত্থং পটিপুচ্ছেয্যাথ, অহম্পি তং এৰমেৰং ব্যাকরেয্যং যথা তং আনন্দেন ব্যাকতং. এসো চেৰেতস্স অত্থো, এৰঞ্চ নং ধারেয্যাথা’’তি. ততিযং.