৬. সম্মসসুত্তং

৬৬. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা কুরূসু ৰিহরতি কম্মাসধম্মং নাম কুরূনং নিগমো. তত্র খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ভিক্খৰো’’তি. ‘‘ভদন্তে’’তি তে ভিক্খূ ভগৰতো পচ্চস্সোসুং. ভগৰা এতদৰোচ – ‘‘সম্মসথ নো তুম্হে, ভিক্খৰে, অন্তরং সম্মস’’ন্তি [অন্তরা সম্মসনন্তি (সী.)]. এৰং ৰুত্তে, অঞ্ঞতরো ভিক্খু ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘অহং খো, ভন্তে, সম্মসামি অন্তরং সম্মস’’ন্তি. ‘‘যথা কথং পন ত্ৰং, ভিক্খু, সম্মসসি অন্তরং সম্মস’’ন্তি? অথ খো সো ভিক্খু ব্যাকাসি. যথা সো ভিক্খু ব্যাকাসি ন সো ভিক্খু ভগৰতো চিত্তং আরাধেসি.

এৰং ৰুত্তে, আযস্মা আনন্দো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘এতস্স, ভগৰা, কালো; এতস্স, সুগত, কালো; যং ভগৰা অন্তরং সম্মসং ভাসেয্য. ভগৰতো সুত্ৰা ভিক্খূ ধারেস্সন্তী’’তি. ‘‘তেনহানন্দ, সুণাথ, সাধুকং মনসি করোথ; ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো তে ভিক্খূ ভগৰতো পচ্চস্সোসুং. ভগৰা এতদৰোচ –

‘‘ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু সম্মসমানো সম্মসতি অন্তরং সম্মসং [সম্মসনং (সী.)] – ‘যং খো ইদং অনেকৰিধং নানপ্পকারকং দুক্খং লোকে উপ্পজ্জতি জরামরণং. ইদং খো দুক্খং কিংনিদানং কিংসমুদযং কিংজাতিকং কিংপভৰং, কিস্মিং সতি জরামরণং হোতি, কিস্মিং অসতি জরামরণং ন হোতী’তি? সো সম্মসমানো এৰং জানাতি – ‘যং খো ইদং অনেকৰিধং নানপ্পকারকং দুক্খং লোকে উপ্পজ্জতি জরামরণং. ইদং খো দুক্খং উপধিনিদানং উপধিসমুদযং উপধিজাতিকং উপধিপভৰং, উপধিস্মিং সতি জরামরণং হোতি, উপধিস্মিং অসতি জরামরণং ন হোতী’তি. সো জরামরণঞ্চ পজানাতি জরামরণসমুদযঞ্চ পজানাতি জরামরণনিরোধঞ্চ পজানাতি যা চ জরামরণনিরোধসারুপ্পগামিনী পটিপদা তঞ্চ পজানাতি. তথাপটিপন্নো চ হোতি অনুধম্মচারী. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, ভিক্খু সব্বসো সম্মা দুক্খক্খযায পটিপন্নো জরামরণনিরোধায.

‘‘অথাপরং সম্মসমানো সম্মসতি অন্তরং সম্মসং – ‘উপধি পনাযং কিংনিদানো কিংসমুদযো কিংজাতিকো কিংপভৰো, কিস্মিং সতি উপধি হোতি, কিস্মিং অসতি উপধি ন হোতী’তি? সো সম্মসমানো এৰং জানাতি – ‘উপধি তণ্হানিদানো তণ্হাসমুদযো তণ্হাজাতিকো তণ্হাপভৰো, তণ্হায সতি উপধি হোতি, তণ্হায অসতি উপধি ন হোতী’তি. সো উপধিঞ্চ পজানাতি উপধিসমুদযঞ্চ পজানাতি উপধিনিরোধঞ্চ পজানাতি যা চ উপধিনিরোধসারুপ্পগামিনী পটিপদা তঞ্চ পজানাতি. তথা পটিপন্নো চ হোতি অনুধম্মচারী. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, ভিক্খু সব্বসো সম্মা দুক্খক্খযায পটিপন্নো উপধিনিরোধায.

‘‘অথাপরং সম্মসমানো সম্মসতি অন্তরং সম্মসং – ‘তণ্হা পনাযং কত্থ উপ্পজ্জমানা উপ্পজ্জতি, কত্থ নিৰিসমানা নিৰিসতী’তি? সো সম্মসমানো এৰং জানাতি – যং খো লোকে পিযরূপং সাতরূপং এত্থেসা তণ্হা উপ্পজ্জমানা উপ্পজ্জতি, এত্থ নিৰিসমানা নিৰিসতি. কিঞ্চ লোকে পিযরূপং সাতরূপং? চক্খুং লোকে পিযরূপং, সাতরূপং. এত্থেসা তণ্হা উপ্পজ্জমানা উপ্পজ্জতি, এত্থ নিৰিসমানা নিৰিসতি. সোতং লোকে পিযরূপং সাতরূপং…পে… ঘানং লোকে পিযরূপং সাতরূপং… জিৰ্হা লোকে পিযরূপং সাতরূপং… কাযো লোকে পিযরূপং সাতরূপং… মনো লোকে পিযরূপং সাতরূপং এত্থেসা তণ্হা উপ্পজ্জমানা উপ্পজ্জতি এত্থ নিৰিসমানা নিৰিসতি.

‘‘যে হি কেচি, ভিক্খৰে, অতীতমদ্ধানং সমণা ৰা ব্রাহ্মণা ৰা যং লোকে পিযরূপং সাতরূপং তং নিচ্চতো অদ্দক্খুং সুখতো অদ্দক্খুং অত্ততো অদ্দক্খুং আরোগ্যতো অদ্দক্খুং খেমতো অদ্দক্খুং. তে তণ্হং ৰড্ঢেসুং. যে তণ্হং ৰড্ঢেসুং তে উপধিং ৰড্ঢেসুং. যে উপধিং ৰড্ঢেসুং তে দুক্খং ৰড্ঢেসুং. যে দুক্খং ৰড্ঢেসুং তে ন পরিমুচ্চিংসু জাতিযা জরায মরণেন সোকেহি পরিদেৰেহি দুক্খেহি দোমনস্সেহি উপাযাসেহি, ন পরিমুচ্চিংসু দুক্খস্মাতি ৰদামি.

‘‘যেপি হি কেচি, ভিক্খৰে, অনাগতমদ্ধানং সমণা ৰা ব্রাহ্মণা ৰা যং লোকে পিযরূপং সাতরূপং তং নিচ্চতো দক্খিস্সন্তি [দক্খিন্তি (সী.)] সুখতো দক্খিস্সন্তি অত্ততো দক্খিস্সন্তি আরোগ্যতো দক্খিস্সন্তি খেমতো দক্খিস্সন্তি. তে তণ্হং ৰড্ঢিস্সন্তি. যে তণ্হং ৰড্ঢিস্সন্তি তে উপধিং ৰড্ঢিস্সন্তি. যে উপধিং ৰড্ঢিস্সন্তি তে দুক্খং ৰড্ঢিস্সন্তি. যে দুক্খং ৰড্ঢিস্সন্তি তে ন পরিমুচ্চিস্সন্তি জাতিযা জরায মরণেন সোকেহি পরিদেৰেহি দুক্খেহি দোমনস্সেহি উপাযাসেহি, ন পরিমুচ্চিস্সন্তি দুক্খস্মাতি ৰদামি.

‘‘যেপি হি কেচি, ভিক্খৰে, এতরহি সমণা ৰা ব্রাহ্মণা ৰা যং লোকে পিযরূপং সাতরূপং তং নিচ্চতো পস্সন্তি সুখতো পস্সন্তি অত্ততো পস্সন্তি আরোগ্যতো পস্সন্তি খেমতো পস্সন্তি. তে তণ্হং ৰড্ঢেন্তি. যে তণ্হং ৰড্ঢেন্তি তে উপধিং ৰড্ঢেন্তি. যে উপধিং ৰড্ঢেন্তি তে দুক্খং ৰড্ঢেন্তি. যে দুক্খং ৰড্ঢেন্তি তে ন পরিমুচ্চন্তি জাতিযা জরায মরণেন সোকেহি পরিদেৰেহি দুক্খেহি দোমনস্সেহি উপাযাসেহি, ন পরিমুচ্চন্তি দুক্খস্মাতি ৰদামি.

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, আপানীযকংসো ৰণ্ণসম্পন্নো গন্ধসম্পন্নো রসসম্পন্নো. সো চ খো ৰিসেন সংসট্ঠো. অথ পুরিসো আগচ্ছেয্য ঘম্মাভিতত্তো ঘম্মপরেতো কিলন্তো তসিতো পিপাসিতো. তমেনং এৰং ৰদেয্যুং – ‘অযং তে, অম্ভো পুরিস, আপানীযকংসো ৰণ্ণসম্পন্নো গন্ধসম্পন্নো রসসম্পন্নো; সো চ খো ৰিসেন সংসট্ঠো. সচে আকঙ্খসি পিৰ. পিৰতো হি খো তং ছাদেস্সতি ৰণ্ণেনপি গন্ধেনপি রসেনপি, পিৰিত্ৰা চ পন ততোনিদানং মরণং ৰা নিগচ্ছসি মরণমত্তং ৰা দুক্খ’ন্তি. সো তং আপানীযকংসং সহসা অপ্পটিসঙ্খা পিৰেয্য, নপ্পটিনিস্সজ্জেয্য. সো ততোনিদানং মরণং ৰা নিগচ্ছেয্য মরণমত্তং ৰা দুক্খং. এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, যে হি কেচি অতীতমদ্ধানং সমণা ৰা ব্রাহ্মণা ৰা যং লোকে পিযরূপং…পে… অনাগতমদ্ধানং…পে… এতরহি সমণা ৰা ব্রাহ্মণা ৰা যং লোকে পিযরূপং সাতরূপং তং নিচ্চতো পস্সন্তি সুখতো পস্সন্তি অত্ততো পস্সন্তি আরোগ্যতো পস্সন্তি খেমতো পস্সন্তি, তে তণ্হং ৰড্ঢেন্তি. যে তণ্হং ৰড্ঢেন্তি তে উপধিং ৰড্ঢেন্তি. যে উপধিং ৰড্ঢেন্তি তে দুক্খং ৰড্ঢেন্তি. যে দুক্খং ৰড্ঢেন্তি তে ন পরিমুচ্চন্তি জাতিযা জরায মরণেন সোকেহি পরিদেৰেহি দুক্খেহি দোমনস্সেহি উপাযাসেহি, ন পরিমুচ্চন্তি দুক্খস্মাতি ৰদামি.

‘‘যে চ খো কেচি, ভিক্খৰে, অতীতমদ্ধানং সমণা ৰা ব্রাহ্মণা ৰা যং লোকে পিযরূপং সাতরূপং তং অনিচ্চতো অদ্দক্খুং দুক্খতো অদ্দক্খুং অনত্ততো অদ্দক্খুং রোগতো অদ্দক্খুং ভযতো অদ্দক্খুং, তে তণ্হং পজহিংসু. যে তণ্হং পজহিংসু তে উপধিং পজহিংসু. যে উপধিং পজহিংসু তে দুক্খং পজহিংসু. যে দুক্খং পজহিংসু তে পরিমুচ্চিংসু জাতিযা জরায মরণেন সোকেহি পরিদেৰেহি দুক্খেহি দোমনস্সেহি উপাযাসেহি, পরিমুচ্চিংসু দুক্খস্মাতি ৰদামি.

‘‘যেপি হি কেচি, ভিক্খৰে, অনাগতমদ্ধানং সমণা ৰা ব্রাহ্মণা ৰা যং লোকে পিযরূপং সাতরূপং তং অনিচ্চতো দক্খিস্সন্তি দুক্খতো দক্খিস্সন্তি অনত্ততো দক্খিস্সন্তি রোগতো দক্খিস্সন্তি ভযতো দক্খিস্সন্তি, তে তণ্হং পজহিস্সন্তি. যে তণ্হং পজহিস্সন্তি…পে… পরিমুচ্চিস্সন্তি দুক্খস্মাতি ৰদামি.

‘‘যেপি হি কেচি, ভিক্খৰে, এতরহি সমণা ৰা ব্রাহ্মণা ৰা যং লোকে পিযরূপং সাতরূপং তং অনিচ্চতো পস্সন্তি দুক্খতো পস্সন্তি অনত্ততো পস্সন্তি রোগতো পস্সন্তি ভযতো পস্সন্তি, তে তণ্হং পজহন্তি. যে তণ্হং পজহন্তি তে উপধিং পজহন্তি. যে উপধিং পজহন্তি তে দুক্খং পজহন্তি. যে দুক্খং পজহন্তি তে পরিমুচ্চন্তি জাতিযা জরায মরণেন সোকেহি পরিদেৰেহি দুক্খেহি দোমনস্সেহি উপাযাসেহি, পরিমুচ্চন্তি দুক্খস্মাতি ৰদামি.

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, আপানীযকংসো ৰণ্ণসম্পন্নো গন্ধসম্পন্নো রসসম্পন্নো. সো চ খো ৰিসেন সংসট্ঠো. অথ পুরিসো আগচ্ছেয্য ঘম্মাভিতত্তো ঘম্মপরেতো কিলন্তো তসিতো পিপাসিতো. তমেনং এৰং ৰদেয্যুং – ‘অযং তে, অম্ভো পুরিস, আপানীযকংসো ৰণ্ণসম্পন্নো গন্ধসম্পন্নো রসসম্পন্নো সো চ খো ৰিসেন সংসট্ঠো. সচে আকঙ্খসি পিৰ. পিৰতো হি খো তং ছাদেস্সতি ৰণ্ণেনপি গন্ধেনপি রসেনপি; পিৰিত্ৰা চ পন ততোনিদানং মরণং ৰা নিগচ্ছসি মরণমত্তং ৰা দুক্খ’ন্তি. অথ খো, ভিক্খৰে, তস্স পুরিসস্স এৰমস্স – ‘সক্কা খো মে অযং সুরাপিপাসিতা [সুরাপিপাসা (?)] পানীযেন ৰা ৰিনেতুং দধিমণ্ডকেন ৰা ৰিনেতুং ভট্ঠলোণিকায [মট্ঠলোণিকায (সী. স্যা. কং. পী.)] ৰা ৰিনেতুং লোণসোৰীরকেন ৰা ৰিনেতুং, ন ত্ৰেৰাহং তং পিৰেয্যং, যং মম অস্স দীঘরত্তং হিতায সুখাযা’তি. সো তং আপানীযকংসং পটিসঙ্খা ন পিৰেয্য, পটিনিস্সজ্জেয্য. সো ততোনিদানং ন মরণং ৰা নিগচ্ছেয্য মরণমত্তং ৰা দুক্খং. এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, যে হি কেচি অতীতমদ্ধানং সমণা ৰা ব্রাহ্মণা ৰা যং লোকে পিযরূপং সাতরূপং তং অনিচ্চতো অদ্দক্খুং দুক্খতো অদ্দক্খুং অনত্ততো অদ্দক্খুং রোগতো অদ্দক্খুং ভযতো অদ্দক্খুং, তে তণ্হং পজহিংসু. যে তণ্হং পজহিংসু তে উপধিং পজহিংসু. যে উপধিং পজহিংসু তে দুক্খং পজহিংসু. যে দুক্খং পজহিংসু তে পরিমুচ্চিংসু জাতিযা জরায মরণেন সোকেহি পরিদেৰেহি দুক্খেহি দোমনস্সেহি উপাযাসেহি, পরিমুচ্চিংসু দুক্খস্মাতি ৰদামি.

‘‘যেপি হি কেচি, ভিক্খৰে, অনাগতমদ্ধানং…পে… এতরহি সমণা ৰা ব্রাহ্মণা ৰা যং লোকে পিযরূপং সাতরূপং তং অনিচ্চতো পস্সন্তি দুক্খতো পস্সন্তি অনত্ততো পস্সন্তি রোগতো পস্সন্তি ভযতো পস্সন্তি, তে তণ্হং পজহন্তি. যে তণ্হং পজহন্তি তে উপধিং পজহন্তি. যে উপধিং পজহন্তি তে দুক্খং পজহন্তি. যে দুক্খং পজহন্তি তে পরিমুচ্চন্তি জাতিযা জরায মরণেন সোকেহি পরিদেৰেহি দুক্খেহি দোমনস্সেহি উপাযাসেহি, পরিমুচ্চন্তি দুক্খস্মাতি ৰদামী’’তি. ছট্ঠং.