৩. পুত্তমংসূপমসুত্তং
৬৩. সাৰত্থিযং …পে… ‘‘চত্তারোমে, ভিক্খৰে, আহারা ভূতানং ৰা সত্তানং ঠিতিযা সম্ভৰেসীনং ৰা অনুগ্গহায. কতমে চত্তারো? কবল়ীকারো আহারো ওল়ারিকো ৰা সুখুমো ৰা, ফস্সো দুতিযো, মনোসঞ্চেতনা ততিযা, ৰিঞ্ঞাণং চতুত্থং. ইমে খো, ভিক্খৰে, চত্তারো আহারা ভূতানং ৰা সত্তানং ঠিতিযা সম্ভৰেসীনং ৰা অনুগ্গহায’’.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, কবল়ীকারো আহারো দট্ঠব্বো? সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, দ্ৰে জাযম্পতিকা [জযম্পতিকা (সী. পী.) টীকা ওলোকেতব্বা] পরিত্তং সম্বলং আদায কন্তারমগ্গং পটিপজ্জেয্যুং. তেসমস্স একপুত্তকো পিযো মনাপো. অথ খো তেসং, ভিক্খৰে, দ্ৰিন্নং জাযম্পতিকানং কন্তারগতানং যা পরিত্তা সম্বলমত্তা, সা পরিক্খযং পরিযাদানং গচ্ছেয্য. সিযা চ নেসং কন্তারাৰসেসো অনতিণ্ণো. অথ খো তেসং, ভিক্খৰে, দ্ৰিন্নং জাযম্পতিকানং এৰমস্স – ‘অম্হাকং খো যা পরিত্তা সম্বলমত্তা সা পরিক্খীণা পরিযাদিণ্ণা [পরিযাদিন্না (স্যা. কং.)]. অত্থি চাযং কন্তারাৰসেসো অনিত্তিণ্ণো [অনিত্থিণ্ণো (স্যা. কং.), অনতিণ্ণো (ক.)]. যংনূন মযং ইমং একপুত্তকং পিযং মনাপং ৰধিত্ৰা ৰল্লূরঞ্চ সোণ্ডিকঞ্চ করিত্ৰা পুত্তমংসানি খাদন্তা এৰং তং কন্তারাৰসেসং নিত্থরেয্যাম, মা সব্বেৰ তযো ৰিনস্সিম্হা’তি. অথ খো তে, ভিক্খৰে, দ্ৰে জাযম্পতিকা তং একপুত্তকং পিযং মনাপং ৰধিত্ৰা ৰল্লূরঞ্চ সোণ্ডিকঞ্চ করিত্ৰা পুত্তমংসানি খাদন্তা এৰং তং কন্তারাৰসেসং নিত্থরেয্যুং. তে পুত্তমংসানি চেৰ খাদেয্যুং, উরে চ পটিপিসেয্যুং – ‘কহং, একপুত্তক, কহং, একপুত্তকা’তি.
‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৰে, অপি নু তে দৰায ৰা আহারং আহারেয্যুং, মদায ৰা আহারং আহারেয্যুং, মণ্ডনায ৰা আহারং আহারেয্যুং, ৰিভূসনায ৰা আহারং আহারেয্যু’’ন্তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘ননু তে, ভিক্খৰে, যাৰদেৰ কন্তারস্স নিত্থরণত্থায আহারং আহারেয্যু’’ন্তি? ‘‘এৰং, ভন্তে’’. ‘‘এৰমেৰ খ্ৰাহং, ভিক্খৰে, কবল়ীকারো আহারো দট্ঠব্বো’’তি ৰদামি. কবল়ীকারে, ভিক্খৰে, আহারে পরিঞ্ঞাতে পঞ্চকামগুণিকো রাগো পরিঞ্ঞাতো হোতি. পঞ্চকামগুণিকে রাগে পরিঞ্ঞাতে নত্থি তং সংযোজনং যেন সংযোজনেন সংযুত্তো অরিযসাৰকো পুন ইমং লোকং আগচ্ছেয্য.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, ফস্সাহারো দট্ঠব্বো? সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, গাৰী নিচ্চম্মা কুট্টং চে [কুড্ডঞ্চে (সী. স্যা. কং. পী.)] নিস্সায তিট্ঠেয্য. যে কুট্টনিস্সিতা পাণা তে নং খাদেয্যুং. রুক্খং চে নিস্সায তিট্ঠেয্য, যে রুক্খনিস্সিতা পাণা তে নং খাদেয্যুং. উদকং চে নিস্সায তিট্ঠেয্য, যে উদকনিস্সিতা পাণা তে নং খাদেয্যুং. আকাসং চে নিস্সায তিট্ঠেয্য, যে আকাসনিস্সিতা পাণা তে নং খাদেয্যুং. যং যদেৰ হি সা, ভিক্খৰে, গাৰী নিচ্চম্মা নিস্সায তিট্ঠেয্য, যে তন্নিস্সিতা [যে তন্নিস্সিতা তন্নিস্সিতা (সী. স্যা. কং. পী.)] পাণা তে নং খাদেয্যুং. এৰমেৰ খ্ৰাহং, ভিক্খৰে, ‘‘ফস্সাহারো দট্ঠব্বো’’তি ৰদামি. ফস্সে, ভিক্খৰে, আহারে পরিঞ্ঞাতে তিস্সো ৰেদনা পরিঞ্ঞাতা হোন্তি. তীসু ৰেদনাসু পরিঞ্ঞাতাসু অরিযসাৰকস্স নত্থি কিঞ্চি উত্তরিকরণীযন্তি [উত্তরিংকরণীযন্তি (সী. পী.)] ৰদামি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, মনোসঞ্চেতনাহারো দট্ঠব্বো? সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, অঙ্গারকাসু সাধিকপোরিসা পুণ্ণা অঙ্গারানং ৰীতচ্চিকানং ৰীতধূমানং. অথ পুরিসো আগচ্ছেয্য জীৰিতুকামো অমরিতুকামো সুখকামো দুক্খপ্পটিকূলো. তমেনং দ্ৰে বলৰন্তো পুরিসা নানাবাহাসু গহেত্ৰা তং অঙ্গারকাসুং উপকড্ঢেয্যুং. অথ খো, ভিক্খৰে, তস্স পুরিসস্স আরকাৰস্স চেতনা আরকা পত্থনা আরকা পণিধি. তং কিস্স হেতু? এৰঞ্হি, ভিক্খৰে, তস্স পুরিসস্স হোতি – ‘ইমং চাহং অঙ্গারকাসুং পপতিস্সামি, ততোনিদানং মরণং ৰা নিগচ্ছামি মরণমত্তং ৰা দুক্খ’ন্তি. এৰমেৰ খ্ৰাহং, ভিক্খৰে, ‘মনোসঞ্চেতনাহারো দট্ঠব্বো’তি ৰদামি. মনোসঞ্চেতনায, ভিক্খৰে, আহারে পরিঞ্ঞাতে তিস্সো তণ্হা পরিঞ্ঞাতা হোন্তি. তীসু তণ্হাসু পরিঞ্ঞাতাসু অরিযসাৰকস্স নত্থি কিঞ্চি উত্তরিকরণীযন্তি ৰদামি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, ৰিঞ্ঞাণাহারো দট্ঠব্বো? সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, চোরং আগুচারিং গহেত্ৰা রঞ্ঞো দস্সেয্যুং – ‘অযং তে, দেৰ, চোরো আগুচারী, ইমস্স যং ইচ্ছসি তং দণ্ডং পণেহী’তি. তমেনং রাজা এৰং ৰদেয্য – ‘গচ্ছথ, ভো, ইমং পুরিসং পুব্বণ্হসমযং সত্তিসতেন হনথা’তি. তমেনং পুব্বণ্হসমযং সত্তিসতেন হনেয্যুং. অথ রাজা মজ্ঝন্হিকসমযং এৰং ৰদেয্য – ‘অম্ভো, কথং সো পুরিসো’তি? ‘তথেৰ, দেৰ, জীৰতী’তি. তমেনং রাজা এৰং ৰদেয্য – ‘গচ্ছথ, ভো, তং পুরিসং মজ্ঝন্হিকসমযং সত্তিসতেন হনথা’তি. তমেনং মজ্ঝন্হিকসমযং সত্তিসতেন হনেয্যুং. অথ রাজা সাযন্হসমযং এৰং ৰদেয্য – ‘অম্ভো, কথং সো পুরিসো’তি? ‘তথেৰ, দেৰ, জীৰতী’তি. তমেনং রাজা এৰং ৰদেয্য – ‘গচ্ছথ, ভো, তং পুরিসং সাযন্হসমযং সত্তিসতেন হনথা’তি. তমেনং সাযন্হসমযং সত্তিসতেন হনেয্যুং. তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৰে, অপি নু সো পুরিসো দিৰসং তীহি সত্তিসতেহি হঞ্ঞমানো ততোনিদানং দুক্খং দোমনস্সং পটিসংৰেদিযেথা’’তি? ‘‘একিস্সাপি, ভন্তে, সত্তিযা হঞ্ঞমানো ততোনিদানং দুক্খং দোমনস্সং পটিসংৰেদিযেথ; কো পন ৰাদো তীহি সত্তিসতেহি হঞ্ঞমানো’’তি! ‘‘এৰমেৰ খ্ৰাহং, ভিক্খৰে, ৰিঞ্ঞাণাহারো দট্ঠব্বোতি ৰদামি. ৰিঞ্ঞাণে, ভিক্খৰে, আহারে পরিঞ্ঞাতে নামরূপং পরিঞ্ঞাতং হোতি, নামরূপে পরিঞ্ঞাতে অরিযসাৰকস্স নত্থি কিঞ্চি উত্তরিকরণীযন্তি ৰদামী’’তি. ততিযং.