৪. অত্থিরাগসুত্তং
৬৪. সাৰত্থিযং ৰিহরতি…পে… ‘‘চত্তারোমে, ভিক্খৰে, আহারা ভূতানং ৰা সত্তানং ঠিতিযা সম্ভৰেসীনং ৰা অনুগ্গহায. কতমে চত্তারো? কবল়ীকারো আহারো ওল়ারিকো ৰা সুখুমো ৰা, ফস্সো দুতিযো, মনোসঞ্চেতনা ততিযা, ৰিঞ্ঞাণং চতুত্থং. ইমে খো, ভিক্খৰে, চত্তারো আহারা ভূতানং ৰা সত্তানং ঠিতিযা সম্ভৰেসীনং ৰা অনুগ্গহায’’.
‘‘কবল়ীকারে চে, ভিক্খৰে, আহারে অত্থি রাগো অত্থি নন্দী অত্থি তণ্হা, পতিট্ঠিতং তত্থ ৰিঞ্ঞাণং ৰিরূল়্হং. যত্থ পতিট্ঠিতং ৰিঞ্ঞাণং ৰিরূল়্হং, অত্থি তত্থ নামরূপস্স অৰক্কন্তি. যত্থ অত্থি নামরূপস্স অৰক্কন্তি, অত্থি তত্থ সঙ্খারানং ৰুদ্ধি. যত্থ অত্থি সঙ্খারানং ৰুদ্ধি, অত্থি তত্থ আযতিং পুনব্ভৰাভিনিব্বত্তি. যত্থ অত্থি আযতিং পুনব্ভৰাভিনিব্বত্তি, অত্থি তত্থ আযতিং জাতিজরামরণং. যত্থ অত্থি আযতিং জাতিজরামরণং, সসোকং তং, ভিক্খৰে, সদরং সউপাযাসন্তি ৰদামি.
‘‘ফস্সে চে, ভিক্খৰে, আহারে…পে… মনোসঞ্চেতনায চে, ভিক্খৰে, আহারে… ৰিঞ্ঞাণে চে, ভিক্খৰে, আহারে অত্থি রাগো অত্থি নন্দী অত্থি তণ্হা, পতিট্ঠিতং তত্থ ৰিঞ্ঞাণং ৰিরূল়্হং. যত্থ পতিট্ঠিতং ৰিঞ্ঞাণং ৰিরূল়্হং, অত্থি তত্থ নামরূপস্স অৰক্কন্তি. যত্থ অত্থি নামরূপস্স অৰক্কন্তি, অত্থি তত্থ সঙ্খারানং ৰুদ্ধি. যত্থ অত্থি সঙ্খারানং ৰুদ্ধি, অত্থি তত্থ আযতিং পুনব্ভৰাভিনিব্বত্তি. যত্থ অত্থি আযতিং পুনব্ভৰাভিনিব্বত্তি, অত্থি তত্থ আযতিং জাতিজরামরণং. যত্থ অত্থি আযতিং জাতিজরামরণং, সসোকং তং, ভিক্খৰে, সদরং সউপাযাসন্তি ৰদামি.
‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, রজকো ৰা চিত্তকারকো ৰা সতি রজনায ৰা লাখায ৰা হলিদ্দিযা ৰা নীলিযা ৰা মঞ্জিট্ঠায ৰা সুপরিমট্ঠে ৰা ফলকে ভিত্তিযা ৰা দুস্সপট্টে ৰা ইত্থিরূপং ৰা পুরিসরূপং ৰা অভিনিম্মিনেয্য সব্বঙ্গপচ্চঙ্গং; এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, কবল়ীকারে চে আহারে অত্থি রাগো অত্থি নন্দী অত্থি তণ্হা, পতিট্ঠিতং তত্থ ৰিঞ্ঞাণং ৰিরূল়্হং. যত্থ পতিট্ঠিতং ৰিঞ্ঞাণং ৰিরূল়্হং, অত্থি তত্থ নামরূপস্স অৰক্কন্তি. যত্থ অত্থি নামরূপস্স অৰক্কন্তি, অত্থি তত্থ সঙ্খারানং ৰুদ্ধি. যত্থ অত্থি সঙ্খারানং ৰুদ্ধি, অত্থি তত্থ আযতিং পুনব্ভৰাভিনিব্বত্তি. যত্থ অত্থি আযতিং পুনব্ভৰাভিনিব্বত্তি, অত্থি তত্থ আযতিং জাতিজরামরণং. যত্থ অত্থি আযতিং জাতিজরামরণং, সসোকং তং, ভিক্খৰে, সদরং সউপাযাসন্তি ৰদামি.
‘‘ফস্সে চে, ভিক্খৰে, আহারে…পে… মনোসঞ্চেতনায চে, ভিক্খৰে, আহারে… ৰিঞ্ঞাণে চে, ভিক্খৰে, আহারে অত্থি রাগো অত্থি নন্দী অত্থি তণ্হা, পতিট্ঠিতং তত্থ ৰিঞ্ঞাণং ৰিরূল়্হং. যত্থ পতিট্ঠিতং ৰিঞ্ঞাণং ৰিরূল়্হং, অত্থি তত্থ নামরূপস্স অৰক্কন্তি. যত্থ অত্থি নামরূপস্স অৰক্কন্তি, অত্থি তত্থ সঙ্খারানং ৰুদ্ধি. যত্থ অত্থি সঙ্খারানং ৰুদ্ধি, অত্থি তত্থ আযতিং পুনব্ভৰাভিনিব্বত্তি. যত্থ অত্থি আযতিং পুনব্ভৰাভিনিব্বত্তি, অত্থি তত্থ আযতিং জাতিজরামরণং. যত্থ অত্থি আযতিং জাতিজরামরণং, সসোকং তং, ভিক্খৰে, সদরং সউপাযাসন্তি ৰদামি.
‘‘কবল়ীকারে চে, ভিক্খৰে, আহারে নত্থি রাগো নত্থি নন্দী নত্থি তণ্হা, অপ্পতিট্ঠিতং তত্থ ৰিঞ্ঞাণং অৰিরূল়্হং. যত্থ অপ্পতিট্ঠিতং ৰিঞ্ঞাণং অৰিরূল়্হং, নত্থি তত্থ নামরূপস্স অৰক্কন্তি. যত্থ নত্থি নামরূপস্স অৰক্কন্তি, নত্থি তত্থ সঙ্খারানং ৰুদ্ধি. যত্থ নত্থি সঙ্খারানং ৰুদ্ধি, নত্থি তত্থ আযতিং পুনব্ভৰাভিনিব্বত্তি. যত্থ নত্থি আযতিং পুনব্ভৰাভিনিব্বত্তি, নত্থি তত্থ আযতিং জাতিজরামরণং. যত্থ নত্থি আযতিং জাতিজরামরণং, অসোকং তং, ভিক্খৰে, অদরং অনুপাযাসন্তি ৰদামি.
‘‘ফস্সে চে, ভিক্খৰে, আহারে…পে… মনোসঞ্চেতনায চে, ভিক্খৰে, আহারে… ৰিঞ্ঞাণে চে, ভিক্খৰে, আহারে নত্থি রাগো নত্থি নন্দী নত্থি তণ্হা, অপ্পতিট্ঠিতং তত্থ ৰিঞ্ঞাণং অৰিরূল়্হং. যত্থ অপ্পতিট্ঠিতং ৰিঞ্ঞাণং অৰিরূল়্হং, নত্থি তত্থ নামরূপস্স অৰক্কন্তি. যত্থ নত্থি নামরূপস্স অৰক্কন্তি, নত্থি তত্থ সঙ্খারানং ৰুদ্ধি. যত্থ নত্থি সঙ্খারানং ৰুদ্ধি, নত্থি তত্থ আযতিং পুনব্ভৰাভিনিব্বত্তি. যত্থ নত্থি আযতিং পুনব্ভৰাভিনিব্বত্তি, নত্থি তত্থ আযতিং জাতিজরামরণং. যত্থ নত্থি আযতিং জাতিজরামরণং, অসোকং তং, ভিক্খৰে, অদরং অনুপাযাসন্তি ৰদামি.
‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, কূটাগারং ৰা কূটাগারসালং ৰা উত্তরায ৰা দক্খিণায ৰা পাচীনায ৰা ৰাতপানা সূরিযে উগ্গচ্ছন্তে ৰাতপানেন রস্মি পৰিসিত্ৰা ক্ৰাস্স পতিট্ঠিতা’’ [কত্থ পতিট্ঠিতা (ক.)] তি? ‘‘পচ্ছিমাযং, ভন্তে, ভিত্তিয’’ন্তি. ‘‘পচ্ছিমা চে, ভিক্খৰে, ভিত্তি নাস্স ক্ৰাস্স পতিট্ঠিতা’’তি? ‘‘পথৰিযং, ভন্তে’’তি. ‘‘পথৰী চে, ভিক্খৰে, নাস্স ক্ৰাস্স পতিট্ঠিতা’’তি? ‘‘আপস্মিং, ভন্তে’’তি. ‘‘আপো চে, ভিক্খৰে, নাস্স ক্ৰাস্স পতিট্ঠিতা’’তি? ‘‘অপ্পতিট্ঠিতা, ভন্তে’’তি. ‘‘এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, কবল়ীকারে চে আহারে নত্থি রাগো নত্থি নন্দী নত্থি তণ্হা…পে….
‘‘ফস্সে চে, ভিক্খৰে, আহারে… মনোসঞ্চেতনায চে, ভিক্খৰে, আহারে… ৰিঞ্ঞাণে চে, ভিক্খৰে, আহারে নত্থি রাগো নত্থি নন্দী নত্থি তণ্হা, অপ্পতিট্ঠিতং তত্থ ৰিঞ্ঞাণং অৰিরূল়্হং. যত্থ অপ্পতিট্ঠিতং ৰিঞ্ঞাণং অৰিরূল়্হং, নত্থি তত্থ নামরূপস্স অৰক্কন্তি. যত্থ নত্থি নামরূপস্স অৰক্কন্তি, নত্থি তত্থ সঙ্খারানং ৰুদ্ধি. যত্থ নত্থি সঙ্খারানং ৰুদ্ধি, নত্থি তত্থ আযতিং পুনব্ভৰাভিনিব্বত্তি. যত্থ নত্থি আযতিং পুনব্ভৰাভিনিব্বত্তি, নত্থি তত্থ আযতিং জাতিজরামরণং. যত্থ নত্থি আযতিং জাতিজরামরণং অসোকং তং, ভিক্খৰে, অদরং অনুপাযাসন্তি ৰদামী’’তি. চতুত্থং.