২. দুতিযঅস্সুতৰাসুত্তং
৬২. সাৰত্থিযং ৰিহরতি…পে… ‘‘অস্সুতৰা, ভিক্খৰে, পুথুজ্জনো ইমস্মিং চাতুমহাভূতিকস্মিং কাযস্মিং নিব্বিন্দেয্যপি ৰিরজ্জেয্যপি ৰিমুচ্চেয্যপি. তং কিস্স হেতু? দিস্সতি, ভিক্খৰে, ইমস্স চাতুমহাভূতিকস্স কাযস্স আচযোপি অপচযোপি আদানম্পি নিক্খেপনম্পি. তস্মা তত্রাস্সুতৰা পুথুজ্জনো নিব্বিন্দেয্যপি ৰিরজ্জেয্যপি ৰিমুচ্চেয্যপি. যঞ্চ খো এতং, ভিক্খৰে, ৰুচ্চতি চিত্তং ইতিপি, মনো ইতিপি, ৰিঞ্ঞাণং ইতিপি, তত্রাস্সুতৰা পুথুজ্জনো নালং নিব্বিন্দিতুং নালং ৰিরজ্জিতুং নালং ৰিমুচ্চিতুং. তং কিস্স হেতু? দীঘরত্তঞ্হেতং, ভিক্খৰে, অস্সুতৰতো পুথুজ্জনস্স অজ্ঝোসিতং মমাযিতং পরামট্ঠং – ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’তি. তস্মা তত্রাস্সুতৰা পুথুজ্জনো নালং নিব্বিন্দিতুং নালং ৰিরজ্জিতুং নালং ৰিমুচ্চিতুং’’.
‘‘ৰরং, ভিক্খৰে, অস্সুতৰা পুথুজ্জনো ইমং চাতুমহাভূতিকং কাযং অত্ততো উপগচ্ছেয্য, ন ত্ৰেৰ চিত্তং. তং কিস্স হেতু? দিস্সতাযং, ভিক্খৰে, চাতুমহাভূতিকো কাযো একম্পি ৰস্সং তিট্ঠমানো দ্ৰেপি ৰস্সানি তিট্ঠমানো তীণিপি ৰস্সানি তিট্ঠমানো চত্তারিপি ৰস্সানি তিট্ঠমানো পঞ্চপি ৰস্সানি তিট্ঠমানো দসপি ৰস্সানি তিট্ঠমানো ৰীসতিপি ৰস্সানি তিট্ঠমানো তিংসম্পি ৰস্সানি তিট্ঠমানো চত্তারীসম্পি ৰস্সানি তিট্ঠমানো পঞ্ঞাসম্পি ৰস্সানি তিট্ঠমানো ৰস্সসতম্পি তিট্ঠমানো, ভিয্যোপি তিট্ঠমানো. যঞ্চ খো এতং, ভিক্খৰে, ৰুচ্চতি চিত্তং ইতিপি, মনো ইতিপি, ৰিঞ্ঞাণং ইতিপি, তং রত্তিযা চ দিৰসস্স চ অঞ্ঞদেৰ উপ্পজ্জতি অঞ্ঞং নিরুজ্ঝতি.
‘‘তত্র, ভিক্খৰে, সুতৰা অরিযসাৰকো পটিচ্চসমুপ্পাদংযেৰ সাধুকং যোনিসো মনসি করোতি – ‘ইতি ইমস্মিং সতি ইদং হোতি, ইমস্সুপ্পাদা ইদং উপ্পজ্জতি; ইমস্মিং অসতি ইদং ন হোতি, ইমস্স নিরোধা ইদং নিরুজ্ঝতী’তি. সুখৰেদনিযং, ভিক্খৰে, ফস্সং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি সুখৰেদনা. তস্সেৰ সুখৰেদনিযস্স ফস্সস্স নিরোধা যং তজ্জং ৰেদযিতং সুখৰেদনিযং ফস্সং পটিচ্চ উপ্পন্না সুখৰেদনা সা নিরুজ্ঝতি সা ৰূপসম্মতি. দুক্খৰেদনিযং, ভিক্খৰে, ফস্সং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি দুক্খৰেদনা. তস্সেৰ দুক্খৰেদনিযস্স ফস্সস্স নিরোধা যং তজ্জং ৰেদযিতং দুক্খৰেদনিযং ফস্সং পটিচ্চ উপ্পন্না দুক্খৰেদনা সা নিরুজ্ঝতি সা ৰূপসম্মতি. অদুক্খমসুখৰেদনিযং, ভিক্খৰে, ফস্সং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি অদুক্খমসুখৰেদনা. তস্সেৰ অদুক্খমসুখৰেদনিযস্স ফস্সস্স নিরোধা যং তজ্জং ৰেদযিতং অদুক্খমসুখৰেদনিযং ফস্সং পটিচ্চ উপ্পন্না অদুক্খমসুখৰেদনা সা নিরুজ্ঝতি সা ৰূপসম্মতি.
‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, দ্ৰিন্নং কট্ঠানং সঙ্ঘট্টনসমোধানা উস্মা জাযতি তেজো অভিনিব্বত্ততি. তেসংযেৰ দ্ৰিন্নং কট্ঠানং নানাকতৰিনিব্ভোগা [নানাভাৰাৰিনিক্খেপা (সী. পী.) ম. নি. ৩.৩৫৭] যা তজ্জা উস্মা সা নিরুজ্ঝতি সা ৰূপসম্মতি; এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, সুখৰেদনিযং ফস্সং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি সুখৰেদনা. তস্সেৰ সুখৰেদনিযস্স ফস্সস্স নিরোধা যং তজ্জং ৰেদযিতং সুখৰেদনিযং ফস্সং পটিচ্চ উপ্পন্না সুখৰেদনা সা নিরুজ্ঝতি সা ৰূপসম্মতি…পে… অদুক্খমসুখৰেদনিযং ফস্সং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি অদুক্খমসুখৰেদনা. তস্সেৰ অদুক্খমসুখৰেদনিযস্স ফস্সস্স নিরোধা যং তজ্জং ৰেদযিতং অদুক্খমসুখৰেদনিযং ফস্সং পটিচ্চ উপ্পন্না অদুক্খমসুখৰেদনা সা নিরুজ্ঝতি সা ৰূপসম্মতি.
‘‘এৰং পস্সং, ভিক্খৰে, সুতৰা অরিযসাৰকো ফস্সেপি নিব্বিন্দতি, ৰেদনাযপি নিব্বিন্দতি, সঞ্ঞাযপি নিব্বিন্দতি, সঙ্খারেসুপি নিব্বিন্দতি, ৰিঞ্ঞাণস্মিম্পি নিব্বিন্দতি; নিব্বিন্দং ৰিরজ্জতি, ৰিরাগা ৰিমুচ্চতি, ৰিমুত্তস্মিং ৰিমুত্তমিতি ঞাণং হোতি. ‘খীণা জাতি, ৰুসিতং ব্রহ্মচরিযং, কতং করণীযং, নাপরং ইত্থত্তাযা’তি পজানাতী’’তি. দুতিযং.