৩. উপনিসসুত্তং
২৩. সাৰত্থিযং ৰিহরতি…পে… ‘‘জানতো অহং, ভিক্খৰে, পস্সতো আসৰানং খযং ৰদামি, নো অজানতো নো অপস্সতো. কিঞ্চ, ভিক্খৰে, জানতো কিং পস্সতো আসৰানং খযো হোতি? ইতি রূপং ইতি রূপস্স সমুদযো ইতি রূপস্স অত্থঙ্গমো, ইতি ৰেদনা…পে… ইতি সঞ্ঞা… ইতি সঙ্খারা… ইতি ৰিঞ্ঞাণং ইতি ৰিঞ্ঞাণস্স সমুদযো ইতি ৰিঞ্ঞাণস্স অত্থঙ্গমোতি. এৰং খো, ভিক্খৰে, জানতো এৰং পস্সতো আসৰানং খযো হোতি’’.
‘‘যম্পিস্স তং, ভিক্খৰে, খযস্মিং খযেঞ্ঞাণং, তম্পি সউপনিসং ৰদামি, নো অনুপনিসং. কা চ, ভিক্খৰে, খযেঞাণস্স উপনিসা? ‘ৰিমুত্তী’তিস্স ৰচনীযং. ৰিমুত্তিম্পাহং [ৰিমুত্তিম্পহং (সী. স্যা. কং.)], ভিক্খৰে, সউপনিসং ৰদামি, নো অনুপনিসং. কা চ, ভিক্খৰে, ৰিমুত্তিযা উপনিসা? ‘ৰিরাগো’তিস্স ৰচনীযং. ৰিরাগম্পাহং, ভিক্খৰে, সউপনিসং ৰদামি, নো অনুপনিসং. কা চ, ভিক্খৰে, ৰিরাগস্স উপনিসা? ‘নিব্বিদা’তিস্স ৰচনীযং. নিব্বিদম্পাহং, ভিক্খৰে, সউপনিসং ৰদামি, নো অনুপনিসং. কা চ, ভিক্খৰে, নিব্বিদায উপনিসা? ‘যথাভূতঞাণদস্সন’ন্তিস্স ৰচনীযং. যথাভূতঞাণদস্সনম্পাহং, ভিক্খৰে, সউপনিসং ৰদামি, নো অনুপনিসং. কা চ, ভিক্খৰে, যথাভূতঞাণদস্সনস্স উপনিসা? ‘সমাধী’তিস্স ৰচনীযং. সমাধিম্পাহং, ভিক্খৰে, সউপনিসং ৰদামি, নো অনুপনিসং.
‘‘কা চ, ভিক্খৰে, সমাধিস্স উপনিসা? ‘সুখ’ন্তিস্স ৰচনীযং. সুখম্পাহং, ভিক্খৰে, সউপনিসং ৰদামি, নো অনুপনিসং. কা চ, ভিক্খৰে, সুখস্স উপনিসা? ‘পস্সদ্ধী’তিস্স ৰচনীযং. পস্সদ্ধিম্পাহং, ভিক্খৰে, সউপনিসং ৰদামি, নো অনুপনিসং. কা চ, ভিক্খৰে, পস্সদ্ধিযা উপনিসা? ‘পীতী’তিস্স ৰচনীযং. পীতিম্পাহং, ভিক্খৰে, সউপনিসং ৰদামি, নো অনুপনিসং. কা চ, ভিক্খৰে, পীতিযা উপনিসা? ‘পামোজ্জ’ন্তিস্স ৰচনীযং. পামোজ্জম্পাহং, ভিক্খৰে, সউপনিসং ৰদামি, নো অনুপনিসং. কা চ, ভিক্খৰে, পামোজ্জস্স উপনিসা? ‘সদ্ধা’তিস্স ৰচনীযং. সদ্ধম্পাহং, ভিক্খৰে, সউপনিসং ৰদামি, নো অনুপনিসং.
‘‘কা চ, ভিক্খৰে, সদ্ধায উপনিসা? ‘দুক্খ’ন্তিস্স ৰচনীযং. দুক্খম্পাহং, ভিক্খৰে, সউপনিসং ৰদামি, নো অনুপনিসং. কা চ, ভিক্খৰে, দুক্খস্স উপনিসা? ‘জাতী’তিস্স ৰচনীযং. জাতিম্পাহং, ভিক্খৰে, সউপনিসং ৰদামি, নো অনুপনিসং. কা চ, ভিক্খৰে, জাতিযা উপনিসা? ‘ভৰো’তিস্স ৰচনীযং. ভৰম্পাহং, ভিক্খৰে, সউপনিসং ৰদামি, নো অনুপনিসং. কা চ, ভিক্খৰে, ভৰস্স উপনিসা? ‘উপাদান’ন্তিস্স ৰচনীযং. উপাদানম্পাহং, ভিক্খৰে, সউপনিসং ৰদামি, নো অনুপনিসং. কা চ, ভিক্খৰে, উপাদানস্স উপনিসা? ‘তণ্হা’তিস্স ৰচনীযং. তণ্হম্পাহং, ভিক্খৰে, সউপনিসং ৰদামি, নো অনুপনিসং.
‘‘কা চ, ভিক্খৰে, তণ্হায উপনিসা? ‘ৰেদনা’তিস্স ৰচনীযং…পে… ‘ফস্সো’তিস্স ৰচনীযং… ‘সল়াযতন’ন্তিস্স ৰচনীযং… ‘নামরূপ’ন্তিস্স ৰচনীযং… ‘ৰিঞ্ঞাণ’ন্তিস্স ৰচনীযং… ‘সঙ্খারা’তিস্স ৰচনীযং. সঙ্খারেপাহং, ভিক্খৰে, সউপনিসে ৰদামি, নো অনুপনিসে. কা চ, ভিক্খৰে, সঙ্খারানং উপনিসা? ‘অৰিজ্জা’তিস্স ৰচনীযং.
‘‘ইতি খো, ভিক্খৰে, অৰিজ্জূপনিসা সঙ্খারা, সঙ্খারূপনিসং ৰিঞ্ঞাণং, ৰিঞ্ঞাণূপনিসং নামরূপং, নামরূপূপনিসং সল়াযতনং, সল়াযতনূপনিসো ফস্সো, ফস্সূপনিসা ৰেদনা, ৰেদনূপনিসা তণ্হা, তণ্হূপনিসং উপাদানং, উপাদানূপনিসো ভৰো, ভৰূপনিসা জাতি, জাতূপনিসং দুক্খং, দুক্খূপনিসা সদ্ধা, সদ্ধূপনিসং পামোজ্জং, পামোজ্জূপনিসা পীতি, পীতূপনিসা পস্সদ্ধি, পস্সদ্ধূপনিসং সুখং, সুখূপনিসো সমাধি, সমাধূপনিসং যথাভূতঞাণদস্সনং, যথাভূতঞাণদস্সনূপনিসা নিব্বিদা, নিব্বিদূপনিসো ৰিরাগো, ৰিরাগূপনিসা ৰিমুত্তি, ৰিমুত্তূপনিসং খযেঞাণং.
‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, উপরিপব্বতে থুল্লফুসিতকে দেৰে ৰস্সন্তে তং উদকং যথানিন্নং পৰত্তমানং পব্বতকন্দরপদরসাখা পরিপূরেতি. পব্বতকন্দরপদরসাখাপরিপূরা কুসোব্ভে [কুস্সুব্ভে (সী. স্যা. কং.), কুসুব্ভে (পী.) ণ্ৰাদি ১২৯ সুত্তং ওলোকেতব্বং] পরিপূরেন্তি. কুসোব্ভা পরিপূরা মহাসোব্ভে পরিপূরেন্তি. মহাসোব্ভা পরিপূরা কুন্নদিযো পরিপূরেন্তি. কুন্নদিযো পরিপূরা মহানদিযো পরিপূরেন্তি. মহানদিযো পরিপূরা মহাসমুদ্দং পরিপূরেন্তি.
‘‘এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, অৰিজ্জূপনিসা সঙ্খারা, সঙ্খারূপনিসং ৰিঞ্ঞাণং, ৰিঞ্ঞাণূপনিসং নামরূপং, নামরূপূপনিসং সল়াযতনং, সল়াযতনূপনিসো ফস্সো, ফস্সূপনিসা ৰেদনা, ৰেদনূপনিসা তণ্হা, তণ্হূপনিসং উপাদানং, উপাদানূপনিসো ভৰো, ভৰূপনিসা জাতি, জাতূপনিসং দুক্খং, দুক্খূপনিসা সদ্ধা, সদ্ধূপনিসং পামোজ্জং, পামোজ্জূপনিসা পীতি, পীতূপনিসা পস্সদ্ধি, পস্সদ্ধূপনিসং সুখং, সুখূপনিসো সমাধি, সমাধূপনিসং যথাভূতঞাণদস্সনং, যথাভূতঞাণদস্সনূপনিসা নিব্বিদা, নিব্বিদূপনিসো ৰিরাগো, ৰিরাগূপনিসা ৰিমুত্তি, ৰিমুত্তূপনিসং খযেঞাণ’’ন্তি. ততিযং.