৪. বকব্রহ্মসুত্তং
১৭৫. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. তেন খো পন সমযেন বকস্স ব্রহ্মুনো এৰরূপং পাপকং দিট্ঠিগতং উপ্পন্নং হোতি – ‘‘ইদং নিচ্চং, ইদং ধুৰং, ইদং সস্সতং, ইদং কেৰলং, ইদং অচৰনধম্মং, ইদঞ্হি ন জাযতি ন জীযতি ন মীযতি ন চৰতি ন উপপজ্জতি, ইতো চ পনঞ্ঞং উত্তরিং [উত্তরিং (সী. স্যা. কং. পী.)] নিস্সরণং নত্থী’’তি.
অথ খো ভগৰা বকস্স ব্রহ্মুনো চেতসা চেতোপরিৰিতক্কমঞ্ঞায – সেয্যথাপি নাম বলৰা পুরিসো সমিঞ্জিতং ৰা বাহং পসারেয্য, পসারিতং ৰা বাহং সমিঞ্জেয্য এৰমেৰ – জেতৰনে অন্তরহিতো তস্মিং ব্রহ্মলোকে পাতুরহোসি. অদ্দসা খো বকো ব্রহ্মা ভগৰন্তং দূরতোৰ আগচ্ছন্তং. দিস্ৰান ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘এহি খো মারিস, স্ৰাগতং তে, মারিস! চিরস্সং খো মারিস! ইমং পরিযাযমকাসি যদিদং ইধাগমনায. ইদঞ্হি, মারিস, নিচ্চং, ইদং ধুৰং, ইদং সস্সতং, ইদং কেৰলং, ইদং অচৰনধম্মং, ইদঞ্হি ন জাযতি ন জীযতি ন মীযতি ন চৰতি ন উপপজ্জতি. ইতো চ পনঞ্ঞং উত্তরি নিস্সরণং নত্থী’’তি.
এৰং ৰুত্তে, ভগৰা বকং ব্রহ্মানং এতদৰোচ – ‘‘অৰিজ্জাগতো ৰত, ভো, বকো ব্রহ্মা; অৰিজ্জাগতো ৰত, ভো, বকো ব্রহ্মা. যত্র হি নাম অনিচ্চংযেৰ সমানং নিচ্চন্তি ৰক্খতি, অধুৰংযেৰ সমানং ধুৰন্তি ৰক্খতি, অসস্সতংযেৰ সমানং সস্সতন্তি ৰক্খতি, অকেৰলংযেৰ সমানং কেৰলন্তি ৰক্খতি, চৰনধম্মংযেৰ সমানং অচৰনধম্মন্তি ৰক্খতি. যত্থ চ পন জাযতি চ জীযতি চ মীযতি চ চৰতি চ উপপজ্জতি চ, তঞ্চ তথা ৰক্খতি – ‘ইদঞ্হি ন জাযতি ন জীযতি ন মীযতি ন চৰতি ন উপপজ্জতি’. সন্তঞ্চ পনঞ্ঞং উত্তরি নিস্সরণং, ‘নত্থঞ্ঞং উত্তরি নিস্সরণ’ন্তি ৰক্খতী’’তি.
‘‘দ্ৰাসত্ততি গোতম পুঞ্ঞকম্মা,
ৰসৰত্তিনো জাতিজরং অতীতা;
অযমন্তিমা ৰেদগূ ব্রহ্মুপপত্তি,
অস্মাভিজপ্পন্তি জনা অনেকা’’তি.
‘‘অপ্পঞ্হি এতং ন হি দীঘমাযু,
যং ত্ৰং বক মঞ্ঞসি দীঘমাযুং;
সতং সহস্সানং [সহস্সান (স্যা. কং.)] নিরব্বুদানং,
আযুং পজানামি তৰাহং ব্রহ্মে’’তি.
‘‘অনন্তদস্সী ভগৰাহমস্মি,
জাতিজরং সোকমুপাতিৰত্তো;
কিং মে পুরাণং ৰতসীলৰত্তং,
আচিক্খ মে তং যমহং ৰিজঞ্ঞা’’তি.
‘‘যং ত্ৰং অপাযেসি বহূ মনুস্সে,
পিপাসিতে ঘম্মনি সম্পরেতে;
তং তে পুরাণং ৰতসীলৰত্তং,
সুত্তপ্পবুদ্ধোৰ অনুস্সরামি.
‘‘যং এণিকূলস্মিং জনং গহীতং,
অমোচযী গয্হকং নীযমানং;
তং তে পুরাণং ৰতসীলৰত্তং,
সুত্তপ্পবুদ্ধোৰ অনুস্সরামি.
‘‘গঙ্গায সোতস্মিং গহীতনাৰং,
লুদ্দেন নাগেন মনুস্সকম্যা;
পমোচযিত্থ বলসা পসয্হ,
তং তে পুরাণং ৰতসীলৰত্তং,
সুত্তপ্পবুদ্ধোৰ অনুস্সরামি.
‘‘কপ্পো চ তে বদ্ধচরো অহোসিং,
সম্বুদ্ধিমন্তং [সম্বুদ্ধিৰন্তং (বহূসু)] ৰতিনং অমঞ্ঞি;
তং তে পুরাণং ৰতসীলৰত্তং,
সুত্তপ্পবুদ্ধোৰ অনুস্সরামী’’তি.
‘‘অদ্ধা পজানাসি মমেতমাযুং,
অঞ্ঞেপি [অঞ্ঞম্পি (সী. পী.)] জানাসি তথা হি বুদ্ধো;
তথা হি ত্যাযং জলিতানুভাৰো,
ওভাসযং তিট্ঠতি ব্রহ্মলোক’’ন্তি.