১. পঠমৰগ্গো
১. পঠমকস্সপসুত্তং
৮২. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. অথ খো কস্সপো দেৰপুত্তো অভিক্কন্তায রত্তিযা অভিক্কন্তৰণ্ণো কেৰলকপ্পং জেতৰনং ওভাসেত্ৰা যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতো খো কস্সপো দেৰপুত্তো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘ভিক্খুং ভগৰা পকাসেসি, নো চ ভিক্খুনো অনুসাস’’ন্তি. ‘‘তেন হি কস্সপ, তঞ্ঞেৰেত্থ পটিভাতূ’’তি.
‘‘সুভাসিতস্স সিক্খেথ, সমণূপাসনস্স চ;
একাসনস্স চ রহো, চিত্তৰূপসমস্স চা’’তি.
ইদমৰোচ কস্সপো দেৰপুত্তো; সমনুঞ্ঞো সত্থা অহোসি. অথ খো কস্সপো দেৰপুত্তো ‘‘সমনুঞ্ঞো মে সত্থা’’তি ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা পদক্খিণং কত্ৰা তত্থেৰন্তরধাযীতি.
২. দুতিযকস্সপসুত্তং
৮৩. সাৰত্থিনিদানং. একমন্তং ঠিতো খো কস্সপো দেৰপুত্তো ভগৰতো সন্তিকে ইমং গাথং অভাসি –
‘‘ভিক্খু সিযা ঝাযী ৰিমুত্তচিত্তো,
আকঙ্খে চে হদযস্সানুপত্তিং;
লোকস্স ঞত্ৰা উদযব্বযঞ্চ,
সুচেতসো অনিস্সিতো তদানিসংসো’’তি.
৩. মাঘসুত্তং
৮৪. সাৰত্থিনিদানং. অথ খো মাঘো দেৰপুত্তো অভিক্কন্তায রত্তিযা অভিক্কন্তৰণ্ণো কেৰলকপ্পং জেতৰনং ওভাসেত্ৰা যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতো খো মাঘো দেৰপুত্তো ভগৰন্তং গাথায অজ্ঝভাসি –
‘‘কিংসু ছেত্ৰা সুখং সেতি, কিংসু ছেত্ৰা ন সোচতি;
কিস্সস্সু একধম্মস্স, ৰধং রোচেসি গোতমা’’তি.
‘‘কোধং ছেত্ৰা সুখং সেতি, কোধং ছেত্ৰা ন সোচতি;
কোধস্স ৰিসমূলস্স, মধুরগ্গস্স ৰত্রভূ;
ৰধং অরিযা পসংসন্তি, তঞ্হি ছেত্ৰা ন সোচতী’’তি.
৪. মাগধসুত্তং
৮৫. সাৰত্থিনিদানং. একমন্তং ঠিতো খো মাগধো দেৰপুত্তো ভগৰন্তং গাথায অজ্ঝভাসি –
‘‘কতি লোকস্মিং পজ্জোতা, যেহি লোকো পকাসতি;
ভৰন্তং পুট্ঠুমাগম্ম, কথং জানেমু তং ময’’ন্তি.
‘‘চত্তারো লোকে পজ্জোতা, পঞ্চমেত্থ ন ৰিজ্জতি;
দিৰা তপতি আদিচ্চো, রত্তিমাভাতি চন্দিমা.
‘‘অথ অগ্গি দিৰারত্তিং, তত্থ তত্থ পকাসতি;
সম্বুদ্ধো তপতং সেট্ঠো, এসা আভা অনুত্তরা’’তি.
৫. দামলিসুত্তং
৮৬. সাৰত্থিনিদানং. অথ খো দামলি দেৰপুত্তো অভিক্কন্তায রত্তিযা অভিক্কন্তৰণ্ণো কেৰলকপ্পং জেতৰনং ওভাসেত্ৰা যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতো খো দামলি দেৰপুত্তো ভগৰতো সন্তিকে ইমং গাথং অভাসি –
‘‘করণীযমেতং ব্রাহ্মণেন, পধানং অকিলাসুনা;
কামানং ৰিপ্পহানেন, ন তেনাসীসতে ভৰ’’ন্তি.
‘‘নত্থি কিচ্চং ব্রাহ্মণস্স (দামলীতি ভগৰা),
কতকিচ্চো হি ব্রাহ্মণো.
‘‘যাৰ ন গাধং লভতি নদীসু,
আযূহতি সব্বগত্তেভি জন্তু;
গাধঞ্চ লদ্ধান থলে ঠিতো যো,
নাযূহতী পারগতো হি সোৰ [সোতি (সী. পী. ক.), হোতি (স্যা. কং.), সো (?)].
‘‘এসূপমা দামলি ব্রাহ্মণস্স,
খীণাসৰস্স নিপকস্স ঝাযিনো;
পপ্পুয্য জাতিমরণস্স অন্তং,
নাযূহতী পারগতো হি সো’’তি [হোতীতি (স্যা. কং.)].
৬. কামদসুত্তং
৮৭. সাৰত্থিনিদানং. একমন্তং ঠিতো খো কামদো দেৰপুত্তো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘দুক্করং ভগৰা, সুদুক্করং ভগৰা’’তি.
‘‘দুক্করং ৰাপি করোন্তি (কামদাতি ভগৰা),
সেখা সীলসমাহিতা;
ঠিতত্তা অনগারিযুপেতস্স,
তুট্ঠি হোতি সুখাৰহা’’তি.
‘‘দুল্লভা ভগৰা যদিদং তুট্ঠী’’তি.
‘‘দুল্লভং ৰাপি লভন্তি (কামদাতি ভগৰা),
চিত্তৰূপসমে রতা;
যেসং দিৰা চ রত্তো চ,
ভাৰনায রতো মনো’’তি.
‘‘দুস্সমাদহং ভগৰা যদিদং চিত্ত’’ন্তি.
‘‘দুস্সমাদহং ৰাপি সমাদহন্তি (কামদাতি ভগৰা),
ইন্দ্রিযূপসমে রতা;
তে ছেত্ৰা মচ্চুনো জালং,
অরিযা গচ্ছন্তি কামদা’’তি.
‘‘দুগ্গমো ভগৰা ৰিসমো মগ্গো’’তি.
‘‘দুগ্গমে ৰিসমে ৰাপি, অরিযা গচ্ছন্তি কামদ;
অনরিযা ৰিসমে মগ্গে, পপতন্তি অৰংসিরা;
অরিযানং সমো মগ্গো, অরিযা হি ৰিসমে সমা’’তি.
৭. পঞ্চালচণ্ডসুত্তং
৮৮. সাৰত্থিনিদানং. একমন্তং ঠিতো খো পঞ্চালচণ্ডো দেৰপুত্তো ভগৰতো সন্তিকে ইমং গাথং অভাসি –
‘‘সম্বাধে ৰত ওকাসং, অৰিন্দি ভূরিমেধসো;
যো ঝানমবুজ্ঝি [ঝানমবুধা (ক. সী.), ঝানমবুদ্ধি (স্যা. কং. পী. ক.)] বুদ্ধো, পটিলীননিসভো মুনী’’তি.
‘‘সম্বাধে ৰাপি ৰিন্দন্তি (পঞ্চালচণ্ডাতি ভগৰা),
ধম্মং নিব্বানপত্তিযা;
যে সতিং পচ্চলত্থংসু,
সম্মা তে সুসমাহিতা’’তি.
৮. তাযনসুত্তং
৮৯. সাৰত্থিনিদানং. অথ খো তাযনো দেৰপুত্তো পুরাণতিত্থকরো অভিক্কন্তায রত্তিযা অভিক্কন্তৰণ্ণো কেৰলকপ্পং জেতৰনং ওভাসেত্ৰা যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতো খো তাযনো দেৰপুত্তো ভগৰতো সন্তিকে ইমা গাথাযো অভাসি –
‘‘ছিন্দ সোতং পরক্কম্ম, কামে পনুদ ব্রাহ্মণ;
নপ্পহায মুনী কামে, নেকত্তমুপপজ্জতি.
‘‘কযিরা চে কযিরাথেনং, দল়্হমেনং পরক্কমে;
সিথিলো হি পরিব্বাজো, ভিয্যো আকিরতে রজং.
‘‘অকতং দুক্কটং [দুক্কতং (সী. পী.)] সেয্যো, পচ্ছা তপতি দুক্কটং;
কতঞ্চ সুকতং সেয্যো, যং কত্ৰা নানুতপ্পতি.
‘‘কুসো যথা দুগ্গহিতো, হত্থমেৰানুকন্ততি;
সামঞ্ঞং দুপ্পরামট্ঠং, নিরযাযূপকড্ঢতি.
‘‘যং কিঞ্চি সিথিলং কম্মং, সংকিলিট্ঠঞ্চ যং ৰতং;
সঙ্কস্সরং ব্রহ্মচরিযং, ন তং হোতি মহপ্ফল’’ন্তি.
ইদমৰোচ তাযনো দেৰপুত্তো; ইদং ৰত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা পদক্খিণং কত্ৰা তত্থেৰন্তরধাযীতি.
অথ খো ভগৰা তস্সা রত্তিযা অচ্চযেন ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ইমং, ভিক্খৰে, রত্তিং তাযনো নাম দেৰপুত্তো পুরাণতিত্থকরো অভিক্কন্তায রত্তিযা অভিক্কন্তৰণ্ণো কেৰলকপ্পং জেতৰনং ওভাসেত্ৰা যেনাহং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা মং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতো খো, ভিক্খৰে, তাযনো দেৰপুত্তো মম সন্তিকে ইমা গাথাযো অভাসি –
‘‘ছিন্দ সোতং পরক্কম্ম, কামে পনুদ ব্রাহ্মণ;
নপ্পহায মুনী কামে, নেকত্তমুপপজ্জতি.
‘‘কযিরা চে কযিরাথেনং, দল়্হমেনং পরক্কমে;
সিথিলো হি পরিব্বাজো, ভিয্যো আকিরতে রজং.
‘‘অকতং দুক্কটং সেয্যো, পচ্ছা তপতি দুক্কটং;
কতঞ্চ সুকতং সেয্যো, যং কত্ৰা নানুতপ্পতি.
‘‘কুসো যথা দুগ্গহিতো, হত্থমেৰানুকন্ততি;
সামঞ্ঞং দুপ্পরামট্ঠং, নিরযাযূপকড্ঢতি.
‘‘যং কিঞ্চি সিথিলং কম্মং, সংকিলিট্ঠঞ্চ যং ৰতং;
সঙ্কস্সরং ব্রহ্মচরিযং, ন তং হোতি মহপ্ফল’’ন্তি.
‘‘ইদমৰোচ, ভিক্খৰে, তাযনো দেৰপুত্তো, ইদং ৰত্ৰা মং অভিৰাদেত্ৰা পদক্খিণং কত্ৰা তত্থেৰন্তরধাযি. উগ্গণ্হাথ, ভিক্খৰে, তাযনগাথা; পরিযাপুণাথ, ভিক্খৰে, তাযনগাথা; ধারেথ, ভিক্খৰে, তাযনগাথা. অত্থসংহিতা, ভিক্খৰে, তাযনগাথা আদিব্রহ্মচরিযিকা’’তি.
৯. চন্দিমসুত্তং
৯০. সাৰত্থিনিদানং. তেন খো পন সমযেন চন্দিমা দেৰপুত্তো রাহুনা অসুরিন্দেন গহিতো হোতি. অথ খো চন্দিমা দেৰপুত্তো ভগৰন্তং অনুস্সরমানো তাযং ৰেলাযং ইমং গাথং অভাসি –
‘‘নমো তে বুদ্ধ ৰীরত্থু, ৰিপ্পমুত্তোসি সব্বধি;
সম্বাধপটিপন্নোস্মি, তস্স মে সরণং ভৰা’’তি.
অথ খো ভগৰা চন্দিমং দেৰপুত্তং আরব্ভ রাহুং অসুরিন্দং গাথায অজ্ঝভাসি –
‘‘তথাগতং অরহন্তং, চন্দিমা সরণং গতো;
রাহু চন্দং পমুঞ্চস্সু, বুদ্ধা লোকানুকম্পকা’’তি.
অথ খো রাহু অসুরিন্দো চন্দিমং দেৰপুত্তং মুঞ্চিত্ৰা তরমানরূপো যেন ৰেপচিত্তি অসুরিন্দো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা সংৰিগ্গো লোমহট্ঠজাতো একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতং খো রাহুং অসুরিন্দং ৰেপচিত্তি অসুরিন্দো গাথায অজ্ঝভাসি –
‘‘কিং নু সন্তরমানোৰ, রাহু চন্দং পমুঞ্চসি;
সংৰিগ্গরূপো আগম্ম, কিং নু ভীতোৰ তিট্ঠসী’’তি.
‘‘সত্তধা মে ফলে মুদ্ধা, জীৰন্তো ন সুখং লভে;
বুদ্ধগাথাভিগীতোম্হি, নো চে মুঞ্চেয্য চন্দিম’’ন্তি.
১০. সূরিযসুত্তং
৯১. সাৰত্থিনিদানং. তেন খো পন সমযেন সূরিযো দেৰপুত্তো রাহুনা অসুরিন্দেন গহিতো হোতি. অথ খো সূরিযো দেৰপুত্তো ভগৰন্তং অনুস্সরমানো তাযং ৰেলাযং ইমং গাথং অভাসি –
‘‘নমো তে বুদ্ধ ৰীরত্থু, ৰিপ্পমুত্তোসি সব্বধি;
সম্বাধপটিপন্নোস্মি, তস্স মে সরণং ভৰা’’তি.
অথ খো ভগৰা সূরিযং দেৰপুত্তং আরব্ভ রাহুং অসুরিন্দং গাথাহি অজ্ঝভাসি –
‘‘তথাগতং অরহন্তং, সূরিযো সরণং গতো;
রাহু সূরিযং [সুরিযং (সী. স্যা. কং. পী.)] পমুঞ্চস্সু, বুদ্ধা লোকানুকম্পকা.
‘‘যো অন্ধকারে তমসি পভঙ্করো,
ৰেরোচনো মণ্ডলী উগ্গতেজো;
মা রাহু গিলী চরমন্তলিক্খে,
পজং মমং রাহু পমুঞ্চ সূরিয’’ন্তি.
অথ খো রাহু অসুরিন্দো সূরিযং দেৰপুত্তং মুঞ্চিত্ৰা তরমানরূপো যেন ৰেপচিত্তি অসুরিন্দো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা সংৰিগ্গো লোমহট্ঠজাতো একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতং খো রাহুং অসুরিন্দং ৰেপচিত্তি অসুরিন্দো গাথায অজ্ঝভাসি –
‘‘কিং নু সন্তরমানোৰ, রাহু সূরিযং পমুঞ্চসি;
সংৰিগ্গরূপো আগম্ম, কিং নু ভীতোৰ তিট্ঠসী’’তি.
‘‘সত্তধা মে ফলে মুদ্ধা, জীৰন্তো ন সুখং লভে;
বুদ্ধগাথাভিগীতোম্হি, নো চে মুঞ্চেয্য সূরিয’’ন্তি.
পঠমো ৰগ্গো.
তস্সুদ্দানং –
দ্ৰে কস্সপা চ মাঘো চ, মাগধো দামলি কামদো;
পঞ্চালচণ্ডো তাযনো, চন্দিমসূরিযেন তে দসাতি.