২. দেৰপুত্তসংযুত্তং

১. পঠমৰগ্গো

১. পঠমকস্সপসুত্তং

৮২. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. অথ খো কস্সপো দেৰপুত্তো অভিক্কন্তায রত্তিযা অভিক্কন্তৰণ্ণো কেৰলকপ্পং জেতৰনং ওভাসেত্ৰা যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতো খো কস্সপো দেৰপুত্তো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘ভিক্খুং ভগৰা পকাসেসি, নো চ ভিক্খুনো অনুসাস’’ন্তি. ‘‘তেন হি কস্সপ, তঞ্ঞেৰেত্থ পটিভাতূ’’তি.

‘‘সুভাসিতস্স সিক্খেথ, সমণূপাসনস্স চ;

একাসনস্স চ রহো, চিত্তৰূপসমস্স চা’’তি.

ইদমৰোচ কস্সপো দেৰপুত্তো; সমনুঞ্ঞো সত্থা অহোসি. অথ খো কস্সপো দেৰপুত্তো ‘‘সমনুঞ্ঞো মে সত্থা’’তি ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা পদক্খিণং কত্ৰা তত্থেৰন্তরধাযীতি.

২. দুতিযকস্সপসুত্তং

৮৩. সাৰত্থিনিদানং. একমন্তং ঠিতো খো কস্সপো দেৰপুত্তো ভগৰতো সন্তিকে ইমং গাথং অভাসি –

‘‘ভিক্খু সিযা ঝাযী ৰিমুত্তচিত্তো,

আকঙ্খে চে হদযস্সানুপত্তিং;

লোকস্স ঞত্ৰা উদযব্বযঞ্চ,

সুচেতসো অনিস্সিতো তদানিসংসো’’তি.

৩. মাঘসুত্তং

৮৪. সাৰত্থিনিদানং. অথ খো মাঘো দেৰপুত্তো অভিক্কন্তায রত্তিযা অভিক্কন্তৰণ্ণো কেৰলকপ্পং জেতৰনং ওভাসেত্ৰা যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতো খো মাঘো দেৰপুত্তো ভগৰন্তং গাথায অজ্ঝভাসি –

‘‘কিংসু ছেত্ৰা সুখং সেতি, কিংসু ছেত্ৰা ন সোচতি;

কিস্সস্সু একধম্মস্স, ৰধং রোচেসি গোতমা’’তি.

‘‘কোধং ছেত্ৰা সুখং সেতি, কোধং ছেত্ৰা ন সোচতি;

কোধস্স ৰিসমূলস্স, মধুরগ্গস্স ৰত্রভূ;

ৰধং অরিযা পসংসন্তি, তঞ্হি ছেত্ৰা ন সোচতী’’তি.

৪. মাগধসুত্তং

৮৫. সাৰত্থিনিদানং. একমন্তং ঠিতো খো মাগধো দেৰপুত্তো ভগৰন্তং গাথায অজ্ঝভাসি –

‘‘কতি লোকস্মিং পজ্জোতা, যেহি লোকো পকাসতি;

ভৰন্তং পুট্ঠুমাগম্ম, কথং জানেমু তং ময’’ন্তি.

‘‘চত্তারো লোকে পজ্জোতা, পঞ্চমেত্থ ন ৰিজ্জতি;

দিৰা তপতি আদিচ্চো, রত্তিমাভাতি চন্দিমা.

‘‘অথ অগ্গি দিৰারত্তিং, তত্থ তত্থ পকাসতি;

সম্বুদ্ধো তপতং সেট্ঠো, এসা আভা অনুত্তরা’’তি.

৫. দামলিসুত্তং

৮৬. সাৰত্থিনিদানং. অথ খো দামলি দেৰপুত্তো অভিক্কন্তায রত্তিযা অভিক্কন্তৰণ্ণো কেৰলকপ্পং জেতৰনং ওভাসেত্ৰা যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতো খো দামলি দেৰপুত্তো ভগৰতো সন্তিকে ইমং গাথং অভাসি –

‘‘করণীযমেতং ব্রাহ্মণেন, পধানং অকিলাসুনা;

কামানং ৰিপ্পহানেন, ন তেনাসীসতে ভৰ’’ন্তি.

‘‘নত্থি কিচ্চং ব্রাহ্মণস্স (দামলীতি ভগৰা),

কতকিচ্চো হি ব্রাহ্মণো.

‘‘যাৰ ন গাধং লভতি নদীসু,

আযূহতি সব্বগত্তেভি জন্তু;

গাধঞ্চ লদ্ধান থলে ঠিতো যো,

নাযূহতী পারগতো হি সোৰ [সোতি (সী. পী. ক.), হোতি (স্যা. কং.), সো (?)].

‘‘এসূপমা দামলি ব্রাহ্মণস্স,

খীণাসৰস্স নিপকস্স ঝাযিনো;

পপ্পুয্য জাতিমরণস্স অন্তং,

নাযূহতী পারগতো হি সো’’তি [হোতীতি (স্যা. কং.)].

৬. কামদসুত্তং

৮৭. সাৰত্থিনিদানং. একমন্তং ঠিতো খো কামদো দেৰপুত্তো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘দুক্করং ভগৰা, সুদুক্করং ভগৰা’’তি.

‘‘দুক্করং ৰাপি করোন্তি (কামদাতি ভগৰা),

সেখা সীলসমাহিতা;

ঠিতত্তা অনগারিযুপেতস্স,

তুট্ঠি হোতি সুখাৰহা’’তি.

‘‘দুল্লভা ভগৰা যদিদং তুট্ঠী’’তি.

‘‘দুল্লভং ৰাপি লভন্তি (কামদাতি ভগৰা),

চিত্তৰূপসমে রতা;

যেসং দিৰা চ রত্তো চ,

ভাৰনায রতো মনো’’তি.

‘‘দুস্সমাদহং ভগৰা যদিদং চিত্ত’’ন্তি.

‘‘দুস্সমাদহং ৰাপি সমাদহন্তি (কামদাতি ভগৰা),

ইন্দ্রিযূপসমে রতা;

তে ছেত্ৰা মচ্চুনো জালং,

অরিযা গচ্ছন্তি কামদা’’তি.

‘‘দুগ্গমো ভগৰা ৰিসমো মগ্গো’’তি.

‘‘দুগ্গমে ৰিসমে ৰাপি, অরিযা গচ্ছন্তি কামদ;

অনরিযা ৰিসমে মগ্গে, পপতন্তি অৰংসিরা;

অরিযানং সমো মগ্গো, অরিযা হি ৰিসমে সমা’’তি.

৭. পঞ্চালচণ্ডসুত্তং

৮৮. সাৰত্থিনিদানং. একমন্তং ঠিতো খো পঞ্চালচণ্ডো দেৰপুত্তো ভগৰতো সন্তিকে ইমং গাথং অভাসি –

‘‘সম্বাধে ৰত ওকাসং, অৰিন্দি ভূরিমেধসো;

যো ঝানমবুজ্ঝি [ঝানমবুধা (ক. সী.), ঝানমবুদ্ধি (স্যা. কং. পী. ক.)] বুদ্ধো, পটিলীননিসভো মুনী’’তি.

‘‘সম্বাধে ৰাপি ৰিন্দন্তি (পঞ্চালচণ্ডাতি ভগৰা),

ধম্মং নিব্বানপত্তিযা;

যে সতিং পচ্চলত্থংসু,

সম্মা তে সুসমাহিতা’’তি.

৮. তাযনসুত্তং

৮৯. সাৰত্থিনিদানং. অথ খো তাযনো দেৰপুত্তো পুরাণতিত্থকরো অভিক্কন্তায রত্তিযা অভিক্কন্তৰণ্ণো কেৰলকপ্পং জেতৰনং ওভাসেত্ৰা যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতো খো তাযনো দেৰপুত্তো ভগৰতো সন্তিকে ইমা গাথাযো অভাসি –

‘‘ছিন্দ সোতং পরক্কম্ম, কামে পনুদ ব্রাহ্মণ;

নপ্পহায মুনী কামে, নেকত্তমুপপজ্জতি.

‘‘কযিরা চে কযিরাথেনং, দল়্হমেনং পরক্কমে;

সিথিলো হি পরিব্বাজো, ভিয্যো আকিরতে রজং.

‘‘অকতং দুক্কটং [দুক্কতং (সী. পী.)] সেয্যো, পচ্ছা তপতি দুক্কটং;

কতঞ্চ সুকতং সেয্যো, যং কত্ৰা নানুতপ্পতি.

‘‘কুসো যথা দুগ্গহিতো, হত্থমেৰানুকন্ততি;

সামঞ্ঞং দুপ্পরামট্ঠং, নিরযাযূপকড্ঢতি.

‘‘যং কিঞ্চি সিথিলং কম্মং, সংকিলিট্ঠঞ্চ যং ৰতং;

সঙ্কস্সরং ব্রহ্মচরিযং, ন তং হোতি মহপ্ফল’’ন্তি.

ইদমৰোচ তাযনো দেৰপুত্তো; ইদং ৰত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা পদক্খিণং কত্ৰা তত্থেৰন্তরধাযীতি.

অথ খো ভগৰা তস্সা রত্তিযা অচ্চযেন ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ইমং, ভিক্খৰে, রত্তিং তাযনো নাম দেৰপুত্তো পুরাণতিত্থকরো অভিক্কন্তায রত্তিযা অভিক্কন্তৰণ্ণো কেৰলকপ্পং জেতৰনং ওভাসেত্ৰা যেনাহং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা মং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতো খো, ভিক্খৰে, তাযনো দেৰপুত্তো মম সন্তিকে ইমা গাথাযো অভাসি –

‘‘ছিন্দ সোতং পরক্কম্ম, কামে পনুদ ব্রাহ্মণ;

নপ্পহায মুনী কামে, নেকত্তমুপপজ্জতি.

‘‘কযিরা চে কযিরাথেনং, দল়্হমেনং পরক্কমে;

সিথিলো হি পরিব্বাজো, ভিয্যো আকিরতে রজং.

‘‘অকতং দুক্কটং সেয্যো, পচ্ছা তপতি দুক্কটং;

কতঞ্চ সুকতং সেয্যো, যং কত্ৰা নানুতপ্পতি.

‘‘কুসো যথা দুগ্গহিতো, হত্থমেৰানুকন্ততি;

সামঞ্ঞং দুপ্পরামট্ঠং, নিরযাযূপকড্ঢতি.

‘‘যং কিঞ্চি সিথিলং কম্মং, সংকিলিট্ঠঞ্চ যং ৰতং;

সঙ্কস্সরং ব্রহ্মচরিযং, ন তং হোতি মহপ্ফল’’ন্তি.

‘‘ইদমৰোচ, ভিক্খৰে, তাযনো দেৰপুত্তো, ইদং ৰত্ৰা মং অভিৰাদেত্ৰা পদক্খিণং কত্ৰা তত্থেৰন্তরধাযি. উগ্গণ্হাথ, ভিক্খৰে, তাযনগাথা; পরিযাপুণাথ, ভিক্খৰে, তাযনগাথা; ধারেথ, ভিক্খৰে, তাযনগাথা. অত্থসংহিতা, ভিক্খৰে, তাযনগাথা আদিব্রহ্মচরিযিকা’’তি.

৯. চন্দিমসুত্তং

৯০. সাৰত্থিনিদানং. তেন খো পন সমযেন চন্দিমা দেৰপুত্তো রাহুনা অসুরিন্দেন গহিতো হোতি. অথ খো চন্দিমা দেৰপুত্তো ভগৰন্তং অনুস্সরমানো তাযং ৰেলাযং ইমং গাথং অভাসি –

‘‘নমো তে বুদ্ধ ৰীরত্থু, ৰিপ্পমুত্তোসি সব্বধি;

সম্বাধপটিপন্নোস্মি, তস্স মে সরণং ভৰা’’তি.

অথ খো ভগৰা চন্দিমং দেৰপুত্তং আরব্ভ রাহুং অসুরিন্দং গাথায অজ্ঝভাসি –

‘‘তথাগতং অরহন্তং, চন্দিমা সরণং গতো;

রাহু চন্দং পমুঞ্চস্সু, বুদ্ধা লোকানুকম্পকা’’তি.

অথ খো রাহু অসুরিন্দো চন্দিমং দেৰপুত্তং মুঞ্চিত্ৰা তরমানরূপো যেন ৰেপচিত্তি অসুরিন্দো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা সংৰিগ্গো লোমহট্ঠজাতো একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতং খো রাহুং অসুরিন্দং ৰেপচিত্তি অসুরিন্দো গাথায অজ্ঝভাসি –

‘‘কিং নু সন্তরমানোৰ, রাহু চন্দং পমুঞ্চসি;

সংৰিগ্গরূপো আগম্ম, কিং নু ভীতোৰ তিট্ঠসী’’তি.

‘‘সত্তধা মে ফলে মুদ্ধা, জীৰন্তো ন সুখং লভে;

বুদ্ধগাথাভিগীতোম্হি, নো চে মুঞ্চেয্য চন্দিম’’ন্তি.

১০. সূরিযসুত্তং

৯১. সাৰত্থিনিদানং. তেন খো পন সমযেন সূরিযো দেৰপুত্তো রাহুনা অসুরিন্দেন গহিতো হোতি. অথ খো সূরিযো দেৰপুত্তো ভগৰন্তং অনুস্সরমানো তাযং ৰেলাযং ইমং গাথং অভাসি –

‘‘নমো তে বুদ্ধ ৰীরত্থু, ৰিপ্পমুত্তোসি সব্বধি;

সম্বাধপটিপন্নোস্মি, তস্স মে সরণং ভৰা’’তি.

অথ খো ভগৰা সূরিযং দেৰপুত্তং আরব্ভ রাহুং অসুরিন্দং গাথাহি অজ্ঝভাসি –

‘‘তথাগতং অরহন্তং, সূরিযো সরণং গতো;

রাহু সূরিযং [সুরিযং (সী. স্যা. কং. পী.)] পমুঞ্চস্সু, বুদ্ধা লোকানুকম্পকা.

‘‘যো অন্ধকারে তমসি পভঙ্করো,

ৰেরোচনো মণ্ডলী উগ্গতেজো;

মা রাহু গিলী চরমন্তলিক্খে,

পজং মমং রাহু পমুঞ্চ সূরিয’’ন্তি.

অথ খো রাহু অসুরিন্দো সূরিযং দেৰপুত্তং মুঞ্চিত্ৰা তরমানরূপো যেন ৰেপচিত্তি অসুরিন্দো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা সংৰিগ্গো লোমহট্ঠজাতো একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতং খো রাহুং অসুরিন্দং ৰেপচিত্তি অসুরিন্দো গাথায অজ্ঝভাসি –

‘‘কিং নু সন্তরমানোৰ, রাহু সূরিযং পমুঞ্চসি;

সংৰিগ্গরূপো আগম্ম, কিং নু ভীতোৰ তিট্ঠসী’’তি.

‘‘সত্তধা মে ফলে মুদ্ধা, জীৰন্তো ন সুখং লভে;

বুদ্ধগাথাভিগীতোম্হি, নো চে মুঞ্চেয্য সূরিয’’ন্তি.

পঠমো ৰগ্গো.

তস্সুদ্দানং –

দ্ৰে কস্সপা চ মাঘো চ, মাগধো দামলি কামদো;

পঞ্চালচণ্ডো তাযনো, চন্দিমসূরিযেন তে দসাতি.

২. অনাথপিণ্ডিকৰগ্গো

১. চন্দিমসসুত্তং

৯২. সাৰত্থিনিদানং. অথ খো চন্দিমসো [চন্দিমাসো (ক.)] দেৰপুত্তো অভিক্কন্তায রত্তিযা অভিক্কন্তৰণ্ণো কেৰলকপ্পং জেতৰনং ওভাসেত্ৰা যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতো খো চন্দিমসো দেৰপুত্তো ভগৰতো সন্তিকে ইমং গাথং অভাসি –

‘‘তে হি সোত্থিং গমিস্সন্তি, কচ্ছে ৰামকসে মগা;

ঝানানি উপসম্পজ্জ, একোদি নিপকা সতা’’তি.

‘‘তে হি পারং গমিস্সন্তি, ছেত্ৰা জালংৰ অম্বুজো;

ঝানানি উপসম্পজ্জ, অপ্পমত্তা রণঞ্জহা’’তি.

২. ৰেণ্ডুসুত্তং

৯৩. একমন্তং ঠিতো খো ৰেণ্ডু [ৰেণ্হু (সী.)] দেৰপুত্তো ভগৰতো সন্তিকে ইমং গাথং অভাসি –

‘‘সুখিতাৰ তে [সুখিতা ৰত তে (সী. স্যা. কং.)] মনুজা, সুগতং পযিরুপাসিয;

যুঞ্জং [যুজ্জ (সী.), যুঞ্জ (স্যা. কং. পী.)] গোতমসাসনে, অপ্পমত্তা নু সিক্খরে’’তি.

‘‘যে মে পৰুত্তে সিট্ঠিপদে [সত্থিপদে (সী. স্যা. কং. পী.)] (ৰেণ্ডূতি ভগৰা),

অনুসিক্খন্তি ঝাযিনো;

কালে তে অপ্পমজ্জন্তা,

ন মচ্চুৰসগা সিযু’’ন্তি.

৩. দীঘলট্ঠিসুত্তং

৯৪. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা রাজগহে ৰিহরতি ৰেল়ুৰনে কলন্দকনিৰাপে. অথ খো দীঘলট্ঠি দেৰপুত্তো অভিক্কন্তায রত্তিযা অভিক্কন্তৰণ্ণো কেৰলকপ্পং ৰেল়ুৰনং ওভাসেত্ৰা যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতো খো দীঘলট্ঠি দেৰপুত্তো ভগৰতো সন্তিকে ইমং গাথং অভাসি –

‘‘ভিক্খু সিযা ঝাযী ৰিমুত্তচিত্তো,

আকঙ্খে চে হদযস্সানুপত্তিং;

লোকস্স ঞত্ৰা উদযব্বযঞ্চ,

সুচেতসো অনিস্সিতো তদানিসংসো’’তি.

৪. নন্দনসুত্তং

৯৫. একমন্তং ঠিতো খো নন্দনো দেৰপুত্তো ভগৰন্তং গাথায অজ্ঝভাসি –