৮. বাহিতিকসুত্তং

৩৫৮. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. অথ খো আযস্মা আনন্দো পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায সাৰত্থিযং পিণ্ডায পাৰিসি. সাৰত্থিযং পিণ্ডায চরিত্ৰা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো যেন পুব্বারামো মিগারমাতুপাসাদো তেনুপসঙ্কমি দিৰাৰিহারায. তেন খো পন সমযেন রাজা পসেনদি কোসলো একপুণ্ডরীকং নাগং অভিরুহিত্ৰা সাৰত্থিযা নিয্যাতি দিৰা দিৰস্স. অদ্দসা খো রাজা পসেনদি কোসলো আযস্মন্তং আনন্দং দূরতোৰ আগচ্ছন্তং. দিস্ৰান সিরিৰড্ঢং মহামত্তং আমন্তেসি – ‘‘আযস্মা নো এসো, সম্ম সিরিৰড্ঢ, আনন্দো’’তি. ‘‘এৰং, মহারাজ, আযস্মা এসো আনন্দো’’তি. অথ খো রাজা পসেনদি কোসলো অঞ্ঞতরং পুরিসং আমন্তেসি – ‘‘এহি ত্ৰং, অম্ভো পুরিস, যেনাযস্মা আনন্দো তেনুপসঙ্কম; উপসঙ্কমিত্ৰা মম ৰচনেন আযস্মতো আনন্দস্স পাদে সিরসা ৰন্দাহি – ‘রাজা, ভন্তে, পসেনদি কোসলো আযস্মতো আনন্দস্স পাদে সিরসা ৰন্দতী’তি. এৰঞ্চ ৰদেহি – ‘সচে কির, ভন্তে, আযস্মতো আনন্দস্স ন কিঞ্চি অচ্চাযিকং করণীযং, আগমেতু কির, ভন্তে, আযস্মা আনন্দো মুহুত্তং অনুকম্পং উপাদাযা’’’তি. ‘‘এৰং, দেৰা’’তি খো সো পুরিসো রঞ্ঞো পসেনদিস্স কোসলস্স পটিস্সুত্ৰা যেনাযস্মা আনন্দো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মন্তং আনন্দং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতো খো সো পুরিসো আযস্মন্তং আনন্দং এতদৰোচ – ‘‘রাজা, ভন্তে, পসেনদি কোসলো আযস্মতো আনন্দস্স পাদে সিরসা ৰন্দতি; এৰঞ্চ ৰদেতি – ‘সচে কির, ভন্তে, আযস্মতো আনন্দস্স ন কিঞ্চি অচ্চাযিকং করণীযং, আগমেতু কির, ভন্তে, আযস্মা আনন্দো মুহুত্তং অনুকম্পং উপাদাযা’’’তি. অধিৰাসেসি খো আযস্মা আনন্দো তুণ্হীভাৰেন. অথ খো রাজা পসেনদি কোসলো যাৰতিকা নাগস্স ভূমি নাগেন গন্ত্ৰা নাগা পচ্চোরোহিত্ৰা পত্তিকোৰ যেনাযস্মা আনন্দো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মন্তং আনন্দং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতো খো রাজা পসেনদি কোসলো আযস্মন্তং আনন্দং এতদৰোচ – ‘‘সচে, ভন্তে, আযস্মতো আনন্দস্স ন কিঞ্চি অচ্চাযিকং করণীযং, সাধু, ভন্তে, আযস্মা আনন্দো যেন অচিরৰতিযা নদিযা তীরং তেনুপসঙ্কমতু অনুকম্পং উপাদাযা’’তি. অধিৰাসেসি খো আযস্মা আনন্দো তুণ্হীভাৰেন.

৩৫৯. অথ খো আযস্মা আনন্দো যেন অচিরৰতিযা নদিযা তীরং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা অঞ্ঞতরস্মিং রুক্খমূলে পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. অথ খো রাজা পসেনদি কোসলো যাৰতিকা নাগস্স ভূমি নাগেন গন্ত্ৰা নাগা পচ্চোরোহিত্ৰা পত্তিকোৰ যেনাযস্মা আনন্দো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মন্তং আনন্দং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতো খো রাজা পসেনদি কোসলো আযস্মন্তং আনন্দং এতদৰোচ – ‘‘ইধ, ভন্তে, আযস্মা আনন্দো হত্থত্থরে নিসীদতূ’’তি. ‘‘অলং, মহারাজ. নিসীদ ত্ৰং; নিসিন্নো অহং সকে আসনে’’তি. নিসীদি খো রাজা পসেনদি কোসলো পঞ্ঞত্তে আসনে. নিসজ্জ খো রাজা পসেনদি কোসলো আযস্মন্তং আনন্দং এতদৰোচ – ‘‘কিং নু খো, ভন্তে আনন্দ, সো ভগৰা তথারূপং কাযসমাচারং সমাচরেয্য, য্ৰাস্স কাযসমাচারো ওপারম্ভো সমণেহি ব্রাহ্মণেহী’’তি [ব্রাহ্মণেহি ৰিঞ্ঞূহীতি (সব্বত্থ) অট্ঠকথা টীকা ওলোকেতব্বা]? ‘‘ন খো, মহারাজ, সো ভগৰা তথারূপং কাযসমাচারং সমাচরেয্য, য্ৰাস্স কাযসমাচারো ওপারম্ভো সমণেহি ব্রাহ্মণেহি ৰিঞ্ঞূহী’’তি.

‘‘কিং পন, ভন্তে আনন্দ, সো ভগৰা তথারূপং ৰচীসমাচারং…পে… মনোসমাচারং সমাচরেয্য, য্ৰাস্স মনোসমাচারো ওপারম্ভো সমণেহি ব্রাহ্মণেহী’’তি [ব্রাহ্মণেহি ৰিঞ্ঞূহীতি (সব্বত্থ) অট্ঠকথা টীকা ওলোকেতব্বা]? ‘‘ন খো, মহারাজ, সো ভগৰা তথারূপং মনোসমাচারং সমাচরেয্য, য্ৰাস্স মনোসমাচারো ওপারম্ভো সমণেহি ব্রাহ্মণেহি ৰিঞ্ঞূহী’’তি.

‘‘অচ্ছরিযং, ভন্তে, অব্ভুতং, ভন্তে! যঞ্হি মযং, ভন্তে, নাসক্খিম্হা পঞ্হেন পরিপূরেতুং তং, ভন্তে, আযস্মতা আনন্দেন পঞ্হস্স ৰেয্যাকরণেন পরিপূরিতং. যে তে, ভন্তে, বালা অব্যত্তা অননুৰিচ্চ অপরিযোগাহেত্ৰা পরেসং ৰণ্ণং ৰা অৰণ্ণং ৰা ভাসন্তি, ন মযং তং সারতো পচ্চাগচ্ছাম; যে পন [যে চ খো (সী. স্যা. কং. পী.)] তে, ভন্তে, পণ্ডিতা ৰিযত্তা [ব্যত্তা (সী. স্যা. কং. পী.)] মেধাৰিনো অনুৰিচ্চ পরিযোগাহেত্ৰা পরেসং ৰণ্ণং ৰা অৰণ্ণং ৰা ভাসন্তি, মযং তং সারতো পচ্চাগচ্ছাম’’.

৩৬০. ‘‘কতমো পন, ভন্তে আনন্দ, কাযসমাচারো ওপারম্ভো সমণেহি ব্রাহ্মণেহি ৰিঞ্ঞূহী’’তি? ‘‘যো খো, মহারাজ, কাযসমাচারো অকুসলো’’.

‘‘কতমো পন, ভন্তে, কাযসমাচারো অকুসলো’’? ‘‘যো খো, মহারাজ, কাযসমাচারো সাৰজ্জো’’.

‘‘কতমো পন, ভন্তে, কাযসমাচারো সাৰজ্জো’’? ‘‘যো খো, মহারাজ, কাযসমাচারো সব্যাবজ্ঝো’’ [সব্যাপজ্ঝো (সী. স্যা. কং. পী.), সব্যাপজ্জো (ক.)].

‘‘কতমো পন, ভন্তে, কাযসমাচারো সব্যাবজ্ঝো’’? ‘‘যো খো, মহারাজ, কাযসমাচারো দুক্খৰিপাকো’’.

‘‘কতমো পন, ভন্তে, কাযসমাচারো দুক্খৰিপাকো’’? ‘‘যো খো, মহারাজ, কাযসমাচারো অত্তব্যাবাধাযপি সংৰত্ততি, পরব্যাবাধাযপি সংৰত্ততি, উভযব্যাবাধাযপি সংৰত্ততি তস্স অকুসলা ধম্মা অভিৰড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পরিহাযন্তি; এৰরূপো খো, মহারাজ, কাযসমাচারো ওপারম্ভো সমণেহি ব্রাহ্মণেহি ৰিঞ্ঞূহী’’তি.

‘‘কতমো পন, ভন্তে আনন্দ, ৰচীসমাচারো…পে… মনোসমাচারো ওপারম্ভো সমণেহি ব্রাহ্মণেহি ৰিঞ্ঞূহী’’তি? ‘‘যো খো, মহারাজ, মনোসমাচারো অকুসলো’’.

‘‘কতমো পন, ভন্তে, মনোসমাচারো অকুসলো’’? ‘‘যো খো, মহারাজ, মনোসমাচারো সাৰজ্জো’’.

‘‘কতমো পন, ভন্তে, মনোসমাচারো সাৰজ্জো’’? ‘‘যো খো, মহারাজ, মনোসমাচারো সব্যাবজ্ঝো’’.

‘‘কতমো পন, ভন্তে, মনোসমাচারো সব্যাবজ্ঝো’’? ‘‘যো খো, মহারাজ, মনোসমাচারো দুক্খৰিপাকো’’.

‘‘কতমো পন, ভন্তে, মনোসমাচারো দুক্খৰিপাকো’’? ‘‘যো খো, মহারাজ, মনোসমাচারো অত্তব্যাবাধাযপি সংৰত্ততি, পরব্যাবাধাযপি সংৰত্ততি, উভযব্যাবাধাযপি সংৰত্ততি তস্স অকুসলা ধম্মা অভিৰড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পরিহাযন্তি; এৰরূপো খো, মহারাজ, মনোসমাচারো ওপারম্ভো সমণেহি ব্রাহ্মণেহি ৰিঞ্ঞূহী’’তি.

‘‘কিং নু খো, ভন্তে আনন্দ, সো ভগৰা সব্বেসংযেৰ অকুসলানং ধম্মানং পহানং ৰণ্ণেতী’’তি? ‘‘সব্বাকুসলধম্মপহীনো খো, মহারাজ, তথাগতো কুসলধম্মসমন্নাগতো’’তি.

৩৬১. ‘‘কতমো পন, ভন্তে আনন্দ, কাযসমাচারো অনোপারম্ভো সমণেহি ব্রাহ্মণেহি ৰিঞ্ঞূহী’’তি? ‘‘যো খো, মহারাজ, কাযসমাচারো কুসলো’’.

‘‘কতমো পন, ভন্তে, কাযসমাচারো কুসলো’’? ‘‘যো খো, মহারাজ, কাযসমাচারো অনৰজ্জো’’.

‘‘কতমো পন, ভন্তে, কাযসমাচারো অনৰজ্জো’’? ‘‘যো খো, মহারাজ, কাযসমাচারো অব্যাবজ্ঝো’’.

‘‘কতমো পন, ভন্তে, কাযসমাচারো অব্যাবজ্ঝো’’? ‘‘যো খো, মহারাজ, কাযসমাচারো সুখৰিপাকো’’.

‘‘কতমো পন, ভন্তে, কাযসমাচারো সুখৰিপাকো’’?

‘‘যো খো, মহারাজ, কাযসমাচারো নেৰত্তব্যাবাধাযপি সংৰত্ততি, ন পরব্যাবাধাযপি সংৰত্ততি, ন উভযব্যাবাধাযপি সংৰত্ততি তস্স অকুসলা ধম্মা পরিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৰড্ঢন্তি; এৰরূপো খো, মহারাজ, কাযসমাচারো অনোপারম্ভো সমণেহি ব্রাহ্মণেহি ৰিঞ্ঞূহী’’তি.

‘‘কতমো পন, ভন্তে আনন্দ, ৰচীসমাচারো…পে… মনোসমাচারো অনোপারম্ভো সমণেহি ব্রাহ্মণেহি ৰিঞ্ঞূহী’’তি? ‘‘যো খো, মহারাজ, মনোসমাচারো কুসলো’’.

‘‘কতমো পন, ভন্তে, মনোসমাচারো কুসলো’’? ‘‘যো খো, মহারাজ, মনোসমাচারো অনৰজ্জো’’.

‘‘কতমো পন, ভন্তে, মনোসমাচারো অনৰজ্জো’’? ‘‘যো খো, মহারাজ, মনোসমাচারো অব্যাবজ্ঝো’’.

‘‘কতমো পন, ভন্তে, মনোসমাচারো অব্যাবজ্ঝো’’? ‘‘যো খো, মহারাজ, মনোসমাচারো সুখৰিপাকো’’.

‘‘কতমো পন, ভন্তে, মনোসমাচারো সুখৰিপাকো’’? ‘‘যো খো, মহারাজ, মনোসমাচারো নেৰত্তব্যাবাধাযপি সংৰত্ততি, ন পরব্যাবাধাযপি সংৰত্ততি, ন উভযব্যাবাধাযপি সংৰত্ততি. তস্স অকুসলা ধম্মা পরিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৰড্ঢন্তি. এৰরূপো খো, মহারাজ, মনোসমাচারো অনোপারম্ভো সমণেহি ব্রাহ্মণেহি ৰিঞ্ঞূহী’’তি.

‘‘কিং পন, ভন্তে আনন্দ, সো ভগৰা সব্বেসংযেৰ কুসলানং ধম্মানং উপসম্পদং ৰণ্ণেতী’’তি? ‘‘সব্বাকুসলধম্মপহীনো খো, মহারাজ, তথাগতো কুসলধম্মসমন্নাগতো’’তি.

৩৬২. ‘‘অচ্ছরিযং, ভন্তে, অব্ভুতং, ভন্তে! যাৰ সুভাসিতং চিদং [সুভাসিতমিদং (সী.)], ভন্তে, আযস্মতা আনন্দেন. ইমিনা চ মযং, ভন্তে, আযস্মতো আনন্দস্স সুভাসিতেন অত্তমনাভিরদ্ধা. এৰং অত্তমনাভিরদ্ধা চ মযং, ভন্তে, আযস্মতো আনন্দস্স সুভাসিতেন. সচে, ভন্তে, আযস্মতো আনন্দস্স হত্থিরতনং কপ্পেয্য, হত্থিরতনম্পি মযং আযস্মতো আনন্দস্স দদেয্যাম. সচে, ভন্তে, আযস্মতো আনন্দস্স অস্সরতনং কপ্পেয্য, অস্সরতনম্পি মযং আযস্মতো আনন্দস্স দদেয্যাম. সচে, ভন্তে, আযস্মতো আনন্দস্স গামৰরং কপ্পেয্য, গামৰরম্পি মযং আযস্মতো আনন্দস্স দদেয্যাম. অপি চ, ভন্তে, মযম্পেতং [মযমেৰ তং (সী.), মযম্পনেতং (স্যা. কং.)] জানাম – ‘নেতং আযস্মতো আনন্দস্স কপ্পতী’তি. অযং মে, ভন্তে, বাহিতিকা রঞ্ঞা মাগধেন অজাতসত্তুনা ৰেদেহিপুত্তেন ৰত্থনাল়িযা [ছত্তনাল়িযা (স্যা. কং. পী.)] পক্খিপিত্ৰা পহিতা সোল়সসমা আযামেন, অট্ঠসমা ৰিত্থারেন. তং, ভন্তে, আযস্মা আনন্দো পটিগ্গণ্হাতু অনুকম্পং উপাদাযা’’তি. ‘‘অলং, মহারাজ, পরিপুণ্ণং মে তিচীৰর’’ন্তি.

‘‘অযং, ভন্তে, অচিরৰতী নদী দিট্ঠা আযস্মতা চেৰ আনন্দেন অম্হেহি চ. যদা উপরিপব্বতে মহামেঘো অভিপ্পৰুট্ঠো হোতি, অথাযং অচিরৰতী নদী উভতো কূলানি সংৰিস্সন্দন্তী গচ্ছতি; এৰমেৰ খো, ভন্তে, আযস্মা আনন্দো ইমায বাহিতিকায অত্তনো তিচীৰরং করিস্সতি. যং পনাযস্মতো আনন্দস্স পুরাণং তিচীৰরং তং সব্রহ্মচারীহি সংৰিভজিস্সতি. এৰাযং অম্হাকং দক্খিণা সংৰিস্সন্দন্তী মঞ্ঞে গমিস্সতি. পটিগ্গণ্হাতু, ভন্তে, আযস্মা আনন্দো বাহিতিক’’ন্তি. পটিগ্গহেসি খো আযস্মা আনন্দো বাহিতিকং.

অথ খো রাজা পসেনদি কোসলো আযস্মন্তং আনন্দং এতদৰোচ – ‘‘হন্দ চ দানি মযং, ভন্তে আনন্দ, গচ্ছাম; বহুকিচ্চা মযং বহুকরণীযা’’তি. ‘‘যস্সদানি ত্ৰং, মহারাজ, কালং মঞ্ঞসী’’তি. অথ খো রাজা পসেনদি কোসলো আযস্মতো আনন্দস্স ভাসিতং অভিনন্দিত্ৰা অনুমোদিত্ৰা উট্ঠাযাসনা আযস্মন্তং আনন্দং অভিৰাদেত্ৰা পদক্খিণং কত্ৰা পক্কামি.

৩৬৩. অথ খো আযস্মা আনন্দো অচিরপক্কন্তস্স রঞ্ঞো পসেনদিস্স কোসলস্স যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা আনন্দো যাৰতকো অহোসি রঞ্ঞা পসেনদিনা কোসলেন সদ্ধিং কথাসল্লাপো তং সব্বং ভগৰতো আরোচেসি. তঞ্চ বাহিতিকং ভগৰতো পাদাসি. অথ খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘লাভা, ভিক্খৰে, রঞ্ঞো পসেনদিস্স কোসলস্স, সুলদ্ধলাভা, ভিক্খৰে, রঞ্ঞো পসেনদিস্স কোসলস্স; যং রাজা পসেনদি কোসলো লভতি আনন্দং দস্সনায, লভতি পযিরুপাসনাযা’’তি.

ইদমৰোচ ভগৰা. অত্তমনা তে ভিক্খূ ভগৰতো ভাসিতং অভিনন্দুন্তি.

বাহিতিকসুত্তং নিট্ঠিতং অট্ঠমং.