৭. পিযজাতিকসুত্তং

৩৫৩. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. তেন খো পন সমযেন অঞ্ঞতরস্স গহপতিস্স একপুত্তকো পিযো মনাপো কালঙ্কতো হোতি. তস্স কালংকিরিযায নেৰ কম্মন্তা পটিভন্তি ন ভত্তং পটিভাতি. সো আল়াহনং গন্ত্ৰা কন্দতি – ‘‘কহং, একপুত্তক, কহং, একপুত্তকা’’তি! অথ খো সো গহপতি যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো তং গহপতিং ভগৰা এতদৰোচ – ‘‘ন খো তে, গহপতি, সকে চিত্তে ঠিতস্স ইন্দ্রিযানি, অত্থি তে ইন্দ্রিযানং অঞ্ঞথত্ত’’ন্তি. ‘‘কিঞ্হি মে, ভন্তে, ইন্দ্রিযানং নাঞ্ঞথত্তং ভৰিস্সতি; ময্হঞ্হি, ভন্তে, একপুত্তো পিযো মনাপো কালঙ্কতো. তস্স কালংকিরিযায নেৰ কম্মন্তা পটিভন্তি, ন ভত্তং পটিভাতি. সোহং আল়াহনং গন্ত্ৰা কন্দামি – ‘কহং, একপুত্তক, কহং, একপুত্তকা’’’তি! ‘‘এৰমেতং, গহপতি, এৰমেতং, গহপতি [এৰমেতং গহপতি (পী. সকিদেৰ), এৰমেৰ (সী. সকিদেৰ)]! পিযজাতিকা হি, গহপতি, সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সুপাযাসা পিযপ্পভৰিকা’’তি. ‘‘কস্স খো [কিস্স নু খো (সী.)] নামেতং, ভন্তে, এৰং ভৰিস্সতি – ‘পিযজাতিকা সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সুপাযাসা পিযপ্পভৰিকা’তি? পিযজাতিকা হি খো, ভন্তে, আনন্দসোমনস্সা পিযপ্পভৰিকা’’তি. অথ খো সো গহপতি ভগৰতো ভাসিতং অনভিনন্দিত্ৰা পটিক্কোসিত্ৰা উট্ঠাযাসনা পক্কামি.

৩৫৪. তেন খো পন সমযেন সম্বহুলা অক্খধুত্তা ভগৰতো অৰিদূরে অক্খেহি দিব্বন্তি. অথ খো সো গহপতি যেন তে অক্খধুত্তা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা অক্খধুত্তে এতদৰোচ – ‘‘ইধাহং, ভোন্তো, যেন সমণো গোতমো তেনুপসঙ্কমিং; উপসঙ্কমিত্ৰা সমণং গোতমং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদিং. একমন্তং নিসিন্নং খো মং, ভোন্তো, সমণো গোতমো এতদৰোচ – ‘ন খো তে, গহপতি, সকে চিত্তে ঠিতস্স ইন্দ্রিযানি, অত্থি তে ইন্দ্রিযানং অঞ্ঞথত্ত’ন্তি. এৰং ৰুত্তে, অহং, ভোন্তো, সমণং গোতমং এতদৰোচং – ‘কিঞ্হি মে, ভন্তে, ইন্দ্রিযানং নাঞ্ঞথত্তং ভৰিস্সতি; ময্হঞ্হি, ভন্তে, একপুত্তকো পিযো মনাপো কালঙ্কতো. তস্স কালংকিরিযায নেৰ কম্মন্তা পটিভন্তি, ন ভত্তং পটিভাতি. সোহং আল়াহনং গন্ত্ৰা কন্দামি – কহং, একপুত্তক, কহং, একপুত্তকা’তি! ‘এৰমেতং, গহপতি, এৰমেতং, গহপতি! পিযজাতিকা হি, গহপতি, সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সুপাযাসা পিযপ্পভৰিকা’তি. ‘কস্স খো নামেতং, ভন্তে, এৰং ভৰিস্সতি – পিযজাতিকা সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সুপাযাসা পিযপ্পভৰিকা? পিযজাতিকা হি খো, ভন্তে, আনন্দসোমনস্সা পিযপ্পভৰিকা’তি. অথ খ্ৰাহং, ভোন্তো, সমণস্স গোতমস্স ভাসিতং অনভিনন্দিত্ৰা পটিক্কোসিত্ৰা উট্ঠাযাসনা পক্কমি’’ন্তি. ‘‘এৰমেতং, গহপতি, এৰমেতং, গহপতি! পিযজাতিকা হি, গহপতি, আনন্দসোমনস্সা পিযপ্পভৰিকা’’তি. অথ খো সো গহপতি ‘‘সমেতি মে অক্খধুত্তেহী’’তি পক্কামি. অথ খো ইদং কথাৰত্থু অনুপুব্বেন রাজন্তেপুরং পাৰিসি.

৩৫৫. অথ খো রাজা পসেনদি কোসলো মল্লিকং দেৰিং আমন্তেসি – ‘‘ইদং তে, মল্লিকে, সমণেন গোতমেন ভাসিতং – ‘পিযজাতিকা সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সুপাযাসা পিযপ্পভৰিকা’’’তি. ‘‘সচেতং, মহারাজ, ভগৰতা ভাসিতং, এৰমেত’’ন্তি. ‘‘এৰমেৰ পনাযং মল্লিকা যঞ্ঞদেৰ সমণো গোতমো ভাসতি তং তদেৰস্স অব্ভনুমোদতি’’. ‘‘সচেতং, মহারাজ, ভগৰতা ভাসিতং এৰমেতন্তি. সেয্যথাপি নাম, যঞ্ঞদেৰ আচরিযো অন্তেৰাসিস্স ভাসতি তং তদেৰস্স অন্তেৰাসী অব্ভনুমোদতি – ‘এৰমেতং, আচরিয, এৰমেতং, আচরিযা’’’তি. ‘‘এৰমেৰ খো ত্ৰং, মল্লিকে, যঞ্ঞদেৰ সমণো গোতমো ভাসতি তং তদেৰস্স অব্ভনুমোদসি’’. ‘‘সচেতং, মহারাজ, ভগৰতা ভাসিতং এৰমেত’’ন্তি. ‘‘চরপি, রে মল্লিকে, ৰিনস্সা’’তি. অথ খো মল্লিকা দেৰী নাল়িজঙ্ঘং ব্রাহ্মণং আমন্তেসি – ‘‘এহি ত্ৰং, ব্রাহ্মণ, যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কম; উপসঙ্কমিত্ৰা মম ৰচনেন ভগৰতো পাদে সিরসা ৰন্দাহি, অপ্পাবাধং অপ্পাতঙ্কং লহুট্ঠানং বলং ফাসুৰিহারং পুচ্ছ – ‘মল্লিকা, ভন্তে, দেৰী ভগৰতো পাদে সিরসা ৰন্দতি, অপ্পাবাধং অপ্পাতঙ্কং লহুট্ঠানং বলং ফাসুৰিহারং পুচ্ছতী’তি. এৰঞ্চ ৰদেহি – ‘ভাসিতা নু খো, ভন্তে, ভগৰতা এসা ৰাচা – পিযজাতিকা সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সুপাযাসা পিযপ্পভৰিকা’তি. যথা তে ভগৰা ব্যাকরোতি তং সাধুকং উগ্গহেত্ৰা মম আরোচেয্যাসি. ন হি তথাগতা ৰিতথং ভণন্তী’’তি. ‘‘এৰং, ভোতী’’তি খো নাল়িজঙ্ঘো ব্রাহ্মণো মল্লিকায দেৰিযা পটিস্সুত্ৰা যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰতা সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সারণীযং ৰীতিসারেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো নাল়িজঙ্ঘো ব্রাহ্মণো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘মল্লিকা, ভো গোতম, দেৰী ভোতো গোতমস্স পাদে সিরসা ৰন্দতি; অপ্পাবাধং অপ্পাতঙ্কং লহুট্ঠানং বলং ফাসুৰিহারং পুচ্ছতি; এৰঞ্চ ৰদেতি – ‘ভাসিতা নু খো, ভন্তে, ভগৰতা এসা ৰাচা – পিযজাতিকা সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সুপাযাসা পিযপ্পভৰিকা’’’তি.

৩৫৬. ‘‘এৰমেতং, ব্রাহ্মণ, এৰমেতং, ব্রাহ্মণ! পিযজাতিকা হি, ব্রাহ্মণ, সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সুপাযাসা পিযপ্পভৰিকাতি. তদমিনাপেতং, ব্রাহ্মণ, পরিযাযেন ৰেদিতব্বং যথা পিযজাতিকা সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সুপাযাসা পিযপ্পভৰিকা. ভূতপুব্বং, ব্রাহ্মণ, ইমিস্সাযেৰ সাৰত্থিযা অঞ্ঞতরিস্সা ইত্থিযা মাতা কালমকাসি. সা তস্সা কালকিরিযায উম্মত্তিকা খিত্তচিত্তা রথিকায রথিকং [রথিযায রথিযং (সী. স্যা. কং. পী.)] সিঙ্ঘাটকেন সিঙ্ঘাটকং উপসঙ্কমিত্ৰা এৰমাহ – ‘অপি মে মাতরং অদ্দস্সথ [অদ্দসথ (সী. পী.)], অপি মে মাতরং অদ্দস্সথা’তি? ইমিনাপি খো এতং, ব্রাহ্মণ, পরিযাযেন ৰেদিতব্বং যথা পিযজাতিকা সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সুপাযাসা পিযপ্পভৰিকাতি.

‘‘ভূতপুব্বং, ব্রাহ্মণ, ইমিস্সাযেৰ সাৰত্থিযা অঞ্ঞতরিস্সা ইত্থিযা পিতা কালমকাসি… ভাতা কালমকাসি… ভগিনী কালমকাসি… পুত্তো কালমকাসি… ধীতা কালমকাসি… সামিকো কালমকাসি. সা তস্স কালকিরিযায উম্মত্তিকা খিত্তচিত্তা রথিকায রথিকং সিঙ্ঘাটকেন সিঙ্ঘাটকং উপসঙ্কমিত্ৰা এৰমাহ – ‘অপি মে সামিকং অদ্দস্সথ, অপি মে সামিকং অদ্দস্সথা’তি? ইমিনাপি খো এতং, ব্রাহ্মণ, পরিযাযেন ৰেদিতব্বং যথা পিযজাতিকা সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সুপাযাসা পিযপ্পভৰিকাতি.

‘‘ভূতপুব্বং, ব্রাহ্মণ, ইমিস্সাযেৰ সাৰত্থিযা অঞ্ঞতরস্স পুরিসস্স মাতা কালমকাসি. সো তস্সা কালকিরিযায উম্মত্তকো খিত্তচিত্তো রথিকায রথিকং সিঙ্ঘাটকেন সিঙ্ঘাটকং উপসঙ্কমিত্ৰা এৰমাহ – ‘অপি মে মাতরং অদ্দস্সথ, অপি মে মাতরং অদ্দস্সথা’তি? ইমিনাপি খো এতং, ব্রাহ্মণ, পরিযাযেন ৰেদিতব্বং যথা পিযজাতিকা সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সুপাযাসা পিযপ্পভৰিকাতি.

‘‘ভূতপুব্বং, ব্রাহ্মণ, ইমিস্সাযেৰ সাৰত্থিযা অঞ্ঞতরস্স পুরিসস্স পিতা কালমকাসি… ভাতা কালমকাসি… ভগিনী কালমকাসি… পুত্তো কালমকাসি… ধীতা কালমকাসি… পজাপতি কালমকাসি. সো তস্সা কালকিরিযায উম্মত্তকো খিত্তচিত্তো রথিকায রথিকং সিঙ্ঘাটকেন সিঙ্ঘাটকং উপসঙ্কমিত্ৰা এৰমাহ – ‘অপি মে পজাপতিং অদ্দস্সথ, অপি মে পজাপতিং অদ্দস্সথা’তি? ইমিনাপি খো এতং, ব্রাহ্মণ, পরিযাযেন ৰেদিতব্বং যথা পিযজাতিকা সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সুপাযাসা পিযপ্পভৰিকাতি.

‘‘ভূতপুব্বং, ব্রাহ্মণ, ইমিস্সাযেৰ সাৰত্থিযা অঞ্ঞতরা ইত্থী ঞাতিকুলং অগমাসি. তস্সা তে ঞাতকা সামিকং [সামিকা (সী.)] অচ্ছিন্দিত্ৰা অঞ্ঞস্স দাতুকামা. সা চ তং ন ইচ্ছতি. অথ খো সা ইত্থী সামিকং এতদৰোচ – ‘ইমে, মং [মম (স্যা. কং. পী.)], অয্যপুত্ত, ঞাতকা ত্ৰং [তযা (সী.), তং (স্যা. কং. পী.)] অচ্ছিন্দিত্ৰা অঞ্ঞস্স দাতুকামা. অহঞ্চ তং ন ইচ্ছামী’তি. অথ খো সো পুরিসো তং ইত্থিং দ্ৰিধা ছেত্ৰা অত্তানং উপ্ফালেসি [উপ্পাটেসি (সী. পী.), ওফারেসি (ক.)] – ‘উভো পেচ্চ ভৰিস্সামা’তি. ইমিনাপি খো এতং, ব্রাহ্মণ, পরিযাযেন ৰেদিতব্বং যথা পিযজাতিকা সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সুপাযাসা পিযপ্পভৰিকা’’তি.

৩৫৭. অথ খো নাল়িজঙ্ঘো ব্রাহ্মণো ভগৰতো ভাসিতং অভিনন্দিত্ৰা অনুমোদিত্ৰা উট্ঠাযাসনা যেন মল্লিকা দেৰী তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা যাৰতকো অহোসি ভগৰতা সদ্ধিং কথাসল্লাপো তং সব্বং মল্লিকায দেৰিযা আরোচেসি. অথ খো মল্লিকা দেৰী যেন রাজা পসেনদি কোসলো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা রাজানং পসেনদিং কোসলং এতদৰোচ – ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, মহারাজ, পিযা তে ৰজিরী কুমারী’’তি? ‘‘এৰং, মল্লিকে, পিযা মে ৰজিরী কুমারী’’তি. ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, মহারাজ, ৰজিরিযা তে কুমারিযা ৰিপরিণামঞ্ঞথাভাৰা উপ্পজ্জেয্যুং সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সুপাযাসা’’তি? ‘‘ৰজিরিযা মে, মল্লিকে, কুমারিযা ৰিপরিণামঞ্ঞথাভাৰা জীৰিতস্সপি সিযা অঞ্ঞথত্তং, কিং পন মে ন উপ্পজ্জিস্সন্তি সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সুপাযাসা’’তি? ‘‘ইদং খো তং, মহারাজ, তেন ভগৰতা জানতা পস্সতা অরহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন সন্ধায ভাসিতং – ‘পিযজাতিকা সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সুপাযাসা পিযপ্পভৰিকা’তি.

‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, মহারাজ, পিযা তে ৰাসভা খত্তিযা’’তি? ‘‘এৰং, মল্লিকে, পিযা মে ৰাসভা খত্তিযা’’তি. ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, মহারাজ, ৰাসভায তে খত্তিযায ৰিপরিণামঞ্ঞথাভাৰা উপ্পজ্জেয্যুং সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সুপাযাসা’’তি? ‘‘ৰাসভায মে, মল্লিকে, খত্তিযায ৰিপরিণামঞ্ঞথাভাৰা জীৰিতস্সপি সিযা অঞ্ঞথত্তং, কিং পন মে ন উপ্পজ্জিস্সন্তি সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সুপাযাসা’’তি? ‘‘ইদং খো তং, মহারাজ, তেন ভগৰতা জানতা পস্সতা অরহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন সন্ধায ভাসিতং – ‘পিযজাতিকা সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সুপাযাসা পিযপ্পভৰিকা’তি.

‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, মহারাজ, পিযো তে ৰিটটূভো [ৰিডূডভো (সী. স্যা. কং. পী.)] সেনাপতী’’তি? ‘‘এৰং, মল্লিকে, পিযো মে ৰিটটূভো সেনাপতী’’তি. ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, মহারাজ, ৰিটটূভস্স তে সেনাপতিস্স ৰিপরিণামঞ্ঞথাভাৰা উপ্পজ্জেয্যুং সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সুপাযাসা’’তি? ‘‘ৰিটটূভস্স মে, মল্লিকে, সেনাপতিস্স ৰিপরিণামঞ্ঞথাভাৰা জীৰিতস্সপি সিযা অঞ্ঞথত্তং, কিং পন মে ন উপ্পজ্জিস্সন্তি সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সুপাযাসা’’তি? ‘‘ইদং খো তং, মহারাজ, তেন ভগৰতা জানতা পস্সতা অরহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন সন্ধায ভাসিতং – ‘পিযজাতিকা সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সুপাযাসা পিযপ্পভৰিকা’তি.

‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, মহারাজ, পিযা তে অহ’’ন্তি? ‘‘এৰং, মল্লিকে, পিযা মেসি ত্ৰ’’ন্তি. ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, মহারাজ, ময্হং তে ৰিপরিণামঞ্ঞথাভাৰা উপ্পজ্জেয্যুং সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সুপাযাসা’’তি? ‘‘তুয্হঞ্হি মে, মল্লিকে, ৰিপরিণামঞ্ঞথাভাৰা জীৰিতস্সপি সিযা অঞ্ঞথত্তং, কিং পন মে ন উপ্পজ্জিস্সন্তি সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সুপাযাসা’’তি? ‘‘ইদং খো তং, মহারাজ, তেন ভগৰতা জানতা পস্সতা অরহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন সন্ধায ভাসিতং – ‘পিযজাতিকা সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সুপাযাসা পিযপ্পভৰিকা’তি.

‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, মহারাজ, পিযা তে কাসিকোসলা’’তি? ‘‘এৰং, মল্লিকে, পিযা মে কাসিকোসলা. কাসিকোসলানং, মল্লিকে, আনুভাৰেন কাসিকচন্দনং পচ্চনুভোম, মালাগন্ধৰিলেপনং ধারেমা’’তি. ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, মহারাজ, কাসিকোসলানং তে ৰিপরিণামঞ্ঞথাভাৰা উপ্পজ্জেয্যুং সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সুপাযাসা’’তি? ‘‘কাসিকোসলানঞ্হি, মল্লিকে, ৰিপরিণামঞ্ঞথাভাৰা জীৰিতস্সপি সিযা অঞ্ঞথত্তং, কিং পন মে ন উপ্পজ্জিস্সন্তি সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সুপাযাসা’’তি? ‘‘ইদং খো তং, মহারাজ, তেন ভগৰতা জানতা পস্সতা অরহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন সন্ধায ভাসিতং – ‘পিযজাতিকা সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সুপাযাসা পিযপ্পভৰিকা’’’তি.

‘‘অচ্ছরিযং, মল্লিকে, অব্ভুতং, মল্লিকে! যাৰঞ্চ সো ভগৰা পঞ্ঞায অতিৰিজ্ঝ মঞ্ঞে [পটিৰিজ্ঝ পঞ্ঞায (ক.)] পস্সতি. এহি, মল্লিকে, আচমেহী’’তি [আচামেহীতি (সী. পী.)]. অথ খো রাজা পসেনদি কোসলো উট্ঠাযাসনা একংসং উত্তরাসঙ্গং করিত্ৰা যেন ভগৰা তেনঞ্জলিং পণামেত্ৰা তিক্খত্তুং উদানং উদানেসি – ‘‘নমো তস্স ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স, নমো তস্স ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স, নমো তস্স ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্সা’’তি.

পিযজাতিকসুত্তং নিট্ঠিতং সত্তমং.