৯. চূল়সকুলুদাযিসুত্তং
২৬৯. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা রাজগহে ৰিহরতি ৰেল়ুৰনে কলন্দকনিৰাপে. তেন খো পন সমযেন সকুলুদাযী পরিব্বাজকো মোরনিৰাপে পরিব্বাজকারামে পটিৰসতি মহতিযা পরিব্বাজকপরিসায সদ্ধিং. অথ খো ভগৰা পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায রাজগহং পিণ্ডায পাৰিসি. অথ খো ভগৰতো এতদহোসি – ‘‘অতিপ্পগো খো তাৰ রাজগহে পিণ্ডায চরিতুং. যংনূনাহং যেন মোরনিৰাপো পরিব্বাজকারামো যেন সকুলুদাযী পরিব্বাজকো তেনুপসঙ্কমেয্য’’ন্তি. অথ খো ভগৰা যেন মোরনিৰাপো পরিব্বাজকারামো তেনুপসঙ্কমি.
তেন খো পন সমযেন সকুলুদাযী পরিব্বাজকো মহতিযা পরিব্বাজকপরিসায সদ্ধিং নিসিন্নো হোতি উন্নাদিনিযা উচ্চাসদ্দমহাসদ্দায অনেকৰিহিতং তিরচ্ছানকথং কথেন্তিযা, সেয্যথিদং – রাজকথং চোরকথং মহামত্তকথং সেনাকথং ভযকথং যুদ্ধকথং অন্নকথং পানকথং ৰত্থকথং সযনকথং মালাকথং গন্ধকথং ঞাতিকথং যানকথং গামকথং নিগমকথং নগরকথং জনপদকথং ইত্থিকথং সূরকথং ৰিসিখাকথং কুম্ভট্ঠানকথং পুব্বপেতকথং নানত্তকথং লোকক্খাযিকং সমুদ্দক্খাযিকং ইতিভৰাভৰকথং ইতি ৰা. অদ্দসা খো সকুলুদাযী পরিব্বাজকো ভগৰন্তং দূরতোৰ আগচ্ছন্তং. দিস্ৰান সকং পরিসং সণ্ঠাপেসি – ‘‘অপ্পসদ্দা ভোন্তো হোন্তু, মা ভোন্তো সদ্দমকত্থ. অযং সমণো গোতমো আগচ্ছতি; অপ্পসদ্দকামো খো পন সো আযস্মা অপ্পসদ্দস্স ৰণ্ণৰাদী. অপ্পেৰ নাম অপ্পসদ্দং পরিসং ৰিদিত্ৰা উপসঙ্কমিতব্বং মঞ্ঞেয্যা’’তি. অথ খো তে পরিব্বাজকা তুণ্হী অহেসুং.
২৭০. অথ খো ভগৰা যেন সকুলুদাযী পরিব্বাজকো তেনুপসঙ্কমি. অথ খো সকুলুদাযী পরিব্বাজকো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘এতু খো, ভন্তে, ভগৰা. স্ৰাগতং, ভন্তে, ভগৰতো. চিরস্সং খো, ভন্তে, ভগৰা ইমং পরিযাযমকাসি যদিদং ইধাগমনায. নিসীদতু, ভন্তে, ভগৰা; ইদমাসনং পঞ্ঞত্ত’’ন্তি. নিসীদি ভগৰা পঞ্ঞত্তে আসনে. সকুলুদাযীপি খো পরিব্বাজকো অঞ্ঞতরং নীচং আসনং গহেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো সকুলুদাযিং পরিব্বাজকং ভগৰা এতদৰোচ – ‘‘কায নুত্থ, উদাযি, এতরহি কথায সন্নিসিন্না, কা চ পন ৰো অন্তরাকথা ৰিপ্পকতা’’তি? ‘‘তিট্ঠতেসা, ভন্তে, কথা যায মযং এতরহি কথায সন্নিসিন্না. নেসা, ভন্তে, কথা ভগৰতো দুল্লভা ভৰিস্সতি পচ্ছাপি সৰনায. যদাহং, ভন্তে, ইমং পরিসং অনুপসঙ্কন্তো হোমি অথাযং পরিসা অনেকৰিহিতং তিরচ্ছানকথং কথেন্তী নিসিন্না হোতি; যদা চ খো অহং, ভন্তে, ইমং পরিসং উপসঙ্কন্তো হোমি অথাযং পরিসা মমঞ্ঞেৰ মুখং উল্লোকেন্তী নিসিন্না হোতি – ‘যং নো সমণো উদাযী ধম্মং ভাসিস্সতি তং [তং নো (সী. স্যা. কং. পী.)] সোস্সামা’তি; যদা পন, ভন্তে, ভগৰা ইমং পরিসং উপসঙ্কন্তো হোতি অথাহঞ্চেৰ অযঞ্চ পরিসা ভগৰতো মুখং উল্লোকেন্তা [ওলোকেন্তী (স্যা. কং. ক.)] নিসিন্না হোম – ‘যং নো ভগৰা ধম্মং ভাসিস্সতি তং সোস্সামা’’’তি.
২৭১. ‘‘তেনহুদাযি, তংযেৰেত্থ পটিভাতু যথা মং পটিভাসেয্যা’’সি. ‘‘পুরিমানি, ভন্তে, দিৰসানি পুরিমতরানি সব্বঞ্ঞূ সব্বদস্সাৰী অপরিসেসং ঞাণদস্সনং পটিজানমানো ‘চরতো চ মে তিট্ঠতো চ সুত্তস্স চ জাগরস্স চ সততং সমিতং ঞাণদস্সনং পচ্চুপট্ঠিত’ন্তি. সো মযা [পচ্চুপট্ঠিত’’ন্তি মযা (?)] পুব্বন্তং আরব্ভ পঞ্হং পুট্ঠো সমানো অঞ্ঞেনঞ্ঞং পটিচরি, বহিদ্ধা কথং অপনামেসি, কোপঞ্চ দোসঞ্চ অপ্পচ্চযঞ্চ পাত্ৰাকাসি. তস্স ময্হং, ভন্তে, ভগৰন্তংযেৰ আরব্ভ সতি উদপাদি – ‘অহো নূন ভগৰা, অহো নূন সুগতো! যো ইমেসং ধম্মানং সুকুসলো’’’তি. ‘‘কো পন সো, উদাযি, সব্বঞ্ঞূ সব্বদস্সাৰী অপরিসেসং ঞাণদস্সনং পটিজানমানো ‘চরতো চ মে তিট্ঠতো চ সুত্তস্স চ জাগরস্স চ সততং সমিতং ঞাণদস্সনং পচ্চুপট্ঠিত’ন্তি, যো তযা পুব্বন্তং আরব্ভ পঞ্হং পুট্ঠো সমানো অঞ্ঞেনঞ্ঞং পটিচরি, বহিদ্ধা কথং অপনামেসি কোপঞ্চ দোসঞ্চ অপ্পচ্চযঞ্চ পাত্ৰাকাসী’’তি? ‘নিগণ্ঠো, ভন্তে, নাটপুত্তো’তি.
‘‘যো খো, উদাযি, অনেকৰিহিতং পুব্বেনিৰাসং অনুস্সরেয্য, সেয্যথিদং – একম্পি জাতিং দ্ৰেপি জাতিযো…পে… ইতি সাকারং সউদ্দেসং অনেকৰিহিতং পুব্বেনিৰাসং অনুস্সরেয্য, সো ৰা মং পুব্বন্তং আরব্ভ পঞ্হং পুচ্ছেয্য, তং ৰাহং পুব্বন্তং আরব্ভ পঞ্হং পুচ্ছেয্যং; সো ৰা মে পুব্বন্তং আরব্ভ পঞ্হস্স ৰেয্যাকরণেন চিত্তং আরাধেয্য, তস্স ৰাহং পুব্বন্তং আরব্ভ পঞ্হস্স ৰেয্যাকরণেন চিত্তং আরাধেয্যং.
‘‘যো [সো (সী. পী.)] খো, উদাযি, দিব্বেন চক্খুনা ৰিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন সত্তে পস্সেয্য চৰমানে উপপজ্জমানে হীনে পণীতে সুৰণ্ণে দুব্বণ্ণে সুগতে দুগ্গতে যথাকম্মূপগে সত্তে পজানেয্য, সো ৰা মং অপরন্তং আরব্ভ পঞ্হং পুচ্ছেয্য, তং ৰাহং অপরন্তং আরব্ভ পঞ্হং পুচ্ছেয্যং; সো ৰা মে অপরন্তং আরব্ভ পঞ্হস্স ৰেয্যাকরণেন চিত্তং আরাধেয্য, তস্স ৰাহং অপরন্তং আরব্ভ পঞ্হস্স ৰেয্যাকরণেন চিত্তং আরাধেয্যং.
‘‘অপি চ, উদাযি, তিট্ঠতু পুব্বন্তো, তিট্ঠতু অপরন্তো. ধম্মং তে দেসেস্সামি – ইমস্মিং সতি ইদং হোতি, ইমস্সুপ্পাদা ইদং উপ্পজ্জতি; ইমস্মিং অসতি ইদং ন হোতি, ইমস্স নিরোধা ইদং নিরুজ্ঝতী’’তি.
‘‘অহঞ্হি, ভন্তে, যাৰতকম্পি মে ইমিনা অত্তভাৰেন পচ্চনুভূতং তম্পি নপ্পহোমি সাকারং সউদ্দেসং অনুস্সরিতুং, কুতো পনাহং অনেকৰিহিতং পুব্বেনিৰাসং অনুস্সরিস্সামি, সেয্যথিদং – একম্পি জাতিং দ্ৰেপি জাতিযো…পে… ইতি সাকারং সউদ্দেসং অনেকৰিহিতং পুব্বেনিৰাসং অনুস্সরিস্সামি, সেয্যথাপি ভগৰা? অহঞ্হি, ভন্তে, এতরহি পংসুপিসাচকম্পি ন পস্সামি, কুতো পনাহং দিব্বেন চক্খুনা ৰিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন সত্তে পস্সিস্সামি চৰমানে উপপজ্জমানে হীনে পণীতে সুৰণ্ণে দুব্বণ্ণে সুগতে দুগ্গতে যথাকম্মূপগে সত্তে পজানিস্সামি, সেয্যথাপি ভগৰা? যং পন মং, ভন্তে, ভগৰা এৰমাহ – ‘অপি চ, উদাযি, তিট্ঠতু পুব্বন্তো, তিট্ঠতু অপরন্তো; ধম্মং তে দেসেস্সামি – ইমস্মিং সতি ইদং হোতি, ইমস্সুপ্পাদা ইদং উপ্পজ্জতি; ইমস্মিং অসতি ইদং ন হোতি, ইমস্স নিরোধা ইদং নিরুজ্ঝতী’তি তঞ্চ পন মে ভিয্যোসোমত্তায ন পক্খাযতি. অপ্পেৰ নামাহং, ভন্তে, সকে আচরিযকে ভগৰতো চিত্তং আরাধেয্যং পঞ্হস্স ৰেয্যাকরণেনা’’তি.
২৭২. ‘‘কিন্তি পন তে, উদাযি, সকে আচরিযকে হোতী’’তি? ‘‘অম্হাকং, ভন্তে, সকে আচরিযকে এৰং হোতি – ‘অযং পরমো ৰণ্ণো, অযং পরমো ৰণ্ণো’’’তি.
‘‘যং পন তে এতং, উদাযি, সকে আচরিযকে এৰং হোতি – ‘অযং পরমো ৰণ্ণো, অযং পরমো ৰণ্ণো’তি, কতমো সো পরমো ৰণ্ণো’’তি? ‘‘যস্মা, ভন্তে, ৰণ্ণা অঞ্ঞো ৰণ্ণো উত্তরিতরো ৰা পণীততরো ৰা নত্থি সো পরমো ৰণ্ণো’’তি.
‘‘কতমো পন সো পরমো ৰণ্ণো যস্মা ৰণ্ণা অঞ্ঞো ৰণ্ণো উত্তরিতরো ৰা পণীততরো ৰা নত্থী’’তি? ‘‘যস্মা, ভন্তে, ৰণ্ণা অঞ্ঞো ৰণ্ণো উত্তরিতরো ৰা পণীততরো ৰা নত্থি সো পরমো ৰণ্ণো’’তি.
‘‘দীঘাপি খো তে এসা, উদাযি, ফরেয্য – ‘যস্মা, ভন্তে, ৰণ্ণা অঞ্ঞো ৰণ্ণো উত্তরিতরো ৰা পণীততরো ৰা নত্থি সো পরমো ৰণ্ণো’তি ৰদেসি, তঞ্চ ৰণ্ণং ন পঞ্ঞপেসি. সেয্যথাপি, উদাযি, পুরিসো এৰং ৰদেয্য – ‘অহং যা ইমস্মিং জনপদে জনপদকল্যাণী তং ইচ্ছামি, তং কামেমী’তি. তমেনং এৰং ৰদেয্যুং – ‘অম্ভো পুরিস, যং ত্ৰং জনপদকল্যাণিং ইচ্ছসি কামেসি, জানাসি তং জনপদকল্যাণিং – খত্তিযী ৰা ব্রাহ্মণী ৰা ৰেস্সী ৰা সুদ্দী ৰা’’তি? ইতি পুট্ঠো ‘নো’তি ৰদেয্য. তমেনং এৰং ৰদেয্যুং – ‘অম্ভো পুরিস, যং ত্ৰং জনপদকল্যাণিং ইচ্ছসি কামেসি, জানাসি তং জনপদকল্যাণিং – এৰংনামা এৰংগোত্তাতি ৰাতি…পে… দীঘা ৰা রস্সা ৰা মজ্ঝিমা ৰা কাল়ী ৰা সামা ৰা মঙ্গুরচ্ছৰী ৰাতি… অমুকস্মিং গামে ৰা নিগমে ৰা নগরে ৰা’তি? ইতি পুট্ঠো ‘নো’তি ৰদেয্য. তমেনং এৰং ৰদেয্যুং – ‘অম্ভো পুরিস, যং ত্ৰং ন জানাসি ন পস্সসি, তং ত্ৰং ইচ্ছসি কামেসী’’’তি? ইতি পুট্ঠো ‘আমা’তি ৰদেয্য.
‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, উদাযি – ননু এৰং সন্তে, তস্স পুরিসস্স অপ্পাটিহীরকতং ভাসিতং সম্পজ্জতী’’তি? ‘‘অদ্ধা খো, ভন্তে, এৰং সন্তে তস্স পুরিসস্স অপ্পাটিহীরকতং ভাসিতং সম্পজ্জতী’’তি.
‘‘এৰমেৰ খো ত্ৰং, উদাযি, ‘যস্মা, ভন্তে, ৰণ্ণা অঞ্ঞো ৰণ্ণো উত্তরিতরো ৰা পণীততরো ৰা নত্থি সো পরমো ৰণ্ণো’তি ৰদেসি, তঞ্চ ৰণ্ণং ন পঞ্ঞপেসী’’তি.
‘‘সেয্যথাপি, ভন্তে, মণি ৰেল়ুরিযো সুভো জাতিমা অট্ঠংসো সুপরিকম্মকতো পণ্ডুকম্বলে নিক্খিত্তো ভাসতে চ তপতে চ ৰিরোচতি চ, এৰং ৰণ্ণো অত্তা হোতি অরোগো পরং মরণা’’তি.
২৭৩. ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, উদাযি, যো ৰা মণি ৰেল়ুরিযো সুভো জাতিমা অট্ঠংসো সুপরিকম্মকতো পণ্ডুকম্বলে নিক্খিত্তো ভাসতে চ তপতে চ ৰিরোচতি চ, যো ৰা রত্তন্ধকারতিমিসায কিমি খজ্জোপনকো – ইমেসং উভিন্নং ৰণ্ণানং কতমো ৰণ্ণো অভিক্কন্ততরো চ পণীততরো চা’’তি? ‘‘য্ৰাযং, ভন্তে, রত্তন্ধকারতিমিসায কিমি খজ্জোপনকো – অযং ইমেসং উভিন্নং ৰণ্ণানং অভিক্কন্ততরো চ পণীততরো চা’’তি.
‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, উদাযি, যো ৰা রত্তন্ধকারতিমিসায কিমি খজ্জোপনকো, যো ৰা রত্তন্ধকারতিমিসায তেলপ্পদীপো – ইমেসং উভিন্নং ৰণ্ণানং কতমো ৰণ্ণো অভিক্কন্ততরো চ পণীততরো চা’’তি? ‘‘য্ৰাযং, ভন্তে, রত্তন্ধকারতিমিসায তেলপ্পদীপো – অযং ইমেসং উভিন্নং ৰণ্ণানং অভিক্কন্ততরো চ পণীততরো চা’’তি.
‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, উদাযি, যো ৰা রত্তন্ধকারতিমিসায তেলপ্পদীপো, যো ৰা রত্তন্ধকারতিমিসায মহাঅগ্গিক্খন্ধো – ইমেসং উভিন্নং ৰণ্ণানং কতমো ৰণ্ণো অভিক্কন্ততরো চ পণীততরো চা’’তি? ‘‘য্ৰাযং, ভন্তে, রত্তন্ধকারতিমিসায মহাঅগ্গিক্খন্ধো – অযং ইমেসং উভিন্নং ৰণ্ণানং অভিক্কন্ততরো চ পণীততরো চা’’তি.
‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, উদাযি, যো ৰা রত্তন্ধকারতিমিসায মহাঅগ্গিক্খন্ধো, যা ৰা রত্তিযা পচ্চূসসমযং ৰিদ্ধে ৰিগতৰলাহকে দেৰে ওসধিতারকা – ইমেসং উভিন্নং ৰণ্ণানং কতমো ৰণ্ণো অভিক্কন্ততরো চ পণীততরো চা’’তি? ‘‘য্ৰাযং, ভন্তে, রত্তিযা পচ্চূসসমযং ৰিদ্ধে ৰিগতৰলাহকে দেৰে ওসধিতারকা – অযং ইমেসং উভিন্নং ৰণ্ণানং অভিক্কন্ততরো চ পণীততরো চা’’তি.
‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, উদাযি, যা ৰা রত্তিযা পচ্চূসসমযং ৰিদ্ধে ৰিগতৰলাহকে দেৰে ওসধিতারকা, যো ৰা তদহুপোসথে পন্নরসে ৰিদ্ধে ৰিগতৰলাহকে দেৰে অভিদো [অভিদে (ক. সী.), অভিদোসং (ক.) অভিদোতি অভিসদ্দেন সমানত্থনিপাতপদং (ছক্কঙ্গুত্তরটীকা মহাৰগ্গ অট্ঠমসুত্তৰণ্ণনা)] অড্ঢরত্তসমযং চন্দো – ইমেসং উভিন্নং ৰণ্ণানং কতমো ৰণ্ণো অভিক্কন্ততরো চ পণীততরো চা’’তি? ‘‘য্ৰাযং, ভন্তে, তদহুপোসথে পন্নরসে ৰিদ্ধে ৰিগতৰলাহকে দেৰে অভিদো অড্ঢরত্তসমযং চন্দো – অযং ইমেসং উভিন্নং ৰণ্ণানং অভিক্কন্ততরো চ পণীততরো চা’’তি.
‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, উদাযি, যো ৰা তদহুপোসথে পন্নরসে ৰিদ্ধে ৰিগতৰলাহকে দেৰে অভিদো অড্ঢরত্তসমযং চন্দো, যো ৰা ৰস্সানং পচ্ছিমে মাসে সরদসমযে ৰিদ্ধে ৰিগতৰলাহকে দেৰে অভিদো মজ্ঝন্হিকসমযং সূরিযো – ইমেসং উভিন্নং ৰণ্ণানং কতমো ৰণ্ণো অভিক্কন্ততরো চ পণীততরো চা’’তি? ‘‘য্ৰাযং, ভন্তে, ৰস্সানং পচ্ছিমে মাসে সরদসমযে ৰিদ্ধে ৰিগতৰলাহকে দেৰে অভিদো মজ্ঝন্হিকসমযং সূরিযো – অযং ইমেসং উভিন্নং ৰণ্ণানং অভিক্কন্ততরো চ পণীততরো চা’’তি.
‘‘অতো খো তে, উদাযি, বহূ হি বহুতরা দেৰা যে ইমেসং চন্দিমসূরিযানং আভা নানুভোন্তি, ত্যাহং পজানামি. অথ চ পনাহং ন ৰদামি – ‘যস্মা ৰণ্ণা অঞ্ঞো ৰণ্ণো উত্তরিতরো ৰা পণীততরো ৰা নত্থী’তি. অথ চ পন ত্ৰং, উদাযি, ‘য্ৰাযং ৰণ্ণো কিমিনা খজ্জোপনকেন নিহীনতরো [হীনতরো (সী. পী.)] চ পতিকিট্ঠতরো চ সো পরমো ৰণ্ণো’তি ৰদেসি, তঞ্চ ৰণ্ণং ন পঞ্ঞপেসী’’তি. ‘‘অচ্ছিদং [অচ্ছির (ক.), অচ্ছিদ (?)] ভগৰা কথং, অচ্ছিদং সুগতো কথ’’ন্তি!
‘‘কিং পন ত্ৰং, উদাযি, এৰং ৰদেসি – ‘অচ্ছিদং ভগৰা কথং, অচ্ছিদং সুগতো কথং’’’তি? ‘‘অম্হাকং, ভন্তে, সকে আচরিযকে এৰং হোতি – ‘অযং পরমো ৰণ্ণো, অযং পরমো ৰণ্ণো’তি. তে মযং, ভন্তে, ভগৰতা সকে আচরিযকে সমনুযুঞ্জিযমানা সমনুগ্গাহিযমানা সমনুভাসিযমানা রিত্তা তুচ্ছা অপরদ্ধা’’তি.
২৭৪. ‘‘কিং পনুদাযি, অত্থি একন্তসুখো লোকো, অত্থি আকারৰতী পটিপদা একন্তসুখস্স লোকস্স সচ্ছিকিরিযাযা’’তি? ‘‘অম্হাকং, ভন্তে, সকে আচরিযকে এৰং হোতি – ‘অত্থি একন্তসুখো লোকো, অত্থি আকারৰতী পটিপদা একন্তসুখস্স লোকস্স সচ্ছিকিরিযাযা’’’তি.
‘‘কতমা পন সা, উদাযি, আকারৰতী পটিপদা একন্তসুখস্স লোকস্স সচ্ছিকিরিযাযা’’তি? ‘‘ইধ, ভন্তে, একচ্চো পাণাতিপাতং পহায পাণাতিপাতা পটিৰিরতো হোতি, অদিন্নাদানং পহায অদিন্নাদানা পটিৰিরতো হোতি, কামেসুমিচ্ছাচারং পহায কামেসুমিচ্ছাচারা পটিৰিরতো হোতি, মুসাৰাদং পহায মুসাৰাদা পটিৰিরতো হোতি, অঞ্ঞতরং ৰা পন তপোগুণং সমাদায ৰত্ততি. অযং খো সা, ভন্তে, আকারৰতী পটিপদা একন্তসুখস্স লোকস্স সচ্ছিকিরিযাযা’’তি.
‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, উদাযি, যস্মিং সমযে পাণাতিপাতং পহায পাণাতিপাতা পটিৰিরতো হোতি, একন্তসুখী ৰা তস্মিং সমযে অত্তা হোতি সুখদুক্খী ৰা’’তি? ‘‘সুখদুক্খী, ভন্তে’’.
‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, উদাযি, যস্মিং সমযে অদিন্নাদানং পহায অদিন্নাদানা পটিৰিরতো হোতি, একন্তসুখী ৰা তস্মিং সমযে অত্তা হোতি সুখদুক্খী ৰা’’তি? ‘‘সুখদুক্খী, ভন্তে’’.
‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, উদাযি, যস্মিং সমযে কামেসুমিচ্ছাচারং পহায কামেসুমিচ্ছাচারা পটিৰিরতো হোতি, একন্তসুখী ৰা তস্মিং সমযে অত্তা হোতি সুখদুক্খী ৰা’’তি? ‘‘সুখদুক্খী, ভন্তে’’.
‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, উদাযি, যস্মিং সমযে মুসাৰাদং পহায মুসাৰাদা পটিৰিরতো হোতি, একন্তসুখী ৰা তস্মিং সমযে অত্তা হোতি সুখদুক্খী ৰা’’তি? ‘‘সুখদুক্খী, ভন্তে’’.
‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, উদাযি, যস্মিং সমযে অঞ্ঞতরং তপোগুণং সমাদায ৰত্ততি, একন্তসুখী ৰা তস্মিং সমযে অত্তা হোতি সুখদুক্খী ৰা’’তি? ‘‘সুখদুক্খী, ভন্তে’’.
‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, উদাযি, অপি নু খো ৰোকিণ্ণসুখদুক্খং পটিপদং আগম্ম একন্তসুখস্স লোকস্স সচ্ছিকিরিযা হোতী’’তি [সচ্ছিকিরিযাযাতি (ক.)]? ‘‘অচ্ছিদং ভগৰা কথং, অচ্ছিদং সুগতো কথ’’ন্তি!
‘‘কিং পন ত্ৰং, উদাযি, ৰদেসি – ‘অচ্ছিদং ভগৰা কথং, অচ্ছিদং সুগতো কথং’’’তি? ‘‘অম্হাকং, ভন্তে, সকে আচরিযকে এৰং হোতি – ‘অত্থি একন্তসুখো লোকো, অত্থি আকারৰতী পটিপদা একন্তসুখস্স লোকস্স সচ্ছিকিরিযাযা’তি. তে মযং, ভন্তে, ভগৰতা সকে আচরিযকে সমনুযুঞ্জিযমানা সমনুগ্গাহিযমানা সমনুভাসিযমানা রিত্তা তুচ্ছা অপরদ্ধা’’তি [অপরদ্ধা (সী.), অপরদ্ধাপি (স্যা. কং. পী.)].
২৭৫. ‘‘কিং পন, ভন্তে, অত্থি একন্তসুখো লোকো, অত্থি আকারৰতী পটিপদা একন্তসুখস্স লোকস্স সচ্ছিকিরিযাযা’’তি? ‘‘অত্থি খো, উদাযি, একন্তসুখো লোকো, অত্থি আকারৰতী পটিপদা একন্তসুখস্স লোকস্স সচ্ছিকিরিযাযা’’তি.
‘‘কতমা পন সা, ভন্তে, আকারৰতী পটিপদা একন্তসুখস্স লোকস্স সচ্ছিকিরিযাযা’’তি? ‘‘ইধুদাযি, ভিক্খু ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি; ৰিতক্কৰিচারানং ৰূপসমা… দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি; পীতিযা চ ৰিরাগা… ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি – অযং খো সা, উদাযি, আকারৰতী পটিপদা একন্তসুখস্স লোকস্স সচ্ছিকিরিযাযা’’তি.
‘‘ন [কিং নু (স্যা. কং. ক.)] খো সা, ভন্তে, আকারৰতী পটিপদা একন্তসুখস্স লোকস্স সচ্ছিকিরিযায, সচ্ছিকতো হিস্স, ভন্তে, এত্তাৰতা একন্তসুখো লোকো হোতী’’তি. ‘‘ন খ্ৰাস্স, উদাযি, এত্তাৰতা একন্তসুখো লোকো সচ্ছিকতো হোতি; আকারৰতীত্ৰেৰ সা পটিপদা একন্তসুখস্স লোকস্স সচ্ছিকিরিযাযা’’তি.
এৰং ৰুত্তে, সকুলুদাযিস্স পরিব্বাজকস্স পরিসা উন্নাদিনী উচ্চাসদ্দমহাসদ্দা অহোসি – ‘‘এত্থ মযং অনস্সাম সাচরিযকা, এত্থ মযং অনস্সাম [পনস্সাম (সী.)] সাচরিযকা! ন মযং ইতো ভিয্যো উত্তরিতরং পজানামা’’তি.
অথ খো সকুলুদাযী পরিব্বাজকো তে পরিব্বাজকে অপ্পসদ্দে কত্ৰা ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘কিত্তাৰতা পনাস্স, ভন্তে, একন্তসুখো লোকো সচ্ছিকতো হোতী’’তি? ‘‘ইধুদাযি, ভিক্খু সুখস্স চ পহানা…পে… চতুত্থং ঝানং… উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. যা তা দেৰতা একন্তসুখং লোকং উপপন্না তাহি দেৰতাহি সদ্ধিং সন্তিট্ঠতি সল্লপতি সাকচ্ছং সমাপজ্জতি. এত্তাৰতা খ্ৰাস্স, উদাযি, একন্তসুখো লোকো সচ্ছিকতো হোতী’’তি.
২৭৬. ‘‘এতস্স নূন, ভন্তে, একন্তসুখস্স লোকস্স সচ্ছিকিরিযাহেতু ভিক্খূ ভগৰতি ব্রহ্মচরিযং চরন্তী’’তি? ‘‘ন খো, উদাযি, একন্তসুখস্স লোকস্স সচ্ছিকিরিযাহেতু ভিক্খূ মযি ব্রহ্মচরিযং চরন্তি. অত্থি খো, উদাযি, অঞ্ঞেৰ ধম্মা উত্তরিতরা চ পণীততরা চ যেসং সচ্ছিকিরিযাহেতু ভিক্খূ মযি ব্রহ্মচরিযং চরন্তী’’তি.
‘‘কতমে পন তে, ভন্তে, ধম্মা উত্তরিতরা চ পণীততরা চ যেসং সচ্ছিকিরিযাহেতু ভিক্খূ ভগৰতি ব্রহ্মচরিযং চরন্তী’’তি? ‘‘ইধুদাযি, তথাগতো লোকে উপ্পজ্জতি অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো ৰিজ্জাচরণসম্পন্নো সুগতো লোকৰিদূ অনুত্তরো পুরিসদম্মসারথি সত্থা দেৰমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৰা…পে… সো ইমে পঞ্চ নীৰরণে পহায চেতসো উপক্কিলেসে পঞ্ঞায দুব্বলীকরণে ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. অযম্পি খো, উদাযি, ধম্মো উত্তরিতরো চ পণীততরো চ যস্স সচ্ছিকিরিযাহেতু ভিক্খূ মযি ব্রহ্মচরিযং চরন্তি’’.
‘‘পুন চপরং, উদাযি, ভিক্খু ৰিতক্কৰিচারানং ৰূপসমা…পে… দুতিযং ঝানং… ততিযং ঝানং… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. অযম্পি খো, উদাযি, ধম্মো উত্তরিতরো চ পণীততরো চ যস্স সচ্ছিকিরিযাহেতু ভিক্খূ মযি ব্রহ্মচরিযং চরন্তি.
‘‘সো এৰং সমাহিতে চিত্তে পরিসুদ্ধে পরিযোদাতে অনঙ্গণে ৰিগতূপক্কিলেসে মুদুভূতে কম্মনিযে ঠিতে আনেঞ্জপ্পত্তে পুব্বেনিৰাসানুস্সতিঞাণায চিত্তং অভিনিন্নামেতি. সো অনেকৰিহিতং পুব্বেনিৰাসং অনুস্সরতি, সেয্যথিদং – একম্পি জাতিং দ্ৰেপি জাতিযো…পে… ইতি সাকারং সউদ্দেসং অনেকৰিহিতং পুব্বেনিৰাসং অনুস্সরতি. অযম্পি খো, উদাযি, ধম্মো উত্তরিতরো চ পণীততরো চ যস্স সচ্ছিকিরিযাহেতু ভিক্খূ মযি ব্রহ্মচরিযং চরন্তি.
‘‘সো এৰং সমাহিতে চিত্তে পরিসুদ্ধে পরিযোদাতে অনঙ্গণে ৰিগতূপক্কিলেসে মুদুভূতে কম্মনিযে ঠিতে আনেঞ্জপ্পত্তে সত্তানং চুতূপপাতঞাণায চিত্তং অভিনিন্নামেতি. সো দিব্বেন চক্খুনা ৰিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন সত্তে পস্সতি চৰমানে উপপজ্জমানে হীনে পণীতে সুৰণ্ণে দুব্বণ্ণে সুগতে দুগ্গতে…পে… যথাকম্মূপগে সত্তে পজানাতি. অযম্পি খো, উদাযি, ধম্মো উত্তরিতরো চ পণীততরো চ যস্স সচ্ছিকিরিযাহেতু ভিক্খূ মযি ব্রহ্মচরিযং চরন্তি.
‘‘সো এৰং সমাহিতে চিত্তে পরিসুদ্ধে পরিযোদাতে অনঙ্গণে ৰিগতূপক্কিলেসে মুদুভূতে কম্মনিযে ঠিতে আনেঞ্জপ্পত্তে আসৰানং খযঞাণায চিত্তং অভিনিন্নামেতি. সো ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যথাভূতং পজানাতি, ‘অযং দুক্খসমুদযো’তি…পে… ‘অযং দুক্খনিরোধো’তি… ‘অযং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা’তি… ‘ইমে আসৰা’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘অযং আসৰসমুদযো’তি… ‘অযং আসৰনিরোধো’তি… ‘অযং আসৰনিরোধগামিনী পটিপদা’তি যথাভূতং পজানাতি. তস্স এৰং জানতো এৰং পস্সতো কামাসৰাপি চিত্তং ৰিমুচ্চতি, ভৰাসৰাপি চিত্তং ৰিমুচ্চতি, অৰিজ্জাসৰাপি চিত্তং ৰিমুচ্চতি. ৰিমুত্তস্মিং ৰিমুত্তমিতি ঞাণং হোতি. ‘খীণা জাতি, ৰুসিতং ব্রহ্মচরিযং, কতং করণীযং, নাপরং ইত্থত্তাযা’তি পজানাতি. অযম্পি খো, উদাযি, ধম্মো উত্তরিতরো চ পণীততরো চ যস্স সচ্ছিকিরিযাহেতু ভিক্খূ মযি ব্রহ্মচরিযং চরন্তি. ইমে খো, উদাযি, ধম্মা উত্তরিতরা চ পণীততরা চ যেসং সচ্ছিকিরিযাহেতু ভিক্খূ মযি ব্রহ্মচরিযং চরন্তী’’তি.
২৭৭. এৰং ৰুত্তে, সকুলুদাযী পরিব্বাজকো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘অভিক্কন্তং, ভন্তে, অভিক্কন্তং, ভন্তে! সেয্যথাপি, ভন্তে, নিক্কুজ্জিতং ৰা উক্কুজ্জেয্য, পটিচ্ছন্নং ৰা ৰিৰরেয্য, মূল়্হস্স ৰা মগ্গং আচিক্খেয্য, অন্ধকারে ৰা তেলপজ্জোতং ধারেয্য – ‘চক্খুমন্তো রূপানি দক্খন্তী’তি; এৰমেৰং ভগৰতা অনেকপরিযাযেন ধম্মো পকাসিতো. এসাহং, ভন্তে, ভগৰন্তং সরণং গচ্ছামি ধম্মঞ্চ ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চ. লভেয্যাহং, ভন্তে, ভগৰতো সন্তিকে পব্বজ্জং, লভেয্যং উপসম্পদ’’ন্তি.
এৰং ৰুত্তে, সকুলুদাযিস্স পরিব্বাজকস্স পরিসা সকুলুদাযিং পরিব্বাজকং এতদৰোচুং – ‘‘মা ভৰং, উদাযি, সমণে গোতমে ব্রহ্মচরিযং চরি; মা ভৰং, উদাযি, আচরিযো হুত্ৰা অন্তেৰাসীৰাসং ৰসি. সেয্যথাপি নাম উদকমণিকো [মণিকো (সী. পী. ক.)] হুত্ৰা উদঞ্চনিকো [উদ্দেকনিকো (সী. স্যা. কং. পী.)] অস্স, এৰং সম্পদমিদং [এৰং সম্পদমেতং (সী. পী.)] ভোতো উদাযিস্স ভৰিস্সতি. মা ভৰং, উদাযি, সমণে গোতমে ব্রহ্মচরিযং চরি; মা ভৰং, উদাযি, আচরিযো হুত্ৰা অন্তেৰাসীৰাসং ৰসী’’তি. ইতি হিদং সকুলুদাযিস্স পরিব্বাজকস্স পরিসা সকুলুদাযিং পরিব্বাজকং অন্তরাযমকাসি ভগৰতি ব্রহ্মচরিযেতি.
চূল়সকুলুদাযিসুত্তং নিট্ঠিতং নৰমং.