১০. ৰেখনসসুত্তং

২৭৮. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. অথ খো ৰেখনসো [ৰেখনস্সো (সী. পী.)] পরিব্বাজকো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰতা সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সারণীযং ৰীতিসারেত্ৰা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতো খো ৰেখনসো পরিব্বাজকো ভগৰতো সন্তিকে উদানং উদানেসি – ‘‘অযং পরমো ৰণ্ণো, অযং পরমো ৰণ্ণো’’তি.

‘‘কিং পন ত্ৰং, কচ্চান, এৰং ৰদেসি – ‘অযং পরমো ৰণ্ণো, অযং পরমো ৰণ্ণো’তি? কতমো, কচ্চান, সো পরমো ৰণ্ণো’’তি?

‘‘যস্মা, ভো গোতম, ৰণ্ণা অঞ্ঞো ৰণ্ণো উত্তরিতরো ৰা পণীততরো ৰা নত্থি সো পরমো ৰণ্ণো’’তি.

‘‘কতমো পন সো, কচ্চান, ৰণ্ণো যস্মা ৰণ্ণা অঞ্ঞো ৰণ্ণো উত্তরিতরো ৰা পণীততরো ৰা নত্থী’’তি?

‘‘যস্মা, ভো গোতম, ৰণ্ণা অঞ্ঞো ৰণ্ণো উত্তরিতরো ৰা পণীততরো ৰা নত্থি সো পরমো ৰণ্ণো’’তি.

‘‘দীঘাপি খো তে এসা, কচ্চান, ফরেয্য – ‘যস্মা, ভো গোতম, ৰণ্ণা অঞ্ঞো ৰণ্ণো উত্তরিতরো ৰা পণীততরো ৰা নত্থি সো পরমো ৰণ্ণো’তি ৰদেসি, তঞ্চ ৰণ্ণং ন পঞ্ঞপেসি. সেয্যথাপি, কচ্চান, পুরিসো এৰং ৰদেয্য – ‘অহং যা ইমস্মিং জনপদে জনপদকল্যাণী, তং ইচ্ছামি তং কামেমী’তি. তমেনং এৰং ৰদেয্যুং – ‘অম্ভো পুরিস, যং ত্ৰং জনপদকল্যাণিং ইচ্ছসি কামেসি, জানাসি তং জনপদকল্যাণিং – খত্তিযী ৰা ব্রাহ্মণী ৰা ৰেস্সী ৰা সুদ্দী ৰা’তি? ইতি পুট্ঠো ‘নো’তি ৰদেয্য. তমেনং এৰং ৰদেয্যুং – ‘অম্ভো পুরিস, যং ত্ৰং জনপদকল্যাণিং ইচ্ছসি কামেসি, জানাসি তং জনপদকল্যাণিং ‘এৰংনামা এৰংগোত্তাতি ৰাতি…পে… দীঘা ৰা রস্সা ৰা মজ্ঝিমা ৰা কাল়ী ৰা সামা ৰা মঙ্গুরচ্ছৰী ৰাতি… অমুকস্মিং গামে ৰা নিগমে ৰা নগরে ৰা’তি? ইতি পুট্ঠো ‘নো’তি ৰদেয্য. তমেনং এৰং ৰদেয্যুং – ‘অম্ভো পুরিস, যং ত্ৰং ন জানাসি ন পস্সসি, তং ত্ৰং ইচ্ছসি কামেসী’’’তি? ইতি পুট্ঠো ‘আমা’তি ৰদেয্য.

‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, কচ্চান, ননু এৰং সন্তে তস্স পুরিসস্স অপ্পাটিহীরকতং ভাসিতং সম্পজ্জতী’’তি? ‘‘অদ্ধা খো, ভো গোতম, এৰং সন্তে তস্স পুরিসস্স অপ্পাটিহীরকতং ভাসিতং সম্পজ্জতী’’তি. ‘‘এৰমেৰ খো ত্ৰং, কচ্চান, ‘যস্মা, ভো গোতম, ৰণ্ণা অঞ্ঞো ৰণ্ণো উত্তরিতরো ৰা পণীততরো ৰা নত্থি সো পরমো ৰণ্ণো’তি ৰদেসি; তঞ্চ ৰণ্ণং ন পঞ্ঞপেসী’’তি. ‘‘সেয্যথাপি, ভো গোতম, মণি ৰেল়ুরিযো সুভো জাতিমা অট্ঠংসো সুপরিকম্মকতো পণ্ডুকম্বলে নিক্খিত্তো ভাসতে চ তপতে চ ৰিরোচতি চ, এৰং ৰণ্ণো অত্তা হোতি অরোগো পরং মরণা’’তি.

২৭৯. ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, কচ্চান, যো ৰা মণি ৰেল়ুরিযো সুভো জাতিমা অট্ঠংসো সুপরিকম্মকতো পণ্ডুকম্বলে নিক্খিত্তো ভাসতে চ তপতে চ ৰিরোচতি চ, যো ৰা রত্তন্ধকারতিমিসায কিমি খজ্জোপনকো ইমেসং উভিন্নং ৰণ্ণানং কতমো ৰণ্ণো অভিক্কন্ততরো চ পণীততরো চা’’তি? ‘‘য্ৰাযং, ভো গোতম, রত্তন্ধকারতিমিসায কিমি খজ্জোপনকো, অযং ইমেসং উভিন্নং ৰণ্ণানং অভিক্কন্ততরো চ পণীততরো চা’’তি.

‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, কচ্চান, যো ৰা রত্তন্ধকারতিমিসায কিমি খজ্জোপনকো, যো ৰা রত্তন্ধকারতিমিসায তেলপ্পদীপো, ইমেসং উভিন্নং ৰণ্ণানং কতমো ৰণ্ণো অভিক্কন্ততরো চ পণীততরো চা’’তি? ‘‘য্ৰাযং, ভো গোতম, রত্তন্ধকারতিমিসায তেলপ্পদীপো, অযং ইমেসং উভিন্নং ৰণ্ণানং অভিক্কন্ততরো চ পণীততরো চা’’তি.

‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, কচ্চান, যো ৰা রত্তন্ধকারতিমিসায তেলপ্পদীপো, যো ৰা রত্তন্ধকারতিমিসায মহাঅগ্গিক্খন্ধো, ইমেসং উভিন্নং ৰণ্ণানং কতমো ৰণ্ণো অভিক্কন্ততরো চ পণীততরো চা’’তি? ‘‘য্ৰাযং, ভো গোতম, রত্তন্ধকারতিমিসায মহাঅগ্গিক্খন্ধো, অযং ইমেসং উভিন্নং ৰণ্ণানং অভিক্কন্ততরো চ পণীততরো চা’’তি.

‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, কচ্চান, যো ৰা রত্তন্ধকারতিমিসায মহাঅগ্গিক্খন্ধো, যা ৰা রত্তিযা পচ্চূসসমযং ৰিদ্ধে ৰিগতৰলাহকে দেৰে ওসধিতারকা, ইমেসং উভিন্নং ৰণ্ণানং কতমো ৰণ্ণো অভিক্কন্ততরো চ পণীততরো চা’’তি? ‘‘য্ৰাযং, ভো গোতম, রত্তিযা পচ্চূসসমযং ৰিদ্ধে ৰিগতৰলাহকে দেৰে ওসধিতারকা, অযং ইমেসং উভিন্নং ৰণ্ণানং অভিক্কন্ততরো চ পণীততরো চা’’তি. ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, কচ্চান, যা ৰা রত্তিযা পচ্চূসসমযং ৰিদ্ধে ৰিগতৰলাহকে দেৰে ওসধিতারকা, যো ৰা তদহুপোসথে পন্নরসে ৰিদ্ধে ৰিগতৰলাহকে দেৰে অভিদো অড্ঢরত্তসমযং চন্দো, ইমেসং উভিন্নং ৰণ্ণানং কতমো ৰণ্ণো অভিক্কন্ততরো চ পণীততরো চা’’তি? ‘‘য্ৰাযং, ভো গোতম, তদহুপোসথে পন্নরসে ৰিদ্ধে ৰিগতৰলাহকে দেৰে অভিদো অড্ঢরত্তসমযং চন্দো, অযং ইমেসং উভিন্নং ৰণ্ণানং অভিক্কন্ততরো চ পণীততরো চা’’তি. ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, কচ্চান, যো ৰা তদহুপোসথে পন্নরসে ৰিদ্ধে ৰিগতৰলাহকে দেৰে অভিদো অড্ঢরত্তসমযং চন্দো, যো ৰা ৰস্সানং পচ্ছিমে মাসে সরদসমযে ৰিদ্ধে ৰিগতৰলাহকে দেৰে অভিদো মজ্ঝন্হিকসমযং সূরিযো, ইমেসং উভিন্নং ৰণ্ণানং কতমো ৰণ্ণো অভিক্কন্ততরো চ পণীততরো চা’’তি? ‘‘য্ৰাযং, ভো গোতম, ৰস্সানং পচ্ছিমে মাসে সরদসমযে ৰিদ্ধে ৰিগতৰলাহকে দেৰে অভিদো মজ্ঝন্হিকসমযং সূরিযো – অযং ইমেসং উভিন্নং ৰণ্ণানং অভিক্কন্ততরো চ পণীততরো চা’’তি. ‘‘অতো খো তে, কচ্চান, বহূ হি বহুতরা দেৰা যে ইমেসং চন্দিমসূরিযানং আভা নানুভোন্তি, ত্যাহং পজানামি. অথ চ পনাহং ন ৰদামি – ‘যস্মা ৰণ্ণা অঞ্ঞো ৰণ্ণো উত্তরিতরো চ পণীততরো চ নত্থী’তি. অথ চ পন ত্ৰং, কচ্চান, ‘য্ৰাযং ৰণ্ণো কিমিনা খজ্জোপনকেন নিহীনতরো চ পতিকিট্ঠতরো চ সো পরমো ৰণ্ণো’তি ৰদেসি; তঞ্চ ৰণ্ণং ন পঞ্ঞপেসি’’.

২৮০. ‘‘পঞ্চ খো ইমে, কচ্চান, কামগুণা. কতমে পঞ্চ? চক্খুৰিঞ্ঞেয্যা রূপা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযরূপা কামূপসংহিতা রজনীযা, সোতৰিঞ্ঞেয্যা সদ্দা…পে… ঘানৰিঞ্ঞেয্যা গন্ধা… জিৰ্হাৰিঞ্ঞেয্যা রসা… কাযৰিঞ্ঞেয্যা ফোট্ঠব্বা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযরূপা কামূপসংহিতা রজনীযা – ইমে খো, কচ্চান, পঞ্চ কামগুণা. যং খো, কচ্চান, ইমে পঞ্চ কামগুণে পটিচ্চ উপ্পজ্জতি সুখং সোমনস্সং ইদং ৰুচ্চতি কামসুখং. ইতি কামেহি কামসুখং, কামসুখা কামগ্গসুখং তত্থ অগ্গমক্খাযতী’’তি.

এৰং ৰুত্তে, ৰেখনসো পরিব্বাজকো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘অচ্ছরিযং, ভো গোতম, অব্ভুতং, ভো গোতম! যাৰ সুভাসিতং চিদং ভোতা গোতমেন – ‘কামেহি কামসুখং, কামসুখা কামগ্গসুখং তত্থ অগ্গমক্খাযতী’তি. (‘কামেহি, ভো গোতম, কামসুখং, কামসুখা কামগ্গসুখং, তত্থ অগ্গমক্খাযতী’তি) [( ) সী. স্যা. কং. পী. পোত্থকেসু নত্থি] – ‘‘দুজ্জানং খো এতং, কচ্চান, তযা অঞ্ঞদিট্ঠিকেন অঞ্ঞখন্তিকেন অঞ্ঞরুচিকেন অঞ্ঞত্রযোগেন অঞ্ঞত্রাচরিযকেন – কামা [কামং (সী. স্যা. কং. পী.)] ৰা কামসুখং ৰা কামগ্গসুখং ৰা. যে খো তে, কচ্চান, ভিক্খূ অরহন্তো খীণাসৰা ৰুসিতৰন্তো কতকরণীযা ওহিতভারা অনুপ্পত্তসদত্থা পরিক্খীণভৰসংযোজনা সম্মদঞ্ঞা ৰিমুত্তা তে খো এতং জানেয্যুং – কামা ৰা কামসুখং ৰা কামগ্গসুখং ৰা’’তি.

২৮১. এৰং ৰুত্তে, ৰেখনসো পরিব্বাজকো কুপিতো অনত্তমনো ভগৰন্তংযেৰ খুংসেন্তো ভগৰন্তংযেৰ ৰম্ভেন্তো ভগৰন্তংযেৰ ৰদমানো ‘‘সমণো [সমণো চ (সী. পী.)] গোতমো পাপিতো ভৰিস্সতী’’তি ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘এৰমেৰ পনিধেকচ্চে [পনিধেকে (সী. পী.), পনিমেকে (উপরিসুভসুত্তে)] সমণব্রাহ্মণা অজানন্তা পুব্বন্তং, অপস্সন্তা অপরন্তং অথ চ পন ‘খীণা জাতি, ৰুসিতং ব্রহ্মচরিযং, কতং করণীযং, নাপরং ইত্থত্তাযাতি – পজানামা’তি – পটিজানন্তি [ইত্থত্তাযাতি পটিজানন্তি (পী.)]. তেসমিদং ভাসিতং হস্সকংযেৰ সম্পজ্জতি, নামকংযেৰ সম্পজ্জতি, রিত্তকংযেৰ সম্পজ্জতি, তুচ্ছকংযেৰ সম্পজ্জতী’’তি. ‘‘যে খো তে, কচ্চান, সমণব্রাহ্মণা অজানন্তা পুব্বন্তং, অপস্সন্তা অপরন্তং, ‘খীণা জাতি, ৰুসিতং ব্রহ্মচরিযং, কতং করণীযং, নাপরং ইত্থত্তাযাতি – পজানামা’তি – পটিজানন্তি; তেসং সোযেৰ [তেসং তেসাযং (সী.), তেসংযেৰ সো (?)] সহধম্মিকো নিগ্গহো হোতি. অপি চ, কচ্চান, তিট্ঠতু পুব্বন্তো, তিট্ঠতু অপরন্তো. এতু ৰিঞ্ঞূ পুরিসো অসঠো অমাযাৰী উজুজাতিকো, অহমনুসাসামি অহং ধম্মং দেসেমি. যথানুসিট্ঠং তথা পটিপজ্জমানো [যথানুসিট্ঠং পটিপজ্জমানো (?)] নচিরস্সেৰ সামঞ্ঞেৰ ঞস্সতি সামং দক্খিতি – এৰং কির সম্মা [এৰং কিরাযস্মা (স্যা. ক.)] বন্ধনা ৰিপ্পমোক্খো হোতি, যদিদং অৰিজ্জা বন্ধনা. সেয্যথাপি, কচ্চান, দহরো কুমারো মন্দো উত্তানসেয্যকো কণ্ঠপঞ্চমেহি বন্ধনেহি বদ্ধো অস্স সুত্তবন্ধনেহি; তস্স ৰুদ্ধিমন্ৰায ইন্দ্রিযানং পরিপাকমন্ৰায তানি বন্ধনানি মুচ্চেয্যুং; সো মোক্খোম্হীতি খো জানেয্য নো চ বন্ধনং. এৰমেৰ খো, কচ্চান, এতু ৰিঞ্ঞূ পুরিসো অসঠো অমাযাৰী উজুজাতিকো, অহমনুসাসামি, অহং ধম্মং দেসেমি; যথানুসিট্ঠং তথা পটিপজ্জমানো নচিরস্সেৰ সামঞ্ঞে ঞস্সতি, সামং দক্খিতি – ‘এৰং কির সম্মা বন্ধনা ৰিপ্পমোক্খো হোতি, যদিদং অৰিজ্জা বন্ধনা’’’তি.

এৰং ৰুত্তে, ৰেখনসো পরিব্বাজকো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘অভিক্কন্তং, ভো গোতম…পে… উপাসকং মং ভৰং গোতমো ধারেতু অজ্জতগ্গে পাণুপেতং সরণং গত’’ন্তি.

ৰেখনসসুত্তং নিট্ঠিতং দসমং.

পরিব্বাজকৰগ্গো নিট্ঠিতো ততিযো.