৮. সমণমুণ্ডিকসুত্তং

২৬০. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. তেন খো পন সমযেন উগ্গাহমানো পরিব্বাজকো সমণমুণ্ডিকাপুত্তো [সমণমণ্ডিকাপুত্তো (সী. পী.)] সমযপ্পৰাদকে তিন্দুকাচীরে একসালকে মল্লিকায আরামে পটিৰসতি মহতিযা পরিব্বাজকপরিসায সদ্ধিং পঞ্চমত্তেহি পরিব্বাজকসতেহি. অথ খো পঞ্চকঙ্গো থপতি সাৰত্থিযা নিক্খমি দিৰা দিৰস্স ভগৰন্তং দস্সনায. অথ খো পঞ্চকঙ্গস্স থপতিস্স এতদহোসি – ‘‘অকালো খো তাৰ ভগৰন্তং দস্সনায; পটিসল্লীনো ভগৰা. মনোভাৰনিযানম্পি ভিক্খূনং অসমযো দস্সনায; পটিসল্লীনা মনোভাৰনিযা ভিক্খূ. যংনূনাহং যেন সমযপ্পৰাদকো তিন্দুকাচীরো একসালকো মল্লিকায আরামো যেন উগ্গাহমানো পরিব্বাজকো সমণমুণ্ডিকাপুত্তো তেনুপসঙ্কমেয্য’’ন্তি. অথ খো পঞ্চকঙ্গো থপতি যেন সমযপ্পৰাদকো তিন্দুকাচীরো একসালকো মল্লিকায আরামো যেন উগ্গাহমানো পরিব্বাজকো সমণমুণ্ডিকাপুত্তো তেনুপসঙ্কমি.

তেন খো পন সমযেন উগ্গাহমানো পরিব্বাজকো সমণমুণ্ডিকাপুত্তো মহতিযা পরিব্বাজকপরিসায সদ্ধিং নিসিন্নো হোতি উন্নাদিনিযা উচ্চাসদ্দমহাসদ্দায অনেকৰিহিতং তিরচ্ছানকথং কথেন্তিযা, সেয্যথিদং – রাজকথং চোরকথং মহামত্তকথং সেনাকথং ভযকথং যুদ্ধকথং অন্নকথং পানকথং ৰত্থকথং সযনকথং মালাকথং গন্ধকথং ঞাতিকথং যানকথং গামকথং নিগমকথং নগরকথং জনপদকথং ইত্থিকথং সূরকথং ৰিসিখাকথং কুম্ভট্ঠানকথং পুব্বপেতকথং নানত্তকথং লোকক্খাযিকং সমুদ্দক্খাযিকং ইতিভৰাভৰকথং ইতি ৰা.

অদ্দসা খো উগ্গাহমানো পরিব্বাজকো সমণমুণ্ডিকাপুত্তো পঞ্চকঙ্গং থপতিং দূরতোৰ আগচ্ছন্তং. দিস্ৰান সকং পরিসং সণ্ঠাপেসি – ‘‘অপ্পসদ্দা ভোন্তো হোন্তু, মা ভোন্তো সদ্দমকত্থ; অযং সমণস্স গোতমস্স সাৰকো আগচ্ছতি পঞ্চকঙ্গো থপতি. যাৰতা খো পন সমণস্স গোতমস্স সাৰকা গিহী ওদাতৰসনা সাৰত্থিযং পটিৰসন্তি অযং তেসং অঞ্ঞতরো পঞ্চকঙ্গো থপতি. অপ্পসদ্দকামা খো পন তে আযস্মন্তো অপ্পসদ্দৰিনীতা অপ্পসদ্দস্স ৰণ্ণৰাদিনো; অপ্পেৰ নাম অপ্পসদ্দং পরিসং ৰিদিত্ৰা উপসঙ্কমিতব্বং মঞ্ঞেয্যা’’তি. অথ খো তে পরিব্বাজকা তুণ্হী অহেসুং.

২৬১. অথ খো পঞ্চকঙ্গো থপতি যেন উগ্গাহমানো পরিব্বাজকো সমণমুণ্ডিকাপুত্তো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা উগ্গাহমানেন পরিব্বাজকেন সমণমুণ্ডিকাপুত্তেন সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সারণীযং ৰীতিসারেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো পঞ্চকঙ্গং থপতিং উগ্গাহমানো পরিব্বাজকো সমণমুণ্ডিকাপুত্তো এতদৰোচ – ‘‘চতূহি খো অহং, গহপতি, ধম্মেহি সমন্নাগতং পুরিসপুগ্গলং পঞ্ঞপেমি সম্পন্নকুসলং পরমকুসলং উত্তমপত্তিপত্তং সমণং অযোজ্ঝং. কতমেহি চতূহি? ইধ, গহপতি, ন কাযেন পাপকম্মং করোতি, ন পাপকং ৰাচং ভাসতি, ন পাপকং সঙ্কপ্পং সঙ্কপ্পেতি, ন পাপকং আজীৰং আজীৰতি – ইমেহি খো অহং, গহপতি, চতূহি ধম্মেহি সমন্নাগতং পুরিসপুগ্গলং পঞ্ঞপেমি সম্পন্নকুসলং পরমকুসলং উত্তমপত্তিপত্তং সমণং অযোজ্ঝ’’ন্তি.

অথ খো পঞ্চকঙ্গো থপতি উগ্গাহমানস্স পরিব্বাজকস্স সমণমুণ্ডিকাপুত্তস্স ভাসিতং নেৰ অভিনন্দি নপ্পটিক্কোসি. অনভিনন্দিত্ৰা অপ্পটিক্কোসিত্ৰা উট্ঠাযাসনা পক্কামি – ‘‘ভগৰতো সন্তিকে এতস্স ভাসিতস্স অত্থং আজানিস্সামী’’তি. অথ খো পঞ্চকঙ্গো থপতি যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো পঞ্চকঙ্গো থপতি যাৰতকো অহোসি উগ্গাহমানেন পরিব্বাজকেন সমণমুণ্ডিকাপুত্তেন সদ্ধিং কথাসল্লাপো তং সব্বং ভগৰতো আরোচেসি.

২৬২. এৰং ৰুত্তে, ভগৰা পঞ্চকঙ্গং থপতিং এতদৰোচ – ‘‘এৰং সন্তে খো, থপতি, দহরো কুমারো মন্দো উত্তানসেয্যকো সম্পন্নকুসলো ভৰিস্সতি পরমকুসলো উত্তমপত্তিপত্তো সমণো অযোজ্ঝো, যথা উগ্গাহমানস্স পরিব্বাজকস্স সমণমুণ্ডিকাপুত্তস্স ৰচনং. দহরস্স হি, থপতি, কুমারস্স মন্দস্স উত্তানসেয্যকস্স কাযোতিপি ন হোতি, কুতো পন কাযেন পাপকম্মং করিস্সতি, অঞ্ঞত্র ফন্দিতমত্তা! দহরস্স হি, থপতি, কুমারস্স মন্দস্স উত্তানসেয্যকস্স ৰাচাতিপি ন হোতি, কুতো পন পাপকং ৰাচং ভাসিস্সতি, অঞ্ঞত্র রোদিতমত্তা! দহরস্স হি, থপতি, কুমারস্স মন্দস্স উত্তানসেয্যকস্স সঙ্কপ্পোতিপি ন হোতি, কুতো পন পাপকং সঙ্কপ্পং সঙ্কপ্পিস্সতি, অঞ্ঞত্র ৰিকূজিতমত্তা [ৰিকুজ্জিতমত্তা (সী. স্যা. কং. পী.)]! দহরস্স হি, থপতি, কুমারস্স মন্দস্স উত্তানসেয্যকস্স আজীৰোতিপি ন হোতি, কুতো পন পাপকং আজীৰং আজীৰিস্সতি, অঞ্ঞত্র মাতুথঞ্ঞা! এৰং সন্তে খো, থপতি, দহরো কুমারো মন্দো উত্তানসেয্যকো সম্পন্নকুসলো ভৰিস্সতি পরমকুসলো উত্তমপত্তিপত্তো সমণো অযোজ্ঝো, যথা উগ্গাহমানস্স পরিব্বাজকস্স সমণমুণ্ডিকাপুত্তস্স ৰচনং.

২৬৩. ‘‘চতূহি খো অহং, থপতি, ধম্মেহি সমন্নাগতং পুরিসপুগ্গলং পঞ্ঞপেমি ন চেৰ সম্পন্নকুসলং ন পরমকুসলং ন উত্তমপত্তিপত্তং সমণং অযোজ্ঝং, অপি চিমং দহরং কুমারং মন্দং উত্তানসেয্যকং সমধিগয্হ তিট্ঠতি. কতমেহি চতূহি? ইধ, থপতি, ন কাযেন পাপকম্মং করোতি, ন পাপকং ৰাচং ভাসতি, ন পাপকং সঙ্কপ্পং সঙ্কপ্পেতি, ন পাপকং আজীৰং আজীৰতি – ইমেহি খো অহং, থপতি, চতূহি ধম্মেহি সমন্নাগতং পুরিসপুগ্গলং পঞ্ঞপেমি ন চেৰ সম্পন্নকুসলং ন পরমকুসলং ন উত্তমপত্তিপত্তং সমণং অযোজ্ঝং, অপি চিমং দহরং কুমারং মন্দং উত্তানসেয্যকং সমধিগয্হ তিট্ঠতি.

‘‘দসহি খো অহং, থপতি, ধম্মেহি সমন্নাগতং পুরিসপুগ্গলং পঞ্ঞপেমি সম্পন্নকুসলং পরমকুসলং উত্তমপত্তিপত্তং সমণং অযোজ্ঝং. ইমে অকুসলা সীলা; তমহং [কহং (সী.), তহং (পী.)], থপতি, ৰেদিতব্বন্তি ৰদামি. ইতোসমুট্ঠানা অকুসলা সীলা; তমহং, থপতি, ৰেদিতব্বন্তি ৰদামি. ইধ অকুসলা সীলা অপরিসেসা নিরুজ্ঝন্তি; তমহং, থপতি, ৰেদিতব্বন্তি ৰদামি. এৰং পটিপন্নো অকুসলানং সীলানং নিরোধায পটিপন্নো হোতি; তমহং, থপতি, ৰেদিতব্বন্তি ৰদামি.

‘‘ইমে কুসলা সীলা; তমহং, থপতি, ৰেদিতব্বন্তি ৰদামি. ইতোসমুট্ঠানা কুসলা সীলা; তমহং, থপতি, ৰেদিতব্বন্তি ৰদামি. ইধ কুসলা সীলা অপরিসেসা নিরুজ্ঝন্তি; তমহং, থপতি, ৰেদিতব্বন্তি ৰদামি. এৰং পটিপন্নো কুসলানং সীলানং নিরোধায পটিপন্নো হোতি; তমহং, থপতি, ৰেদিতব্বন্তি ৰদামি.

‘‘ইমে অকুসলা সঙ্কপ্পা; তমহং, থপতি, ৰেদিতব্বন্তি ৰদামি. ইতোসমুট্ঠানা অকুসলা সঙ্কপ্পা; তমহং, থপতি, ৰেদিতব্বন্তি ৰদামি. ইধ অকুসলা সঙ্কপ্পা অপরিসেসা নিরুজ্ঝন্তি; তমহং, থপতি, ৰেদিতব্বন্তি ৰদামি. এৰং পটিপন্নো অকুসলানং সঙ্কপ্পানং নিরোধায পটিপন্নো হোতি; তমহং, থপতি, ৰেদিতব্বন্তি ৰদামি.

‘‘ইমে কুসলা সঙ্কপ্পা; তমহং, থপতি, ৰেদিতব্বন্তি ৰদামি. ইতোসমুট্ঠানা কুসলা সঙ্কপ্পা; তমহং, থপতি, ৰেদিতব্বন্তি ৰদামি. ইধ কুসলা সঙ্কপ্পা অপরিসেসা নিরুজ্ঝন্তি; তমহং, থপতি, ৰেদিতব্বন্তি ৰদামি. এৰং পটিপন্নো কুসলানং সঙ্কপ্পানং নিরোধায পটিপন্নো হোতি; তমহং, থপতি, ৰেদিতব্বন্তি ৰদামি.

২৬৪. ‘‘কতমে চ, থপতি, অকুসলা সীলা? অকুসলং কাযকম্মং, অকুসলং ৰচীকম্মং, পাপকো আজীৰো – ইমে ৰুচ্চন্তি, থপতি, অকুসলা সীলা.

‘‘ইমে চ, থপতি, অকুসলা সীলা কিংসমুট্ঠানা? সমুট্ঠানম্পি নেসং ৰুত্তং. ‘চিত্তসমুট্ঠানা’তিস্স ৰচনীযং. কতমং চিত্তং? চিত্তম্পি হি বহুং অনেকৰিধং নানপ্পকারকং. যং চিত্তং সরাগং সদোসং সমোহং, ইতোসমুট্ঠানা অকুসলা সীলা.

‘‘ইমে চ, থপতি, অকুসলা সীলা কুহিং অপরিসেসা নিরুজ্ঝন্তি? নিরোধোপি নেসং ৰুত্তো. ইধ, থপতি, ভিক্খু কাযদুচ্চরিতং পহায কাযসুচরিতং ভাৰেতি, ৰচীদুচ্চরিতং পহায ৰচীসুচরিতং ভাৰেতি, মনোদুচ্চরিতং পহায মনোসুচরিতং ভাৰেতি, মিচ্ছাজীৰং পহায সম্মাজীৰেন জীৰিতং কপ্পেতি – এত্থেতে অকুসলা সীলা অপরিসেসা নিরুজ্ঝন্তি.

‘‘কথং পটিপন্নো, থপতি, অকুসলানং সীলানং নিরোধায পটিপন্নো হোতি? ইধ, থপতি, ভিক্খু অনুপ্পন্নানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং অনুপ্পাদায ছন্দং জনেতি ৰাযমতি ৰীরিযং আরভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি; উপ্পন্নানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং পহানায ছন্দং জনেতি ৰাযমতি ৰীরিযং আরভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি; অনুপ্পন্নানং কুসলানং ধম্মানং উপ্পাদায ছন্দং জনেতি ৰাযমতি ৰীরিযং আরভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি; উপ্পন্নানং কুসলানং ধম্মানং ঠিতিযা অসম্মোসায ভিয্যোভাৰায ৰেপুল্লায ভাৰনায পারিপূরিযা ছন্দং জনেতি ৰাযমতি ৰীরিযং আরভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি. এৰং পটিপন্নো খো, থপতি, অকুসলানং সীলানং নিরোধায পটিপন্নো হোতি.

২৬৫. ‘‘কতমে চ, থপতি, কুসলা সীলা? কুসলং কাযকম্মং, কুসলং ৰচীকম্মং, আজীৰপরিসুদ্ধম্পি খো অহং, থপতি, সীলস্মিং ৰদামি. ইমে ৰুচ্চন্তি, থপতি, কুসলা সীলা.

‘‘ইমে চ, থপতি, কুসলা সীলা কিংসমুট্ঠানা? সমুট্ঠানম্পি নেসং ৰুত্তং. ‘চিত্তসমুট্ঠানা’তিস্স ৰচনীযং. কতমং চিত্তং? চিত্তম্পি হি বহুং অনেকৰিধং নানপ্পকারকং. যং চিত্তং ৰীতরাগং ৰীতদোসং ৰীতমোহং, ইতোসমুট্ঠানা কুসলা সীলা.

‘‘ইমে চ, থপতি, কুসলা সীলা কুহিং অপরিসেসা নিরুজ্ঝন্তি? নিরোধোপি নেসং ৰুত্তো. ইধ, থপতি, ভিক্খু সীলৰা হোতি নো চ সীলমযো, তঞ্চ চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং যথাভূতং পজানাতি; যত্থস্স তে কুসলা সীলা অপরিসেসা নিরুজ্ঝন্তি.

‘‘কথং পটিপন্নো চ, থপতি, কুসলানং সীলানং নিরোধায পটিপন্নো হোতি? ইধ, থপতি, ভিক্খু অনুপ্পন্নানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং অনুপ্পাদায ছন্দং জনেতি ৰাযমতি ৰীরিযং আরভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি; উপ্পন্নানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং পহানায…পে… অনুপ্পন্নানং কুসলানং ধম্মানং উপ্পাদায…পে… উপ্পন্নানং কুসলানং ধম্মানং ঠিতিযা অসম্মোসায ভিয্যোভাৰায ৰেপুল্লায ভাৰনায পারিপূরিযা ছন্দং জনেতি ৰাযমতি ৰীরিযং আরভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি. এৰং পটিপন্নো খো, থপতি, কুসলানং সীলানং নিরোধায পটিপন্নো হোতি.

২৬৬. ‘‘কতমে চ, থপতি, অকুসলা সঙ্কপ্পা? কামসঙ্কপ্পো, ব্যাপাদসঙ্কপ্পো, ৰিহিংসাসঙ্কপ্পো – ইমে ৰুচ্চন্তি, থপতি, অকুসলা সঙ্কপ্পা.

‘‘ইমে চ, থপতি, অকুসলা সঙ্কপ্পা কিংসমুট্ঠানা? সমুট্ঠানম্পি নেসং ৰুত্তং. ‘সঞ্ঞাসমুট্ঠানা’তিস্স ৰচনীযং. কতমা সঞ্ঞা? সঞ্ঞাপি হি বহূ অনেকৰিধা নানপ্পকারকা. কামসঞ্ঞা, ব্যাপাদসঞ্ঞা, ৰিহিংসাসঞ্ঞা – ইতোসমুট্ঠানা অকুসলা সঙ্কপ্পা.

‘‘ইমে চ, থপতি, অকুসলা সঙ্কপ্পা কুহিং অপরিসেসা নিরুজ্ঝন্তি? নিরোধোপি নেসং ৰুত্তো. ইধ, থপতি, ভিক্খু ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি; এত্থেতে অকুসলা সঙ্কপ্পা অপরিসেসা নিরুজ্ঝন্তি.

‘‘কথং পটিপন্নো চ, থপতি, অকুসলানং সঙ্কপ্পানং নিরোধায পটিপন্নো হোতি? ইধ, থপতি, ভিক্খু অনুপ্পন্নানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং অনুপ্পাদায ছন্দং জনেতি ৰাযমতি ৰীরিযং আরভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি; উপ্পন্নানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং পহানায…পে… অনুপ্পন্নানং কুসলানং ধম্মানং উপ্পাদায…পে… উপ্পন্নানং কুসলানং ধম্মানং ঠিতিযা অসম্মোসায ভিয্যোভাৰায ৰেপুল্লায ভাৰনায পারিপূরিযা ছন্দং জনেতি ৰাযমতি ৰীরিযং আরভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি. এৰং পটিপন্নো খো, থপতি, অকুসলানং সঙ্কপ্পানং নিরোধায পটিপন্নো হোতি.

২৬৭. ‘‘কতমে চ, থপতি, কুসলা সঙ্কপ্পা? নেক্খম্মসঙ্কপ্পো, অব্যাপাদসঙ্কপ্পো, অৰিহিংসাসঙ্কপ্পো – ইমে ৰুচ্চন্তি, থপতি, কুসলা সঙ্কপ্পা.

‘‘ইমে চ, থপতি, কুসলা সঙ্কপ্পা কিংসমুট্ঠানা? সমুট্ঠানম্পি নেসং ৰুত্তং. ‘সঞ্ঞাসমুট্ঠানা’তিস্স ৰচনীযং. কতমা সঞ্ঞা? সঞ্ঞাপি হি বহূ অনেকৰিধা নানপ্পকারকা. নেক্খম্মসঞ্ঞা, অব্যাপাদসঞ্ঞা, অৰিহিংসাসঞ্ঞা – ইতোসমুট্ঠানা কুসলা সঙ্কপ্পা.

‘‘ইমে চ, থপতি, কুসলা সঙ্কপ্পা কুহিং অপরিসেসা নিরুজ্ঝন্তি? নিরোধোপি নেসং ৰুত্তো. ইধ, থপতি, ভিক্খু ৰিতক্কৰিচারানং ৰূপসমা…পে… দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি; এত্থেতে কুসলা সঙ্কপ্পা অপরিসেসা নিরুজ্ঝন্তি.

‘‘কথং পটিপন্নো চ, থপতি, কুসলানং সঙ্কপ্পানং নিরোধায পটিপন্নো হোতি? ইধ, থপতি, ভিক্খু অনুপ্পন্নানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং অনুপ্পাদায ছন্দং জনেতি ৰাযমতি ৰীরিযং আরভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি; উপ্পন্নানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং পহানায…পে… অনুপ্পন্নানং কুসলানং ধম্মানং উপ্পাদায…পে… উপ্পন্নানং কুসলানং ধম্মানং ঠিতিযা অসম্মোসায ভিয্যোভাৰায ৰেপুল্লায ভাৰনায পারিপূরিযা ছন্দং জনেতি ৰাযমতি ৰীরিযং আরভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি. এৰং পটিপন্নো খো, থপতি, কুসলানং সঙ্কপ্পানং নিরোধায পটিপন্নো হোতি.

২৬৮. ‘‘কতমেহি চাহং, থপতি, দসহি ধম্মেহি সমন্নাগতং পুরিসপুগ্গলং পঞ্ঞপেমি সম্পন্নকুসলং পরমকুসলং উত্তমপত্তিপত্তং সমণং অযোজ্ঝং? ইধ, থপতি, ভিক্খু অসেখায সম্মাদিট্ঠিযা সমন্নাগতো হোতি, অসেখেন সম্মাসঙ্কপ্পেন সমন্নাগতো হোতি, অসেখায সম্মাৰাচায সমন্নাগতো হোতি, অসেখেন সম্মাকম্মন্তেন সমন্নাগতো হোতি, অসেখেন সম্মাআজীৰেন সমন্নাগতো হোতি, অসেখেন সম্মাৰাযামেন সমন্নাগতো হোতি, অসেখায সম্মাসতিযা সমন্নাগতো হোতি, অসেখেন সম্মাসমাধিনা সমন্নাগতো হোতি, অসেখেন সম্মাঞাণেন সমন্নাগতো হোতি, অসেখায সম্মাৰিমুত্তিযা সমন্নাগতো হোতি – ইমেহি খো অহং, থপতি, দসহি ধম্মেহি সমন্নাগতং পুরিসপুগ্গলং পঞ্ঞপেমি সম্পন্নকুসলং পরমকুসলং উত্তমপত্তিপত্তং সমণং অযোজ্ঝ’’ন্তি.

ইদমৰোচ ভগৰা. অত্তমনো পঞ্চকঙ্গো থপতি ভগৰতো ভাসিতং অভিনন্দীতি.

সমণমুণ্ডিকসুত্তং নিট্ঠিতং অট্ঠমং.