৭. মহাসকুলুদাযিসুত্তং
২৩৭. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা রাজগহে ৰিহরতি ৰেল়ুৰনে কলন্দকনিৰাপে. তেন খো পন সমযেন সম্বহুলা অভিঞ্ঞাতা অভিঞ্ঞাতা পরিব্বাজকা মোরনিৰাপে পরিব্বাজকারামে পটিৰসন্তি, সেয্যথিদং – অন্নভারো ৰরধরো সকুলুদাযী চ পরিব্বাজকো অঞ্ঞে চ অভিঞ্ঞাতা অভিঞ্ঞাতা পরিব্বাজকা. অথ খো ভগৰা পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায রাজগহং পিণ্ডায পাৰিসি. অথ খো ভগৰতো এতদহোসি – ‘‘অতিপ্পগো খো তাৰ রাজগহে পিণ্ডায চরিতুং. যংনূনাহং যেন মোরনিৰাপো পরিব্বাজকারামো যেন সকুলুদাযী পরিব্বাজকো তেনুপসঙ্কমেয্য’’ন্তি. অথ খো ভগৰা যেন মোরনিৰাপো পরিব্বাজকারামো তেনুপসঙ্কমি. তেন খো পন সমযেন সকুলুদাযী পরিব্বাজকো মহতিযা পরিব্বাজকপরিসায সদ্ধিং নিসিন্নো হোতি উন্নাদিনিযা উচ্চাসদ্দমহাসদ্দায অনেকৰিহিতং তিরচ্ছানকথং কথেন্তিযা, সেয্যথিদং – রাজকথং চোরকথং মহামত্তকথং সেনাকথং ভযকথং যুদ্ধকথং অন্নকথং পানকথং ৰত্থকথং সযনকথং মালাকথং গন্ধকথং ঞাতিকথং যানকথং গামকথং নিগমকথং নগরকথং জনপদকথং ইত্থিকথং সূরকথং ৰিসিখাকথং কুম্ভট্ঠানকথং পুব্বপেতকথং নানত্তকথং লোকক্খাযিকং সমুদ্দক্খাযিকং ইতিভৰাভৰকথং ইতি ৰা. অদ্দসা খো সকুলুদাযী পরিব্বাজকো ভগৰন্তং দূরতোৰ আগচ্ছন্তং. দিস্ৰান সকং পরিসং সণ্ঠাপেতি – ‘‘অপ্পসদ্দা ভোন্তো হোন্তু; মা ভোন্তো সদ্দমকত্থ. অযং সমণো গোতমো আগচ্ছতি; অপ্পসদ্দকামো খো পন সো আযস্মা অপ্পসদ্দস্স ৰণ্ণৰাদী. অপ্পেৰ নাম অপ্পসদ্দং পরিসং ৰিদিত্ৰা উপসঙ্কমিতব্বং মঞ্ঞেয্যা’’তি. অথ খো তে পরিব্বাজকা তুণ্হী অহেসুং. অথ খো ভগৰা যেন সকুলুদাযী পরিব্বাজকো তেনুপসঙ্কমি. অথ খো সকুলুদাযী পরিব্বাজকো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘এতু খো, ভন্তে, ভগৰা. স্ৰাগতং, ভন্তে, ভগৰতো. চিরস্সং খো, ভন্তে, ভগৰা ইমং পরিযাযমকাসি যদিদং ইধাগমনায. নিসীদতু, ভন্তে, ভগৰা; ইদমাসনং পঞ্ঞত্ত’’ন্তি. নিসীদি ভগৰা পঞ্ঞত্তে আসনে. সকুলুদাযীপি খো পরিব্বাজকো অঞ্ঞতরং নীচং আসনং গহেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো সকুলুদাযিং পরিব্বাজকং ভগৰা এতদৰোচ –
২৩৮. ‘‘কাযনুত্থ, উদাযি, এতরহি কথায সন্নিসিন্না, কা চ পন ৰো অন্তরাকথা ৰিপ্পকতা’’তি? ‘‘তিট্ঠতেসা, ভন্তে, কথা যায মযং এতরহি কথায সন্নিসিন্না. নেসা, ভন্তে, কথা ভগৰতো দুল্লভা ভৰিস্সতি পচ্ছাপি সৰনায. পুরিমানি, ভন্তে, দিৰসানি পুরিমতরানি নানাতিত্থিযানং সমণব্রাহ্মণানং কুতূহলসালাযং সন্নিসিন্নানং সন্নিপতিতানং অযমন্তরাকথা উদপাদি – ‘লাভা ৰত, ভো, অঙ্গমগধানং, সুলদ্ধলাভা ৰত, ভো, অঙ্গমগধানং! তত্রিমে [যত্থিমে (সী.)] সমণব্রাহ্মণা সঙ্ঘিনো গণিনো গণাচরিযা ঞাতা যসস্সিনো তিত্থকরা সাধুসম্মতা বহুজনস্স রাজগহং ৰস্সাৰাসং ওসটা. অযম্পি খো পূরণো কস্সপো সঙ্ঘী চেৰ গণী চ গণাচরিযো চ ঞাতো যসস্সী তিত্থকরো সাধুসম্মতো বহুজনস্স; সোপি রাজগহং ৰস্সাৰাসং ওসটো. অযম্পি খো মক্খলি গোসালো…পে… অজিতো কেসকম্বলো… পকুধো কচ্চাযনো… সঞ্জযো বেলট্ঠপুত্তো… নিগণ্ঠো নাটপুত্তো সঙ্ঘী চেৰ গণী চ গণাচরিযো চ ঞাতো যসস্সী তিত্থকরো সাধুসম্মতো বহুজনস্স; সোপি রাজগহং ৰস্সাৰাসং ওসটো. অযম্পি খো সমণো গোতমো সঙ্ঘী চেৰ গণী চ গণাচরিযো চ ঞাতো যসস্সী তিত্থকরো সাধুসম্মতো বহুজনস্স; সোপি রাজগহং ৰস্সাৰাসং ওসটো. কো নু খো ইমেসং ভৰতং সমণব্রাহ্মণানং সঙ্ঘীনং গণীনং গণাচরিযানং ঞাতানং যসস্সীনং তিত্থকরানং সাধুসম্মতানং বহুজনস্স সাৰকানং সক্কতো গরুকতো মানিতো পূজিতো, কঞ্চ পন সাৰকা সক্কত্ৰা গরুং কত্ৰা [গরুকত্ৰা (সী. স্যা. কং. পী.)] উপনিস্সায ৰিহরন্তী’’’তি?
২৩৯. ‘‘তত্রেকচ্চে এৰমাহংসু – ‘অযং খো পূরণো কস্সপো সঙ্ঘী চেৰ গণী চ গণাচরিযো চ ঞাতো যসস্সী তিত্থকরো সাধুসম্মতো বহুজনস্স; সো চ খো সাৰকানং ন সক্কতো ন গরুকতো ন মানিতো ন পূজিতো, ন চ পন পূরণং কস্সপং সাৰকা সক্কত্ৰা গরুং কত্ৰা উপনিস্সায ৰিহরন্তি. ভূতপুব্বং পূরণো কস্সপো অনেকসতায পরিসায ধম্মং দেসেতি. তত্রঞ্ঞতরো পূরণস্স কস্সপস্স সাৰকো সদ্দমকাসি – ‘‘মা ভোন্তো পূরণং কস্সপং এতমত্থং পুচ্ছিত্থ; নেসো এতং জানাতি; মযমেতং জানাম, অম্হে এতমত্থং পুচ্ছথ; মযমেতং ভৰন্তানং ব্যাকরিস্সামা’’তি. ভূতপুব্বং পূরণো কস্সপো বাহা পগ্গয্হ কন্দন্তো ন লভতি – ‘‘অপ্পসদ্দা ভোন্তো হোন্তু, মা ভোন্তো সদ্দমকত্থ. নেতে, ভৰন্তে, পুচ্ছন্তি, অম্হে এতে পুচ্ছন্তি; মযমেতেসং ব্যাকরিস্সামা’’তি. বহূ খো পন পূরণস্স কস্সপস্স সাৰকা ৰাদং আরোপেত্ৰা অপক্কন্তা – ‘‘ন ত্ৰং ইমং ধম্মৰিনযং আজানাসি, অহং ইমং ধম্মৰিনযং আজানামি, কিং ত্ৰং ইমং ধম্মৰিনযং আজানিস্সসি? মিচ্ছাপটিপন্নো ত্ৰমসি, অহমস্মি সম্মাপটিপন্নো, সহিতং মে, অসহিতং তে, পুরেৰচনীযং পচ্ছা অৰচ, পচ্ছাৰচনীযং পুরে অৰচ, অধিচিণ্ণং তে ৰিপরাৰত্তং, আরোপিতো তে ৰাদো, নিগ্গহিতোসি, চর ৰাদপ্পমোক্খায, নিব্বেঠেহি ৰা সচে পহোসী’’তি. ইতি পূরণো কস্সপো সাৰকানং ন সক্কতো ন গরুকতো ন মানিতো ন পূজিতো, ন চ পন পূরণং কস্সপং সাৰকা সক্কত্ৰা গরুং কত্ৰা উপনিস্সায ৰিহরন্তি. অক্কুট্ঠো চ পন পূরণো কস্সপো ধম্মক্কোসেনা’’’তি.
‘‘একচ্চে এৰমাহংসু – ‘অযম্পি খো মক্খলি গোসালো…পে… অজিতো কেসকম্বলো… পকুধো কচ্চাযনো… সঞ্জযো বেলট্ঠপুত্তো… নিগণ্ঠো নাটপুত্তো সঙ্ঘী চেৰ গণী চ গণাচরিযো চ ঞাতো যসস্সী তিত্থকরো সাধুসম্মতো বহুজনস্স; সো চ খো সাৰকানং ন সক্কতো ন গরুকতো ন মানিতো ন পূজিতো, ন চ পন নিগণ্ঠং নাটপুত্তং সাৰকা সক্কত্ৰা গরুং কত্ৰা উপনিস্সায ৰিহরন্তি. ভূতপুব্বং নিগণ্ঠো নাটপুত্তো অনেকসতায পরিসায ধম্মং দেসেতি. তত্রঞ্ঞতরো নিগণ্ঠস্স নাটপুত্তস্স সাৰকো সদ্দমকাসি – মা ভোন্তো নিগণ্ঠং নাটপুত্তং এতমত্থং পুচ্ছিত্থ; নেসো এতং জানাতি; মযমেতং জানাম, অম্হে এতমত্থং পুচ্ছথ; মযমেতং ভৰন্তানং ব্যাকরিস্সামাতি. ভূতপুব্বং নিগণ্ঠো নাটপুত্তো বাহা পগ্গয্হ কন্দন্তো ন লভতি – ‘‘অপ্পসদ্দা ভোন্তো হোন্তু, মা ভোন্তো সদ্দমকত্থ. নেতে ভৰন্তে পুচ্ছন্তি, অম্হে এতে পুচ্ছন্তি; মযমেতেসং ব্যাকরিস্সামা’’তি. বহূ খো পন নিগণ্ঠস্স নাটপুত্তস্স সাৰকা ৰাদং আরোপেত্ৰা অপক্কন্তা – ‘‘ন ত্ৰং ইমং ধম্মৰিনযং আজানাসি, অহং ইমং ধম্মৰিনযং আজানামি. কিং ত্ৰং ইমং ধম্মৰিনযং আজানিস্সসি? মিচ্ছাপটিপন্নো ত্ৰমসি. অহমস্মি সম্মাপটিপন্নো. সহিতং মে অসহিতং তে, পুরেৰচনীযং পচ্ছা অৰচ, পচ্ছাৰচনীযং পুরে অৰচ, অধিচিণ্ণং তে ৰিপরাৰত্তং, আরোপিতো তে ৰাদো, নিগ্গহিতোসি, চর ৰাদপ্পমোক্খায, নিব্বেঠেহি ৰা সচে পহোসী’’তি. ইতি নিগণ্ঠো নাটপুত্তো সাৰকানং ন সক্কতো ন গরুকতো ন মানিতো ন পূজিতো, ন চ পন নিগণ্ঠং নাটপুত্তং সাৰকা সক্কত্ৰা গরুং কত্ৰা উপনিস্সায ৰিহরন্তি. অক্কুট্ঠো চ পন নিগণ্ঠো নাটপুত্তো ধম্মক্কোসেনা’’’তি.
২৪০. ‘‘একচ্চে এৰমাহংসু – ‘অযম্পি খো সমণো গোতমো সঙ্ঘী চেৰ গণী চ গণাচরিযো চ ঞাতো যসস্সী তিত্থকরো সাধুসম্মতো বহুজনস্স; সো চ খো সাৰকানং সক্কতো গরুকতো মানিতো পূজিতো, সমণঞ্চ পন গোতমং সাৰকা সক্কত্ৰা গরুং কত্ৰা উপনিস্সায ৰিহরন্তি. ভূতপুব্বং সমণো গোতমো অনেকসতায পরিসায ধম্মং দেসেসি. তত্রঞ্ঞতরো সমণস্স গোতমস্স সাৰকো উক্কাসি. তমেনাঞ্ঞতরো সব্রহ্মচারী জণ্ণুকেন [জণ্ণুকে (সী.)] ঘট্টেসি – ‘‘অপ্পসদ্দো আযস্মা হোতু, মাযস্মা সদ্দমকাসি, সত্থা নো ভগৰা ধম্মং দেসেসী’’তি. যস্মিং সমযে সমণো গোতমো অনেকসতায পরিসায ধম্মং দেসেতি, নেৰ তস্মিং সমযে সমণস্স গোতমস্স সাৰকানং খিপিতসদ্দো ৰা হোতি উক্কাসিতসদ্দো ৰা. তমেনং মহাজনকাযো পচ্চাসীসমানরূপো [পচ্চাসিং সমানরূপো (সী. স্যা. কং. পী.)] পচ্চুপট্ঠিতো হোতি – ‘‘যং নো ভগৰা ধম্মং ভাসিস্সতি তং নো সোস্সামা’’তি. সেয্যথাপি নাম পুরিসো চাতুম্মহাপথে খুদ্দমধুং [খুদ্দং মধুং (সী. স্যা. কং. পী.)] অনেলকং পীল়েয্য [উপ্পীল়েয্য (সী.)]. তমেনং মহাজনকাযো পচ্চাসীসমানরূপো পচ্চুপট্ঠিতো অস্স. এৰমেৰ যস্মিং সমযে সমণো গোতমো অনেকসতায পরিসায ধম্মং দেসেতি, নেৰ তস্মিং সমযে সমণস্স গোতমস্স সাৰকানং খিপিতসদ্দো ৰা হোতি উক্কাসিতসদ্দো ৰা. তমেনং মহাজনকাযো পচ্চাসীসমানরূপো পচ্চুপট্ঠিতো হোতি – ‘‘যং নো ভগৰা ধম্মং ভাসিস্সতি তং নো সোস্সামা’’তি. যেপি সমণস্স গোতমস্স সাৰকা সব্রহ্মচারীহি সম্পযোজেত্ৰা সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৰত্তন্তি তেপি সত্থু চেৰ ৰণ্ণৰাদিনো হোন্তি, ধম্মস্স চ ৰণ্ণৰাদিনো হোন্তি, সঙ্ঘস্স চ ৰণ্ণৰাদিনো হোন্তি, অত্তগরহিনোযেৰ হোন্তি অনঞ্ঞগরহিনো, ‘‘মযমেৰম্হা অলক্খিকা মযং অপ্পপুঞ্ঞা তে মযং এৰং স্ৰাক্খাতে ধম্মৰিনযে পব্বজিত্ৰা নাসক্খিম্হা যাৰজীৰং পরিপুণ্ণং পরিসুদ্ধং ব্রহ্মচরিযং চরিতু’’ন্তি. তে আরামিকভূতা ৰা উপাসকভূতা ৰা পঞ্চসিক্খাপদে সমাদায ৰত্তন্তি. ইতি সমণো গোতমো সাৰকানং সক্কতো গরুকতো মানিতো পূজিতো, সমণঞ্চ পন গোতমং সাৰকা সক্কত্ৰা গরুং কত্ৰা উপনিস্সায ৰিহরন্তী’’’তি.
২৪১. ‘‘কতি পন ত্ৰং, উদাযি, মযি ধম্মে সমনুপস্সসি, যেহি মমং [মম (সব্বত্থ)] সাৰকা সক্করোন্তি গরুং করোন্তি [গরুকরোন্তি (সী. স্যা. কং. পী.)] মানেন্তি পূজেন্তি, সক্কত্ৰা গরুং কত্ৰা উপনিস্সায ৰিহরন্তী’’তি? ‘‘পঞ্চ খো অহং, ভন্তে, ভগৰতি ধম্মে সমনুপস্সামি যেহি ভগৰন্তং সাৰকা সক্করোন্তি গরুং করোন্তি মানেন্তি পূজেন্তি, সক্কত্ৰা গরুং কত্ৰা উপনিস্সায ৰিহরন্তি. কতমে পঞ্চ? ভগৰা হি, ভন্তে, অপ্পাহারো, অপ্পাহারতায চ ৰণ্ণৰাদী. যম্পি, ভন্তে, ভগৰা অপ্পাহারো, অপ্পাহারতায চ ৰণ্ণৰাদী ইমং খো অহং, ভন্তে, ভগৰতি পঠমং ধম্মং সমনুপস্সামি যেন ভগৰন্তং সাৰকা সক্করোন্তি গরুং করোন্তি মানেন্তি পূজেন্তি, সক্কত্ৰা গরুং কত্ৰা উপনিস্সায ৰিহরন্তি.
‘‘পুন চপরং, ভন্তে, ভগৰা সন্তুট্ঠো ইতরীতরেন চীৰরেন, ইতরীতরচীৰরসন্তুট্ঠিযা চ ৰণ্ণৰাদী. যম্পি, ভন্তে, ভগৰা সন্তুট্ঠো ইতরীতরেন চীৰরেন, ইতরীতরচীৰরসন্তুট্ঠিযা চ ৰণ্ণৰাদী, ইমং খো অহং, ভন্তে, ভগৰতি দুতিযং ধম্মং সমনুপস্সামি যেন ভগৰন্তং সাৰকা সক্করোন্তি গরুং করোন্তি মানেন্তি পূজেন্তি, সক্কত্ৰা গরুং কত্ৰা উপনিস্সায ৰিহরন্তি.
‘‘পুন চপরং, ভন্তে, ভগৰা সন্তুট্ঠো ইতরীতরেন পিণ্ডপাতেন, ইতরীতরপিণ্ডপাতসন্তুট্ঠিযা চ ৰণ্ণৰাদী. যম্পি, ভন্তে, ভগৰা সন্তুট্ঠো ইতরীতরেন পিণ্ডপাতেন, ইতরীতরপিণ্ডপাতসন্তুট্ঠিযা চ ৰণ্ণৰাদী, ইমং খো অহং, ভন্তে, ভগৰতি ততিযং ধম্মং সমনুপস্সামি যেন ভগৰন্তং সাৰকা সক্করোন্তি গরুং করোন্তি মানেন্তি পূজেন্তি, সক্কত্ৰা গরুং কত্ৰা উপনিস্সায ৰিহরন্তি.
‘‘পুন চপরং, ভন্তে, ভগৰা সন্তুট্ঠো ইতরীতরেন সেনাসনেন, ইতরীতরসেনাসনসন্তুট্ঠিযা চ ৰণ্ণৰাদী. যম্পি, ভন্তে, ভগৰা সন্তুট্ঠো ইতরীতরেন সেনাসনেন, ইতরীতরসেনাসনসন্তুট্ঠিযা চ ৰণ্ণৰাদী, ইমং খো অহং, ভন্তে, ভগৰতি চতুত্থং ধম্মং সমনুপস্সামি যেন ভগৰন্তং সাৰকা সক্করোন্তি গরুং করোন্তি মানেন্তি পূজেন্তি, সক্কত্ৰা গরুং কত্ৰা উপনিস্সায ৰিহরন্তি.
‘‘পুন চপরং, ভন্তে, ভগৰা পৰিৰিত্তো, পৰিৰেকস্স চ ৰণ্ণৰাদী. যম্পি, ভন্তে, ভগৰা পৰিৰিত্তো, পৰিৰেকস্স চ ৰণ্ণৰাদী, ইমং খো অহং, ভন্তে, ভগৰতি পঞ্চমং ধম্মং সমনুপস্সামি যেন ভগৰন্তং সাৰকা সক্করোন্তি গরুং করোন্তি মানেন্তি পূজেন্তি, সক্কত্ৰা গরুং কত্ৰা উপনিস্সায ৰিহরন্তি.
‘‘ইমে খো অহং, ভন্তে, ভগৰতি পঞ্চ ধম্মে সমনুপস্সামি যেহি ভগৰন্তং সাৰকা সক্করোন্তি গরুং করোন্তি মানেন্তি পূজেন্তি, সক্কত্ৰা গরুং কত্ৰা উপনিস্সায ৰিহরন্তী’’তি.
২৪২. ‘‘‘অপ্পাহারো সমণো গোতমো, অপ্পাহারতায চ ৰণ্ণৰাদী’তি, ইতি চে মং, উদাযি, সাৰকা সক্করেয্যুং গরুং করেয্যুং মানেয্যুং পূজেয্যুং, সক্কত্ৰা গরুং কত্ৰা উপনিস্সায ৰিহরেয্যুং, সন্তি খো পন মে, উদাযি, সাৰকা কোসকাহারাপি অড্ঢকোসকাহারাপি বেলুৰাহারাপি অড্ঢবেলুৰাহারাপি. অহং খো পন, উদাযি, অপ্পেকদা ইমিনা পত্তেন সমতিত্তিকম্পি ভুঞ্জামি ভিয্যোপি ভুঞ্জামি. ‘অপ্পাহারো সমণো গোতমো, অপ্পাহারতায চ ৰণ্ণৰাদী’তি, ইতি চে মং, উদাযি, সাৰকা সক্করেয্যুং গরুং করেয্যুং মানেয্যুং পূজেয্যুং, সক্কত্ৰা গরুং কত্ৰা উপনিস্সায ৰিহরেয্যুং, যে তে, উদাযি, মম সাৰকা কোসকাহারাপি অড্ঢকোসকাহারাপি বেলুৰাহারাপি অড্ঢবেলুৰাহারাপি ন মং তে ইমিনা ধম্মেন সক্করেয্যুং গরুং করেয্যুং মানেয্যুং পূজেয্যুং, সক্কত্ৰা গরুং কত্ৰা উপনিস্সায ৰিহরেয্যুং.
‘‘‘সন্তুট্ঠো সমণো গোতমো ইতরীতরেন চীৰরেন, ইতরীতরচীৰরসন্তুট্ঠিযা চ ৰণ্ণৰাদী’তি, ইতি চে মং, উদাযি, সাৰকা সক্করেয্যুং গরুং করেয্যুং মানেয্যুং পূজেয্যুং, সক্কত্ৰা গরুং কত্ৰা উপনিস্সায ৰিহরেয্যুং, সন্তি খো পন মে, উদাযি, সাৰকা পংসুকূলিকা লূখচীৰরধরা তে সুসানা ৰা সঙ্কারকূটা ৰা পাপণিকা ৰা নন্তকানি [পাপণিকানি ৰা নন্তকানি ৰা (সী.)] উচ্চিনিত্ৰা [উচ্ছিন্দিত্ৰা (ক.)] সঙ্ঘাটিং করিত্ৰা ধারেন্তি. অহং খো পনুদাযি, অপ্পেকদা গহপতিচীৰরানি ধারেমি দল়্হানি সত্থলূখানি অলাবুলোমসানি. ‘সন্তুট্ঠো সমণো গোতমো ইতরীতরেন চীৰরেন, ইতরীতরচীৰরসন্তুট্ঠিযা চ ৰণ্ণৰাদী’তি, ইতি চে মং, উদাযি, সাৰকা সক্করেয্যুং গরুং করেয্যুং মানেয্যুং পূজেয্যুং, সক্কত্ৰা গরুং কত্ৰা উপনিস্সায ৰিহরেয্যুং, যে তে, উদাযি, মম সাৰকা পংসুকূলিকা লূখচীৰরধরা তে সুসানা ৰা সঙ্কারকূটা ৰা পাপণিকা ৰা নন্তকানি উচ্চিনিত্ৰা সঙ্ঘাটিং করিত্ৰা ধারেন্তি, ন মং তে ইমিনা ধম্মেন সক্করেয্যুং গরুং করেয্যুং মানেয্যুং পূজেয্যুং, সক্কত্ৰা গরুং কত্ৰা উপনিস্সায ৰিহরেয্যুং.
‘‘‘সন্তুট্ঠো সমণো গোতমো ইতরীতরেন পিণ্ডপাতেন, ইতরীতরপিণ্ডপাতসন্তুট্ঠিযা চ ৰণ্ণৰাদী’তি, ইতি চে মং, উদাযি, সাৰকা সক্করেয্যুং গরুং করেয্যুং মানেয্যুং পূজেয্যুং, সক্কত্ৰা গরুং কত্ৰা উপনিস্সায ৰিহরেয্যুং, সন্তি খো পন মে, উদাযি, সাৰকা পিণ্ডপাতিকা সপদানচারিনো উঞ্ছাসকে ৰতে রতা, তে অন্তরঘরং পৰিট্ঠা সমানা আসনেনপি নিমন্তিযমানা ন সাদিযন্তি. অহং খো পনুদাযি, অপ্পেকদা নিমন্তনেপি [নিমন্তনস্সাপি (ক.)] ভুঞ্জামি সালীনং ওদনং ৰিচিতকাল়কং অনেকসূপং অনেকব্যঞ্জনং. ‘সন্তুট্ঠো সমণো গোতমো ইতরীতরেন পিণ্ডপাতেন, ইতরীতরপিণ্ডপাতসন্তুট্ঠিযা চ ৰণ্ণৰাদী’তি, ইতি চে মং, উদাযি, সাৰকা সক্করেয্যুং গরুং করেয্যুং মানেয্যুং পূজেয্যুং, সক্কত্ৰা গরুং কত্ৰা উপনিস্সায ৰিহরেয্যুং, যে তে, উদাযি, মম সাৰকা পিণ্ডপাতিকা সপদানচারিনো উঞ্ছাসকে ৰতে রতা তে অন্তরঘরং পৰিট্ঠা সমানা আসনেনপি নিমন্তিযমানা ন সাদিযন্তি, ন মং তে ইমিনা ধম্মেন সক্করেয্যুং গরুং করেয্যুং মানেয্যুং পূজেয্যুং, সক্কত্ৰা গরুং কত্ৰা উপনিস্সায ৰিহরেয্যুং.
‘‘‘সন্তুট্ঠো সমণো গোতমো ইতরীতরেন সেনাসনেন, ইতরীতরসেনাসনসন্তুট্ঠিযা চ ৰণ্ণৰাদী’তি, ইতি চে মং, উদাযি, সাৰকা সক্করেয্যুং গরুং করেয্যুং মানেয্যুং পূজেয্যুং, সক্কত্ৰা গরুং কত্ৰা উপনিস্সায ৰিহরেয্যুং, সন্তি খো পন মে, উদাযি, সাৰকা রুক্খমূলিকা অব্ভোকাসিকা, তে অট্ঠমাসে ছন্নং ন উপেন্তি. অহং খো পনুদাযি, অপ্পেকদা কূটাগারেসুপি ৰিহরামি উল্লিত্তাৰলিত্তেসু নিৰাতেসু ফুসিতগ্গল়েসু [ফুস্সিতগ্গল়েসু (সী. পী.)] পিহিতৰাতপানেসু. ‘সন্তুট্ঠো সমণো গোতমো ইতরীতরেন সেনাসনেন, ইতরীতরসেনাসনসন্তুট্ঠিযা চ ৰণ্ণৰাদী’তি, ইতি চে মং, উদাযি, সাৰকা সক্করেয্যুং গরুং করেয্যুং মানেয্যুং পূজেয্যুং, সক্কত্ৰা গরুং কত্ৰা উপনিস্সায ৰিহরেয্যুং, যে তে, উদাযি, মম সাৰকা রুক্খমূলিকা অব্ভোকাসিকা তে অট্ঠমাসে ছন্নং ন উপেন্তি, ন মং তে ইমিনা ধম্মেন সক্করেয্যুং গরুং করেয্যুং মানেয্যুং পূজেয্যুং, সক্কত্ৰা গরুং কত্ৰা উপনিস্সায ৰিহরেয্যুং.
‘‘‘পৰিৰিত্তো সমণো গোতমো, পৰিৰেকস্স চ ৰণ্ণৰাদী’তি, ইতি চে মং, উদাযি, সাৰকা সক্করেয্যুং গরুং করেয্যুং মানেয্যুং পূজেয্যুং, সক্কত্ৰা গরুং কত্ৰা উপনিস্সায ৰিহরেয্যুং, সন্তি খো পন মে, উদাযি, সাৰকা আরঞ্ঞিকা পন্তসেনাসনা অরঞ্ঞৰনপত্থানি পন্তানি সেনাসনানি অজ্ঝোগাহেত্ৰা ৰিহরন্তি, তে অন্ৰদ্ধমাসং সঙ্ঘমজ্ঝে ওসরন্তি পাতিমোক্খুদ্দেসায. অহং খো পনুদাযি, অপ্পেকদা আকিণ্ণো ৰিহরামি ভিক্খূহি ভিক্খুনীহি উপাসকেহি উপাসিকাহি রঞ্ঞা রাজমহামত্তেহি তিত্থিযেহি তিত্থিযসাৰকেহি. ‘পৰিৰিত্তো সমণো গোতমো, পৰিৰেকস্স চ ৰণ্ণৰাদী’তি, ইতি চে মং, উদাযি, সাৰকা সক্করেয্যুং গরুং করেয্যুং মানেয্যুং পূজেয্যুং, সক্কত্ৰা গরুং কত্ৰা উপনিস্সায ৰিহরেয্যুং, যে তে, উদাযি, মম সাৰকা আরঞ্ঞকা পন্তসেনাসনা অরঞ্ঞৰনপত্থানি পন্তানি সেনাসনানি অজ্ঝোগাহেত্ৰা ৰিহরন্তি তে অন্ৰদ্ধমাসং সঙ্ঘমজ্ঝে ওসরন্তি পাতিমোক্খুদ্দেসায, ন মং তে ইমিনা ধম্মেন সক্করেয্যুং গরুং করেয্যুং মানেয্যুং পূজেয্যুং, সক্কত্ৰা গরুং কত্ৰা উপনিস্সায ৰিহরেয্যুং.
‘‘ইতি খো, উদাযি, ন মমং সাৰকা ইমেহি পঞ্চহি ধম্মেহি সক্করোন্তি গরুং করোন্তি মানেন্তি পূজেন্তি, সক্কত্ৰা গরুং কত্ৰা উপনিস্সায ৰিহরন্তি.
২৪৩. ‘‘অত্থি খো, উদাযি, অঞ্ঞে চ পঞ্চ ধম্মা যেহি পঞ্চহি ধম্মেহি মমং সাৰকা সক্করোন্তি গরুং করোন্তি মানেন্তি পূজেন্তি, সক্কত্ৰা গরুং কত্ৰা উপনিস্সায ৰিহরন্তি. কতমে পঞ্চ? ইধুদাযি, মমং সাৰকা অধিসীলে সম্ভাৰেন্তি – ‘সীলৰা সমণো গোতমো পরমেন সীলক্খন্ধেন সমন্নাগতো’তি. যম্পুদাযি [যমুদাযি (স্যা. ক.)], মমং সাৰকা অধিসীলে সম্ভাৰেন্তি – ‘সীলৰা সমণো গোতমো পরমেন সীলক্খন্ধেন সমন্নাগতো’তি, অযং খো, উদাযি, পঠমো ধম্মো যেন মমং সাৰকা সক্করোন্তি গরুং করোন্তি মানেন্তি পূজেন্তি, সক্কত্ৰা গরুং কত্ৰা উপনিস্সায ৰিহরন্তি.
২৪৪. ‘‘পুন চপরং, উদাযি, মমং সাৰকা অভিক্কন্তে ঞাণদস্সনে সম্ভাৰেন্তি – ‘জানংযেৰাহ সমণো গোতমো – জানামীতি, পস্সংযেৰাহ সমণো গোতমো – পস্সামীতি; অভিঞ্ঞায সমণো গোতমো ধম্মং দেসেতি নো অনভিঞ্ঞায; সনিদানং সমণো গোতমো ধম্মং দেসেতি নো অনিদানং; সপ্পাটিহারিযং সমণো গোতমো ধম্মং দেসেতি নো অপ্পাটিহারিয’ন্তি. যম্পুদাযি, মমং সাৰকা অভিক্কন্তে ঞাণদস্সনে সম্ভাৰেন্তি – ‘জানংযেৰাহ সমণো গোতমো – জানামীতি, পস্সংযেৰাহ সমণো গোতমো – পস্সামীতি; অভিঞ্ঞায সমণো গোতমো ধম্মং দেসেতি নো অনভিঞ্ঞায; সনিদানং সমণো গোতমো ধম্মং দেসেতি নো অনিদানং; সপ্পাটিহারিযং সমণো গোতমো ধম্মং দেসেতি নো অপ্পাটিহারিয’ন্তি, অযং খো, উদাযি, দুতিযো ধম্মো যেন মমং সাৰকা সক্করোন্তি গরুং করোন্তি মানেন্তি পূজেন্তি, সক্কত্ৰা গরুং কত্ৰা উপনিস্সায ৰিহরন্তি.
২৪৫. ‘‘পুন চপরং, উদাযি, মমং সাৰকা অধিপঞ্ঞায সম্ভাৰেন্তি – ‘পঞ্ঞৰা সমণো গোতমো পরমেন পঞ্ঞাক্খন্ধেন সমন্নাগতো; তং ৰত অনাগতং ৰাদপথং ন দক্খতি, উপ্পন্নং ৰা পরপ্পৰাদং ন সহধম্মেন সুনিগ্গহিতং নিগ্গণ্হিস্সতীতি – নেতং ঠানং ৰিজ্জতি’. তং কিং মঞ্ঞসি, উদাযি, অপি নু মে সাৰকা এৰং জানন্তা এৰং পস্সন্তা অন্তরন্তরা কথং ওপাতেয্যু’’ন্তি?
‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.
‘‘ন খো পনাহং, উদাযি, সাৰকেসু অনুসাসনিং পচ্চাসীসামি [পচ্চাসিংসামি (সী. স্যা. কং. পী.)]; অঞ্ঞদত্থু মমযেৰ সাৰকা অনুসাসনিং পচ্চাসীসন্তি.
‘‘যম্পুদাযি, মমং সাৰকা অধিপঞ্ঞায সম্ভাৰেন্তি – ‘পঞ্ঞৰা সমণো গোতমো পরমেন পঞ্ঞাক্খন্ধেন সমন্নাগতো; তং ৰত অনাগতং ৰাদপথং ন দক্খতি, উপ্পন্নং ৰা পরপ্পৰাদং ন সহধম্মেন নিগ্গহিতং নিগ্গণ্হিস্সতীতি – নেতং ঠানং ৰিজ্জতি’. অযং খো, উদাযি, ততিযো ধম্মো যেন মমং সাৰকা সক্করোন্তি গরুং করোন্তি মানেন্তি পূজেন্তি, সক্কত্ৰা গরুং কত্ৰা উপনিস্সায ৰিহরন্তি.
২৪৬. ‘‘পুন চপরং, উদাযি, মম সাৰকা যেন দুক্খেন দুক্খোতিণ্ণা দুক্খপরেতা তে মং উপসঙ্কমিত্ৰা দুক্খং অরিযসচ্চং পুচ্ছন্তি, তেসাহং দুক্খং অরিযসচ্চং পুট্ঠো ব্যাকরোমি, তেসাহং চিত্তং আরাধেমি পঞ্হস্স ৰেয্যাকরণেন; তে মং দুক্খসমুদযং… দুক্খনিরোধং… দুক্খনিরোধগামিনিং পটিপদং অরিযসচ্চং পুচ্ছন্তি, তেসাহং দুক্খনিরোধগামিনিং পটিপদং অরিযসচ্চং পুট্ঠো ব্যাকরোমি, তেসাহং চিত্তং আরাধেমি পঞ্হস্স ৰেয্যাকরণেন. যম্পুদাযি, মম সাৰকা যেন দুক্খেন দুক্খোতিণ্ণা দুক্খপরেতা তে মং উপসঙ্কমিত্ৰা দুক্খং অরিযসচ্চং পুচ্ছন্তি, তেসাহং দুক্খং অরিযসচ্চং পুট্ঠো ব্যাকরোমি, তেসাহং চিত্তং আরাধেমি পঞ্হস্স ৰেয্যাকরণেন. তে মং দুক্খসমুদযং … দুক্খনিরোধং… দুক্খনিরোধগামিনিং পটিপদং অরিযসচ্চং পুচ্ছন্তি. তেসাহং দুক্খনিরোধগামিনিং পটিপদং অরিযসচ্চং পুট্ঠো ব্যাকরোমি. তেসাহং চিত্তং আরাধেমি পঞ্হস্স ৰেয্যাকরণেন. অযং খো, উদাযি, চতুত্থো ধম্মো যেন মমং সাৰকা সক্করোন্তি গরুং করোন্তি মানেন্তি পূজেন্তি, সক্কত্ৰা গরুং কত্ৰা উপনিস্সায ৰিহরন্তি.
২৪৭. ‘‘পুন চপরং, উদাযি, অক্খাতা মযা সাৰকানং পটিপদা, যথাপটিপন্না মে সাৰকা চত্তারো সতিপট্ঠানে ভাৰেন্তি. ইধুদাযি, ভিক্খু কাযে কাযানুপস্সী ৰিহরতি আতাপী সম্পজানো সতিমা ৰিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং; ৰেদনাসু ৰেদনানুপস্সী ৰিহরতি… চিত্তে চিত্তানুপস্সী ৰিহরতি… ধম্মেসু ধম্মানুপস্সী ৰিহরতি আতাপী সম্পজানো সতিমা ৰিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং. তত্র চ পন মে সাৰকা বহূ অভিঞ্ঞাৰোসানপারমিপ্পত্তা ৰিহরন্তি.
‘‘পুন চপরং, উদাযি, অক্খাতা মযা সাৰকানং পটিপদা, যথাপটিপন্না মে সাৰকা চত্তারো সম্মপ্পধানে ভাৰেন্তি. ইধুদাযি, ভিক্খু অনুপ্পন্নানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং অনুপ্পাদায ছন্দং জনেতি, ৰাযমতি, ৰীরিযং আরভতি, চিত্তং পগ্গণ্হাতি, পদহতি; উপ্পন্নানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং পহানায ছন্দং জনেতি, ৰাযমতি, ৰীরিযং আরভতি, চিত্তং পগ্গণ্হাতি, পদহতি; অনুপ্পন্নানং কুসলানং ধম্মানং উপ্পাদায ছন্দং জনেতি, ৰাযমতি, ৰীরিযং আরভতি, চিত্তং পগ্গণ্হাতি, পদহতি; উপ্পন্নানং কুসলানং ধম্মানং ঠিতিযা অসম্মোসায ভিয্যোভাৰায ৰেপুল্লায ভাৰনায পারিপূরিযা ছন্দং জনেতি, ৰাযমতি, ৰীরিযং আরভতি, চিত্তং পগ্গণ্হাতি, পদহতি. তত্র চ পন মে সাৰকা বহূ অভিঞ্ঞাৰোসানপারমিপ্পত্তা ৰিহরন্তি.
‘‘পুন চপরং, উদাযি, অক্খাতা মযা সাৰকানং পটিপদা, যথাপটিপন্না মে সাৰকা চত্তারো ইদ্ধিপাদে ভাৰেন্তি. ইধুদাযি, ভিক্খু ছন্দসমাধিপধানসঙ্খারসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৰেতি, ৰীরিযসমাধিপধানসঙ্খারসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৰেতি, চিত্তসমাধিপধানসঙ্খারসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৰেতি, ৰীমংসাসমাধিপধানসঙ্খারসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৰেতি. তত্র চ পন মে সাৰকা বহূ অভিঞ্ঞাৰোসানপারমিপ্পত্তা ৰিহরন্তি.
‘‘পুন চপরং, উদাযি, অক্খাতা মযা সাৰকানং পটিপদা, যথাপটিপন্না মে সাৰকা পঞ্চিন্দ্রিযানি ভাৰেন্তি. ইধুদাযি, ভিক্খু সদ্ধিন্দ্রিযং ভাৰেতি উপসমগামিং সম্বোধগামিং; ৰীরিযিন্দ্রিযং ভাৰেতি…পে… সতিন্দ্রিযং ভাৰেতি… সমাধিন্দ্রিযং ভাৰেতি… পঞ্ঞিন্দ্রিযং ভাৰেতি উপসমগামিং সম্বোধগামিং. তত্র চ পন মে সাৰকা বহূ অভিঞ্ঞাৰোসানপারমিপ্পত্তা ৰিহরন্তি.
‘‘পুন চপরং, উদাযি, অক্খাতা মযা সাৰকানং পটিপদা, যথাপটিপন্না মে সাৰকা পঞ্চ বলানি ভাৰেন্তি. ইধুদাযি, ভিক্খু সদ্ধাবলং ভাৰেতি উপসমগামিং সম্বোধগামিং; ৰীরিযবলং ভাৰেতি…পে… সতিবলং ভাৰেতি… সমাধিবলং ভাৰেতি… পঞ্ঞাবলং ভাৰেতি উপসমগামিং সম্বোধগামিং. তত্র চ পন মে সাৰকা বহূ অভিঞ্ঞাৰোসানপারমিপ্পত্তা ৰিহরন্তি.
‘‘পুন চপরং, উদাযি, অক্খাতা মযা সাৰকানং পটিপদা, যথাপটিপন্না মে সাৰকা সত্তবোজ্ঝঙ্গে ভাৰেন্তি. ইধুদাযি, ভিক্খু সতিসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৰেতি ৰিৰেকনিস্সিতং ৰিরাগনিস্সিতং নিরোধনিস্সিতং ৰোস্সগ্গপরিণামিং; ধম্মৰিচযসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৰেতি…পে… ৰীরিযসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৰেতি… পীতিসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৰেতি… পস্সদ্ধিসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৰেতি… সমাধিসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৰেতি… উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৰেতি ৰিৰেকনিস্সিতং ৰিরাগনিস্সিতং নিরোধনিস্সিতং ৰোস্সগ্গপরিণামিং. তত্র চ পন মে সাৰকা বহূ অভিঞ্ঞাৰোসানপারমিপ্পত্তা ৰিহরন্তি.
‘‘পুন চপরং, উদাযি, অক্খাতা মযা সাৰকানং পটিপদা, যথাপটিপন্না মে সাৰকা অরিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং ভাৰেন্তি. ইধুদাযি, ভিক্খু সম্মাদিট্ঠিং ভাৰেতি, সম্মাসঙ্কপ্পং ভাৰেতি, সম্মাৰাচং ভাৰেতি, সম্মাকম্মন্তং ভাৰেতি, সম্মাআজীৰং ভাৰেতি, সম্মাৰাযামং ভাৰেতি, সম্মাসতিং ভাৰেতি, সম্মাসমাধিং ভাৰেতি. তত্র চ পন মে সাৰকা বহূ অভিঞ্ঞাৰোসানপারমিপ্পত্তা ৰিহরন্তি.
২৪৮. ‘‘পুন চপরং, উদাযি, অক্খাতা মযা সাৰকানং পটিপদা, যথাপটিপন্না মে সাৰকা অট্ঠ ৰিমোক্খে ভাৰেন্তি. রূপী রূপানি পস্সতি, অযং পঠমো ৰিমোক্খো; অজ্ঝত্তং অরূপসঞ্ঞী বহিদ্ধা রূপানি পস্সতি, অযং দুতিযো ৰিমোক্খো; সুভন্তেৰ অধিমুত্তো হোতি, অযং ততিযো ৰিমোক্খো; সব্বসো রূপসঞ্ঞানং সমতিক্কমা পটিঘসঞ্ঞানং অত্থঙ্গমা নানত্তসঞ্ঞানং অমনসিকারা ‘অনন্তো আকাসো’তি আকাসানঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি, অযং চতুত্থো ৰিমোক্খো; সব্বসো আকাসানঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম ‘অনন্তং ৰিঞ্ঞাণ’ন্তি ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি, অযং পঞ্চমো ৰিমোক্খো; সব্বসো ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম ‘নত্থি কিঞ্চী’তি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি, অযং ছট্ঠো ৰিমোক্খো; সব্বসো আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি, অযং সত্তমো ৰিমোক্খো; সব্বসো নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম সঞ্ঞাৰেদযিতনিরোধং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি, অযং অট্ঠমো ৰিমোক্খো. তত্র চ পন মে সাৰকা বহূ অভিঞ্ঞাৰোসানপারমিপ্পত্তা ৰিহরন্তি.
২৪৯. ‘‘পুন চপরং, উদাযি, অক্খাতা মযা সাৰকানং পটিপদা, যথাপটিপন্না মে সাৰকা অট্ঠ অভিভাযতনানি ভাৰেন্তি. অজ্ঝত্তং রূপসঞ্ঞী একো বহিদ্ধা রূপানি পস্সতি পরিত্তানি সুৰণ্ণদুব্বণ্ণানি. ‘তানি অভিভুয্য জানামি, পস্সামী’তি এৰং সঞ্ঞী হোতি. ইদং পঠমং অভিভাযতনং.
‘‘অজ্ঝত্তং রূপসঞ্ঞী একো বহিদ্ধা রূপানি পস্সতি অপ্পমাণানি সুৰণ্ণদুব্বণ্ণানি. ‘তানি অভিভুয্য জানামি, পস্সামী’তি এৰং সঞ্ঞী হোতি. ইদং দুতিযং অভিভাযতনং.
‘‘অজ্ঝত্তং অরূপসঞ্ঞী একো বহিদ্ধা রূপানি পস্সতি পরিত্তানি সুৰণ্ণদুব্বণ্ণানি. ‘তানি অভিভুয্য জানামি, পস্সামী’তি এৰং সঞ্ঞী হোতি. ইদং ততিযং অভিভাযতনং.
‘‘অজ্ঝত্তং অরূপসঞ্ঞী একো বহিদ্ধা রূপানি পস্সতি অপ্পমাণানি সুৰণ্ণদুব্বণ্ণানি. ‘তানি অভিভুয্য জানামি, পস্সামী’তি এৰং সঞ্ঞী হোতি. ইদং চতুত্থং অভিভাযতনং.
‘‘অজ্ঝত্তং অরূপসঞ্ঞী একো বহিদ্ধা রূপানি পস্সতি নীলানি নীলৰণ্ণানি নীলনিদস্সনানি নীলনিভাসানি. সেয্যথাপি নাম উমাপুপ্ফং নীলং নীলৰণ্ণং নীলনিদস্সনং নীলনিভাসং, সেয্যথাপি ৰা পন তং ৰত্থং বারাণসেয্যকং উভতোভাগৰিমট্ঠং নীলং নীলৰণ্ণং নীলনিদস্সনং নীলনিভাসং; এৰমেৰ অজ্ঝত্তং অরূপসঞ্ঞী একো বহিদ্ধা রূপানি পস্সতি নীলানি নীলৰণ্ণানি নীলনিদস্সনানি নীলনিভাসানি. ‘তানি অভিভুয্য জানামি, পস্সামী’তি এৰং সঞ্ঞী হোতি. ইদং পঞ্চমং অভিভাযতনং.
‘‘অজ্ঝত্তং অরূপসঞ্ঞী একো বহিদ্ধা রূপানি পস্সতি পীতানি পীতৰণ্ণানি পীতনিদস্সনানি পীতনিভাসানি. সেয্যথাপি নাম কণিকারপুপ্ফং পীতং পীতৰণ্ণং পীতনিদস্সনং পীতনিভাসং, সেয্যথাপি ৰা পন তং ৰত্থং বারাণসেয্যকং উভতোভাগৰিমট্ঠং পীতং পীতৰণ্ণং পীতনিদস্সনং পীতনিভাসং; এৰমেৰ অজ্ঝত্তং অরূপসঞ্ঞী একো বহিদ্ধা রূপানি পস্সতি পীতানি পীতৰণ্ণানি পীতনিদস্সনানি পীতনিভাসানি. ‘তানি অভিভুয্য জানামি, পস্সামী’তি এৰং সঞ্ঞী হোতি. ইদং ছট্ঠং অভিভাযতনং.
‘‘অজ্ঝত্তং অরূপসঞ্ঞী একো বহিদ্ধা রূপানি পস্সতি লোহিতকানি লোহিতকৰণ্ণানি লোহিতকনিদস্সনানি লোহিতকনিভাসানি. সেয্যথাপি নাম বন্ধুজীৰকপুপ্ফং লোহিতকং লোহিতকৰণ্ণং লোহিতকনিদস্সনং লোহিতকনিভাসং, সেয্যথাপি ৰা পন তং ৰত্থং বারাণসেয্যকং উভতোভাগৰিমট্ঠং লোহিতকং লোহিতকৰণ্ণং লোহিতকনিদস্সনং লোহিতকনিভাসং; এৰমেৰ অজ্ঝত্তং অরূপসঞ্ঞী একো বহিদ্ধা রূপানি পস্সতি লোহিতকানি লোহিতকৰণ্ণানি লোহিতকনিদস্সনানি লোহিতকনিভাসানি. ‘তানি অভিভুয্য জানামি, পস্সামী’তি এৰং সঞ্ঞী হোতি. ইদং সত্তমং অভিভাযতনং.
‘‘অজ্ঝত্তং অরূপসঞ্ঞী একো বহিদ্ধা রূপানি পস্সতি ওদাতানি ওদাতৰণ্ণানি ওদাতনিদস্সনানি ওদাতনিভাসানি. সেয্যথাপি নাম ওসধিতারকা ওদাতা ওদাতৰণ্ণা ওদাতনিদস্সনা ওদাতনিভাসা, সেয্যথাপি ৰা পন তং ৰত্থং বারাণসেয্যকং উভতোভাগৰিমট্ঠং ওদাতং ওদাতৰণ্ণং ওদাতনিদস্সনং ওদাতনিভাসং; এৰমেৰ অজ্ঝত্তং অরূপসঞ্ঞী একো বহিদ্ধা রূপানি পস্সতি ওদাতানি ওদাতৰণ্ণানি ওদাতনিদস্সনানি ওদাতনিভাসানি. ‘তানি অভিভুয্য জানামি, পস্সামী’তি এৰংসঞ্ঞী হোতি. ইদং অট্ঠমং অভিভাযতনং. তত্র চ পন মে সাৰকা বহূ অভিঞ্ঞাৰোসানপারমিপ্পত্তা ৰিহরন্তি.
২৫০. ‘‘পুন চপরং, উদাযি, অক্খাতা মযা সাৰকানং পটিপদা, যথাপটিপন্না মে সাৰকা দস কসিণাযতনানি ভাৰেন্তি. পথৰীকসিণমেকো সঞ্জানাতি উদ্ধমধো তিরিযং অদ্ৰযং অপ্পমাণং; আপোকসিণমেকো সঞ্জানাতি…পে… তেজোকসিণমেকো সঞ্জানাতি… ৰাযোকসিণমেকো সঞ্জানাতি… নীলকসিণমেকো সঞ্জানাতি… পীতকসিণমেকো সঞ্জানাতি… লোহিতকসিণমেকো সঞ্জানাতি… ওদাতকসিণমেকো সঞ্জানাতি… আকাসকসিণমেকো সঞ্জানাতি … ৰিঞ্ঞাণকসিণমেকো সঞ্জানাতি উদ্ধমধো তিরিযং অদ্ৰযং অপ্পমাণং. তত্র চ পন মে সাৰকা বহূ অভিঞ্ঞাৰোসানপারমিপ্পত্তা ৰিহরন্তি.
২৫১. ‘‘পুন চপরং, উদাযি, অক্খাতা মযা সাৰকানং পটিপদা, যথাপটিপন্না মে সাৰকা চত্তারি ঝানানি ভাৰেন্তি. ইধুদাযি, ভিক্খু ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি ৰিৰিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি সৰিতক্কং সৰিচারং ৰিৰেকজং পীতিসুখং পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. সো ইমমেৰ কাযং ৰিৰেকজেন পীতিসুখেন অভিসন্দেতি পরিসন্দেতি পরিপূরেতি পরিপ্ফরতি, নাস্স কিঞ্চি সব্বাৰতো কাযস্স ৰিৰেকজেন পীতিসুখেন অপ্ফুটং হোতি. সেয্যথাপি, উদাযি, দক্খো ন্হাপকো [নহাপকো (সী. পী.)] ৰা ন্হাপকন্তেৰাসী ৰা কংসথালে ন্হানীযচুণ্ণানি [নহানীযচুণ্ণানি (সী. পী.)] আকিরিত্ৰা উদকেন পরিপ্ফোসকং পরিপ্ফোসকং সন্নেয্য, সাযং ন্হানীযপিণ্ডি [সাস্স নহানীযপিণ্ডী (সী. স্যা. কং.)] স্নেহানুগতা স্নেহপরেতো সন্তরবাহিরা ফুটা স্নেহেন ন চ পগ্ঘরিণী; এৰমেৰ খো, উদাযি, ভিক্খু ইমমেৰ কাযং ৰিৰেকজেন পীতিসুখেন অভিসন্দেতি পরিসন্দেতি পরিপূরেতি পরিপ্ফরতি, নাস্স কিঞ্চি সব্বাৰতো কাযস্স ৰিৰেকজেন পীতিসুখেন অপ্ফুটং হোতি.
‘‘পুন চপরং, উদাযি, ভিক্খু ৰিতক্কৰিচারানং ৰূপসমা অজ্ঝত্তং সম্পসাদনং…পে… দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. সো ইমমেৰ কাযং সমাধিজেন পীতিসুখেন অভিসন্দেতি পরিসন্দেতি পরিপূরেতি পরিপ্ফরতি, নাস্স কিঞ্চি সব্বাৰতো কাযস্স সমাধিজেন পীতিসুখেন অপ্ফুটং হোতি. সেয্যথাপি, উদাযি, উদকরহদো গম্ভীরো উব্ভিদোদকো [উব্ভিতোদকো (স্যা. কং. ক.)]. তস্স নেৰস্স পুরত্থিমায দিসায উদকস্স আযমুখং, ন পচ্ছিমায দিসায উদকস্স আযমুখং, ন উত্তরায দিসায উদকস্স আযমুখং, ন দক্খিণায দিসায উদকস্স আযমুখং, দেৰো চ ন কালেন কালং সম্মা ধারং অনুপ্পৰেচ্ছেয্য; অথ খো তম্হাৰ উদকরহদা সীতা ৰারিধারা উব্ভিজ্জিত্ৰা তমেৰ উদকরহদং সীতেন ৰারিনা অভিসন্দেয্য পরিসন্দেয্য পরিপূরেয্য পরিপ্ফরেয্য, নাস্স [ন নেসং (সী.)] কিঞ্চি সব্বাৰতো উদকরহদস্স সীতেন ৰারিনা অপ্ফুটং অস্স. এৰমেৰ খো, উদাযি, ভিক্খু ইমমেৰ কাযং সমাধিজেন পীতিসুখেন অভিসন্দেতি পরিসন্দেতি পরিপূরেতি পরিপ্ফরতি, নাস্স কিঞ্চি সব্বাৰতো কাযস্স সমাধিজেন পীতিসুখেন অপ্ফুটং হোতি.
‘‘পুন চপরং, উদাযি, ভিক্খু পীতিযা চ ৰিরাগা…পে… ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. সো ইমমেৰ কাযং নিপ্পীতিকেন সুখেন অভিসন্দেতি পরিসন্দেতি পরিপূরেতি পরিপ্ফরতি, নাস্স কিঞ্চি সব্বাৰতো কাযস্স নিপ্পীতিকেন সুখেন অপ্ফুটং হোতি. সেয্যথাপি, উদাযি, উপ্পলিনিযং ৰা পদুমিনিযং ৰা পুণ্ডরীকিনিযং ৰা অপ্পেকচ্চানি উপ্পলানি ৰা পদুমানি ৰা পুণ্ডরীকানি ৰা উদকে জাতানি উদকে সংৰড্ঢানি উদকানুগ্গতানি অন্তো নিমুগ্গপোসীনি, তানি যাৰ চগ্গা যাৰ চ মূলা সীতেন ৰারিনা অভিসন্নানি পরিসন্নানি পরিপূরানি পরিপ্ফুটানি, নাস্স কিঞ্চি সব্বাৰতং, উপ্পলানং ৰা পদুমানং ৰা পুণ্ডরীকানং ৰা সীতেন ৰারিনা অপ্ফুটং অস্স; এৰমেৰ খো, উদাযি, ভিক্খু ইমমেৰ কাযং নিপ্পীতিকেন সুখেন অভিসন্দেতি পরিসন্দেতি পরিপূরেতি পরিপ্ফরতি, নাস্স কিঞ্চি সব্বাৰতো কাযস্স নিপ্পীতিকেন সুখেন অপ্ফুটং হোতি.
‘‘পুন চপরং, উদাযি, ভিক্খু সুখস্স চ পহানা দুক্খস্স চ পহানা পুব্বেৰ সোমনস্সদোমনস্সানং অত্থঙ্গমা অদুক্খমসুখং উপেক্খাসতিপারিসুদ্ধিং চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. সো ইমমেৰ কাযং পরিসুদ্ধেন চেতসা পরিযোদাতেন ফরিত্ৰা নিসিন্নো হোতি, নাস্স কিঞ্চি সব্বাৰতো কাযস্স পরিসুদ্ধেন চেতসা পরিযোদাতেন অপ্ফুটং হোতি. সেয্যথাপি, উদাযি, পুরিসো ওদাতেন ৰত্থেন সসীসং পারুপিত্ৰা নিসিন্নো অস্স, নাস্স কিঞ্চি সব্বাৰতো কাযস্স ওদাতেন ৰত্থেন অপ্ফুটং অস্স; এৰমেৰ খো, উদাযি, ভিক্খু ইমমেৰ কাযং পরিসুদ্ধেন চেতসা পরিযোদাতেন ফরিত্ৰা নিসিন্নো হোতি, নাস্স কিঞ্চি সব্বাৰতো কাযস্স পরিসুদ্ধেন চেতসা পরিযোদাতেন অপ্ফুটং হোতি. তত্র চ পন মে সাৰকা বহূ অভিঞ্ঞাৰোসানপারমিপ্পত্তা ৰিহরন্তি.
২৫২. ‘‘পুন চপরং, উদাযি, অক্খাতা মযা সাৰকানং পটিপদা, যথাপটিপন্না মে সাৰকা এৰং পজানন্তি – ‘অযং খো মে কাযো রূপী চাতুমহাভূতিকো মাতাপেত্তিকসম্ভৰো ওদনকুম্মাসূপচযো অনিচ্চুচ্ছাদনপরিমদ্দনভেদনৰিদ্ধংসনধম্মো; ইদঞ্চ পন মে ৰিঞ্ঞাণং এত্থ সিতং এত্থ পটিবদ্ধং’. সেয্যথাপি, উদাযি, মণি ৰেল়ুরিযো সুভো জাতিমা অট্ঠংসো সুপরিকম্মকতো অচ্ছো ৰিপ্পসন্নো সব্বাকারসম্পন্নো; তত্রিদং সুত্তং আৰুতং নীলং ৰা পীতং ৰা লোহিতং ৰা ওদাতং ৰা পণ্ডুসুত্তং ৰা. তমেনং চক্খুমা পুরিসো হত্থে করিত্ৰা পচ্চৰেক্খেয্য – ‘অযং খো মণি ৰেল়ুরিযো সুভো জাতিমা অট্ঠংসো সুপরিকম্মকতো অচ্ছো ৰিপ্পসন্নো সব্বাকারসম্পন্নো; তত্রিদং সুত্তং আৰুতং নীলং ৰা পীতং ৰা লোহিতং ৰা ওদাতং ৰা পণ্ডুসুত্তং ৰা’তি. এৰমেৰ খো, উদাযি, অক্খাতা মযা সাৰকানং পটিপদা, যথাপটিপন্না মে সাৰকা এৰং পজানন্তি – ‘অযং খো মে কাযো রূপী চাতুমহাভূতিকো মাতাপেত্তিকসম্ভৰো ওদনকুম্মাসূপচযো অনিচ্চুচ্ছাদনপরিমদ্দনভেদনৰিদ্ধংসনধম্মো; ইদঞ্চ পন মে ৰিঞ্ঞাণং এত্থ সিতং এত্থ পটিবদ্ধ’ন্তি. তত্র চ পন মে সাৰকা বহূ অভিঞ্ঞাৰোসানপারমিপ্পত্তা ৰিহরন্তি.
২৫৩. ‘‘পুন চপরং, উদাযি, অক্খাতা মযা সাৰকানং পটিপদা, যথাপটিপন্না মে সাৰকা ইমম্হা কাযা অঞ্ঞং কাযং অভিনিম্মিনন্তি রূপিং মনোমযং সব্বঙ্গপচ্চঙ্গিং অহীনিন্দ্রিযং. সেয্যথাপি, উদাযি, পুরিসো মুঞ্জম্হা ঈসিকং পব্বাহেয্য; তস্স এৰমস্স – ‘অযং মুঞ্জো, অযং ঈসিকা; অঞ্ঞো মুঞ্জো, অঞ্ঞা ঈসিকা; মুঞ্জম্হাত্ৰেৰ ঈসিকা পব্বাল়্হা’তি. সেয্যথা ৰা পনুদাযি, পুরিসো অসিং কোসিযা পব্বাহেয্য; তস্স এৰমস্স – ‘অযং অসি, অযং কোসি; অঞ্ঞো অসি অঞ্ঞা কোসি; কোসিযাত্ৰেৰ অসি পব্বাল়্হো’তি. সেয্যথা ৰা, পনুদাযি, পুরিসো অহিং করণ্ডা উদ্ধরেয্য; তস্স এৰমস্স – ‘অযং অহি, অযং করণ্ডো; অঞ্ঞো অহি, অঞ্ঞো করণ্ডো; করণ্ডাত্ৰেৰ অহি উব্ভতো’তি. এৰমেৰ খো, উদাযি, অক্খাতা মযা সাৰকানং পটিপদা, যথাপটিপন্না মে সাৰকা ইমম্হা কাযা অঞ্ঞং কাযং অভিনিম্মিনন্তি রূপিং মনোমযং সব্বঙ্গপচ্চঙ্গিং অহীনিন্দ্রিযং. তত্র চ পন মে সাৰকা বহূ অভিঞ্ঞাৰোসানপারমিপ্পত্তা ৰিহরন্তি.
২৫৪. ‘‘পুন চপরং, উদাযি, অক্খাতা মযা সাৰকানং পটিপদা, যথাপটিপন্না মে সাৰকা অনেকৰিহিতং ইদ্ধিৰিধং পচ্চনুভোন্তি – একোপি হুত্ৰা বহুধা হোন্তি, বহুধাপি হুত্ৰা একো হোতি; আৰিভাৰং, তিরোভাৰং; তিরোকুট্টং তিরোপাকারং তিরোপব্বতং অসজ্জমানা গচ্ছন্তি, সেয্যথাপি আকাসে; পথৰিযাপি উম্মুজ্জনিমুজ্জং করোন্তি, সেয্যথাপি উদকে; উদকেপি অভিজ্জমানে [অভিজ্জমানা (ক.)] গচ্ছন্তি, সেয্যথাপি পথৰিযং; আকাসেপি পল্লঙ্কেন কমন্তি, সেয্যথাপি পক্খী সকুণো; ইমেপি চন্দিমসূরিযে এৰংমহিদ্ধিকে এৰংমহানুভাৰে পাণিনা পরিমসন্তি পরিমজ্জন্তি, যাৰ ব্রহ্মলোকাপি কাযেন ৰসং ৰত্তেন্তি. সেয্যথাপি, উদাযি, দক্খো কুম্ভকারো ৰা কুম্ভকারন্তেৰাসী ৰা সুপরিকম্মকতায মত্তিকায যং যদেৰ ভাজনৰিকতিং আকঙ্খেয্য তং তদেৰ করেয্য অভিনিপ্ফাদেয্য; সেয্যথা ৰা পনুদাযি, দক্খো দন্তকারো ৰা দন্তকারন্তেৰাসী ৰা সুপরিকম্মকতস্মিং দন্তস্মিং যং যদেৰ দন্তৰিকতিং আকঙ্খেয্য তং তদেৰ করেয্য অভিনিপ্ফাদেয্য; সেয্যথা ৰা পনুদাযি, দক্খো সুৰণ্ণকারো ৰা সুৰণ্ণকারন্তেৰাসী ৰা সুপরিকম্মকতস্মিং সুৰণ্ণস্মিং যং যদেৰ সুৰণ্ণৰিকতিং আকঙ্খেয্য তং তদেৰ করেয্য অভিনিপ্ফাদেয্য. এৰমেৰ খো, উদাযি, অক্খাতা মযা সাৰকানং পটিপদা, যথাপটিপন্না মে সাৰকা অনেকৰিহিতং ইদ্ধিৰিধং পচ্চনুভোন্তি – একোপি হুত্ৰা বহুধা হোন্তি, বহুধাপি হুত্ৰা একো হোতি; আৰিভাৰং, তিরোভাৰং; তিরোকুট্টং তিরোপাকারং তিরোপব্বতং অসজ্জমানা গচ্ছন্তি, সেয্যথাপি আকাসে; পথৰিযাপি উম্মুজ্জনিমুজ্জং করোন্তি, সেয্যথাপি উদকে; উদকেপি অভিজ্জমানে গচ্ছন্তি, সেয্যথাপি পথৰিযং; আকাসেপি পল্লঙ্কেন কমন্তি, সেয্যথাপি পক্খী সকুণো; ইমেপি চন্দিমসূরিযে এৰংমহিদ্ধিকে এৰংমহানুভাৰে পাণিনা পরিমসন্তি পরিমজ্জন্তি, যাৰ ব্রহ্মলোকাপি কাযেন ৰসং ৰত্তেন্তি. তত্র চ পন মে সাৰকা বহূ অভিঞ্ঞাৰোসানপারমিপ্পত্তা ৰিহরন্তি.
২৫৫. ‘‘পুন চপরং, উদাযি, অক্খাতা মযা সাৰকানং পটিপদা, যথাপটিপন্না মে সাৰকা দিব্বায সোতধাতুযা ৰিসুদ্ধায অতিক্কন্তমানুসিকায উভো সদ্দে সুণন্তি – দিব্বে চ মানুসে চ, যে দূরে সন্তিকে চ. সেয্যথাপি, উদাযি, বলৰা সঙ্খধমো অপ্পকসিরেনেৰ চাতুদ্দিসা ৰিঞ্ঞাপেয্য; এৰমেৰ খো, উদাযি, অক্খাতা মযা সাৰকানং পটিপদা, যথাপটিপন্না মে সাৰকা দিব্বায সোতধাতুযা ৰিসুদ্ধায অতিক্কন্তমানুসিকায উভো সদ্দে সুণন্তি – দিব্বে চ মানুসে চ, যে দূরে সন্তিকে চ. তত্র চ পন মে সাৰকা বহূ অভিঞ্ঞাৰোসানপারমিপ্পত্তা ৰিহরন্তি.
২৫৬. ‘‘পুন চপরং, উদাযি, অক্খাতা মযা সাৰকানং পটিপদা, যথাপটিপন্না মে সাৰকা পরসত্তানং পরপুগ্গলানং চেতসা চেতো পরিচ্চ পজানন্তি – সরাগং ৰা চিত্তং ‘সরাগং চিত্ত’ন্তি পজানন্তি, ৰীতরাগং ৰা চিত্তং ‘ৰীতরাগং চিত্ত’ন্তি পজানন্তি; সদোসং ৰা চিত্তং ‘সদোসং চিত্ত’ন্তি পজানন্তি, ৰীতদোসং ৰা চিত্তং ‘ৰীতদোসং চিত্ত’ন্তি পজানন্তি; সমোহং ৰা চিত্তং ‘সমোহং চিত্ত’ন্তি পজানন্তি, ৰীতমোহং ৰা চিত্তং ‘ৰীতমোহং চিত্ত’ন্তি পজানন্তি; সংখিত্তং ৰা চিত্তং ‘সঙ্খিত্তং চিত্ত’ন্তি পজানন্তি, ৰিক্খিত্তং ৰা চিত্তং ‘ৰিক্খিত্তং চিত্ত’ন্তি পজানন্তি; মহগ্গতং ৰা চিত্তং ‘মহগ্গতং চিত্ত’ন্তি পজানন্তি, অমহগ্গতং ৰা চিত্তং ‘অমহগ্গতং চিত্ত’ন্তি পজানন্তি; সউত্তরং ৰা চিত্তং ‘সউত্তরং চিত্ত’ন্তি পজানন্তি, অনুত্তরং ৰা চিত্তং ‘অনুত্তরং চিত্ত’ন্তি পজানন্তি; সমাহিতং ৰা চিত্তং ‘সমাহিতং চিত্ত’ন্তি পজানন্তি, অসমাহিতং ৰা চিত্তং ‘অসমাহিতং চিত্ত’ন্তি পজানন্তি; ৰিমুত্তং ৰা চিত্তং ‘ৰিমুত্তং চিত্ত’ন্তি পজানন্তি, অৰিমুত্তং ৰা চিত্তং ‘অৰিমুত্তং চিত্ত’ন্তি পজানন্তি. সেয্যথাপি, উদাযি, ইত্থী ৰা পুরিসো ৰা দহরো যুৰা মণ্ডনকজাতিকো আদাসে ৰা পরিসুদ্ধে পরিযোদাতে অচ্ছে ৰা উদকপত্তে সকং মুখনিমিত্তং পচ্চৰেক্খমানো সকণিকং ৰা ‘সকণিক’ন্তি [সকণিকঙ্গং ৰা সকণিকঙ্গন্তি (সী.)] জানেয্য, অকণিকং ৰা ‘অকণিক’ন্তি [অকণিকঙ্গং ৰা অকণিকঙ্গন্তি (সী.)] জানেয্য; এৰমেৰ খো, উদাযি, অক্খাতা মযা সাৰকানং পটিপদা, যথাপটিপন্না মে সাৰকা পরসত্তানং পরপুগ্গলানং চেতসা চেতো পরিচ্চ পজানন্তি – সরাগং ৰা চিত্তং ‘সরাগং চিত্ত’ন্তি পজানন্তি, ৰীতরাগং ৰা চিত্তং…পে… সদোসং ৰা চিত্তং… ৰীতদোসং ৰা চিত্তং… সমোহং ৰা চিত্তং… ৰীতমোহং ৰা চিত্তং… সঙ্খিত্তং ৰা চিত্তং… ৰিক্খিত্তং ৰা চিত্তং… মহগ্গতং ৰা চিত্তং… অমহগ্গতং ৰা চিত্তং… সউত্তরং ৰা চিত্তং… অনুত্তরং ৰা চিত্তং… সমাহিতং ৰা চিত্তং… অসমাহিতং ৰা চিত্তং… ৰিমুত্তং ৰা চিত্তং… অৰিমুত্তং ৰা চিত্তং ‘অৰিমুত্তং চিত্ত’ন্তি পজানন্তি. তত্র চ পন মে সাৰকা বহূ অভিঞ্ঞাৰোসানপারমিপ্পত্তা ৰিহরন্তি.
২৫৭. ‘‘পুন চপরং, উদাযি, অক্খাতা মযা সাৰকানং পটিপদা, যথাপটিপন্না মে সাৰকা অনেকৰিহিতং পুব্বেনিৰাসং অনুস্সরন্তি, সেয্যথিদং – একম্পি জাতিং দ্ৰেপি জাতিযো তিস্সোপি জাতিযো চতস্সোপি জাতিযো পঞ্চপি জাতিযো দসপি জাতিযো ৰীসম্পি জাতিযো তিংসম্পি জাতিযো চত্তালীসম্পি জাতিযো পঞ্ঞাসম্পি জাতিযো জাতিসতম্পি জাতিসহস্সম্পি জাতিসতসহস্সম্পি, অনেকেপি সংৰট্টকপ্পে অনেকেপি ৰিৰট্টকপ্পে অনেকেপি সংৰট্টৰিৰট্টকপ্পে – ‘অমুত্রাসিং এৰংনামো এৰংগোত্তো এৰংৰণ্ণো এৰমাহারো এৰংসুখদুক্খপ্পটিসংৰেদী এৰমাযুপরিযন্তো, সো ততো চুতো অমুত্র উদপাদিং; তত্রাপাসিং এৰংনামো এৰংগোত্তো এৰংৰণ্ণো এৰমাহারো এৰংসুখদুক্খপ্পটিসংৰেদী এৰমাযুপরিযন্তো, সো ততো চুতো ইধূপপন্নো’তি. ইতি সাকারং সউদ্দেসং অনেকৰিহিতং পুব্বেনিৰাসং অনুস্সরতি. সেয্যথাপি, উদাযি, পুরিসো সকম্হা গামা অঞ্ঞং গামং গচ্ছেয্য, তম্হাপি গামা অঞ্ঞং গামং গচ্ছেয্য; সো তম্হা গামা সকংযেৰ গামং পচ্চাগচ্ছেয্য; তস্স এৰমস্স – ‘অহং খো সকম্হা গামা অঞ্ঞং গামং অগচ্ছিং, তত্র এৰং অট্ঠাসিং এৰং নিসীদিং এৰং অভাসিং এৰং তুণ্হী অহোসিং; তম্হাপি গামা অমুং গামং অগচ্ছিং, তত্রাপি এৰং অট্ঠাসিং এৰং নিসীদিং এৰং অভাসিং এৰং তুণ্হী অহোসিং, সোম্হি তম্হা গামা সকংযেৰ গামং পচ্চাগতো’তি. এৰমেৰ খো, উদাযি, অক্খাতা মযা সাৰকানং পটিপদা, যথাপটিপন্না মে সাৰকা অনেকৰিহিতং পুব্বেনিৰাসং অনুস্সরন্তি, সেয্যথিদং – একম্পি জাতিং…পে… ইতি সাকারং সউদ্দেসং অনেকৰিহিতং পুব্বেনিৰাসং অনুস্সরন্তি. তত্র চ পন মে সাৰকা বহূ অভিঞ্ঞাৰোসানপারমিপ্পত্তা ৰিহরন্তি.
২৫৮. ‘‘পুন চপরং, উদাযি, অক্খাতা মযা সাৰকানং পটিপদা, যথাপটিপন্না মে সাৰকা দিব্বেন চক্খুনা ৰিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন সত্তে পস্সন্তি চৰমানে উপপজ্জমানে হীনে পণীতে সুৰণ্ণে দুব্বণ্ণে সুগতে দুগ্গতে যথাকম্মূপগে সত্তে পজানন্তি – ‘ইমে ৰত ভোন্তো সত্তা কাযদুচ্চরিতেন সমন্নাগতা ৰচীদুচ্চরিতেন সমন্নাগতা মনোদুচ্চরিতেন সমন্নাগতা অরিযানং উপৰাদকা মিচ্ছাদিট্ঠিকা মিচ্ছাদিট্ঠিকম্মসমাদানা, তে কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপন্না; ইমে ৰা পন ভোন্তো সত্তা কাযসুচরিতেন সমন্নাগতা ৰচীসুচরিতেন সমন্নাগতা মনোসুচরিতেন সমন্নাগতা অরিযানং অনুপৰাদকা সম্মাদিট্ঠিকা সম্মাদিট্ঠিকম্মসমাদানা, তে কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপন্না’তি. ইতি দিব্বেন চক্খুনা ৰিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন সত্তে পস্সন্তি চৰমানে উপপজ্জমানে হীনে পণীতে সুৰণ্ণে দুব্বণ্ণে সুগতে দুগ্গতে যথাকম্মূপগে সত্তে পজানন্তি. সেয্যথাপি, উদাযি, দ্ৰে অগারা সদ্ৰারা [সন্নদ্ৰারা (ক.)]. তত্র চক্খুমা পুরিসো মজ্ঝে ঠিতো পস্সেয্য মনুস্সে গেহং পৰিসন্তেপি নিক্খমন্তেপি অনুচঙ্কমন্তেপি অনুৰিচরন্তেপি; এৰমেৰ খো, উদাযি, অক্খাতা মযা সাৰকানং পটিপদা, যথাপটিপন্না মে সাৰকা দিব্বেন চক্খুনা ৰিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন সত্তে পস্সন্তি চৰমানে উপপজ্জমানে হীনে পণীতে সুৰণ্ণে দুব্বণ্ণে সুগতে দুগ্গতে যথাকম্মূপগে সত্তে পজানন্তি…পে… তত্র চ প মে সাৰকা বহূ অভিঞ্ঞাৰোসানপারমিপ্পত্তা ৰিহরন্তি.
২৫৯. ‘‘পুন চপরং, উদাযি, অক্খাতা মযা সাৰকানং পটিপদা, যথাপটিপন্না মে সাৰকা আসৰানং খযা অনাসৰং চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরন্তি. সেয্যথাপি, উদাযি, পব্বতসঙ্খেপে উদকরহদো অচ্ছো ৰিপ্পসন্নো অনাৰিলো, তত্থ চক্খুমা পুরিসো তীরে ঠিতো পস্সেয্য সিপ্পিসম্বুকম্পি [সিপ্পিকসম্বুকম্পি (স্যা. কং. ক.)] সক্খরকঠলম্পি মচ্ছগুম্বম্পি চরন্তম্পি তিট্ঠন্তম্পি. তস্স এৰমস্স – ‘অযং খো উদকরহদো অচ্ছো ৰিপ্পসন্নো অনাৰিলো, তত্রিমে সিপ্পিসম্বুকাপি সক্খরকঠলাপি মচ্ছগুম্বাপি চরন্তিপি তিট্ঠন্তিপী’তি. এৰমেৰ খো, উদাযি, অক্খাতা মযা সাৰকানং পটিপদা, যথাপটিপন্না মে সাৰকা আসৰানং খযা অনাসৰং চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরন্তি. তত্র চ পন মে সাৰকা বহূ অভিঞ্ঞাৰোসানপারমিপ্পত্তা ৰিহরন্তি. অযং খো, উদাযি, পঞ্চমো ধম্মো যেন মম সাৰকা সক্করোন্তি গরুং করোন্তি মানেন্তি পূজেন্তি, সক্কত্ৰা গরুং কত্ৰা উপনিস্সায ৰিহরন্তি.
‘‘ইমে খো, উদাযি, পঞ্চ ধম্মা যেহি মমং সাৰকা সক্করোন্তি গরুং করোন্তি মানেন্তি পূজেন্তি, সক্কত্ৰা গরুং কত্ৰা উপনিস্সায ৰিহরন্তী’’তি.
ইদমৰোচ ভগৰা. অত্তমনো সকুলুদাযী পরিব্বাজকো ভগৰতো ভাসিতং অভিনন্দীতি.
মহাসকুলুদাযিসুত্তং নিট্ঠিতং সত্তমং.