৩. মহাৰচ্ছসুত্তং
১৯৩. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা রাজগহে ৰিহরতি ৰেল়ুৰনে কলন্দকনিৰাপে. অথ খো ৰচ্ছগোত্তো পরিব্বাজকো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰতা সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সারণীযং ৰীতিসারেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো ৰচ্ছগোত্তো পরিব্বাজকো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘দীঘরত্তাহং ভোতা গোতমেন সহকথী. সাধু মে ভৰং গোতমো সংখিত্তেন কুসলাকুসলং দেসেতূ’’তি. ‘‘সংখিত্তেনপি খো তে অহং, ৰচ্ছ, কুসলাকুসলং দেসেয্যং, ৰিত্থারেনপি খো তে অহং, ৰচ্ছ, কুসলাকুসলং দেসেয্যং; অপি চ তে অহং, ৰচ্ছ, সংখিত্তেন কুসলাকুসলং দেসেস্সামি. তং সুণাহি, সাধুকং মনসি করোহি, ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৰং, ভো’’তি খো ৰচ্ছগোত্তো পরিব্বাজকো ভগৰতো পচ্চস্সোসি. ভগৰা এতদৰোচ –
১৯৪. ‘‘লোভো খো, ৰচ্ছ, অকুসলং, অলোভো কুসলং; দোসো খো, ৰচ্ছ, অকুসলং, অদোসো কুসলং; মোহো খো, ৰচ্ছ, অকুসলং, অমোহো কুসলং. ইতি খো, ৰচ্ছ, ইমে তযো ধম্মা অকুসলা, তযো ধম্মা কুসলা.
‘‘পাণাতিপাতো খো, ৰচ্ছ, অকুসলং, পাণাতিপাতা ৰেরমণী কুসলং; অদিন্নাদানং খো, ৰচ্ছ, অকুসলং, অদিন্নাদানা ৰেরমণী কুসলং; কামেসুমিচ্ছাচারো খো, ৰচ্ছ, অকুসলং, কামেসুমিচ্ছাচারা ৰেরমণী কুসলং; মুসাৰাদো খো, ৰচ্ছ, অকুসলং, মুসাৰাদা ৰেরমণী কুসলং; পিসুণা ৰাচা খো, ৰচ্ছ, অকুসলং, পিসুণায ৰাচায ৰেরমণী কুসলং; ফরুসা ৰাচা খো, ৰচ্ছ, অকুসলং, ফরুসায ৰাচায ৰেরমণী কুসলং; সম্ফপ্পলাপো খো, ৰচ্ছ, অকুসলং, সম্ফপ্পলাপা ৰেরমণী কুসলং; অভিজ্ঝা খো, ৰচ্ছ, অকুসলং, অনভিজ্ঝা কুসলং; ব্যাপাদো খো, ৰচ্ছ, অকুসলং, অব্যাপাদো কুসলং; মিচ্ছাদিট্ঠি খো, ৰচ্ছ, অকুসলং সম্মাদিট্ঠি কুসলং. ইতি খো, ৰচ্ছ, ইমে দস ধম্মা অকুসলা, দস ধম্মা কুসলা.
‘‘যতো খো, ৰচ্ছ, ভিক্খুনো তণ্হা পহীনা হোতি উচ্ছিন্নমূলা তালাৰত্থুকতা অনভাৰংকতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মা, সো হোতি ভিক্খু অরহং খীণাসৰো ৰুসিতৰা কতকরণীযো ওহিতভারো অনুপ্পত্তসদত্থো পরিক্খীণভৰসংযোজনো সম্মদঞ্ঞা ৰিমুত্তো’’তি.
১৯৫. ‘‘তিট্ঠতু ভৰং গোতমো. অত্থি পন তে ভোতো গোতমস্স একভিক্খুপি সাৰকো যো আসৰানং খযা [সাৰকো আসৰানং খযা (সী. স্যা. কং. পী.) এৰমুপরিপি] অনাসৰং চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরতী’’তি? ‘‘ন খো, ৰচ্ছ, একংযেৰ সতং ন দ্ৰে সতানি ন তীণি সতানি ন চত্তারি সতানি ন পঞ্চ সতানি, অথ খো ভিয্যোৰ যে ভিক্খূ মম সাৰকা আসৰানং খযা অনাসৰং চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরন্তী’’তি.
‘‘তিট্ঠতু ভৰং গোতমো, তিট্ঠন্তু ভিক্খূ. অত্থি পন ভোতো গোতমস্স একা ভিক্খুনীপি সাৰিকা যা আসৰানং খযা অনাসৰং চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরতী’’তি? ‘‘ন খো, ৰচ্ছ, একংযেৰ সতং ন দ্ৰে সতানি ন তীণি সতানি ন চত্তারি সতানি ন পঞ্চ সতানি, অথ খো ভিয্যোৰ যা ভিক্খুনিযো মম সাৰিকা আসৰানং খযা অনাসৰং চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরন্তী’’তি.
‘‘তিট্ঠতু ভৰং গোতমো, তিট্ঠন্তু ভিক্খূ, তিট্ঠন্তু ভিক্খুনিযো. অত্থি পন ভোতো গোতমস্স একুপাসকোপি সাৰকো গিহী ওদাতৰসনো ব্রহ্মচারী যো পঞ্চন্নং ওরম্ভাগিযানং সংযোজনানং পরিক্খযা ওপপাতিকো তত্থ পরিনিব্বাযী অনাৰত্তিধম্মো তস্মা লোকা’’তি? ‘‘ন খো, ৰচ্ছ, একংযেৰ সতং ন দ্ৰে সতানি ন তীণি সতানি ন চত্তারি সতানি ন পঞ্চ সতানি, অথ খো ভিয্যোৰ যে উপাসকা মম সাৰকা গিহী ওদাতৰসনা ব্রহ্মচারিনো পঞ্চন্নং ওরম্ভাগিযানং সংযোজনানং পরিক্খযা ওপপাতিকা তত্থ পরিনিব্বাযিনো অনাৰত্তিধম্মা তস্মা লোকা’’তি.
‘‘তিট্ঠতু ভৰং গোতমো, তিট্ঠন্তু ভিক্খূ, তিট্ঠন্তু ভিক্খুনিযো, তিট্ঠন্তু উপাসকা গিহী ওদাতৰসনা ব্রহ্মচারিনো. অত্থি পন ভোতো গোতমস্স একুপাসকোপি সাৰকো গিহী ওদাতৰসনো কামভোগী সাসনকরো ওৰাদপ্পটিকরো যো তিণ্ণৰিচিকিচ্ছো ৰিগতকথংকথো ৰেসারজ্জপ্পত্তো অপরপ্পচ্চযো সত্থুসাসনে ৰিহরতী’’তি? ‘‘ন খো, ৰচ্ছ, একংযেৰ সতং ন দ্ৰে সতানি ন তীণি সতানি ন চত্তারি সতানি ন পঞ্চ সতানি, অথ খো ভিয্যোৰ যে উপাসকা মম সাৰকা গিহী ওদাতৰসনা কামভোগিনো সাসনকরা ওৰাদপ্পটিকরা তিণ্ণৰিচিকিচ্ছা ৰিগতকথংকথা ৰেসারজ্জপ্পত্তা অপরপ্পচ্চযা সত্থুসাসনে ৰিহরন্তী’’তি.
‘‘তিট্ঠতু ভৰং গোতমো, তিট্ঠন্তু ভিক্খূ, তিট্ঠন্তু ভিক্খুনিযো, তিট্ঠন্তু উপাসকা গিহী ওদাতৰসনা ব্রহ্মচারিনো, তিট্ঠন্তু উপাসকা গিহী ওদাতৰসনা কামভোগিনো. অত্থি পন ভোতো গোতমস্স একুপাসিকাপি সাৰিকা গিহিনী ওদাতৰসনা ব্রহ্মচারিনী যা পঞ্চন্নং ওরম্ভাগিযানং সংযোজনানং পরিক্খযা ওপপাতিকা তত্থ পরিনিব্বাযিনী অনাৰত্তিধম্মা তস্মা লোকা’’তি? ‘‘ন খো, ৰচ্ছ, একংযেৰ সতং ন দ্ৰে সতানি ন তীণি সতানি ন চত্তারি সতানি ন পঞ্চ সতানি, অথ খো ভিয্যোৰ যা উপাসিকা মম সাৰিকা গিহিনিযো ওদাতৰসনা ব্রহ্মচারিনিযো পঞ্চন্নং ওরম্ভাগিযানং সংযোজনানং পরিক্খযা ওপপাতিকা তত্থ পরিনিব্বাযিনিযো অনাৰত্তিধম্মা তস্মা লোকা’’তি.
‘‘তিট্ঠতু ভৰং গোতমো, তিট্ঠন্তু ভিক্খূ, তিট্ঠন্তু ভিক্খুনিযো, তিট্ঠন্তু উপাসকা গিহী ওদাতৰসনা ব্রহ্মচারিনো, তিট্ঠন্তু উপাসকা গিহী ওদাতৰসনা কামভোগিনো, তিট্ঠন্তু উপাসিকা গিহিনিযো ওদাতৰসনা ব্রহ্মচারিনিযো. অত্থি পন ভোতো গোতমস্স একুপাসিকাপি সাৰিকা গিহিনী ওদাতৰসনা কামভোগিনী সাসনকরা ওৰাদপ্পটিকরা যা তিণ্ণৰিচিকিচ্ছা ৰিগতকথংকথা ৰেসারজ্জপ্পত্তা অপরপ্পচ্চযা সত্থুসাসনে ৰিহরতী’’তি? ‘‘ন খো, ৰচ্ছ, একংযেৰ সতং ন দ্ৰে সতানি ন তীণি সতানি ন চত্তারি সতানি ন পঞ্চ সতানি, অথ খো ভিয্যোৰ যা উপাসিকা মম সাৰিকা গিহিনিযো ওদাতৰসনা কামভোগিনিযো সাসনকরা ওৰাদপ্পটিকরা তিণ্ণৰিচ্ছিকিচ্ছা ৰিগতকথংকথা ৰেসারজ্জপ্পত্তা অপরপ্পচ্চযা সত্থুসাসনে ৰিহরন্তী’’তি.
১৯৬. ‘‘সচে হি, ভো গোতম, ইমং ধম্মং ভৰংযেৰ গোতমো আরাধকো অভৰিস্স, নো চ খো ভিক্খূ আরাধকা অভৰিস্সংসু; এৰমিদং ব্রহ্মচরিযং অপরিপূরং অভৰিস্স তেনঙ্গেন. যস্মা চ খো, ভো গোতম, ইমং ধম্মং ভৰঞ্চেৰ গোতমো আরাধকো ভিক্খূ চ আরাধকা; এৰমিদং ব্রহ্মচরিযং পরিপূরং তেনঙ্গেন.
‘‘সচে হি, ভো গোতম, ইমং ধম্মং ভৰঞ্চেৰ গোতমো আরাধকো অভৰিস্স, ভিক্খূ চ আরাধকা অভৰিস্সংসু, নো চ খো ভিক্খুনিযো আরাধিকা অভৰিস্সংসু; এৰমিদং ব্রহ্মচরিযং অপরিপূরং অভৰিস্স তেনঙ্গেন. যস্মা চ খো, ভো গোতম, ইমং ধম্মং ভৰঞ্চেৰ গোতমো আরাধকো, ভিক্খূ চ আরাধকা, ভিক্খুনিযো চ আরাধিকা; এৰমিদং ব্রহ্মচরিযং পরিপূরং তেনঙ্গেন.
‘‘সচে হি, ভো গোতম, ইমং ধম্মং ভৰঞ্চেৰ গোতমো আরাধকো অভৰিস্স, ভিক্খূ চ আরাধকা অভৰিস্সংসু, ভিক্খুনিযো চ আরাধিকা অভৰিস্সংসু, নো চ খো উপাসকা গিহী ওদাতৰসনা ব্রহ্মচারিনো আরাধকা অভৰিস্সংসু; এৰমিদং ব্রহ্মচরিযং অপরিপূরং অভৰিস্স তেনঙ্গেন. যস্মা চ খো, ভো গোতম, ইমং ধম্মং ভৰঞ্চেৰ গোতমো আরাধকো, ভিক্খূ চ আরাধকা, ভিক্খুনিযো চ আরাধিকা, উপাসকা চ গিহী ওদাতৰসনা ব্রহ্মচারিনো আরাধকা; এৰমিদং ব্রহ্মচরিযং পরিপূরং তেনঙ্গেন.
‘‘সচে হি, ভো গোতম, ইমং ধম্মং ভৰঞ্চেৰ গোতমো আরাধকো অভৰিস্স, ভিক্খূ চ আরাধকা অভৰিস্সংসু, ভিক্খুনিযো চ আরাধিকা অভৰিস্সংসু, উপাসকা চ গিহী ওদাতৰসনা ব্রহ্মচারিনো আরাধকা অভৰিস্সংসু, নো চ খো উপাসকা গিহী ওদাতৰসনা কামভোগিনো আরাধকা অভৰিস্সংসু; এৰমিদং ব্রহ্মচরিযং অপরিপূরং অভৰিস্স তেনঙ্গেন. যস্মা চ খো, ভো গোতম, ইমং ধম্মং ভৰঞ্চেৰ গোতমো আরাধকো, ভিক্খূ চ আরাধকা, ভিক্খুনিযো চ আরাধিকা, উপাসকা চ গিহী ওদাতৰসনা ব্রহ্মচারিনো আরাধকা, উপাসকা চ গিহী ওদাতৰসনা কামভোগিনো আরাধকা; এৰমিদং ব্রহ্মচরিযং পরিপূরং তেনঙ্গেন.
‘‘সচে হি, ভো গোতম, ইমং ধম্মং ভৰঞ্চেৰ গোতমো আরাধকো অভৰিস্স, ভিক্খূ চ আরাধকা অভৰিস্সংসু, ভিক্খুনিযো চ আরাধিকা অভৰিস্সংসু, উপাসকা চ গিহী ওদাতৰসনা ব্রহ্মচারিনো আরাধকা অভৰিস্সংসু, উপাসকা চ গিহী ওদাতৰসনা কামভোগিনো আরাধকা অভৰিস্সংসু, নো চ খো উপাসিকা গিহিনিযো ওদাতৰসনা ব্রহ্মচারিনিযো আরাধিকা অভৰিস্সংসু; এৰমিদং ব্রহ্মচরিযং অপরিপূরং অভৰিস্স তেনঙ্গেন. যস্মা চ খো, ভো গোতম, ইমং ধম্মং ভৰঞ্চেৰ গোতমো আরাধকো, ভিক্খূ চ আরাধকা, ভিক্খুনিযো চ আরাধিকা, উপাসকা চ গিহী ওদাতৰসনা ব্রহ্মচারিনো আরাধকা, উপাসকা চ গিহী ওদাতৰসনা কামভোগিনো আরাধকা, উপাসিকা চ গিহিনিযো ওদাতৰসনা ব্রহ্মচারিনিযো আরাধিকা; এৰমিদং ব্রহ্মচরিযং পরিপূরং তেনঙ্গেন.
‘‘সচে হি, ভো গোতম, ইমং ধম্মং ভৰঞ্চেৰ গোতমো আরাধকো অভৰিস্স, ভিক্খূ চ আরাধকা অভৰিস্সংসু, ভিক্খুনিযো চ আরাধিকা অভৰিস্সংসু, উপাসকা চ গিহী ওদাতৰসনা ব্রহ্মচারিনো আরাধকা অভৰিস্সংসু, উপাসকা চ গিহী ওদাতৰসনা কামভোগিনো আরাধকা অভৰিস্সংসু, উপাসিকা চ গিহিনিযো ওদাতৰসনা ব্রহ্মচারিনিযো আরাধিকা অভৰিস্সংসু, নো চ খো উপাসিকা গিহিনিযো ওদাতৰসনা কামভোগিনিযো আরাধিকা অভৰিস্সংসু; এৰমিদং ব্রহ্মচরিযং অপরিপূরং অভৰিস্স তেনঙ্গেন. যস্মা চ খো, ভো গোতম, ইমং ধম্মং ভৰঞ্চেৰ গোতমো আরাধকো, ভিক্খূ চ আরাধকা, ভিক্খুনিযো চ আরাধিকা, উপাসকা চ গিহী ওদাতৰসনা ব্রহ্মচারিনো আরাধকা, উপাসকা চ গিহী ওদাতৰসনা কামভোগিনো আরাধকা, উপাসিকা চ গিহিনিযো ওদাতৰসনা ব্রহ্মচারিনিযো আরাধিকা, উপাসিকা চ গিহিনিযো ওদাতৰসনা কামভোগিনিযো আরাধিকা; এৰমিদং ব্রহ্মচরিযং পরিপূরং তেনঙ্গেন.
১৯৭. ‘‘সেয্যথাপি, ভো গোতম, গঙ্গা নদী সমুদ্দনিন্না সমুদ্দপোণা সমুদ্দপব্ভারা সমুদ্দং আহচ্চ তিট্ঠতি, এৰমেৰাযং ভোতো গোতমস্স পরিসা সগহট্ঠপব্বজিতা নিব্বাননিন্না নিব্বানপোণা নিব্বানপব্ভারা নিব্বানং আহচ্চ তিট্ঠতি. অভিক্কন্তং, ভো গোতম…পে… এসাহং ভৰন্তং গোতমং সরণং গচ্ছামি ধম্মঞ্চ ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চ. লভেয্যাহং ভোতো গোতমস্স সন্তিকে পব্বজ্জং, লভেয্যং উপসম্পদ’’ন্তি. ‘‘যো খো, ৰচ্ছ, অঞ্ঞতিত্থিযপুব্বো ইমস্মিং ধম্মৰিনযে আকঙ্খতি পব্বজ্জং, আকঙ্খতি উপসম্পদং, সো চত্তারো মাসে পরিৰসতি. চতুন্নং মাসানং অচ্চযেন আরদ্ধচিত্তা ভিক্খূ পব্বাজেন্তি উপসম্পাদেন্তি ভিক্খুভাৰায; অপি চ মেত্থ পুগ্গলৰেমত্ততা ৰিদিতা’’তি. ‘‘সচে, ভন্তে, অঞ্ঞতিত্থিযপুব্বা ইমস্মিং ধম্মৰিনযে আকঙ্খন্তা পব্বজ্জং, আকঙ্খন্তা উপসম্পদং চত্তারো মাসে পরিৰসন্তি, চতুন্নং মাসানং অচ্চযেন আরদ্ধচিত্তা ভিক্খূ পব্বাজেন্তি উপসম্পাদেন্তি ভিক্খুভাৰায; অহং চত্তারি ৰস্সানি পরিৰসিস্সামি. চতুন্নং ৰস্সানং অচ্চযেন আরদ্ধচিত্তা ভিক্খূ পব্বাজেন্তু উপসম্পাদেন্তু ভিক্খুভাৰাযা’’তি. অলত্থ খো ৰচ্ছগোত্তো পরিব্বাজকো ভগৰতো সন্তিকে পব্বজ্জং অলত্থ উপসম্পদং.
অচিরূপসম্পন্নো খো পনাযস্মা ৰচ্ছগোত্তো অদ্ধমাসূপসম্পন্নো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা ৰচ্ছগোত্তো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘যাৰতকং, ভন্তে, সেখেন ঞাণেন সেখায ৰিজ্জায পত্তব্বং, অনুপ্পত্তং তং মযা; উত্তরি চ মে [উত্তরিং মে (সী. স্যা. কং. পী.)] ভগৰা ধম্মং দেসেতূ’’তি. ‘‘তেন হি ত্ৰং, ৰচ্ছ, দ্ৰে ধম্মে উত্তরি ভাৰেহি – সমথঞ্চ ৰিপস্সনঞ্চ. ইমে খো তে, ৰচ্ছ, দ্ৰে ধম্মা উত্তরি ভাৰিতা – সমথো চ ৰিপস্সনা চ – অনেকধাতুপটিৰেধায সংৰত্তিস্সন্তি.
১৯৮. ‘‘সো ত্ৰং, ৰচ্ছ, যাৰদেৰ [যাৰদে (পী.)] আকঙ্খিস্সসি – ‘অনেকৰিহিতং ইদ্ধিৰিধং পচ্চনুভৰেয্যং – একোপি হুত্ৰা বহুধা অস্সং, বহুধাপি হুত্ৰা একো অস্সং; আৰিভাৰং, তিরোভাৰং; তিরোকুট্টং তিরোপাকারং তিরোপব্বতং অসজ্জমানো গচ্ছেয্যং, সেয্যথাপি আকাসে; পথৰিযাপি উম্মুজ্জনিমুজ্জং করেয্যং, সেয্যথাপি উদকে; উদকেপি অভিজ্জমানে গচ্ছেয্যং, সেয্যথাপি পথৰিযং; আকাসেপি পল্লঙ্কেন কমেয্যং, সেয্যথাপি পক্খী সকুণো; ইমেপি চন্দিমসূরিযে এৰংমহিদ্ধিকে এৰংমহানুভাৰে পাণিনা পরিমসেয্যং, পরিমজ্জেয্যং; যাৰব্রহ্মলোকাপি কাযেন ৰসং ৰত্তেয্য’ন্তি, তত্র তত্রেৰ সক্খিভব্বতং পাপুণিস্সসি, সতি সতিআযতনে.
‘‘সো ত্ৰং, ৰচ্ছ, যাৰদেৰ আকঙ্খিস্সসি – ‘দিব্বায সোতধাতুযা ৰিসুদ্ধায অতিক্কন্তমানুসিকায উভো সদ্দে সুণেয্যং – দিব্বে চ মানুসে চ, যে দূরে সন্তিকে চা’তি, তত্র তত্রেৰ সক্খিভব্বতং পাপুণিস্সসি, সতি সতিআযতনে.
‘‘সো ত্ৰং, ৰচ্ছ, যাৰদেৰ আকঙ্খিস্সসি – ‘পরসত্তানং পরপুগ্গলানং চেতসা চেতো পরিচ্চ পজানেয্যং – সরাগং ৰা চিত্তং সরাগং চিত্তন্তি পজানেয্যং, ৰীতরাগং ৰা চিত্তং ৰীতরাগং চিত্তন্তি পজানেয্যং; সদোসং ৰা চিত্তং সদোসং চিত্তন্তি পজানেয্যং, ৰীতদোসং ৰা চিত্তং ৰীতদোসং চিত্তন্তি পজানেয্যং; সমোহং ৰা চিত্তং সমোহং চিত্তন্তি পজানেয্যং, ৰীতমোহং ৰা চিত্তং ৰীতমোহং চিত্তন্তি পজানেয্যং; সংখিত্তং ৰা চিত্তং সংখিত্তং চিত্তন্তি পজানেয্যং, ৰিক্খিত্তং ৰা চিত্তং ৰিক্খিত্তং চিত্তন্তি পজানেয্যং; মহগ্গতং ৰা চিত্তং মহগ্গতং চিত্তন্তি পজানেয্যং, অমহগ্গতং ৰা চিত্তং অমহগ্গতং চিত্তন্তি পজানেয্যং; সউত্তরং ৰা চিত্তং সউত্তরং চিত্তন্তি পজানেয্যং, অনুত্তরং ৰা চিত্তং অনুত্তরং চিত্তন্তি পজানেয্যং; সমাহিতং ৰা চিত্তং সমাহিতং চিত্তন্তি পজানেয্যং, অসমাহিতং ৰা চিত্তং অসমাহিতং চিত্তন্তি পজানেয্যং; ৰিমুত্তং ৰা চিত্তং ৰিমুত্তং চিত্তন্তি পজানেয্যং, অৰিমুত্তং ৰা চিত্তং অৰিমুত্তং চিত্তন্তি পজানেয্য’ন্তি, তত্র তত্রেৰ সক্খিভব্বতং পাপুণিস্সসি, সতি সতিআযতনে.
‘‘সো ত্ৰং, ৰচ্ছ, যাৰদেৰ আকঙ্খিস্সসি – ‘অনেকৰিহিতং পুব্বেনিৰাসং অনুস্সরেয্যং, সেয্যথিদং – একম্পি জাতিং দ্ৰেপি জাতিযো তিস্সোপি জাতিযো চতস্সোপি জাতিযো পঞ্চপি জাতিযো দসপি জাতিযো ৰীসম্পি জাতিযো তিংসম্পি জাতিযো চত্তালীসম্পি জাতিযো পঞ্ঞাসম্পি জাতিযো জাতিসতম্পি জাতিসহস্সম্পি জাতিসতসহস্সম্পি; অনেকেপি সংৰট্টকপ্পে অনেকেপি ৰিৰট্টকপ্পে অনেকেপি সংৰট্টৰিৰট্টকপ্পে – অমুত্রাসিং এৰংনামো এৰংগোত্তো এৰংৰণ্ণো এৰমাহারো এৰংসুখদুক্খপ্পটিসংৰেদী এৰমাযুপরিযন্তো, সো ততো চুতো অমুত্র উদপাদিং; তত্রাপাসিং এৰংনামো এৰংগোত্তো এৰংৰণ্ণো এৰমাহারো এৰংসুখদুক্খপ্পটিসংৰেদী এৰমাযুপরিযন্তো, সো ততো চুতো ইধূপপন্নোতি; ইতি সাকারং সউদ্দেসং অনেকৰিহিতং পুব্বেনিৰাসং অনুস্সরেয্য’ন্তি, তত্র তত্রেৰ সক্খিভব্বতং পাপুণিস্সসি, সতি সতিআযতনে.
‘‘সো ত্ৰং, ৰচ্ছ, যাৰদেৰ আকঙ্খিস্সসি – ‘দিব্বেন চক্খুনা ৰিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন সত্তে পস্সেয্যং চৰমানে উপপজ্জমানে হীনে পণীতে সুৰণ্ণে দুব্বণ্ণে সুগতে দুগ্গতে যথাকম্মূপগে সত্তে পজানেয্যং – ইমে ৰত ভোন্তো সত্তা কাযদুচ্চরিতেন সমন্নাগতা ৰচীদুচ্চরিতেন সমন্নাগতা মনোদুচ্চরিতেন সমন্নাগতা অরিযানং উপৰাদকা মিচ্ছাদিট্ঠিকা মিচ্ছাদিট্ঠিকম্মসমাদানা, তে কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপন্না; ইমে ৰা পন ভোন্তো সত্তা কাযসুচরিতেন সমন্নাগতা ৰচীসুচরিতেন সমন্নাগতা মনোসুচরিতেন সমন্নাগতা অরিযানং অনুপৰাদকা সম্মাদিট্ঠিকা সম্মাদিট্ঠিকম্মসমাদানা, তে কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপন্নাতি; ইতি দিব্বেন চক্খুনা ৰিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন সত্তে পস্সেয্যং চৰমানে উপপজ্জমানে হীনে পণীতে সুৰণ্ণে দুব্বণ্ণে সুগতে দুগ্গতে যথাকম্মূপগে সত্তে পজানেয্য’ন্তি, তত্র তত্রেৰ সক্খিভব্বতং পাপুণিস্সসি, সতি সতিআযতনে.
‘‘সো ত্ৰং, ৰচ্ছ, যাৰদেৰ আকঙ্খিস্সসি – ‘আসৰানং খযা অনাসৰং চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরেয্য’ন্তি, তত্র তত্রেৰ সক্খিভব্বতং পাপুণিস্সসি, সতি সতিআযতনে’’তি.
১৯৯. অথ খো আযস্মা ৰচ্ছগোত্তো ভগৰতো ভাসিতং অভিনন্দিত্ৰা অনুমোদিত্ৰা উট্ঠাযাসনা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা পদক্খিণং কত্ৰা পক্কামি. অথ খো আযস্মা ৰচ্ছগোত্তো একো ৰূপকট্ঠো অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৰিহরন্তো নচিরস্সেৰ – যস্সত্থায কুলপুত্তা সম্মদেৰ অগারস্মা অনগারিযং পব্বজন্তি তদনুত্তরং – ব্রহ্মচরিযপরিযোসানং দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহাসি. ‘খীণা জাতি, ৰুসিতং ব্রহ্মচরিযং, কতং করণীযং, নাপরং ইত্থত্তাযা’তি অব্ভঞ্ঞাসি. অঞ্ঞতরো খো পনাযস্মা ৰচ্ছগোত্তো অরহতং অহোসি.
২০০. তেন খো পন সমযেন সম্বহুলা ভিক্খূ ভগৰন্তং দস্সনায গচ্ছন্তি. অদ্দসা খো আযস্মা ৰচ্ছগোত্তো তে ভিক্খূ দূরতোৰ আগচ্ছন্তে. দিস্ৰান যেন তে ভিক্খূ তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা তে ভিক্খূ এতদৰোচ – ‘‘হন্দ! কহং পন তুম্হে আযস্মন্তো গচ্ছথা’’তি? ‘‘ভগৰন্তং খো মযং, আৰুসো, দস্সনায গচ্ছামা’’তি. ‘‘তেনহাযস্মন্তো মম ৰচনেন ভগৰতো পাদে সিরসা ৰন্দথ, এৰঞ্চ ৰদেথ – ‘ৰচ্ছগোত্তো, ভন্তে, ভিক্খু ভগৰতো পাদে সিরসা ৰন্দতি, এৰঞ্চ ৰদেতি – পরিচিণ্ণো মে ভগৰা, পরিচিণ্ণো মে সুগতো’’’তি. ‘‘এৰমাৰুসো’’তি খো তে ভিক্খূ আযস্মতো ৰচ্ছগোত্তস্স পচ্চস্সোসুং. অথ খো তে ভিক্খূ যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো তে ভিক্খূ ভগৰন্তং এতদৰোচুং – ‘‘আযস্মা, ভন্তে, ৰচ্ছগোত্তো ভগৰতো পাদে সিরসা ৰন্দতি, এৰঞ্চ ৰদেতি – ‘পরিচিণ্ণো মে ভগৰা, পরিচিণ্ণো মে সুগতো’’’তি. ‘‘পুব্বেৰ মে, ভিক্খৰে, ৰচ্ছগোত্তো ভিক্খু চেতসা চেতো পরিচ্চ ৰিদিতো – ‘তেৰিজ্জো ৰচ্ছগোত্তো ভিক্খু মহিদ্ধিকো মহানুভাৰো’তি. দেৰতাপি মে এতমত্থং আরোচেসুং – ‘তেৰিজ্জো, ভন্তে, ৰচ্ছগোত্তো ভিক্খু মহিদ্ধিকো মহানুভাৰো’’’তি.
ইদমৰোচ ভগৰা. অত্তমনা তে ভিক্খূ ভগৰতো ভাসিতং অভিনন্দুন্তি.
মহাৰচ্ছসুত্তং নিট্ঠিতং ততিযং.