৭. চাতুমসুত্তং
১৫৭. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা চাতুমাযং ৰিহরতি আমলকীৰনে. তেন খো পন সমযেন সারিপুত্তমোগ্গল্লানপ্পমুখানি পঞ্চমত্তানি ভিক্খুসতানি চাতুমং অনুপ্পত্তানি হোন্তি ভগৰন্তং দস্সনায. তে চ আগন্তুকা ভিক্খূ নেৰাসিকেহি ভিক্খূহি সদ্ধিং পটিসম্মোদমানা সেনাসনানি পঞ্ঞাপযমানা পত্তচীৰরানি পটিসামযমানা উচ্চাসদ্দা মহাসদ্দা অহেসুং. অথ খো ভগৰা আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘কে পনেতে, আনন্দ, উচ্চাসদ্দা মহাসদ্দা, কেৰট্টা মঞ্ঞে মচ্ছৰিলোপে’’তি? ‘‘এতানি, ভন্তে, সারিপুত্তমোগ্গল্লানপ্পমুখানি পঞ্চমত্তানি ভিক্খুসতানি চাতুমং অনুপ্পত্তানি ভগৰন্তং দস্সনায. তে আগন্তুকা ভিক্খূ নেৰাসিকেহি ভিক্খূহি সদ্ধিং পটিসম্মোদমানা সেনাসনানি পঞ্ঞাপযমানা পত্তচীৰরানি পটিসামযমানা উচ্চাসদ্দা মহাসদ্দা’’তি. ‘‘তেনহানন্দ, মম ৰচনেন তে ভিক্খূ আমন্তেহি – ‘সত্থা আযস্মন্তে আমন্তেতী’’’তি. ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা আনন্দো ভগৰতো পটিস্সুত্ৰা যেন তে ভিক্খূ তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা তে ভিক্খূ এতদৰোচ – ‘‘সত্থা আযস্মন্তে আমন্তেতী’’তি. ‘‘এৰমাৰুসো’’তি খো তে ভিক্খূ আযস্মতো আনন্দস্স পটিস্সুত্ৰা যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্নে খো তে ভিক্খূ ভগৰা এতদৰোচ – ‘‘কিং নু তুম্হে, ভিক্খৰে, উচ্চাসদ্দা মহাসদ্দা, কেৰট্টা মঞ্ঞে মচ্ছৰিলোপে’’তি? ‘‘ইমানি, ভন্তে, সারিপুত্তমোগ্গল্লানপ্পমুখানি পঞ্চমত্তানি ভিক্খুসতানি চাতুমং অনুপ্পত্তানি ভগৰন্তং দস্সনায. তেমে আগন্তুকা ভিক্খূ নেৰাসিকেহি ভিক্খূহি সদ্ধিং পটিসম্মোদমানা সেনাসনানি পঞ্ঞাপযমানা পত্তচীৰরানি পটিসামযমানা উচ্চাসদ্দা মহাসদ্দা’’তি. ‘‘গচ্ছথ, ভিক্খৰে, পণামেমি ৰো, ন ৰো মম সন্তিকে ৰত্থব্ব’’ন্তি. ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো তে ভিক্খূ ভগৰতো পটিস্সুত্ৰা উট্ঠাযাসনা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা পদক্খিণং কত্ৰা সেনাসনং সংসামেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায পক্কমিংসু.
১৫৮. তেন খো পন সমযেন চাতুমেয্যকা সক্যা সন্থাগারে [সন্ধাগারে (ক.)] সন্নিপতিতা হোন্তি কেনচিদেৰ করণীযেন. অদ্দসংসু খো চাতুমেয্যকা সক্যা তে ভিক্খূ দূরতোৰ আগচ্ছন্তে; দিস্ৰান যেন তে ভিক্খূ তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা তে ভিক্খূ এতদৰোচুং – ‘‘হন্দ, কহং পন তুম্হে আযস্মন্তো গচ্ছথা’’তি? ‘‘ভগৰতা খো, আৰুসো, ভিক্খুসঙ্ঘো পণামিতো’’তি. ‘‘তেনহাযস্মন্তো মুহুত্তং নিসীদথ, অপ্পেৰ নাম মযং সক্কুণেয্যাম ভগৰন্তং পসাদেতু’’ন্তি. ‘‘এৰমাৰুসো’’তি খো তে ভিক্খূ চাতুমেয্যকানং সক্যানং পচ্চস্সোসুং. অথ খো চাতুমেয্যকা সক্যা যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো চাতুমেয্যকা সক্যা ভগৰন্তং এতদৰোচুং – ‘‘অভিনন্দতু, ভন্তে, ভগৰা ভিক্খুসঙ্ঘং; অভিৰদতু, ভন্তে, ভগৰা ভিক্খুসঙ্ঘং. সেয্যথাপি, ভন্তে, ভগৰতা পুব্বে ভিক্খুসঙ্ঘো অনুগ্গহিতো, এৰমেৰ ভগৰা এতরহি অনুগ্গণ্হাতু ভিক্খুসঙ্ঘং. সন্তেত্থ, ভন্তে, ভিক্খূ নৰা অচিরপব্বজিতা অধুনাগতা ইমং ধম্মৰিনযং. তেসং ভগৰন্তং দস্সনায অলভন্তানং সিযা অঞ্ঞথত্তং, সিযা ৰিপরিণামো. সেয্যথাপি, ভন্তে, বীজানং তরুণানং উদকং অলভন্তানং সিযা অঞ্ঞথত্তং সিযা ৰিপরিণামো; এৰমেৰ খো, ভন্তে, সন্তেত্থ ভিক্খূ নৰা অচিরপব্বজিতা অধুনাগতা ইমং ধম্মৰিনযং, তেসং ভগৰন্তং দস্সনায অলভন্তানং সিযা অঞ্ঞথত্তং, সিযা ৰিপরিণামো. সেয্যথাপি, ভন্তে, ৰচ্ছস্স তরুণস্স মাতরং অপস্সন্তস্স সিযা অঞ্ঞথত্তং, সিযা ৰিপরিণামো; এৰমেৰ খো, ভন্তে, সন্তেত্থ ভিক্খূ নৰা অচিরপব্বজিতা অধুনাগতা ইমং ধম্মৰিনযং, তেসং ভগৰন্তং অপস্সন্তানং সিযা অঞ্ঞথত্তং, সিযা ৰিপরিণামো. অভিনন্দতু, ভন্তে, ভগৰা ভিক্খুসঙ্ঘং; অভিৰদতু, ভন্তে, ভগৰা ভিক্খুসঙ্ঘং. সেয্যথাপি, ভন্তে, ভগৰতা পুব্বে ভিক্খুসঙ্ঘো অনুগ্গহিতো; এৰমেৰ ভগৰা এতরহি অনুগ্গণ্হাতু ভিক্খুসঙ্ঘ’’ন্তি.
১৫৯. অথ খো ব্রহ্মা সহম্পতি ভগৰতো চেতসা চেতোপরিৰিতক্কমঞ্ঞায – সেয্যথাপি নাম বলৰা পুরিসো সমিঞ্জিতং [সম্মিঞ্জিতং (সী. স্যা. কং. পী.)] ৰা বাহং পসারেয্য, পসারিতং ৰা বাহং সমিঞ্জেয্য, এৰমেৰ – ব্রহ্মলোকে অন্তরহিতো ভগৰতো পুরতো পাতুরহোসি. অথ খো ব্রহ্মা সহম্পতি একংসং উত্তরাসঙ্গং করিত্ৰা যেন ভগৰা তেনঞ্জলিং পণামেত্ৰা ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘অভিনন্দতু, ভন্তে, ভগৰা ভিক্খুসঙ্ঘং; অভিৰদতু, ভন্তে, ভগৰা ভিক্খুসঙ্ঘং. সেয্যথাপি, ভন্তে, ভগৰতা পুব্বে ভিক্খুসঙ্ঘো অনুগ্গহিতো; এৰমেৰ ভগৰা এতরহি অনুগ্গণ্হাতু ভিক্খুসঙ্ঘং. সন্তেত্থ, ভন্তে, ভিক্খূ নৰা অচিরপব্বজিতা অধুনাগতা ইমং ধম্মৰিনযং, তেসং ভগৰন্তং দস্সনায অলভন্তানং সিযা অঞ্ঞথত্তং, সিযা ৰিপরিণামো. সেয্যথাপি, ভন্তে, বীজানং তরুণানং উদকং অলভন্তানং সিযা অঞ্ঞথত্তং, সিযা ৰিপরিণামো; এৰমেৰ খো, ভন্তে, সন্তেত্থ ভিক্খূ নৰা অচিরপব্বজিতা অধুনাগতা ইমং ধম্মৰিনযং, তেসং ভগৰন্তং দস্সনায অলভন্তানং সিযা অঞ্ঞথত্তং, সিযা ৰিপরিণামো. সেয্যথাপি ভন্তে, ৰচ্ছস্স তরুণস্স মাতরং অপস্সন্তস্স সিযা অঞ্ঞথত্তং, সিযা ৰিপরিণামো; এৰমেৰ খো, ভন্তে, সন্তেত্থ ভিক্খূ নৰা অচিরপব্বজিতা অধুনাগতা ইমং ধম্মৰিনযং, তেসং ভগৰন্তং অপস্সন্তানং সিযা অঞ্ঞথত্তং, সিযা ৰিপরিণামো. অভিনন্দতু, ভন্তে, ভগৰা ভিক্খুসঙ্ঘং; অভিৰদতু, ভন্তে, ভগৰা ভিক্খুসঙ্ঘং. সেয্যথাপি, ভন্তে, ভগৰতা পুব্বে ভিক্খুসঙ্ঘো অনুগ্গহিতো; এৰমেৰ ভগৰা এতরহি অনুগ্গণ্হাতু ভিক্খুসঙ্ঘ’’ন্তি.
১৬০. অসক্খিংসু খো চাতুমেয্যকা চ সক্যা ব্রহ্মা চ সহম্পতি ভগৰন্তং পসাদেতুং বীজূপমেন চ তরুণূপমেন চ. অথ খো আযস্মা মহামোগ্গল্লানো ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘উট্ঠেথাৰুসো, গণ্হথ পত্তচীৰরং. পসাদিতো ভগৰা চাতুমেয্যকেহি চ সক্যেহি ব্রহ্মুনা চ সহম্পতিনা বীজূপমেন চ তরুণূপমেন চা’’তি. ‘‘এৰমাৰুসো’’তি খো তে ভিক্খূ আযস্মতো মহামোগ্গল্লানস্স পটিস্সুত্ৰা উট্ঠাযাসনা পত্তচীৰরমাদায যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্নং খো আযস্মন্তং সারিপুত্তং ভগৰা এতদৰোচ – ‘‘কিন্তি তে, সারিপুত্ত, অহোসি মযা ভিক্খুসঙ্ঘে পণামিতে’’তি? ‘‘এৰং খো মে, ভন্তে, অহোসি – ‘ভগৰতা ভিক্খুসঙ্ঘো পণামিতো. অপ্পোস্সুক্কো দানি ভগৰা দিট্ঠধম্মসুখৰিহারং অনুযুত্তো ৰিহরিস্সতি, মযম্পি দানি অপ্পোস্সুক্কা দিট্ঠধম্মসুখৰিহারমনুযুত্তা ৰিহরিস্সামা’’’তি. ‘‘আগমেহি ত্ৰং, সারিপুত্ত, আগমেহি ত্ৰং, সারিপুত্ত, দিট্ঠধম্মসুখৰিহার’’ন্তি. অথ খো ভগৰা আযস্মন্তং মহামোগ্গল্লানং আমন্তেসি – ‘‘কিন্তি তে, মোগ্গল্লান, অহোসি মযা ভিক্খুসঙ্ঘে পণামিতে’’তি? ‘‘এৰং খো মে, ভন্তে, অহোসি – ‘ভগৰতা ভিক্খুসঙ্ঘো পণামিতো. অপ্পোস্সুক্কো দানি ভগৰা দিট্ঠধম্মসুখৰিহারং অনুযুত্তো ৰিহরিস্সতি, অহঞ্চ দানি আযস্মা চ সারিপুত্তো ভিক্খুসঙ্ঘং পরিহরিস্সামা’’’তি. ‘‘সাধু সাধু, মোগ্গল্লান! অহং ৰা হি, মোগ্গল্লান, ভিক্খুসঙ্ঘং পরিহরেয্যং সারিপুত্তমোগ্গল্লানা ৰা’’তি.
১৬১. অথ খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘চত্তারিমানি, ভিক্খৰে, ভযানি উদকোরোহন্তে পাটিকঙ্খিতব্বানি. কতমানি চত্তারি? ঊমিভযং [উম্মীভযং (স্যা. কং.)], কুম্ভীলভযং, আৰট্টভযং, সুসুকাভযং – ইমানি, ভিক্খৰে, চত্তারি ভযানি উদকোরোহন্তে পাটিকঙ্খিতব্বানি. এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, চত্তারিমানি ভযানি ইধেকচ্চে পুগ্গলে ইমস্মিং ধম্মৰিনযে অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিতে পাটিকঙ্খিতব্বানি. কতমানি চত্তারি? ঊমিভযং, কুম্ভীলভযং, আৰট্টভযং, সুসুকাভযং.
১৬২. ‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৰে, ঊমিভযং? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো কুলপুত্তো সদ্ধা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিতো হোতি – ‘ওতিণ্ণোম্হি জাতিযা জরায মরণেন সোকেহি পরিদেৰেহি দুক্খেহি দোমনস্সেহি উপাযাসেহি দুক্খোতিণ্ণো দুক্খপরেতো; অপ্পেৰ নাম ইমস্স কেৰলস্স দুক্খক্খন্ধস্স অন্তকিরিযা পঞ্ঞাযেথা’তি. তমেনং তথা পব্বজিতং সমানং সব্রহ্মচারী ওৰদন্তি, অনুসাসন্তি – ‘এৰং তে অভিক্কমিতব্বং, এৰং তে পটিক্কমিতব্বং, এৰং তে আলোকিতব্বং, এৰং তে ৰিলোকিতব্বং, এৰং তে সমিঞ্জিতব্বং, এৰং তে পসারিতব্বং, এৰং তে সঙ্ঘাটিপত্তচীৰরং ধারেতব্ব’ন্তি. তস্স এৰং হোতি – ‘মযং খো পুব্বে অগারিযভূতা সমানা অঞ্ঞে ওৰদাম, অনুসাসাম [ওৰদামপি অনুসাসামপি (সী. স্যা. কং. পী.)]. ইমে পনম্হাকং পুত্তমত্তা মঞ্ঞে, নত্তমত্তা মঞ্ঞে, অম্হে [এৰং (ক.)] ওৰদিতব্বং অনুসাসিতব্বং মঞ্ঞন্তী’তি. সো সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৰত্ততি. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, ঊমিভযস্স ভীতো সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৰত্তো. ‘ঊমিভয’ন্তি খো, ভিক্খৰে, কোধুপাযাসস্সেতং অধিৰচনং.
১৬৩. ‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৰে, কুম্ভীলভযং? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো কুলপুত্তো সদ্ধা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিতো হোতি – ‘ওতিণ্ণোম্হি জাতিযা জরায মরণেন সোকেহি পরিদেৰেহি দুক্খেহি দোমনস্সেহি উপাযাসেহি দুক্খোতিণ্ণো দুক্খপরেতো; অপ্পেৰ নাম ইমস্স কেৰলস্স দুক্খক্খন্ধস্স অন্তকিরিযা পঞ্ঞাযেথা’তি. তমেনং তথা পব্বজিতং সমানং সব্রহ্মচারী ওৰদন্তি অনুসাসন্তি – ‘ইদং তে খাদিতব্বং, ইদং তে ন খাদিতব্বং; ইদং তে ভুঞ্জিতব্বং, ইদং তে ন ভুঞ্জিতব্বং; ইদং তে সাযিতব্বং, ইদং তে ন সাযিতব্বং; ইদং তে পাতব্বং, ইদং তে ন পাতব্বং; কপ্পিযং তে খাদিতব্বং, অকপ্পিযং তে ন খাদিতব্বং; কপ্পিযং তে ভুঞ্জিতব্বং, অকপ্পিযং তে ন ভুঞ্জিতব্বং; কপ্পিযং তে সাযিতব্বং, অকপ্পিযং তে ন সাযিতব্বং; কপ্পিযং তে পাতব্বং, অকপ্পিযং তে ন পাতব্বং; কালে তে খাদিতব্বং, ৰিকালে তে ন খাদিতব্বং; কালে তে ভুঞ্জিতব্বং, ৰিকালে তে ন ভুঞ্জিতব্বং; কালে তে সাযিতব্বং, ৰিকালে তে ন সাযিতব্বং; কালে তে পাতব্বং, ৰিকালে তে ন পাতব্ব’ন্তি. তস্স এৰং হোতি – ‘মযং খো পুব্বে অগারিযভূতা সমানা যং ইচ্ছাম তং খাদাম, যং ন ইচ্ছাম ন তং খাদাম; যং ইচ্ছাম তং ভুঞ্জাম, যং ন ইচ্ছাম ন তং ভুঞ্জাম; যং ইচ্ছাম তং সাযাম, যং ন ইচ্ছাম ন তং সাযাম; যং ইচ্ছাম তং পিৰাম [পিপাম (সী. পী.)], যং ন ইচ্ছাম ন তং পিৰাম; কপ্পিযম্পি খাদাম, অকপ্পিযম্পি খাদাম; কপ্পিযম্পি ভুঞ্জাম, অকপ্পিযম্পি ভুঞ্জাম; কপ্পিযম্পি সাযাম, অকপ্পিযম্পি সাযাম; কপ্পিযম্পি পিৰাম, অকপ্পিযম্পি পিৰাম; কালেপি খাদাম, ৰিকালেপি খাদাম; কালেপি ভুঞ্জাম ৰিকালেপি ভুঞ্জাম; কালেপি সাযাম, ৰিকালেপি সাযাম; কালেপি পিৰাম, ৰিকালেপি পিৰাম. যম্পি নো সদ্ধা গহপতিকা দিৰা ৰিকালে পণীতং খাদনীযং ভোজনীযং দেন্তি তত্থপিমে মুখাৰরণং মঞ্ঞে করোন্তী’তি. সো সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৰত্ততি. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, কুম্ভীলভযস্স ভীতো সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৰত্তো. ‘কুম্ভীলভয’ন্তি খো, ভিক্খৰে, ওদরিকত্তস্সেতং অধিৰচনং.
১৬৪. ‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৰে, আৰট্টভযং? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো কুলপুত্তো সদ্ধা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিতো হোতি – ‘ওতিণ্ণোম্হি জাতিযা জরায মরণেন সোকেহি পরিদেৰেহি দুক্খেহি দোমনস্সেহি উপাযাসেহি দুক্খোতিণ্ণো দুক্খপরেতো; অপ্পেৰ নাম ইমস্স কেৰলস্স দুক্খক্খন্ধস্স অন্তকিরিযা পঞ্ঞাযেথা’তি. সো এৰং পব্বজিতো সমানো পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায গামং ৰা নিগমং ৰা পিণ্ডায পৰিসতি. অরক্খিতেনেৰ কাযেন অরক্খিতায ৰাচায অনুপট্ঠিতায সতিযা অসংৰুতেহি ইন্দ্রিযেহি সো তত্থ পস্সতি গহপতিং ৰা গহপতিপুত্তং ৰা পঞ্চহি কামগুণেহি সমপ্পিতং সমঙ্গীভূতং পরিচারযমানং [পরিচারিযমানং (স্যা. কং. ক.)]. তস্স এৰং হোতি – ‘মযং খো পুব্বে অগারিযভূতা সমানা পঞ্চহি কামগুণেহি সমপ্পিতা সমঙ্গীভূতা পরিচারিম্হা. সংৰিজ্জন্তি খো পন মে কুলে [সংৰিজ্জন্তি খো কুলে (সী. স্যা. কং. পী.)] ভোগা. সক্কা ভোগে চ ভুঞ্জিতুং পুঞ্ঞানি চ কাতু’ন্তি. সো সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৰত্ততি. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, আৰট্টভযস্স ভীতো সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৰত্তো. ‘আৰট্টভয’ন্তি খো, ভিক্খৰে, পঞ্চন্নেতং কামগুণানং অধিৰচনং.
১৬৫. ‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৰে, সুসুকাভযং? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো কুলপুত্তো সদ্ধা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিতো হোতি – ‘ওতিণ্ণোম্হি জাতিযা জরায মরণেন সোকেহি পরিদেৰেহি দুক্খেহি দোমনস্সেহি উপাযাসেহি দুক্খোতিণ্ণো দুক্খপরেতো; অপ্পেৰ নাম ইমস্স কেৰলস্স দুক্খক্খন্ধস্স অন্তকিরিযা পঞ্ঞাযেথা’তি. সো এৰং পব্বজিতো সমানো পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায গামং ৰা নিগমং ৰা পিণ্ডায পৰিসতি. অরক্খিতেনেৰ কাযেন অরক্খিতায ৰাচায অনুপট্ঠিতায সতিযা অসংৰুতেহি ইন্দ্রিযেহি সো তত্থ পস্সতি মাতুগামং দুন্নিৰত্থং ৰা দুপ্পারুতং ৰা. তস্স মাতুগামং দিস্ৰা দুন্নিৰত্থং ৰা দুপ্পারুতং ৰা রাগো চিত্তং অনুদ্ধংসেতি. সো রাগানুদ্ধংসেন [অনুদ্ধস্তেন (সী. পী.)] চিত্তেন সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৰত্ততি. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, সুসুকাভযস্স ভীতো সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৰত্তো. ‘সুসুকাভয’ন্তি খো, ভিক্খৰে, মাতুগামস্সেতং অধিৰচনং. ইমানি খো, ভিক্খৰে, চত্তারি ভযানি, ইধেকচ্চে পুগ্গলে ইমস্মিং ধম্মৰিনযে অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিতে পাটিকঙ্খিতব্বানী’’তি.
ইদমৰোচ ভগৰা. অত্তমনা তে ভিক্খূ ভগৰতো ভাসিতং অভিনন্দুন্তি.
চাতুমসুত্তং নিট্ঠিতং সত্তমং.