২. ভিক্খুৰগ্গো

১. অম্বলট্ঠিকরাহুলোৰাদসুত্তং

১০৭. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা রাজগহে ৰিহরতি ৰেল়ুৰনে কলন্দকনিৰাপে. তেন খো পন সমযেন আযস্মা রাহুলো অম্বলট্ঠিকাযং ৰিহরতি. অথ খো ভগৰা সাযন্হসমযং পটিসল্লানা ৰুট্ঠিতো যেন অম্বলট্ঠিকা যেনাযস্মা রাহুলো তেনুপসঙ্কমি. অদ্দসা খো আযস্মা রাহুলো ভগৰন্তং দূরতোৰ আগচ্ছন্তং. দিস্ৰান আসনং পঞ্ঞাপেসি, উদকঞ্চ পাদানং. নিসীদি ভগৰা পঞ্ঞত্তে আসনে. নিসজ্জ পাদে পক্খালেসি. আযস্মাপি খো রাহুলো ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি.

১০৮. অথ খো ভগৰা পরিত্তং উদকাৰসেসং উদকাধানে ঠপেত্ৰা আযস্মন্তং রাহুলং আমন্তেসি – ‘‘পস্সসি নো ত্ৰং, রাহুল, ইমং পরিত্তং উদকাৰসেসং উদকাধানে ঠপিত’’ন্তি? ‘‘এৰং, ভন্তে’’. ‘‘এৰং পরিত্তকং খো, রাহুল, তেসং সামঞ্ঞং যেসং নত্থি সম্পজানমুসাৰাদে লজ্জা’’তি. অথ খো ভগৰা পরিত্তং উদকাৰসেসং ছড্ডেত্ৰা আযস্মন্তং রাহুলং আমন্তেসি – ‘‘পস্সসি নো ত্ৰং, রাহুল, পরিত্তং উদকাৰসেসং ছড্ডিত’’ন্তি? ‘‘এৰং, ভন্তে’’. ‘‘এৰং ছড্ডিতং খো, রাহুল, তেসং সামঞ্ঞং যেসং নত্থি সম্পজানমুসাৰাদে লজ্জা’’তি. অথ খো ভগৰা তং উদকাধানং নিক্কুজ্জিত্ৰা আযস্মন্তং রাহুলং আমন্তেসি – ‘‘পস্সসি নো ত্ৰং, রাহুল, ইমং উদকাধানং নিক্কুজ্জিত’’ন্তি? ‘‘এৰং, ভন্তে’’. ‘‘এৰং নিক্কুজ্জিতং খো, রাহুল, তেসং সামঞ্ঞং যেসং নত্থি সম্পজানমুসাৰাদে লজ্জা’’তি. অথ খো ভগৰা তং উদকাধানং উক্কুজ্জিত্ৰা আযস্মন্তং রাহুলং আমন্তেসি – ‘‘পস্সসি নো ত্ৰং, রাহুল, ইমং উদকাধানং রিত্তং তুচ্ছ’’ন্তি? ‘‘এৰং, ভন্তে’’. ‘‘এৰং রিত্তং তুচ্ছং খো, রাহুল, তেসং সামঞ্ঞং যেসং নত্থি সম্পজানমুসাৰাদে লজ্জাতি. সেয্যথাপি, রাহুল, রঞ্ঞো নাগো ঈসাদন্তো উরূল়্হৰা [উব্বূল়্হৰা (সী. পী.)] অভিজাতো সঙ্গামাৰচরো সঙ্গামগতো পুরিমেহিপি পাদেহি কম্মং করোতি, পচ্ছিমেহিপি পাদেহি কম্মং করোতি, পুরিমেনপি কাযেন কম্মং করোতি, পচ্ছিমেনপি কাযেন কম্মং করোতি, সীসেনপি কম্মং করোতি, কণ্ণেহিপি কম্মং করোতি, দন্তেহিপি কম্মং করোতি, নঙ্গুট্ঠেনপি কম্মং করোতি; রক্খতেৰ সোণ্ডং. তত্থ হত্থারোহস্স এৰং হোতি – ‘অযং খো রঞ্ঞো নাগো ঈসাদন্তো উরূল়্হৰা অভিজাতো সঙ্গামাৰচরো সঙ্গামগতো পুরিমেহিপি পাদেহি কম্মং করোতি, পচ্ছিমেহিপি পাদেহি কম্মং করোতি…পে… নঙ্গুট্ঠেনপি কম্মং করোতি; রক্খতেৰ সোণ্ডং. অপরিচ্চত্তং খো রঞ্ঞো নাগস্স জীৰিত’ন্তি. যতো খো, রাহুল, রঞ্ঞো নাগো ঈসাদন্তো উরূল়্হৰা অভিজাতো সঙ্গামাৰচরো সঙ্গামগতো পুরিমেহিপি পাদেহি কম্মং করোতি, পচ্ছিমেহিপি পাদেহি কম্মং করোতি…পে… নঙ্গুট্ঠেনপি কম্মং করোতি, সোণ্ডাযপি কম্মং করোতি, তত্থ হত্থারোহস্স এৰং হোতি – ‘অযং খো রঞ্ঞো নাগো ঈসাদন্তো উরূল়্হৰা অভিজাতো সঙ্গামাৰচরো সঙ্গামগতো পুরিমেহিপি পাদেহি কম্মং করোতি, পচ্ছিমেহিপি পাদেহি কম্মং করোতি, পুরিমেনপি কাযেন কম্মং করোতি, পচ্ছিমেনপি কাযেন কম্মং করোতি, সীসেনপি কম্মং করোতি, কণ্ণেহিপি কম্মং করোতি, দন্তেহিপি কম্মং করোতি, নঙ্গুট্ঠেনপি কম্মং করোতি, সোণ্ডাযপি কম্মং করোতি. পরিচ্চত্তং খো রঞ্ঞো নাগস্স জীৰিতং. নত্থি দানি কিঞ্চি রঞ্ঞো নাগস্স অকরণীয’ন্তি. এৰমেৰ খো, রাহুল, যস্স কস্সচি সম্পজানমুসাৰাদে নত্থি লজ্জা, নাহং তস্স কিঞ্চি পাপং অকরণীযন্তি ৰদামি. তস্মাতিহ তে, রাহুল, ‘হস্সাপি ন মুসা ভণিস্সামী’তি – এৰঞ্হি তে, রাহুল, সিক্খিতব্বং.

১০৯. ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, রাহুল, কিমত্থিযো আদাসো’’তি? ‘‘পচ্চৰেক্খণত্থো, ভন্তে’’তি. ‘‘এৰমেৰ খো, রাহুল, পচ্চৰেক্খিত্ৰা পচ্চৰেক্খিত্ৰা কাযেন কম্মং কত্তব্বং, পচ্চৰেক্খিত্ৰা পচ্চৰেক্খিত্ৰা ৰাচায কম্মং কত্তব্বং, পচ্চৰেক্খিত্ৰা পচ্চৰেক্খিত্ৰা মনসা কম্মং কত্তব্বং. যদেৰ ত্ৰং, রাহুল, কাযেন কম্মং কত্তুকামো অহোসি, তদেৰ তে কাযকম্মং পচ্চৰেক্খিতব্বং – ‘যং নু খো অহং ইদং কাযেন কম্মং কত্তুকামো ইদং মে কাযকম্মং অত্তব্যাবাধাযপি সংৰত্তেয্য, পরব্যাবাধাযপি সংৰত্তেয্য, উভযব্যাবাধাযপি সংৰত্তেয্য – অকুসলং ইদং কাযকম্মং দুক্খুদ্রযং [দুক্খুন্দ্রযং, দুক্খুদযং (ক.)] দুক্খৰিপাক’ন্তি? সচে ত্ৰং, রাহুল, পচ্চৰেক্খমানো এৰং জানেয্যাসি – ‘যং খো অহং ইদং কাযেন কম্মং কত্তুকামো ইদং মে কাযকম্মং অত্তব্যাবাধাযপি সংৰত্তেয্য, পরব্যাবাধাযপি সংৰত্তেয্য, উভযব্যাবাধাযপি সংৰত্তেয্য – অকুসলং ইদং কাযকম্মং দুক্খুদ্রযং দুক্খৰিপাক’ন্তি, এৰরূপং তে, রাহুল, কাযেন কম্মং সসক্কং ন করণীযং [সংসক্কং ন চ করণীযং (ক.)]. সচে পন ত্ৰং, রাহুল, পচ্চৰেক্খমানো এৰং জানেয্যাসি – ‘যং খো অহং ইদং কাযেন কম্মং কত্তুকামো ইদং মে কাযকম্মং নেৰত্তব্যাবাধাযপি সংৰত্তেয্য, ন পরব্যাবাধাযপি সংৰত্তেয্য, ন উভযব্যাবাধাযপি সংৰত্তেয্য – কুসলং ইদং কাযকম্মং সুখুদ্রযং সুখৰিপাক’ন্তি, এৰরূপং তে, রাহুল, কাযেন কম্মং করণীযং.

‘‘করোন্তেনপি তে, রাহুল, কাযেন কম্মং তদেৰ তে কাযকম্মং পচ্চৰেক্খিতব্বং – ‘যং নু খো অহং ইদং কাযেন কম্মং করোমি ইদং মে কাযকম্মং অত্তব্যাবাধাযপি সংৰত্ততি, পরব্যাবাধাযপি সংৰত্ততি, উভযব্যাবাধাযপি সংৰত্ততি – অকুসলং ইদং কাযকম্মং দুক্খুদ্রযং দুক্খৰিপাক’ন্তি? সচে পন ত্ৰং, রাহুল, পচ্চৰেক্খমানো এৰং জানেয্যাসি – ‘যং খো অহং ইদং কাযেন কম্মং করোমি ইদং মে কাযকম্মং অত্তব্যাবাধাযপি সংৰত্ততি, পরব্যাবাধাযপি সংৰত্ততি, উভযব্যাবাধাযপি সংৰত্ততি – অকুসলং ইদং কাযকম্মং দুক্খুদ্রযং দুক্খৰিপাক’ন্তি, পটিসংহরেয্যাসি ত্ৰং, রাহুল, এৰরূপং কাযকম্মং. সচে পন ত্ৰং, রাহুল, পচ্চৰেক্খমানো এৰং জানেয্যাসি – ‘যং খো অহং ইদং কাযেন কম্মং করোমি ইদং মে কাযকম্মং নেৰত্তব্যাবাধাযপি সংৰত্ততি, ন পরব্যাবাধাযপি সংৰত্ততি, ন উভযব্যাবাধাযপি সংৰত্ততি – কুসলং ইদং কাযকম্মং সুখুদ্রযং সুখৰিপাক’ন্তি, অনুপদজ্জেয্যাসি ত্ৰং, রাহুল, এৰরূপং কাযকম্মং.

‘‘কত্ৰাপি তে, রাহুল, কাযেন কম্মং তদেৰ তে কাযকম্মং পচ্চৰেক্খিতব্বং – ‘যং নু খো অহং ইদং কাযেন কম্মং অকাসিং ইদং মে কাযকম্মং অত্তব্যাবাধাযপি সংৰত্ততি [সংৰত্তি (পী.)], পরব্যাবাধাযপি সংৰত্ততি, উভযব্যাবাধাযপি সংৰত্ততি – অকুসলং ইদং কাযকম্মং দুক্খুদ্রযং দুক্খৰিপাক’ন্তি? সচে খো ত্ৰং, রাহুল, পচ্চৰেক্খমানো এৰং জানেয্যাসি – ‘যং খো অহং ইদং কাযেন কম্মং অকাসিং, ইদং মে কাযকম্মং অত্তব্যাবাধাযপি সংৰত্ততি, পরব্যাবাধাযপি সংৰত্ততি, উভযব্যাবাধাযপি সংৰত্ততি – অকুসলং ইদং কাযকম্মং দুক্খুদ্রযং দুক্খৰিপাক’ন্তি, এৰরূপং তে, রাহুল, কাযকম্মং সত্থরি ৰা ৰিঞ্ঞূসু ৰা সব্রহ্মচারীসু দেসেতব্বং, ৰিৰরিতব্বং, উত্তানীকাতব্বং; দেসেত্ৰা ৰিৰরিত্ৰা উত্তানীকত্ৰা আযতিং সংৰরং আপজ্জিতব্বং. সচে পন ত্ৰং, রাহুল, পচ্চৰেক্খমানো এৰং জানেয্যাসি – ‘যং খো অহং ইদং কাযেন কম্মং অকাসিং ইদং মে কাযকম্মং নেৰত্তব্যাবাধাযপি সংৰত্ততি, ন পরব্যাবাধাযপি সংৰত্ততি, ন উভযব্যাবাধাযপি সংৰত্ততি – কুসলং ইদং কাযকম্মং সুখুদ্রযং সুখৰিপাক’ন্তি, তেনেৰ ত্ৰং, রাহুল, পীতিপামোজ্জেন ৰিহরেয্যাসি অহোরত্তানুসিক্খী কুসলেসু ধম্মেসু.

১১০. ‘‘যদেৰ ত্ৰং, রাহুল, ৰাচায কম্মং কত্তুকামো অহোসি, তদেৰ তে ৰচীকম্মং পচ্চৰেক্খিতব্বং – ‘যং নু খো অহং ইদং ৰাচায কম্মং কত্তুকামো ইদং মে ৰচীকম্মং অত্তব্যাবাধাযপি সংৰত্তেয্য, পরব্যাবাধাযপি সংৰত্তেয্য, উভযব্যাবাধাযপি সংৰত্তেয্য – অকুসলং ইদং ৰচীকম্মং দুক্খুদ্রযং দুক্খৰিপাক’ন্তি? সচে ত্ৰং, রাহুল, পচ্চৰেক্খমানো এৰং জানেয্যাসি – ‘যং খো অহং ইদং ৰাচায কম্মং কত্তুকামো ইদং মে ৰচীকম্মং অত্তব্যাবাধাযপি সংৰত্তেয্য, পরব্যাবাধাযপি সংৰত্তেয্য, উভযব্যাবাধাযপি সংৰত্তেয্য – অকুসলং ইদং ৰচীকম্মং দুক্খুদ্রযং দুক্খৰিপাক’ন্তি, এৰরূপং তে, রাহুল, ৰাচায কম্মং সসক্কং ন করণীযং. সচে পন ত্ৰং, রাহুল, পচ্চৰেক্খমানো এৰং জানেয্যাসি – ‘যং খো অহং ইদং ৰাচায কম্মং কত্তুকামো ইদং মে ৰচীকম্মং নেৰত্তব্যাবাধাযপি সংৰত্তেয্য, ন পরব্যাবাধাযপি সংৰত্তেয্য – কুসলং ইদং ৰচীকম্মং সুখুদ্রযং সুখৰিপাক’ন্তি, এৰরূপং তে, রাহুল, ৰাচায কম্মং করণীযং.

‘‘করোন্তেনপি, রাহুল, ৰাচায কম্মং তদেৰ তে ৰচীকম্মং পচ্চৰেক্খিতব্বং – ‘যং নু খো অহং ইদং ৰাচায কম্মং করোমি ইদং মে ৰচীকম্মং অত্তব্যাবাধাযপি সংৰত্ততি, পরব্যাবাধাযপি সংৰত্ততি, উভযব্যাবাধাযপি সংৰত্ততি – অকুসলং ইদং ৰচীকম্মং দুক্খুদ্রযং দুক্খৰিপাক’ন্তি? সচে পন ত্ৰং, রাহুল, পচ্চৰেক্খমানো এৰং জানেয্যাসি – ‘যং খো অহং ইদং ৰাচায কম্মং করোমি ইদং মে ৰচীকম্মং অত্তব্যাবাধাযপি সংৰত্ততি, পরব্যাবাধাযপি সংৰত্ততি, উভযব্যাবাধাযপি সংৰত্ততি – অকুসলং ইদং ৰচীকম্মং দুক্খুদ্রযং দুক্খৰিপাক’ন্তি, পটিসংহরেয্যাসি ত্ৰং, রাহুল, এৰরূপং ৰচীকম্মং. সচে পন ত্ৰং, রাহুল, পচ্চৰেক্খমানো এৰং জানেয্যাসি – ‘যং খো অহং ইদং ৰাচায কম্মং করোমি ইদং মে ৰচীকম্মং নেৰত্তব্যাবাধাযপি সংৰত্ততি, ন পরব্যাবাধাযপি সংৰত্ততি, ন উভযব্যাবাধাযপি সংৰত্ততি – কুসলং ইদং ৰচীকম্মং সুখুদ্রযং সুখৰিপাক’ন্তি, অনুপদজ্জেয্যাসি, ত্ৰং রাহুল, এৰরূপং ৰচীকম্মং.

‘‘কত্ৰাপি তে, রাহুল, ৰাচায কম্মং তদেৰ তে ৰচীকম্মং পচ্চৰেক্খিতব্বং – ‘যং নু খো অহং ইদং ৰাচায কম্মং অকাসিং ইদং মে ৰচীকম্মং অত্তব্যাবাধাযপি সংৰত্ততি [সংৰত্তি (সী. পী.)], পরব্যাবাধাযপি সংৰত্ততি, উভযব্যাবাধাযপি সংৰত্ততি – অকুসলং ইদং ৰচীকম্মং দুক্খুদ্রযং দুক্খৰিপাক’ন্তি? সচে খো ত্ৰং, রাহুল, পচ্চৰেক্খমানো এৰং জানেয্যাসি – ‘যং খো অহং ইদং ৰাচায কম্মং অকাসিং ইদং মে ৰচীকম্মং অত্তব্যাবাধাযপি সংৰত্ততি, পরব্যাবাধাযপি সংৰত্ততি, উভযব্যাবাধাযপি সংৰত্ততি – অকুসলং ইদং ৰচীকম্মং দুক্খুদ্রযং দুক্খৰিপাক’ন্তি, এৰরূপং তে, রাহুল, ৰচীকম্মং সত্থরি ৰা ৰিঞ্ঞূসু ৰা সব্রহ্মচারীসু দেসেতব্বং, ৰিৰরিতব্বং, উত্তানীকত্তব্বং; দেসেত্ৰা ৰিৰরিত্ৰা উত্তানীকত্ৰা আযতিং সংৰরং আপজ্জিতব্বং. সচে পন ত্ৰং, রাহুল, পচ্চৰেক্খমানো এৰং জানেয্যাসি – ‘যং খো অহং ইদং ৰাচায কম্মং অকাসিং ইদং মে ৰচীকম্মং নেৰত্তব্যাবাধাযপি সংৰত্ততি, ন পরব্যাবাধাযপি সংৰত্ততি, ন উভযব্যাবাধাযপি সংৰত্ততি – কুসলং ইদং ৰচীকম্মং সুখুদ্রযং সুখৰিপাক’ন্তি, তেনেৰ ত্ৰং, রাহুল, পীতিপামোজ্জেন ৰিহরেয্যাসি অহোরত্তানুসিক্খী কুসলেসু ধম্মেসু.

১১১. ‘‘যদেৰ ত্ৰং, রাহুল, মনসা কম্মং কত্তুকামো অহোসি, তদেৰ তে মনোকম্মং পচ্চৰেক্খিতব্বং – ‘যং নু খো অহং ইদং মনসা কম্মং কত্তুকামো ইদং মে মনোকম্মং অত্তব্যাবাধাযপি সংৰত্তেয্য, পরব্যাবাধাযপি সংৰত্তেয্য, উভযব্যাবাধাযপি সংৰত্তেয্য – অকুসলং ইদং মনোকম্মং দুক্খুদ্রযং দুক্খৰিপাক’ন্তি? সচে ত্ৰং, রাহুল, পচ্চৰেক্খমানো এৰং জানেয্যাসি – ‘যং খো অহং ইদং মনসা কম্মং কত্তুকামো ইদং মে মনোকম্মং অত্তব্যাবাধাযপি সংৰত্তেয্য, পরব্যাবাধাযপি সংৰত্তেয্য, উভযব্যাবাধাযপি সংৰত্তেয্য – অকুসলং ইদং মনোকম্মং দুক্খুদ্রযং দুক্খৰিপাক’ন্তি, এৰরূপং তে, রাহুল, মনসা কম্মং সসক্কং ন করণীযং. সচে পন ত্ৰং, রাহুল, পচ্চৰেক্খমানো এৰং জানেয্যাসি – ‘যং খো অহং ইদং মনসা কম্মং কত্তুকামো ইদং মে মনোকম্মং নেৰত্তব্যাবাধাযপি সংৰত্তেয্য, ন পরব্যাবাধাযপি সংৰত্তেয্য, ন উভযব্যাবাধাযপি সংৰত্তেয্য – কুসলং ইদং মনোকম্মং সুখুদ্রযং সুখৰিপাক’ন্তি, এৰরূপং তে, রাহুল, মনসা কম্মং করণীযং.

‘‘করোন্তেনপি তে, রাহুল, মনসা কম্মং তদেৰ তে মনোকম্মং পচ্চৰেক্খিতব্বং – ‘যং নু খো অহং ইদং মনসা কম্মং করোমি ইদং মে মনোকম্মং অত্তব্যাবাধাযপি সংৰত্ততি, পরব্যাবাধাযপি সংৰত্ততি, উভযব্যাবাধাযপি সংৰত্ততি – অকুসলং ইদং মনোকম্মং দুক্খুদ্রযং দুক্খৰিপাক’ন্তি? সচে পন ত্ৰং, রাহুল, পচ্চৰেক্খমানো এৰং জানেয্যাসি – ‘যং খো অহং ইদং মনসা কম্মং করোমি ইদং মে মনোকম্মং অত্তব্যাবাধাযপি সংৰত্ততি, পরব্যাবাধাযপি সংৰত্ততি, উভযব্যাবাধাযপি সংৰত্ততি – অকুসলং ইদং মনোকম্মং দুক্খুদ্রযং দুক্খৰিপাক’ন্তি, পটিসংহরেয্যাসি ত্ৰং, রাহুল, এৰরূপং মনোকম্মং. সচে পন ত্ৰং, রাহুল, পচ্চৰেক্খমানো এৰং জানেয্যাসি – ‘যং খো অহং ইদং মনসা কম্মং করোমি ইদং মে মনোকম্মং নেৰত্তব্যাবাধাযপি সংৰত্ততি, ন পরব্যাবাধাযপি সংৰত্ততি, ন উভযব্যাবাধাযপি সংৰত্ততি – কুসলং ইদং মনোকম্মং সুখুদ্রযং সুখৰিপাক’ন্তি, অনুপদজ্জেয্যাসি ত্ৰং, রাহুল, এৰরূপং মনোকম্মং.

‘‘কত্ৰাপি তে, রাহুল, মনসা কম্মং তদেৰ তে মনোকম্মং পচ্চৰেক্খিতব্বং – ‘যং নু খো অহং ইদং মনসা কম্মং অকাসিং ইদং মে মনোকম্মং অত্তব্যাবাধাযপি সংৰত্ততি [সংৰত্তি (সী. পী.)], পরব্যাবাধাযপি সংৰত্ততি, উভযব্যাবাধাযপি সংৰত্ততি – অকুসলং ইদং মনোকম্মং দুক্খুদ্রযং দুক্খৰিপাক’ন্তি? সচে খো ত্ৰং, রাহুল, পচ্চৰেক্খমানো এৰং জানেয্যাসি – ‘যং খো অহং ইদং মনসা কম্মং অকাসিং ইদং মে মনোকম্মং অত্তব্যাবাধাযপি সংৰত্ততি, পরব্যাবাধাযপি সংৰত্ততি, উভযব্যাবাধাযপি সংৰত্ততি – অকুসলং ইদং মনোকম্মং দুক্খুদ্রযং দুক্খৰিপাক’ন্তি, এৰরূপং পন [এৰরূপে (সী. পী.), এৰরূপে পন (স্যা. কং.)] তে, রাহুল, মনোকম্মং [মনোকম্মে (সী. স্যা. কং. পী.)] অট্টীযিতব্বং হরাযিতব্বং জিগুচ্ছিতব্বং; অট্টীযিত্ৰা হরাযিত্ৰা জিগুচ্ছিত্ৰা আযতিং সংৰরং আপজ্জিতব্বং. সচে পন ত্ৰং, রাহুল, পচ্চৰেক্খমানো এৰং জানেয্যাসি – ‘যং খো অহং ইদং মনসা কম্মং অকাসিং ইদং মে মনোকম্মং নেৰত্তব্যাবাধাযপি সংৰত্ততি, ন পরব্যাবাধাযপি সংৰত্ততি, ন উভযব্যাবাধাযপি সংৰত্ততি – কুসলং ইদং মনোকম্মং সুখুদ্রযং সুখৰিপাক’ন্তি, তেনেৰ ত্ৰং, রাহুল, পীতিপামোজ্জেন ৰিহরেয্যাসি অহোরত্তানুসিক্খী কুসলেসু ধম্মেসু.

১১২. ‘‘যে হি কেচি, রাহুল, অতীতমদ্ধানং সমণা ৰা ব্রাহ্মণা ৰা কাযকম্মং পরিসোধেসুং, ৰচীকম্মং পরিসোধেসুং, মনোকম্মং পরিসোধেসুং, সব্বে তে এৰমেৰং পচ্চৰেক্খিত্ৰা পচ্চৰেক্খিত্ৰা কাযকম্মং পরিসোধেসুং, পচ্চৰেক্খিত্ৰা পচ্চৰেক্খিত্ৰা ৰচীকম্মং পরিসোধেসুং, পচ্চৰেক্খিত্ৰা পচ্চৰেক্খিত্ৰা মনোকম্মং পরিসোধেসুং. যেপি হি কেচি, রাহুল, অনাগতমদ্ধানং সমণা ৰা ব্রাহ্মণা ৰা কাযকম্মং পরিসোধেস্সন্তি, ৰচীকম্মং পরিসোধেস্সন্তি, মনোকম্মং পরিসোধেস্সন্তি, সব্বে তে এৰমেৰং পচ্চৰেক্খিত্ৰা পচ্চৰেক্খিত্ৰা কাযকম্মং পরিসোধেস্সন্তি, পচ্চৰেক্খিত্ৰা পচ্চৰেক্খিত্ৰা ৰচীকম্মং পরিসোধেস্সন্তি, পচ্চৰেক্খিত্ৰা পচ্চৰেক্খিত্ৰা মনোকম্মং পরিসোধেস্সন্তি. যেপি হি কেচি, রাহুল, এতরহি সমণা ৰা ব্রাহ্মণা ৰা কাযকম্মং পরিসোধেন্তি, ৰচীকম্মং পরিসোধেন্তি, মনোকম্মং পরিসোধেন্তি, সব্বে তে এৰমেৰং পচ্চৰেক্খিত্ৰা পচ্চৰেক্খিত্ৰা কাযকম্মং পরিসোধেন্তি, পচ্চৰেক্খিত্ৰা পচ্চৰেক্খিত্ৰা ৰচীকম্মং পরিসোধেন্তি, পচ্চৰেক্খিত্ৰা পচ্চৰেক্খিত্ৰা মনোকম্মং পরিসোধেন্তি. তস্মাতিহ, রাহুল, ‘পচ্চৰেক্খিত্ৰা পচ্চৰেক্খিত্ৰা কাযকম্মং পরিসোধেস্সামি, পচ্চৰেক্খিত্ৰা পচ্চৰেক্খিত্ৰা ৰচীকম্মং পরিসোধেস্সামি, পচ্চৰেক্খিত্ৰা পচ্চৰেক্খিত্ৰা মনোকম্মং পরিসোধেস্সামী’তি – এৰঞ্হি তে, রাহুল, সিক্খিতব্ব’’ন্তি.

ইদমৰোচ ভগৰা. অত্তমনো আযস্মা রাহুলো ভগৰতো ভাসিতং অভিনন্দীতি.

অম্বলট্ঠিকরাহুলোৰাদসুত্তং নিট্ঠিতং পঠমং.

২. মহারাহুলোৰাদসুত্তং

১১৩. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. অথ খো ভগৰা পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায সাৰত্থিং পিণ্ডায পাৰিসি. আযস্মাপি খো রাহুলো পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায ভগৰন্তং পিট্ঠিতো পিট্ঠিতো অনুবন্ধি. অথ খো ভগৰা অপলোকেত্ৰা আযস্মন্তং রাহুলং আমন্তেসি – ‘‘যং কিঞ্চি, রাহুল, রূপং – অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নং অজ্ঝত্তং ৰা বহিদ্ধা ৰা ওল়ারিকং ৰা সুখুমং ৰা হীনং ৰা পণীতং ৰা যং দূরে সন্তিকে ৰা – সব্বং রূপং ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি এৰমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দট্ঠব্ব’’ন্তি. ‘‘রূপমেৰ নু খো, ভগৰা, রূপমেৰ নু খো, সুগতা’’তি? ‘‘রূপম্পি, রাহুল, ৰেদনাপি, রাহুল, সঞ্ঞাপি, রাহুল, সঙ্খারাপি, রাহুল, ৰিঞ্ঞাণম্পি, রাহুলা’’তি. অথ খো আযস্মা রাহুলো ‘‘কো নজ্জ [কো নুজ্জ (স্যা. কং.)] ভগৰতা সম্মুখা ওৰাদেন ওৰদিতো গামং পিণ্ডায পৰিসিস্সতী’’তি ততো পটিনিৰত্তিত্ৰা অঞ্ঞতরস্মিং রুক্খমূলে নিসীদি পল্লঙ্কং আভুজিত্ৰা উজুং কাযং পণিধায পরিমুখং সতিং উপট্ঠপেত্ৰা. অদ্দসা খো আযস্মা সারিপুত্তো আযস্মন্তং রাহুলং অঞ্ঞতরস্মিং রুক্খমূলে নিসিন্নং পল্লঙ্কং আভুজিত্ৰা উজুং কাযং পণিধায পরিমুখং সতিং উপট্ঠপেত্ৰা. দিস্ৰান আযস্মন্তং রাহুলং আমন্তেসি – ‘‘আনাপানস্সতিং, রাহুল, ভাৰনং ভাৰেহি. আনাপানস্সতি, রাহুল, ভাৰনা ভাৰিতা বহুলীকতা মহপ্ফলা হোতি মহানিসংসা’’তি.

১১৪. অথ খো আযস্মা রাহুলো সাযন্হসমযং পটিসল্লানা ৰুট্ঠিতো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা রাহুলো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘কথং ভাৰিতা নু খো, ভন্তে, আনাপানস্সতি, কথং বহুলীকতা মহপ্ফলা হোতি মহানিসংসা’’তি? ‘‘যং কিঞ্চি, রাহুল, অজ্ঝত্তং পচ্চত্তং কক্খল়ং খরিগতং উপাদিন্নং, সেয্যথিদং – কেসা লোমা নখা দন্তা তচো মংসং ন্হারু [নহারু (সী. স্যা. কং. পী.)] অট্ঠি অট্ঠিমিঞ্জং ৰক্কং হদযং যকনং কিলোমকং পিহকং পপ্ফাসং অন্তং অন্তগুণং উদরিযং করীসং, যং ৰা পনঞ্ঞম্পি কিঞ্চি অজ্ঝত্তং পচ্চত্তং কক্খল়ং খরিগতং উপাদিন্নং – অযং ৰুচ্চতি, রাহুল, অজ্ঝত্তিকা পথৰীধাতু [পঠৰীধাতু (সী. স্যা. কং. পী.)]. যা চেৰ খো পন অজ্ঝত্তিকা পথৰীধাতু যা চ বাহিরা পথৰীধাতু, পথৰীধাতুরেৰেসা. তং ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি – এৰমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দট্ঠব্বং. এৰমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দিস্ৰা পথৰীধাতুযা নিব্বিন্দতি, পথৰীধাতুযা চিত্তং ৰিরাজেতি’’.

১১৫. ‘‘কতমা চ, রাহুল, আপোধাতু? আপোধাতু সিযা অজ্ঝত্তিকা, সিযা বাহিরা. কতমা চ, রাহুল, অজ্ঝত্তিকা আপোধাতু? যং অজ্ঝত্তং পচ্চত্তং আপো আপোগতং উপাদিন্নং, সেয্যথিদং – পিত্তং সেম্হং পুব্বো লোহিতং সেদো মেদো অস্সু ৰসা খেল়ো সিঙ্ঘাণিকা লসিকা মুত্তং, যং ৰা পনঞ্ঞম্পি কিঞ্চি অজ্ঝত্তং পচ্চত্তং আপো আপোগতং উপাদিন্নং – অযং ৰুচ্চতি, রাহুল, অজ্ঝত্তিকা আপোধাতু. যা চেৰ খো পন অজ্ঝত্তিকা আপোধাতু যা চ বাহিরা আপোধাতু আপোধাতুরেৰেসা. তং ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি – এৰমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দট্ঠব্বং. এৰমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দিস্ৰা আপোধাতুযা নিব্বিন্দতি, আপোধাতুযা চিত্তং ৰিরাজেতি.

১১৬. ‘‘কতমা চ, রাহুল, তেজোধাতু? তেজোধাতু সিযা অজ্ঝত্তিকা, সিযা বাহিরা. কতমা চ, রাহুল, অজ্ঝত্তিকা তেজোধাতু? যং অজ্ঝত্তং পচ্চত্তং তেজো তেজোগতং উপাদিন্নং, সেয্যথিদং – যেন চ সন্তপ্পতি যেন চ জীরীযতি যেন চ পরিডয্হতি যেন চ অসিতপীতখাযিতসাযিতং সম্মা পরিণামং গচ্ছতি, যং ৰা পনঞ্ঞম্পি কিঞ্চি অজ্ঝত্তং পচ্চত্তং তেজো তেজোগতং উপাদিন্নং – অযং ৰুচ্চতি, রাহুল, অজ্ঝত্তিকা তেজোধাতু. যা চেৰ খো পন অজ্ঝত্তিকা তেজোধাতু যা চ বাহিরা তেজোধাতু তেজোধাতুরেৰেসা. তং ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি – এৰমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দট্ঠব্বং. এৰমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দিস্ৰা তেজোধাতুযা নিব্বিন্দতি, তেজোধাতুযা চিত্তং ৰিরাজেতি.

১১৭. ‘‘কতমা চ, রাহুল, ৰাযোধাতু? ৰাযোধাতু সিযা অজ্ঝত্তিকা, সিযা বাহিরা. কতমা চ, রাহুল, অজ্ঝত্তিকা ৰাযোধাতু? যং অজ্ঝত্তং পচ্চত্তং ৰাযো ৰাযোগতং উপাদিন্নং, সেয্যথিদং – উদ্ধঙ্গমা ৰাতা, অধোগমা ৰাতা, কুচ্ছিসযা ৰাতা, কোট্ঠাসযা [কোট্ঠসযা (সী. পী.)] ৰাতা, অঙ্গমঙ্গানুসারিনো ৰাতা, অস্সাসো পস্সাসো, ইতি যং ৰা পনঞ্ঞম্পি কিঞ্চি অজ্ঝত্তং পচ্চত্তং ৰাযো ৰাযোগতং উপাদিন্নং – অযং ৰুচ্চতি, রাহুল, অজ্ঝত্তিকা ৰাযোধাতু. যা চেৰ খো পন অজ্ঝত্তিকা ৰাযোধাতু যা চ বাহিরা ৰাযোধাতু ৰাযোধাতুরেৰেসা. তং ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি – এৰমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দট্ঠব্বং. এৰমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দিস্ৰা ৰাযোধাতুযা নিব্বিন্দতি, ৰাযোধাতুযা চিত্তং ৰিরাজেতি.

১১৮. ‘‘কতমা চ, রাহুল, আকাসধাতু? আকাসধাতু সিযা অজ্ঝত্তিকা, সিযা বাহিরা. কতমা চ, রাহুল, অজ্ঝত্তিকা আকাসধাতু? যং অজ্ঝত্তং পচ্চত্তং আকাসং আকাসগতং উপাদিন্নং, সেয্যথিদং – কণ্ণচ্ছিদ্দং নাসচ্ছিদ্দং মুখদ্ৰারং, যেন চ অসিতপীতখাযিতসাযিতং অজ্ঝোহরতি, যত্থ চ অসিতপীতখাযিতসাযিতং সন্তিট্ঠতি, যেন চ অসিতপীতখাযিতসাযিতং অধোভাগং [অধোভাগা (সী. স্যা. কং. পী.)] নিক্খমতি, যং ৰা পনঞ্ঞম্পি কিঞ্চি অজ্ঝত্তং পচ্চত্তং আকাসং আকাসগতং, অঘং অঘগতং, ৰিৰরং ৰিৰরগতং, অসম্ফুট্ঠং, মংসলোহিতেহি উপাদিন্নং [আকাসগতং উপাদিন্নং (সী. পী.)] – অযং ৰুচ্চতি, রাহুল, অজ্ঝত্তিকা আকাসধাতু. যা চেৰ খো পন অজ্ঝত্তিকা আকাসধাতু যা চ বাহিরা আকাসধাতু আকাসধাতুরেৰেসা. তং ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি – এৰমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দট্ঠব্বং. এৰমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দিস্ৰা আকাসধাতুযা চিত্তং নিব্বিন্দতি, আকাসধাতুযা চিত্তং ৰিরাজেতি.

১১৯. ‘‘পথৰীসমং, রাহুল, ভাৰনং ভাৰেহি. পথৰীসমঞ্হি তে, রাহুল, ভাৰনং ভাৰযতো উপ্পন্না মনাপামনাপা ফস্সা চিত্তং ন পরিযাদায ঠস্সন্তি. সেয্যথাপি, রাহুল, পথৰিযা সুচিম্পি নিক্খিপন্তি, অসুচিম্পি নিক্খিপন্তি, গূথগতম্পি নিক্খিপন্তি, মুত্তগতম্পি নিক্খিপন্তি, খেল়গতম্পি নিক্খিপন্তি, পুব্বগতম্পি নিক্খিপন্তি, লোহিতগতম্পি নিক্খিপন্তি, ন চ তেন পথৰী অট্টীযতি ৰা হরাযতি ৰা জিগুচ্ছতি ৰা; এৰমেৰ খো ত্ৰং, রাহুল, পথৰীসমং ভাৰনং ভাৰেহি. পথৰীসমঞ্হি তে, রাহুল, ভাৰনং ভাৰযতো উপ্পন্না মনাপামনাপা ফস্সা চিত্তং ন পরিযাদায ঠস্সন্তি.

‘‘আপোসমং, রাহুল, ভাৰনং ভাৰেহি. আপোসমঞ্হি তে, রাহুল, ভাৰনং ভাৰযতো উপ্পন্না মনাপামনাপা ফস্সা চিত্তং ন পরিযাদায ঠস্সন্তি. সেয্যথাপি, রাহুল, আপস্মিং সুচিম্পি ধোৰন্তি, অসুচিম্পি ধোৰন্তি, গূথগতম্পি ধোৰন্তি, মুত্তগতম্পি ধোৰন্তি, খেল়গতম্পি ধোৰন্তি, পুব্বগতম্পি ধোৰন্তি, লোহিতগতম্পি ধোৰন্তি, ন চ তেন আপো অট্টীযতি ৰা হরাযতি ৰা জিগুচ্ছতি ৰা; এৰমেৰ খো ত্ৰং, রাহুল, আপোসমং ভাৰনং ভাৰেহি. আপোসমঞ্হি তে, রাহুল, ভাৰনং ভাৰযতো উপ্পন্না মনাপামনাপা ফস্সা চিত্তং ন পরিযাদায ঠস্সন্তি.

‘‘তেজোসমং, রাহুল, ভাৰনং ভাৰেহি. তেজোসমঞ্হি তে, রাহুল, ভাৰনং ভাৰযতো উপ্পন্না মনাপামনাপা ফস্সা চিত্তং ন পরিযাদায ঠস্সন্তি. সেয্যথাপি, রাহুল, তেজো সুচিম্পি দহতি, অসুচিম্পি দহতি, গূথগতম্পি দহতি, মুত্তগতম্পি দহতি, খেল়গতম্পি দহতি, পুব্বগতম্পি দহতি, লোহিতগতম্পি দহতি, ন চ তেন তেজো অট্টীযতি ৰা হরাযতি ৰা জিগুচ্ছতি ৰা; এৰমেৰ খো ত্ৰং, রাহুল, তেজোসমং ভাৰনং ভাৰেহি. তেজোসমঞ্হি তে, রাহুল, ভাৰনং ভাৰযতো উপ্পন্না মনাপামনাপা ফস্সা চিত্তং ন পরিযাদায ঠস্সন্তি.

‘‘ৰাযোসমং, রাহুল, ভাৰনং ভাৰেহি. ৰাযোসমঞ্হি তে, রাহুল, ভাৰনং ভাৰযতো উপ্পন্না মনাপামনাপা ফস্সা চিত্তং ন পরিযাদায ঠস্সন্তি. সেয্যথাপি, রাহুল, ৰাযো সুচিম্পি উপৰাযতি, অসুচিম্পি উপৰাযতি, গূথগতম্পি উপৰাযতি, মুত্তগতম্পি উপৰাযতি, খেল়গতম্পি উপৰাযতি, পুব্বগতম্পি উপৰাযতি, লোহিতগতম্পি উপৰাযতি, ন চ তেন ৰাযো অট্টীযতি ৰা হরাযতি ৰা জিগুচ্ছতি ৰা; এৰমেৰ খো ত্ৰং, রাহুল, ৰাযোসমং ভাৰনং ভাৰেহি. ৰাযোসমঞ্হি তে, রাহুল, ভাৰনং ভাৰযতো উপ্পন্না মনাপামনাপা ফস্সা চিত্তং ন পরিযাদায ঠস্সন্তি.

‘‘আকাসসমং, রাহুল, ভাৰনং ভাৰেহি. আকাসসমঞ্হি তে, রাহুল, ভাৰনং ভাৰযতো উপ্পন্না মনাপামনাপা ফস্সা চিত্তং ন পরিযাদায ঠস্সন্তি. সেয্যথাপি, রাহুল, আকাসো ন কত্থচি পতিট্ঠিতো; এৰমেৰ খো ত্ৰং, রাহুল, আকাসসমং ভাৰনং ভাৰেহি. আকাসসমঞ্হি তে, রাহুল, ভাৰনং ভাৰযতো উপ্পন্না মনাপামনাপা ফস্সা চিত্তং ন পরিযাদায ঠস্সন্তি.

১২০. ‘‘মেত্তং, রাহুল, ভাৰনং ভাৰেহি. মেত্তঞ্হি তে, রাহুল, ভাৰনং ভাৰযতো যো ব্যাপাদো সো পহীযিস্সতি. করুণং, রাহুল, ভাৰনং ভাৰেহি. করুণঞ্হি তে, রাহুল, ভাৰনং ভাৰযতো যা ৰিহেসা সা পহীযিস্সতি. মুদিতং, রাহুল, ভাৰনং ভাৰেহি. মুদিতঞ্হি তে, রাহুল, ভাৰনং ভাৰযতো যা অরতি সা পহীযিস্সতি. উপেক্খং, রাহুল, ভাৰনং ভাৰেহি. উপেক্খঞ্হি তে, রাহুল, ভাৰনং ভাৰযতো যো পটিঘো সো পহীযিস্সতি. অসুভং, রাহুল, ভাৰনং ভাৰেহি. অসুভঞ্হি তে, রাহুল, ভাৰনং ভাৰযতো যো রাগো সো পহীযিস্সতি. অনিচ্চসঞ্ঞং, রাহুল, ভাৰনং ভাৰেহি. অনিচ্চসঞ্ঞঞ্হি তে, রাহুল, ভাৰনং ভাৰযতো যো অস্মিমানো সো পহীযিস্সতি.

১২১. ‘‘আনাপানস্সতিং, রাহুল, ভাৰনং ভাৰেহি. আনাপানস্সতি হি তে, রাহুল, ভাৰিতা বহুলীকতা মহপ্ফলা হোতি মহানিসংসা. কথং ভাৰিতা চ, রাহুল, আনাপানস্সতি, কথং বহুলীকতা মহপ্ফলা হোতি মহানিসংসা? ইধ, রাহুল, ভিক্খু অরঞ্ঞগতো ৰা রুক্খমূলগতো ৰা সুঞ্ঞাগারগতো ৰা নিসীদতি পল্লঙ্কং আভুজিত্ৰা উজুং কাযং পণিধায পরিমুখং সতিং উপট্ঠপেত্ৰা. সো সতোৰ অস্সসতি সতোৰ [সতো (সী. স্যা. কং. পী.)] পস্সসতি.

‘‘দীঘং ৰা অস্সসন্তো ‘দীঘং অস্সসামী’তি পজানাতি, দীঘং ৰা পস্সসন্তো ‘দীঘং পস্সসামী’তি পজানাতি; রস্সং ৰা অস্সসন্তো ‘রস্সং অস্সসামী’তি পজানাতি, রস্সং ৰা পস্সসন্তো ‘রস্সং পস্সসামী’তি পজানাতি. ‘সব্বকাযপ্পটিসংৰেদী অস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি; ‘সব্বকাযপ্পটিসংৰেদী পস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি; ‘পস্সম্ভযং কাযসঙ্খারং অস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি; ‘পস্সম্ভযং কাযসঙ্খারং পস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি.

‘‘‘পীতিপ্পটিসংৰেদী অস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি; ‘পীতিপ্পটিসংৰেদী পস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি; ‘সুখপ্পটিসংৰেদী অস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি; ‘সুখপ্পটিসংৰেদী পস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি; ‘চিত্তসঙ্খারপ্পটিসংৰেদী অস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি; ‘চিত্তসঙ্খারপ্পটিসংৰেদী পস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি; ‘পস্সম্ভযং চিত্তসঙ্খারং অস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি; ‘পস্সম্ভযং চিত্তসঙ্খারং পস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি.

‘‘‘চিত্তপ্পটিসংৰেদী অস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি; ‘চিত্তপ্পটিসংৰেদী পস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি; ‘অভিপ্পমোদযং চিত্তং অস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি; ‘অভিপ্পমোদযং চিত্তং পস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি; ‘সমাদহং চিত্তং অস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি; ‘সমাদহং চিত্তং পস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি; ‘ৰিমোচযং চিত্তং অস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি; ‘ৰিমোচযং চিত্তং পস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি.

‘‘‘অনিচ্চানুপস্সী অস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি; ‘অনিচ্চানুপস্সী পস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি; ‘ৰিরাগানুপস্সী অস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি; ‘ৰিরাগানুপস্সী পস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি; ‘নিরোধানুপস্সী অস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি; ‘নিরোধানুপস্সী পস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি; ‘পটিনিস্সগ্গানুপস্সী অস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি; ‘পটিনিস্সগ্গানুপস্সী পস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি.

‘‘এৰং ভাৰিতা খো, রাহুল, আনাপানস্সতি, এৰং বহুলীকতা মহপ্ফলা হোতি মহানিসংসা. এৰং ভাৰিতায, রাহুল, আনাপানস্সতিযা, এৰং বহুলীকতায যেপি তে চরিমকা অস্সাসা তেপি ৰিদিতাৰ নিরুজ্ঝন্তি নো অৰিদিতা’’তি.

ইদমৰোচ ভগৰা. অত্তমনো আযস্মা রাহুলো ভগৰতো ভাসিতং অভিনন্দীতি.

মহারাহুলোৰাদসুত্তং নিট্ঠিতং দুতিযং.

৩. চূল়মালুক্যসুত্তং

১২২. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. অথ খো আযস্মতো মালুক্যপুত্তস্স [মালুঙ্ক্যপুত্তস্স (সী. স্যা. কং. পী.)] রহোগতস্স পটিসল্লীনস্স এৰং চেতসো পরিৰিতক্কো উদপাদি – ‘‘যানিমানি দিট্ঠিগতানি ভগৰতা অব্যাকতানি ঠপিতানি পটিক্খিত্তানি – ‘সস্সতো লোকো’তিপি, ‘অসস্সতো লোকো’তিপি, ‘অন্তৰা লোকো’তিপি, ‘অনন্তৰা লোকো’তিপি, ‘তং জীৰং তং সরীর’ন্তিপি, ‘অঞ্ঞং জীৰং অঞ্ঞং সরীর’ন্তিপি, ‘হোতি তথাগতো পরং মরণা’তিপি, ‘ন হোতি তথাগতো পরং মরণা’তিপি, ‘হোতি চ ন চ হোতি তথাগতো পরং মরণা’তিপি, ‘নেৰ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পরং মরণা’তিপি – তানি মে ভগৰা ন ব্যাকরোতি. যানি মে ভগৰা ন ব্যাকরোতি তং মে ন রুচ্চতি, তং মে নক্খমতি. সোহং ভগৰন্তং উপসঙ্কমিত্ৰা এতমত্থং পুচ্ছিস্সামি. সচে মে ভগৰা ব্যাকরিস্সতি – ‘সস্সতো লোকো’তি ৰা ‘অসস্সতো লোকো’তি ৰা…পে… ‘নেৰ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পরং মরণা’তি ৰা – এৰাহং ভগৰতি ব্রহ্মচরিযং চরিস্সামি; নো চে মে ভগৰা ব্যাকরিস্সতি – ‘সস্সতো লোকো’তি ৰা ‘অসস্সতো লোকো’তি ৰা…পে… ‘নেৰ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পরং মরণা’তি ৰা – এৰাহং সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৰত্তিস্সামী’’তি.

১২৩. অথ খো আযস্মা মালুক্যপুত্তো সাযন্হসমযং পটিসল্লানা ৰুট্ঠিতো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা মালুক্যপুত্তো ভগৰন্তং এতদৰোচ –

১২৪. ‘‘ইধ ময্হং, ভন্তে, রহোগতস্স পটিসল্লীনস্স এৰং চেতসো পরিৰিতক্কো উদপাদি – যানিমানি দিট্ঠিগতানি ভগৰতা অব্যাকতানি ঠপিতানি পটিক্খিত্তানি – ‘সস্সতো লোকো’তিপি, ‘অসস্সতো লোকো’তিপি…পে… ‘নেৰ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পরং মরণা’তিপি – তানি মে ভগৰা ন ব্যাকরোতি. যানি মে ভগৰা ন ব্যাকরোতি তং মে ন রুচ্চতি, তং মে নক্খমতি. সোহং ভগৰন্তং উপসঙ্কমিত্ৰা এতমত্থং পুচ্ছিস্সামি. সচে মে ভগৰা ব্যাকরিস্সতি – ‘সস্সতো লোকো’তি ৰা, ‘অসস্সতো লোকো’তি ৰা…পে… ‘নেৰ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পরং মরণা’তি ৰা – এৰাহং ভগৰতি, ব্রহ্মচরিযং চরিস্সামি. নো চে মে ভগৰা ব্যাকরিস্সতি – ‘সস্সতো লোকো’তি ৰা, ‘অসস্সতো লোকো’তি ৰা…পে… ‘নেৰ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পরং মরণা’তি ৰা – এৰাহং সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৰত্তিস্সামীতি. সচে ভগৰা জানাতি – ‘সস্সতো লোকো’তি, ‘সস্সতো লোকো’তি মে ভগৰা ব্যাকরোতু; সচে ভগৰা জানাতি – ‘অসস্সতো লোকো’তি, ‘অসস্সতো লোকো’তি মে ভগৰা ব্যাকরোতু. নো চে ভগৰা জানাতি – ‘সস্সতো লোকো’তি ৰা, ‘অসস্সতো লোকো’তি ৰা, অজানতো খো পন অপস্সতো এতদেৰ উজুকং হোতি যদিদং – ‘ন জানামি, ন পস্সামী’তি. সচে ভগৰা জানাতি – ‘অন্তৰা লোকো’তি, ‘অনন্তৰা লোকো’তি মে ভগৰা ব্যাকরোতু; সচে ভগৰা জানাতি – ‘অনন্তৰা লোকো’তি, ‘অনন্তৰা লোকো’তি মে ভগৰা ব্যাকরোতু. নো চে ভগৰা জানাতি – ‘অন্তৰা লোকো’তি ৰা, ‘অনন্তৰা লোকো’তি ৰা, অজানতো খো পন অপস্সতো এতদেৰ উজুকং হোতি যদিদং – ‘ন জানামি, ন পস্সামী’তি. সচে ভগৰা জানাতি – ‘তং জীৰং তং সরীর’ন্তি, ‘তং জীৰং তং সরীর’ন্তি মে ভগৰা ব্যাকরোতু; সচে ভগৰা জানাতি – ‘অঞ্ঞং জীৰং অঞ্ঞং সরীর’ন্তি, ‘অঞ্ঞং জীৰং অঞ্ঞং সরীর’ন্তি মে ভগৰা ব্যাকরোতু. নো চে ভগৰা জানাতি – ‘তং জীৰং তং সরীর’ন্তি ৰা, ‘অঞ্ঞং জীৰং অঞ্ঞং সরীর’ন্তি ৰা, অজানতো খো পন অপস্সতো এতদেৰ উজুকং হোতি যদিদং – ‘ন জানামি, ন পস্সামী’তি. সচে ভগৰা জানাতি – ‘হোতি তথাগতো পরং মরণা’তি, ‘হোতি তথাগতো পরং মরণা’তি মে ভগৰা ব্যাকরোতু; সচে ভগৰা জানাতি – ‘ন হোতি তথাগতো পরং মরণা’তি, ‘ন হোতি তথাগতো পরং মরণা’তি মে ভগৰা ব্যাকরোতু. নো চে ভগৰা জানাতি – ‘হোতি তথাগতো পরং মরণা’তি ৰা, ‘ন হোতি তথাগতো পরং মরণা’তি ৰা, অজানতো খো পন অপস্সতো এতদেৰ উজুকং হোতি যদিদং – ‘ন জানামি ন পস্সামী’তি. সচে ভগৰা জানাতি – ‘হোতি চ ন চ হোতি তথাগতো পরং মরণা’তি, ‘হোতি চ ন চ হোতি তথাগতো পরং মরণা’তি মে ভগৰা ব্যাকরোতু; সচে ভগৰা জানাতি – ‘নেৰ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পরং মরণা’তি, ‘নেৰ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পরং মরণা’তি মে ভগৰা ব্যাকরোতু. নো চে ভগৰা জানাতি – ‘হোতি চ ন চ হোতি তথাগতো পরং মরণা’তি ৰা, ‘নেৰ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পরং মরণা’তি ৰা, অজানতো খো পন অপস্সতো এতদেৰ উজুকং হোতি যদিদং – ‘ন জানামি, ন পস্সামী’’’তি.

১২৫. ‘‘কিং নু [কিং নু খো (স্যা. কং. ক.)] তাহং, মালুক্যপুত্ত, এৰং অৰচং – ‘এহি ত্ৰং, মালুক্যপুত্ত, মযি ব্রহ্মচরিযং চর, অহং তে ব্যাকরিস্সামি – ‘সস্সতো লোকো’তি ৰা, ‘অসস্সতো লোকো’তি ৰা, ‘অন্তৰা লোকো’তি ৰা, ‘অনন্তৰা লোকো’তি ৰা, ‘তং জীৰং তং সরীর’ন্তি ৰা, ‘অঞ্ঞং জীৰং অঞ্ঞং সরীর’ন্তি ৰা, ‘হোতি তথাগতো পরং মরণা’তি ৰা, ‘ন হোতি তথাগতো পরং মরণা’তি ৰা, ‘হোতি চ ন চ হোতি তথাগতো পরং মরণা’তি ৰা, ‘নেৰ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পরং মরণা’তি ৰা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘ত্ৰং ৰা পন মং এৰং অৰচ – অহং, ভন্তে, ভগৰতি ব্রহ্মচরিযং চরিস্সামি, ভগৰা মে ব্যাকরিস্সতি – ‘সস্সতো লোকো’তি ৰা, ‘অসস্সতো লোকো’তি ৰা, ‘অন্তৰা লোকো’তি ৰা, ‘অনন্তৰা লোকো’তি ৰা, ‘তং জীৰং তং সরীর’ন্তি ৰা, ‘অঞ্ঞং জীৰং অঞ্ঞং সরীর’ন্তি ৰা, ‘হোতি তথাগতো পরং মরণা’তি ৰা, ‘ন হোতি তথাগতো পরং মরণা’তি ৰা, ‘হোতি চ ন চ হোতি তথাগতো পরং মরণা’তি ৰা, ‘নেৰ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পরং মরণা’তি ৰা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘ইতি কির, মালুক্যপুত্ত, নেৰাহং তং ৰদামি – এহি ত্ৰং, মালুক্যপুত্ত, মযি ব্রহ্মচরিযং চর, অহং তে ব্যাকরিস্সামি – ‘সস্সতো লোকো’তি ৰা, ‘অসস্সতো লোকো’তি ৰা…পে… ‘নেৰ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পরং মরণাতি ৰা’তি; নপি কির মং ত্ৰং ৰদেসি – অহং, ভন্তে, ভগৰতি ব্রহ্মচরিযং চরিস্সামি, ভগৰা মে ব্যাকরিস্সতি – ‘সস্সতো লোকো’তি ৰা ‘অসস্সতো লোকো’তি ৰা…পে… ‘নেৰ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পরং মরণা’তি ৰা’’তি. এৰং সন্তে, মোঘপুরিস, কো সন্তো কং পচ্চাচিক্খসি?

১২৬. ‘‘যো খো, মালুক্যপুত্ত, এৰং ৰদেয্য – ‘ন তাৰাহং ভগৰতি ব্রহ্মচরিযং চরিস্সামি যাৰ মে ভগৰা ন ব্যাকরিস্সতি – ‘‘সস্সতো লোকো’’তি ৰা, ‘‘অসস্সতো লোকো’’তি ৰা…পে… ‘‘নেৰ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পরং মরণা’’তি ৰাতি, অব্যাকতমেৰ তং, মালুক্যপুত্ত, তথাগতেন অস্স, অথ সো পুগ্গলো কালং করেয্য. সেয্যথাপি, মালুক্যপুত্ত, পুরিসো সল্লেন ৰিদ্ধো অস্স সৰিসেন গাল়্হপলেপনেন. তস্স মিত্তামচ্চা ঞাতিসালোহিতা ভিসক্কং সল্লকত্তং উপট্ঠপেয্যুং. সো এৰং ৰদেয্য – ‘ন তাৰাহং ইমং সল্লং আহরিস্সামি যাৰ ন তং পুরিসং জানামি যেনম্হি ৰিদ্ধো, খত্তিযো ৰা ব্রাহ্মণো ৰা ৰেস্সো ৰা সুদ্দো ৰা’তি; সো এৰং ৰদেয্য – ‘ন তাৰাহং ইমং সল্লং আহরিস্সামি যাৰ ন তং পুরিসং জানামি যেনম্হি ৰিদ্ধো, এৰংনামো এৰংগোত্তো ইতি ৰা’তি; সো এৰং ৰদেয্য – ‘ন তাৰাহং ইমং সল্লং আহরিস্সামি যাৰ ন তং পুরিসং জানামি যেনম্হি ৰিদ্ধো, দীঘো ৰা রস্সো ৰা মজ্ঝিমো ৰা’তি; সো এৰং ৰদেয্য – ‘ন তাৰাহং ইমং সল্লং আহরিস্সামি যাৰ ন তং পুরিসং জানামি যেনম্হি ৰিদ্ধো, কাল়ো ৰা সামো ৰা মঙ্গুরচ্ছৰী ৰা’তি; সো এৰং ৰদেয্য – ‘ন তাৰাহং ইমং সল্লং আহরিস্সামি যাৰ ন তং পুরিসং জানামি যেনম্হি ৰিদ্ধো, অমুকস্মিং গামে ৰা নিগমে ৰা নগরে ৰা’তি; সো এৰং ৰদেয্য – ‘ন তাৰাহং ইমং সল্লং আহরিস্সামি যাৰ ন তং ধনুং জানামি যেনম্হি ৰিদ্ধো, যদি ৰা চাপো যদি ৰা কোদণ্ডো’তি; সো এৰং ৰদেয্য – ‘ন তাৰাহং ইমং সল্লং আহরিস্সামি যাৰ ন তং জিযং জানামি যাযম্হি ৰিদ্ধো, যদি ৰা অক্কস্স যদি ৰা সণ্হস্স [সণ্ঠস্স (সী. স্যা. কং. পী.)] যদি ৰা ন্হারুস্স যদি ৰা মরুৰায যদি ৰা খীরপণ্ণিনো’তি; সো এৰং ৰদেয্য – ‘ন তাৰাহং ইমং সল্লং আহরিস্সামি যাৰ ন তং কণ্ডং জানামি যেনম্হি ৰিদ্ধো, যদি ৰা গচ্ছং যদি ৰা রোপিম’ন্তি; সো এৰং ৰদেয্য – ‘ন তাৰাহং ইমং সল্লং আহরিস্সামি যাৰ ন তং কণ্ডং জানামি যেনম্হি ৰিদ্ধো, যস্স পত্তেহি ৰাজিতং [ৰাখিত্তং (ক.)] যদি ৰা গিজ্ঝস্স যদি ৰা কঙ্কস্স যদি ৰা কুললস্স যদি ৰা মোরস্স যদি ৰা সিথিলহনুনো’তি; সো এৰং ৰদেয্য – ‘ন তাৰাহং ইমং সল্লং আহরিস্সামি যাৰ ন তং কণ্ডং জানামি যেনম্হি ৰিদ্ধো, যস্স ন্হারুনা পরিক্খিত্তং যদি ৰা গৰস্স যদি ৰা মহিংসস্স যদি ৰা ভেরৰস্স [রোরুৰস্স (সী. স্যা. কং. পী.)] যদি ৰা সেম্হারস্সা’তি; সো এৰং ৰদেয্য – ‘ন তাৰাহং ইমং সল্লং আহরিস্সামি যাৰ ন তং সল্লং জানামি যেনম্হি ৰিদ্ধো, যদি ৰা সল্লং যদি ৰা খুরপ্পং যদি ৰা ৰেকণ্ডং যদি ৰা নারাচং যদি ৰা ৰচ্ছদন্তং যদি ৰা করৰীরপত্ত’ন্তি – অঞ্ঞাতমেৰ তং, মালুক্যপুত্ত, তেন পুরিসেন অস্স, অথ সো পুরিসো কালং করেয্য. এৰমেৰ খো, মালুক্যপুত্ত, যো এৰং ৰদেয্য – ‘ন তাৰাহং ভগৰতি ব্রহ্মচরিযং চরিস্সামি যাৰ মে ভগৰা ন ব্যাকরিস্সতি – ‘‘সস্সতো লোকো’’তি ৰা ‘‘অসস্সতো লোকো’’তি ৰা…পে… ‘‘নেৰ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পরং মরণা’’তি ৰাতি – অব্যাকতমেৰ তং, মালুক্যপুত্ত, তথাগতেন অস্স, অথ সো পুগ্গলো কালঙ্করেয্য.

১২৭. ‘‘‘সস্সতো লোকো’তি, মালুক্যপুত্ত, দিট্ঠিযা সতি ব্রহ্মচরিযৰাসো অভৰিস্সাতি, এৰং ‘নো অসস্সতো লোকো’তি, মালুক্যপুত্ত, দিট্ঠিযা সতি ব্রহ্মচরিযৰাসো অভৰিস্সাতি, এৰম্পি ‘নো সস্সতো লোকো’তি ৰা, মালুক্যপুত্ত, দিট্ঠিযা সতি, ‘অসস্সতো লোকো’তি ৰা দিট্ঠিযা সতি অত্থেৰ জাতি, অত্থি জরা, অত্থি মরণং, সন্তি সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সুপাযাসা; যেসাহং দিট্ঠেৰ ধম্মে নিঘাতং পঞ্ঞপেমি. ‘অন্তৰা লোকো’তি, মালুক্যপুত্ত, দিট্ঠিযা সতি ব্রহ্মচরিযৰাসো অভৰিস্সাতি, এৰং ‘নো অনন্তৰা লোকো’তি, মালুক্যপুত্ত, দিট্ঠিযা সতি ব্রহ্মচরিযৰাসো অভৰিস্সাতি, এৰম্পি ‘নো অন্তৰা লোকো’তি ৰা, মালুক্যপুত্ত, দিট্ঠিযা সতি, ‘অনন্তৰা লোকো’তি ৰা দিট্ঠিযা সতি অত্থেৰ জাতি, অত্থি জরা, অত্থি মরণং, সন্তি সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সুপাযাসা; যেসাহং দিট্ঠেৰ ধম্মে নিঘাতং পঞ্ঞপেমি. ‘তং জীৰং তং সরীর’ন্তি, মালুক্যপুত্ত, দিট্ঠিযা সতি ব্রহ্মচরিযৰাসো অভৰিস্সাতি, এৰং ‘নো অঞ্ঞং জীৰং অঞ্ঞং সরীর’ন্তি, মালুক্যপুত্ত, দিট্ঠিযা সতি ব্রহ্মচরিযৰাসো অভৰিস্সাতি, এৰম্পি ‘নো তং জীৰং তং সরীর’ন্তি ৰা, মালুক্যপুত্ত, দিট্ঠিযা সতি, ‘অঞ্ঞং জীৰং অঞ্ঞং সরীর’ন্তি ৰা দিট্ঠিযা সতি অত্থেৰ জাতি…পে… নিঘাতং পঞ্ঞপেমি. ‘হোতি তথাগতো পরং মরণা’তি, মালুক্যপুত্ত, দিট্ঠিযা সতি ব্রহ্মচরিযৰাসো অভৰিস্সাতি, এৰং ‘নো ন হোতি তথাগতো পরং মরণা’তি, মালুক্যপুত্ত, দিট্ঠিযা সতি ব্রহ্মচরিযৰাসো অভৰিস্সাতি, এৰম্পি ‘নো হোতি তথাগতো পরং মরণা’তি ৰা, মালুক্যপুত্ত, দিট্ঠিযা সতি, ‘ন হোতি তথাগতো পরং মরণা’তি ৰা দিট্ঠিযা সতি অত্থেৰ জাতি…পে… যেসাহং দিট্ঠেৰ ধম্মে নিঘাতং পঞ্ঞপেমি. ‘হোতি চ ন চ হোতি তথাগতো পরং মরণা’তি, মালুক্যপুত্ত, দিট্ঠিযা সতি ব্রহ্মচরিযৰাসো অভৰিস্সাতি, এৰং ‘নো নেৰ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পরং মরণা’তি, মালুক্যপুত্ত, দিট্ঠিযা সতি ব্রহ্মচরিযৰাসো অভৰিস্সাতি, এৰম্পি ‘নো হোতি চ ন চ হোতি তথাগতো পরং মরণা’তি, মালুক্যপুত্ত, দিট্ঠিযা সতি, ‘নেৰ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পরং মরণা’তি ৰা দিট্ঠিযা সতি অত্থেৰ জাতি…পে… যেসাহং দিট্ঠেৰ ধম্মে নিঘাতং পঞ্ঞপেমি.

১২৮. ‘‘তস্মাতিহ, মালুক্যপুত্ত, অব্যাকতঞ্চ মে অব্যাকততো ধারেথ; ব্যাকতঞ্চ মে ব্যাকততো ধারেথ. কিঞ্চ, মালুক্যপুত্ত, মযা অব্যাকতং? ‘সস্সতো লোকো’তি মালুক্যপুত্ত, মযা অব্যাকতং; ‘অসস্সতো লোকো’তি – মযা অব্যাকতং; ‘অন্তৰা লোকো’তি – মযা অব্যাকতং; ‘অনন্তৰা লোকো’তি – মযা অব্যাকতং; ‘তং জীৰং তং সরীর’ন্তি – মযা অব্যাকতং; ‘অঞ্ঞং জীৰং অঞ্ঞং সরীর’ন্তি – মযা অব্যাকতং; ‘হোতি তথাগতো পরং মরণা’তি – মযা অব্যাকতং; ‘ন হোতি তথাগতো পরং মরণা’তি – মযা অব্যাকতং; ‘হোতি চ ন চ হোতি তথাগতো পরং মরণা’তি – মযা অব্যাকতং; ‘নেৰ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পরং মরণা’তি – মযা অব্যাকতং. কস্মা চেতং, মালুক্যপুত্ত, মযা অব্যাকতং? ন হেতং, মালুক্যপুত্ত, অত্থসংহিতং ন আদিব্রহ্মচরিযকং ন [নেতং (সী.)] নিব্বিদায ন ৰিরাগায ন নিরোধায ন উপসমায ন অভিঞ্ঞায ন সম্বোধায ন নিব্বানায সংৰত্ততি. তস্মা তং মযা অব্যাকতং. কিঞ্চ, মালুক্যপুত্ত, মযা ব্যাকতং? ‘ইদং দুক্খ’ন্তি, মালুক্যপুত্ত, মযা ব্যাকতং; ‘অযং দুক্খসমুদযো’তি – মযা ব্যাকতং; ‘অযং দুক্খনিরোধো’তি – মযা ব্যাকতং; ‘অযং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা’তি – মযা ব্যাকতং. কস্মা চেতং, মালুক্যপুত্ত, মযা ব্যাকতং? এতঞ্হি, মালুক্যপুত্ত, অত্থসংহিতং এতং আদিব্রহ্মচরিযকং নিব্বিদায ৰিরাগায নিরোধায উপসমায অভিঞ্ঞায সম্বোধায নিব্বানায সংৰত্ততি. তস্মা তং মযা ব্যাকতং. তস্মাতিহ, মালুক্যপুত্ত, অব্যাকতঞ্চ মে অব্যাকততো ধারেথ; ব্যাকতঞ্চ মে ব্যাকততো ধারেথা’’তি.

ইদমৰোচ ভগৰা. অত্তমনো আযস্মা মালুক্যপুত্তো ভগৰতো ভাসিতং অভিনন্দীতি.

চূল়মালুক্যসুত্তং নিট্ঠিতং ততিযং.

৪. মহামালুক্যসুত্তং

১২৯. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. তত্র খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ভিক্খৰো’’তি. ‘‘ভদন্তে’’তি তে ভিক্খূ ভগৰতো পচ্চস্সোসুং. ভগৰা এতদৰোচ – ‘‘ধারেথ নো তুম্হে, ভিক্খৰে, মযা দেসিতানি পঞ্চোরম্ভাগিযানি সংযোজনানী’’তি?

এৰং ৰুত্তে, আযস্মা মালুক্যপুত্তো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘অহং খো, ভন্তে, ধারেমি ভগৰতা দেসিতানি পঞ্চোরম্ভাগিযানি সংযোজনানী’’তি. ‘‘যথা কথং পন ত্ৰং, মালুক্যপুত্ত, ধারেসি মযা দেসিতানি পঞ্চোরম্ভাগিযানি সংযোজনানী’’তি? ‘‘সক্কাযদিট্ঠিং খো অহং, ভন্তে, ভগৰতা ওরম্ভাগিযং সংযোজনং দেসিতং ধারেমি; ৰিচিকিচ্ছং খো অহং, ভন্তে, ভগৰতা ওরম্ভাগিযং সংযোজনং দেসিতং ধারেমি; সীলব্বতপরামাসং খো অহং, ভন্তে, ভগৰতা ওরম্ভাগিযং সংযোজনং দেসিতং ধারেমি; কামচ্ছন্দং খো অহং, ভন্তে, ভগৰতা ওরম্ভাগিযং সংযোজনং দেসিতং ধারেমি; ব্যাপাদং খো অহং, ভন্তে, ভগৰতা ওরম্ভাগিযং সংযোজনং দেসিতং ধারেমি. এৰং খো অহং, ভন্তে, ধারেমি ভগৰতা দেসিতানি পঞ্চোরম্ভাগিযানি সংযোজনানী’’তি.

‘‘কস্স খো নাম ত্ৰং, মালুক্যপুত্ত, ইমানি এৰং পঞ্চোরম্ভাগিযানি সংযোজনানি দেসিতানি ধারেসি? ননু, মালুক্যপুত্ত, অঞ্ঞতিত্থিযা পরিব্বাজকা ইমিনা তরুণূপমেন উপারম্ভেন উপারম্ভিস্সন্তি? দহরস্স হি, মালুক্যপুত্ত, কুমারস্স মন্দস্স উত্তানসেয্যকস্স সক্কাযোতিপি ন হোতি, কুতো পনস্স উপ্পজ্জিস্সতি সক্কাযদিট্ঠি? অনুসেত্ৰেৰস্স [অনুসেতি ত্ৰেৰস্স (সী. পী.)] সক্কাযদিট্ঠানুসযো. দহরস্স হি, মালুক্যপুত্ত, কুমারস্স মন্দস্স উত্তানসেয্যকস্স ধম্মাতিপি ন হোতি, কুতো পনস্স উপ্পজ্জিস্সতি ধম্মেসু ৰিচিকিচ্ছা? অনুসেত্ৰেৰস্স ৰিচিকিচ্ছানুসযো. দহরস্স হি, মালুক্যপুত্ত, কুমারস্স মন্দস্স উত্তানসেয্যকস্স সীলাতিপি ন হোতি, কুতো পনস্স উপ্পজ্জিস্সতি সীলেসু সীলব্বতপরামাসো? অনুসেত্ৰেৰস্স সীলব্বতপরামাসানুসযো. দহরস্স হি, মালুক্যপুত্ত, কুমারস্স মন্দস্স উত্তানসেয্যকস্স কামাতিপি ন হোতি, কুতো পনস্স উপ্পজ্জিস্সতি কামেসু কামচ্ছন্দো? অনুসেত্ৰেৰস্স কামরাগানুসযো. দহরস্স হি, মালুক্যপুত্ত, কুমারস্স মন্দস্স উত্তানসেয্যকস্স সত্তাতিপি ন হোতি, কুতো পনস্স উপ্পজ্জিস্সতি সত্তেসু ব্যাপাদো? অনুসেত্ৰেৰস্স ব্যাপাদানুসযো. ননু, মালুক্যপুত্ত, অঞ্ঞতিত্থিযা পরিব্বাজকা ইমিনা তরুণূপমেন উপারম্ভেন উপারম্ভিস্সন্তী’’তি? এৰং ৰুত্তে, আযস্মা আনন্দো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘এতস্স, ভগৰা, কালো, এতস্স, সুগত, কালো যং ভগৰা পঞ্চোরম্ভাগিযানি সংযোজনানি দেসেয্য. ভগৰতো সুত্ৰা ভিক্খূ ধারেস্সন্তী’’তি. ‘‘তেন হানন্দ, সুণাহি, সাধুকং মনসি করোহি; ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা আনন্দো ভগৰতো পচ্চস্সোসি. ভগৰা এতদৰোচ –

১৩০. ‘‘ইধানন্দ, অস্সুতৰা পুথুজ্জনো অরিযানং অদস্সাৰী অরিযধম্মস্স অকোৰিদো অরিযধম্মে অৰিনীতো, সপ্পুরিসানং অদস্সাৰী সপ্পুরিসধম্মস্স অকোৰিদো সপ্পুরিসধম্মে অৰিনীতো সক্কাযদিট্ঠিপরিযুট্ঠিতেন চেতসা ৰিহরতি সক্কাযদিট্ঠিপরেতেন; উপ্পন্নায চ সক্কাযদিট্ঠিযা নিস্সরণং যথাভূতং নপ্পজানাতি. তস্স সা সক্কাযদিট্ঠি থামগতা অপ্পটিৰিনীতা ওরম্ভাগিযং সংযোজনং. ৰিচিকিচ্ছাপরিযুট্ঠিতেন চেতসা ৰিহরতি ৰিচিকিচ্ছাপরেতেন; উপ্পন্নায চ ৰিচিকিচ্ছায নিস্সরণং যথাভূতং নপ্পজানাতি. তস্স সা ৰিচিকিচ্ছা থামগতা অপ্পটিৰিনীতা ওরম্ভাগিযং সংযোজনং. সীলব্বতপরামাসপরিযুট্ঠিতেন চেতসা ৰিহরতি সীলব্বতপরামাসপরেতেন; উপ্পন্নস্স চ সীলব্বতপরামাসস্স নিস্সরণং যথাভূতং নপ্পজানাতি. তস্স সো সীলব্বতপরামাসো থামগতো অপ্পটিৰিনীতো ওরম্ভাগিযং সংযোজনং. কামরাগপরিযুট্ঠিতেন চেতসা ৰিহরতি কামরাগপরেতেন; উপ্পন্নস্স চ কামরাগস্স নিস্সরণং যথাভূতং নপ্পজানাতি. তস্স সো কামরাগো থামগতো অপ্পটিৰিনীতো ওরম্ভাগিযং সংযোজনং. ব্যাপাদপরিযুট্ঠিতেন চেতসা ৰিহরতি ব্যাপাদপরেতেন; উপ্পন্নস্স চ ব্যাপাদস্স নিস্সরণং যথাভূতং নপ্পজানাতি. তস্স সো ব্যাপাদো থামগতো অপ্পটিৰিনীতো ওরম্ভাগিযং সংযোজনং.

১৩১. ‘‘সুতৰা চ খো, আনন্দ, অরিযসাৰকো অরিযানং দস্সাৰী অরিযধম্মস্স কোৰিদো অরিযধম্মে সুৰিনীতো, সপ্পুরিসানং দস্সাৰী সপ্পুরিসধম্মস্স কোৰিদো সপ্পুরিসধম্মে সুৰিনীতো ন সক্কাযদিট্ঠিপরিযুট্ঠিতেন চেতসা ৰিহরতি ন সক্কাযদিট্ঠিপরেতেন; উপ্পন্নায চ সক্কাযদিট্ঠিযা নিস্সরণং যথাভূতং পজানাতি. তস্স সা সক্কাযদিট্ঠি সানুসযা পহীযতি. ন ৰিচিকিচ্ছাপরিযুট্ঠিতেন চেতসা ৰিহরতি ন ৰিচিকিচ্ছাপরেতেন; উপ্পন্নায চ ৰিচিকিচ্ছায নিস্সরণং যথাভূতং পজানাতি. তস্স সা ৰিচিকিচ্ছা সানুসযা পহীযতি. ন সীলব্বতপরামাসপরিযুট্ঠিতেন চেতসা ৰিহরতি ন সীলব্বতপরামাসপরেতেন; উপ্পন্নস্স চ সীলব্বতপরামাসস্স নিস্সরণং যথাভূতং পজানাতি. তস্স সো সীলব্বতপরামাসো সানুসযো পহীযতি. ন কামরাগপরিযুট্ঠিতেন চেতসা ৰিহরতি ন কামরাগপরেতেন; উপ্পন্নস্স চ কামরাগস্স নিস্সরণং যথাভূতং পজানাতি. তস্স সো কামরাগো সানুসযো পহীযতি. ন ব্যাপাদপরিযুট্ঠিতেন চেতসা ৰিহরতি ন ব্যাপাদপরেতেন; উপ্পন্নস্স চ ব্যাপাদস্স নিস্সরণং যথাভূতং পজানাতি. তস্স সো ব্যাপাদো সানুসযো পহীযতি.

১৩২. ‘‘যো, আনন্দ, মগ্গো যা পটিপদা পঞ্চন্নং ওরম্ভাগিযানং সংযোজনানং পহানায তং মগ্গং তং পটিপদং অনাগম্ম পঞ্চোরম্ভাগিযানি সংযোজনানি ঞস্সতি ৰা দক্খতি ৰা পজহিস্সতি ৰাতি – নেতং ঠানং ৰিজ্জতি. সেয্যথাপি, আনন্দ, মহতো রুক্খস্স তিট্ঠতো সারৰতো তচং অচ্ছেত্ৰা ফেগ্গুং অচ্ছেত্ৰা সারচ্ছেদো ভৰিস্সতীতি – নেতং ঠানং ৰিজ্জতি; এৰমেৰ খো, আনন্দ, যো মগ্গো যা পটিপদা পঞ্চন্নং ওরম্ভাগিযানং সংযোজনানং পহানায তং মগ্গং তং পটিপদং অনাগম্ম পঞ্চোরম্ভাগিযানি সংযোজনানি ঞস্সতি ৰা দক্খতি ৰা পজহিস্সতি ৰাতি – নেতং ঠানং ৰিজ্জতি.

‘‘যো চ খো, আনন্দ, মগ্গো যা পটিপদা পঞ্চন্নং ওরম্ভাগিযানং সংযোজনানং পহানায তং মগ্গং তং পটিপদং আগম্ম পঞ্চোরম্ভাগিযানি সংযোজনানি ঞস্সতি ৰা দক্খতি ৰা পজহিস্সতি ৰাতি – ঠানমেতং ৰিজ্জতি. সেয্যথাপি, আনন্দ, মহতো রুক্খস্স তিট্ঠতো সারৰতো তচং ছেত্ৰা ফেগ্গুং ছেত্ৰা সারচ্ছেদো ভৰিস্সতীতি – ঠানমেতং ৰিজ্জতি; এৰমেৰ খো, আনন্দ, যো মগ্গো যা পটিপদা পঞ্চন্নং ওরম্ভাগিযানং সংযোজনানং পহানায তং মগ্গং তং পটিপদং আগম্ম পঞ্চোরম্ভাগিযানি সংযোজনানি ঞস্সতি ৰা দক্খতি ৰা পজহিস্সতি ৰাতি – ঠানমেতং ৰিজ্জতি. সেয্যথাপি, আনন্দ, গঙ্গা নদী পূরা উদকস্স সমতিত্তিকা কাকপেয্যা. অথ দুব্বলকো পুরিসো আগচ্ছেয্য – ‘অহং ইমিস্সা গঙ্গায নদিযা তিরিযং বাহায সোতং ছেত্ৰা সোত্থিনা পারং গচ্ছিস্সামী’তি [গচ্ছামীতি (সী. পী.)]; সো ন সক্কুণেয্য গঙ্গায নদিযা তিরিযং বাহায সোতং ছেত্ৰা সোত্থিনা পারং গন্তুং. এৰমেৰ খো, আনন্দ, যেসং কেসঞ্চি [যস্স কস্সচি (সব্বত্থ)] সক্কাযনিরোধায ধম্মে দেসিযমানে চিত্তং ন পক্খন্দতি নপ্পসীদতি ন সন্তিট্ঠতি ন ৰিমুচ্চতি; সেয্যথাপি সো দুব্বলকো পুরিসো এৰমেতে দট্ঠব্বা. সেয্যথাপি, আনন্দ, গঙ্গা নদী পূরা উদকস্স সমতিত্তিকা কাকপেয্যা. অথ বলৰা পুরিসো আগচ্ছেয্য – ‘অহং ইমিস্সা গঙ্গায নদিযা তিরিযং বাহায সোতং ছেত্ৰা সোত্থিনা পারং গচ্ছিস্সামী’তি; সো সক্কুণেয্য গঙ্গায নদিযা তিরিযং বাহায সোতং ছেত্ৰা সোত্থিনা পারং গন্তুং. এৰমেৰ খো, আনন্দ, যেসং কেসঞ্চি সক্কাযনিরোধায ধম্মে দেসিযমানে চিত্তং পক্খন্দতি পসীদতি সন্তিট্ঠতি ৰিমুচ্চতি; সেয্যথাপি সো বলৰা পুরিসো এৰমেতে দট্ঠব্বা.

১৩৩. ‘‘কতমো চানন্দ, মগ্গো, কতমা পটিপদা পঞ্চন্নং ওরম্ভাগিযানং সংযোজনানং পহানায? ইধানন্দ, ভিক্খু উপধিৰিৰেকা অকুসলানং ধম্মানং পহানা সব্বসো কাযদুট্ঠুল্লানং পটিপ্পস্সদ্ধিযা ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি ৰিৰিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি সৰিতক্কং সৰিচারং ৰিৰেকজং পীতিসুখং পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. সো যদেৰ তত্থ হোতি রূপগতং ৰেদনাগতং সঞ্ঞাগতং সঙ্খারগতং ৰিঞ্ঞাণগতং তে ধম্মে অনিচ্চতো দুক্খতো রোগতো গণ্ডতো সল্লতো অঘতো আবাধতো পরতো পলোকতো সুঞ্ঞতো অনত্ততো সমনুপস্সতি. সো তেহি ধম্মেহি চিত্তং পটিৰাপেতি [পটিপাপেতি (স্যা.), পতিট্ঠাপেতি (ক.)]. সো তেহি ধম্মেহি চিত্তং পটিৰাপেত্ৰা অমতায ধাতুযা চিত্তং উপসংহরতি – ‘এতং সন্তং এতং পণীতং যদিদং সব্বসঙ্খারসমথো সব্বূপধিপটিনিস্সগ্গো তণ্হাক্খযো ৰিরাগো নিরোধো নিব্বান’ন্তি. সো তত্থ ঠিতো আসৰানং খযং পাপুণাতি; নো চে আসৰানং খযং পাপুণাতি তেনেৰ ধম্মরাগেন তায ধম্মনন্দিযা পঞ্চন্নং ওরম্ভাগিযানং সংযোজনানং পরিক্খযা ওপপাতিকো হোতি, তত্থ পরিনিব্বাযী, অনাৰত্তিধম্মো তস্মা লোকা. অযম্পি খো, আনন্দ, মগ্গো অযং পটিপদা পঞ্চন্নং ওরম্ভাগিযানং সংযোজনানং পহানায.

‘‘পুন চপরং, আনন্দ, ভিক্খু ৰিতক্কৰিচারানং ৰূপসমা…পে… দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি… ততিযং ঝানং… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. সো যদেৰ তত্থ হোতি রূপগতং ৰেদনাগতং সঞ্ঞাগতং সঙ্খারগতং ৰিঞ্ঞাণগতং… অনাৰত্তিধম্মো তস্মা লোকা. অযম্পি খো, আনন্দ, মগ্গো অযং পটিপদা পঞ্চন্নং ওরম্ভাগিযানং সংযোজনানং পহানায.

‘‘পুন চপরং, আনন্দ, ভিক্খু সব্বসো রূপসঞ্ঞানং সমতিক্কমা পটিঘসঞ্ঞানং অত্থঙ্গমা নানত্তসঞ্ঞানং অমনসিকারা ‘অনন্তো আকাসো’তি আকাসানঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. সো যদেৰ তত্থ হোতি ৰেদনাগতং সঞ্ঞাগতং সঙ্খারগতং ৰিঞ্ঞাণগতং…পে… অনাৰত্তিধম্মো তস্মা লোকা. অযম্পি খো, আনন্দ, মগ্গো অযং পটিপদা পঞ্চন্নং ওরম্ভাগিযানং সংযোজনানং পহানায.

‘‘পুন চপরং, আনন্দ, ভিক্খু সব্বসো আকাসানঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম ‘অনন্তং ৰিঞ্ঞাণ’ন্তি ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. সো যদেৰ তত্থ হোতি ৰেদনাগতং সঞ্ঞাগতং সঙ্খারগতং ৰিঞ্ঞাণগতং…পে… অনাৰত্তিধম্মো তস্মা লোকা. অযম্পি খো, আনন্দ, মগ্গো অযং পটিপদা পঞ্চন্নং ওরম্ভাগিযানং সংযোজনানং পহানায.

‘‘পুন চপরং, আনন্দ, ভিক্খু সব্বসো ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম ‘নত্থি কিঞ্চী’তি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. সো যদেৰ তত্থ হোতি ৰেদনাগতং সঞ্ঞাগতং সঙ্খারগতং ৰিঞ্ঞাণগতং…পে… অনাৰত্তিধম্মো তস্মা লোকা. অযম্পি খো, আনন্দ, মগ্গো অযং পটিপদা পঞ্চন্নং ওরম্ভাগিযানং সংযোজনানং পহানাযা’’তি.

‘‘এসো চে, ভন্তে, মগ্গো এসা পটিপদা পঞ্চন্নং ওরম্ভাগিযানং সংযোজনানং পহানায, অথ কিঞ্চরহি ইধেকচ্চে ভিক্খূ চেতোৰিমুত্তিনো একচ্চে ভিক্খূ পঞ্ঞাৰিমুত্তিনো’’তি? ‘‘এত্থ খো পনেসাহং [এত্থ খো তেসাহং (সী. স্যা. কং. পী.)], আনন্দ, ইন্দ্রিযৰেমত্ততং ৰদামী’’তি.

ইদমৰোচ ভগৰা. অত্তমনো আযস্মা আনন্দো ভগৰতো ভাসিতং অভিনন্দীতি.

মহামালুক্যসুত্তং নিট্ঠিতং চতুত্থং.

৫. ভদ্দালিসুত্তং

১৩৪. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. তত্র খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ভিক্খৰো’’তি. ‘‘ভদন্তে’’তি তে ভিক্খূ ভগৰতো পচ্চস্সোসুং. ভগৰা এতদৰোচ – ‘‘অহং খো, ভিক্খৰে, একাসনভোজনং ভুঞ্জামি; একাসনভোজনং খো, অহং, ভিক্খৰে, ভুঞ্জমানো অপ্পাবাধতঞ্চ সঞ্জানামি অপ্পাতঙ্কতঞ্চ লহুট্ঠানঞ্চ বলঞ্চ ফাসুৰিহারঞ্চ. এথ, তুম্হেপি, ভিক্খৰে, একাসনভোজনং ভুঞ্জথ; একাসনভোজনং খো, ভিক্খৰে, তুম্হেপি ভুঞ্জমানা অপ্পাবাধতঞ্চ সঞ্জানিস্সথ অপ্পাতঙ্কতঞ্চ লহুট্ঠানঞ্চ বলঞ্চ ফাসুৰিহারঞ্চা’’তি. এৰং ৰুত্তে, আযস্মা ভদ্দালি ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘অহং খো, ভন্তে, ন উস্সহামি একাসনভোজনং ভুঞ্জিতুং; একাসনভোজনঞ্হি মে, ভন্তে, ভুঞ্জতো সিযা কুক্কুচ্চং, সিযা ৰিপ্পটিসারো’’তি. ‘‘তেন হি ত্ৰং, ভদ্দালি, যত্থ নিমন্তিতো অস্সসি তত্থ একদেসং ভুঞ্জিত্ৰা একদেসং নীহরিত্ৰাপি ভুঞ্জেয্যাসি. এৰম্পি খো ত্ৰং, ভদ্দালি, ভুঞ্জমানো একাসনো যাপেস্সসী’’তি [ভুঞ্জমানো যাপেস্সসীতি (সী. স্যা. কং. পী.)]. ‘‘এৰম্পি খো অহং, ভন্তে, ন উস্সহামি ভুঞ্জিতুং; এৰম্পি হি মে, ভন্তে, ভুঞ্জতো সিযা কুক্কুচ্চং, সিযা ৰিপ্পটিসারো’’তি. অথ খো আযস্মা ভদ্দালি ভগৰতা সিক্খাপদে পঞ্ঞাপিযমানে ভিক্খুসঙ্ঘে সিক্খং সমাদিযমানে অনুস্সাহং পৰেদেসি. অথ খো আযস্মা ভদ্দালি সব্বং তং তেমাসং ন ভগৰতো সম্মুখীভাৰং অদাসি, যথা তং সত্থুসাসনে সিক্খায অপরিপূরকারী.

১৩৫. তেন খো পন সমযেন সম্বহুলা ভিক্খূ ভগৰতো চীৰরকম্মং করোন্তি – নিট্ঠিতচীৰরো ভগৰা তেমাসচ্চযেন চারিকং পক্কমিস্সতীতি. অথ খো আযস্মা ভদ্দালি যেন তে ভিক্খূ তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা তেহি ভিক্খূহি সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সারণীযং ৰীতিসারেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো আযস্মন্তং ভদ্দালিং তে ভিক্খূ এতদৰোচুং – ‘‘ইদং খো, আৰুসো ভদ্দালি, ভগৰতো চীৰরকম্মং করীযতি [করণীযং (ক.)]. নিট্ঠিতচীৰরো ভগৰা তেমাসচ্চযেন চারিকং পক্কমিস্সতি. ইঙ্ঘাৰুসো ভদ্দালি, এতং দোসকং সাধুকং মনসি করোহি, মা তে পচ্ছা দুক্করতরং অহোসী’’তি. ‘‘এৰমাৰুসো’’তি খো আযস্মা ভদ্দালি তেসং ভিক্খূনং পটিস্সুত্ৰা যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা ভদ্দালি ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘অচ্চযো মং, ভন্তে, অচ্চগমা যথাবালং যথামূল়্হং যথাঅকুসলং, যোহং ভগৰতা সিক্খাপদে পঞ্ঞাপিযমানে ভিক্খুসঙ্ঘে সিক্খং সমাদিযমানে অনুস্সাহং পৰেদেসিং. তস্স মে, ভন্তে, ভগৰা অচ্চযং অচ্চযতো পটিগ্গণ্হাতু আযতিং সংৰরাযা’’তি.

‘‘তগ্ঘ ত্ৰং, ভদ্দালি, অচ্চযো অচ্চগমা যথাবালং যথামূল়্হং যথাঅকুসলং, যং ত্ৰং মযা সিক্খাপদে পঞ্ঞাপিযমানে ভিক্খুসঙ্ঘে সিক্খং সমাদিযমানে অনুস্সাহং পৰেদেসি. সমযোপি খো তে, ভদ্দালি, অপ্পটিৰিদ্ধো অহোসি – ‘ভগৰা খো সাৰত্থিযং ৰিহরতি, ভগৰাপি মং জানিস্সতি – ভদ্দালি নাম ভিক্খু সত্থুসাসনে সিক্খায অপরিপূরকারী’তি. অযম্পি খো তে, ভদ্দালি, সমযো অপ্পটিৰিদ্ধো অহোসি. সমযোপি খো তে, ভদ্দালি, অপ্পটিৰিদ্ধো অহোসি – ‘সম্বহুলা খো ভিক্খু সাৰত্থিযং ৰস্সং উপগতা, তেপি মং জানিস্সন্তি – ভদ্দালি নাম ভিক্খু সত্থুসাসনে সিক্খায অপরিপূরকারী’তি. অযম্পি খো তে, ভদ্দালি, সমযো অপ্পটিৰিদ্ধো অহোসি. সমযোপি খো তে, ভদ্দালি, অপ্পটিৰিদ্ধো অহোসি – ‘সম্বহুলা খো ভিক্খুনিযো সাৰত্থিযং ৰস্সং উপগতা, তাপি মং জানিস্সন্তি – ভদ্দালি নাম ভিক্খু সত্থুসাসনে সিক্খায অপরিপূরকারী’তি. অযম্পি খো তে, ভদ্দালি, সমযো অপ্পটিৰিদ্ধো অহোসি. সমযোপি খো তে, ভদ্দালি, অপ্পটিৰিদ্ধো অহোসি – ‘সম্বহুলা খো উপাসকা সাৰত্থিযং পটিৰসন্তি, তেপি মং জানিস্সন্তি – ভদ্দালি নাম ভিক্খু সত্থুসাসনে সিক্খায অপরিপূরকারী’তি. অযম্পি খো তে, ভদ্দালি, সমযো অপ্পটিৰিদ্ধো অহোসি. সমযোপি খো তে, ভদ্দালি, অপ্পটিৰিদ্ধো অহোসি – ‘সম্বহুলা খো উপাসিকা সাৰত্থিযং পটিৰসন্তি, তাপি মং জানিস্সন্তি – ভদ্দালি নাম ভিক্খু সত্থুসাসনে সিক্খায অপরিপূরকারী’তি. অযম্পি খো তে, ভদ্দালি, সমযো অপ্পটিৰিদ্ধো অহোসি. সমযোপি খো তে, ভদ্দালি, অপ্পটিৰিদ্ধো অহোসি – ‘সম্বহুলা খো নানাতিত্থিযা সমণব্রাহ্মণা সাৰত্থিযং ৰস্সং উপগতা, তেপি মং জানিস্সন্তি – ভদ্দালি নাম ভিক্খু সমণস্স গোতমস্স সাৰকো থেরঞ্ঞতরো ভিক্খু সাসনে সিক্খায অপরিপূরকারী’তি. অযম্পি খো তে, ভদ্দালি, সমযো অপ্পটিৰিদ্ধো অহোসী’’তি.

‘‘অচ্চযো মং, ভন্তে, অচ্চগমা যথাবালং যথামূল়্হং যথাঅকুসলং, যোহং ভগৰতা সিক্খাপদে পঞ্ঞাপিযমানে ভিক্খুসঙ্ঘে সিক্খং সমাদিযমানে অনুস্সাহং পৰেদেসিং. তস্স মে, ভন্তে, ভগৰা অচ্চযং অচ্চযতো পটিগ্গণ্হাতু আযতিং সংৰরাযা’’তি. ‘‘তগ্ঘ ত্ৰং, ভদ্দালি, অচ্চযো অচ্চগমা যথাবালং যথামূল়্হং যথাঅকুসলং, যং ত্ৰং মযা সিক্খাপদে পঞ্ঞাপিযমানে ভিক্খুসঙ্ঘে সিক্খং সমাদিযমানে অনুস্সাহং পৰেদেসি’’.

১৩৬. ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, ভদ্দালি, ইধস্স ভিক্খু উভতোভাগৰিমুত্তো, তমহং এৰং ৰদেয্যং – ‘এহি মে ত্ৰং, ভিক্খু, পঙ্কে সঙ্কমো হোহী’তি, অপি নু খো সো সঙ্কমেয্য ৰা অঞ্ঞেন ৰা কাযং সন্নামেয্য, ‘নো’তি ৰা ৰদেয্যা’’তি?

‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.

‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, ভদ্দালি, ইধস্স ভিক্খু পঞ্ঞাৰিমুত্তো… কাযসক্খি… দিট্ঠিপ্পত্তো… সদ্ধাৰিমুত্তো… ধম্মানুসারী… সদ্ধানুসারী, তমহং এৰং ৰদেয্যং – ‘এহি মে ত্ৰং, ভিক্খু, পঙ্কে সঙ্কমো হোহী’তি, অপি নু খো সো সঙ্কমেয্য ৰা অঞ্ঞেন ৰা কাযং সন্নামেয্য, ‘নো’তি ৰা ৰদেয্যা’’তি?

‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.

‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, ভদ্দালি, অপি নু ত্ৰং, ভদ্দালি, তস্মিং সমযে উভতোভাগৰিমুত্তো ৰা হোসি পঞ্ঞাৰিমুত্তো ৰা কাযসক্খি ৰা দিট্ঠিপ্পত্তো ৰা সদ্ধাৰিমুত্তো ৰা ধম্মানুসারী ৰা সদ্ধানুসারী ৰা’’তি?

‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.

‘‘ননু ত্ৰং, ভদ্দালি, তস্মিং সমযে রিত্তো তুচ্ছো অপরদ্ধো’’তি?

‘‘এৰং, ভন্তে. অচ্চযো মং, ভন্তে, অচ্চগমা যথাবালং যথামূল়্হং যথাঅকুসলং, যোহং ভগৰতা সিক্খাপদে পঞ্ঞাপিযমানে ভিক্খুসঙ্ঘে সিক্খং সমাদিযমানে অনুস্সাহং পৰেদেসিং. তস্স মে, ভন্তে, ভগৰা অচ্চযং অচ্চযতো পটিগ্গণ্হাতু আযতিং সংৰরাযা’’তি. ‘‘তগ্ঘ ত্ৰং, ভদ্দালি, অচ্চযো অচ্চগমা যথাবালং যথামূল়্হং যথাঅকুসলং, যং ত্ৰং মযা সিক্খাপদে পঞ্ঞাপিযমানে ভিক্খুসঙ্ঘে সিক্খং সমাদিযমানে অনুস্সাহং পৰেদেসি. যতো চ খো ত্ৰং, ভদ্দালি, অচ্চযং অচ্চযতো দিস্ৰা যথাধম্মং পটিকরোসি, তং তে মযং পটিগ্গণ্হাম. ৰুদ্ধিহেসা, ভদ্দালি, অরিযস্স ৰিনযে যো অচ্চযং অচ্চযতো দিস্ৰা যথাধম্মং পটিকরোতি, আযতিং সংৰরং আপজ্জতি’’.

১৩৭. ‘‘ইধ, ভদ্দালি, একচ্চো ভিক্খু সত্থুসাসনে সিক্খায অপরিপূরকারী হোতি. তস্স এৰং হোতি – ‘যংনূনাহং ৰিৰিত্তং সেনাসনং ভজেয্যং অরঞ্ঞং রুক্খমূলং পব্বতং কন্দরং গিরিগুহং সুসানং ৰনপত্থং অব্ভোকাসং পলালপুঞ্জং. অপ্পেৰ নামাহং উত্তরি [উত্তরিং (সী. স্যা. কং. পী.)] মনুস্সধম্মা অলমরিযঞাণদস্সনৰিসেসং সচ্ছিকরেয্য’ন্তি. সো ৰিৰিত্তং সেনাসনং ভজতি অরঞ্ঞং রুক্খমূলং পব্বতং কন্দরং গিরিগুহং সুসানং ৰনপত্থং অব্ভোকাসং পলালপুঞ্জং. তস্স তথাৰূপকট্ঠস্স ৰিহরতো সত্থাপি উপৰদতি, অনুৰিচ্চপি ৰিঞ্ঞূ সব্রহ্মচারী উপৰদন্তি, দেৰতাপি উপৰদন্তি, অত্তাপি অত্তানং উপৰদতি. সো সত্থারাপি উপৰদিতো, অনুৰিচ্চপি ৰিঞ্ঞূহি সব্রহ্মচারীহি উপৰদিতো, দেৰতাহিপি উপৰদিতো, অত্তনাপি অত্তানং উপৰদিতো ন উত্তরি মনুস্সধম্মা অলমরিযঞাণদস্সনৰিসেসং সচ্ছিকরোতি. তং কিস্স হেতু? এৰঞ্হি তং, ভদ্দালি, হোতি যথা তং সত্থুসাসনে সিক্খায অপরিপূরকারিস্স.

১৩৮. ‘‘ইধ পন, ভদ্দালি, একচ্চো ভিক্খু সত্থুসাসনে সিক্খায পরিপূরকারী হোতি. তস্স এৰং হোতি – ‘যংনূনাহং ৰিৰিত্তং সেনাসনং ভজেয্যং অরঞ্ঞং রুক্খমূলং পব্বতং কন্দরং গিরিগুহং সুসানং ৰনপত্থং অব্ভোকাসং পলালপুঞ্জং. অপ্পেৰ নামাহং উত্তরি মনুস্সধম্মা অলমরিযঞাণদস্সনৰিসেসং সচ্ছিকরেয্য’ন্তি. সো ৰিৰিত্তং সেনাসনং ভজতি অরঞ্ঞং রুক্খমূলং পব্বতং কন্দরং গিরিগুহং সুসানং ৰনপত্থং অব্ভোকাসং পলালপুঞ্জং. তস্স তথাৰূপকট্ঠস্স ৰিহরতো সত্থাপি ন উপৰদতি, অনুৰিচ্চপি ৰিঞ্ঞূ সব্রহ্মচারী ন উপৰদন্তি, দেৰতাপি ন উপৰদন্তি, অত্তাপি অত্তানং ন উপৰদতি. সো সত্থারাপি অনুপৰদিতো, অনুৰিচ্চপি ৰিঞ্ঞূহি সব্রহ্মচারীহি অনুপৰদিতো, দেৰতাহিপি অনুপৰদিতো, অত্তনাপি অত্তানং অনুপৰদিতো উত্তরি মনুস্সধম্মা অলমরিযঞাণদস্সনৰিসেসং সচ্ছিকরোতি. সো ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি ৰিৰিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি সৰিতক্কং সৰিচারং ৰিৰেকজং পীতিসুখং পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. তং কিস্স হেতু? এৰঞ্হি তং, ভদ্দালি, হোতি যথা তং সত্থুসাসনে সিক্খায পরিপূরকারিস্স.

১৩৯. ‘‘পুন চপরং, ভদ্দালি, ভিক্খু ৰিতক্কৰিচারানং ৰূপসমা অজ্ঝত্তং সম্পসাদনং চেতসো একোদিভাৰং অৰিতক্কং অৰিচারং সমাধিজং পীতিসুখং দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. তং কিস্স হেতু? এৰঞ্হি তং, ভদ্দালি, হোতি যথা তং সত্থুসাসনে সিক্খায পরিপূরকারিস্স.

‘‘পুন চপরং, ভদ্দালি, ভিক্খু পীতিযা চ ৰিরাগা উপেক্খকো চ ৰিহরতি, সতো চ সম্পজানো সুখঞ্চ কাযেন পটিসংৰেদেতি, যং তং অরিযা আচিক্খন্তি – ‘উপেক্খকো সতিমা সুখৰিহারী’তি ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. তং কিস্স হেতু? এৰঞ্হি তং, ভদ্দালি, হোতি যথা তং সত্থুসাসনে সিক্খায পরিপূরকারিস্স.

‘‘পুন চপরং, ভদ্দালি, ভিক্খু সুখস্স চ পহানা দুক্খস্স চ পহানা পুব্বেৰ সোমনস্সদোমনস্সানং অত্থঙ্গমা অদুক্খমসুখং উপেক্খাসতিপারিসুদ্ধিং চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. তং কিস্স হেতু? এৰঞ্হি তং, ভদ্দালি, হোতি যথা তং সত্থুসাসনে সিক্খায পরিপূরকারিস্স.

‘‘সো এৰং সমাহিতে চিত্তে পরিসুদ্ধে পরিযোদাতে অনঙ্গণে ৰিগতূপক্কিলেসে মুদুভূতে কম্মনিযে ঠিতে আনেঞ্জপ্পত্তে পুব্বেনিৰাসানুস্সতিঞাণায চিত্তং অভিনিন্নামেতি. সো অনেকৰিহিতং পুব্বেনিৰাসং অনুস্সরতি, সেয্যথিদং – একম্পি জাতিং দ্ৰেপি জাতিযো…পে… ইতি সাকারং সউদ্দেসং অনেকৰিহিতং পুব্বেনিৰাসং অনুস্সরতি. তং কিস্স হেতু? এৰঞ্হি তং, ভদ্দালি, হোতি যথা তং সত্থুসাসনে সিক্খায পরিপূরকারিস্স.

‘‘সো এৰং সমাহিতে চিত্তে পরিসুদ্ধে পরিযোদাতে অনঙ্গণে ৰিগতূপক্কিলেসে মুদুভূতে কম্মনিযে ঠিতে আনেঞ্জপ্পত্তে সত্তানং চুতূপপাতঞাণায চিত্তং অভিনিন্নামেতি. সো দিব্বেন চক্খুনা ৰিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন সত্তে পস্সতি চৰমানে উপপজ্জমানে হীনে পণীতে সুৰণ্ণে দুব্বণ্ণে সুগতে দুগ্গতে যথাকম্মূপগে সত্তে পজানাতি – ‘ইমে ৰত ভোন্তো সত্তা কাযদুচ্চরিতেন সমন্নাগতা…পে… ৰিনিপাতং নিরযং উপপন্না; ইমে ৰা পন ভোন্তো সত্তা কাযসুচরিতেন সমন্নাগতা…পে… সুগতিং সগ্গং লোকং উপপন্না’তি ইতি দিব্বেন চক্খুনা ৰিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন…পে… যথাকম্মূপগে সত্তে পজানাতি. তং কিস্স হেতু? এৰঞ্হি তং, ভদ্দালি, হোতি যথা তং সত্থুসাসনে সিক্খায পরিপূরকারিস্স.

‘‘সো এৰং সমাহিতে চিত্তে পরিসুদ্ধে পরিযোদাতে অনঙ্গণে ৰিগতূপক্কিলেসে মুদুভূতে কম্মনিযে ঠিতে আনেঞ্জপ্পত্তে আসৰানং খযঞাণায চিত্তং অভিনিন্নামেতি. সো ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যথাভূতং পজানাতি, ‘অযং দুক্খসমুদযো’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘অযং দুক্খনিরোধো’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘অযং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা’তি যথাভূতং পজানাতি; ‘ইমে আসৰা’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘অযং আসৰসমুদযো’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘অযং আসৰনিরোধো’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘অযং আসৰনিরোধগামিনী পটিপদা’তি যথাভূতং পজানাতি. তস্স এৰং জানতো এৰং পস্সতো কামাসৰাপি চিত্তং ৰিমুচ্চতি, ভৰাসৰাপি চিত্তং ৰিমুচ্চতি, অৰিজ্জাসৰাপি চিত্তং ৰিমুচ্চতি. ৰিমুত্তস্মিং ৰিমুত্তমিতি ঞাণং হোতি. ‘খীণা জাতি, ৰুসিতং ব্রহ্মচরিযং, কতং করণীযং, নাপরং ইত্থত্তাযা’তি পজানাতি. তং কিস্স হেতু? এৰঞ্হি তং, ভদ্দালি, হোতি যথা তং সত্থুসাসনে সিক্খায পরিপূরকারিস্সা’’তি.

১৪০. এৰং ৰুত্তে, আযস্মা ভদ্দালি ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘কো নু খো, ভন্তে, হেতু, কো পচ্চযো যেন মিধেকচ্চং ভিক্খুং পসয্হ পসয্হ [পৰয্হ পৰয্হ (সী. স্যা. কং. পী.)] কারণং করোন্তি? কো পন, ভন্তে, হেতু, কো পচ্চযো যেন মিধেকচ্চং ভিক্খুং নো তথা পসয্হ পসয্হ কারণং করোন্তী’’তি? ‘‘ইধ, ভদ্দালি, একচ্চো ভিক্খু অভিণ্হাপত্তিকো হোতি আপত্তিবহুলো. সো ভিক্খূহি ৰুচ্চমানো অঞ্ঞেনঞ্ঞং পটিচরতি, বহিদ্ধা কথং অপনামেতি, কোপঞ্চ দোসঞ্চ অপ্পচ্চযঞ্চ পাতুকরোতি, ন সম্মা ৰত্ততি, ন লোমং পাতেতি, ন নেত্থারং ৰত্ততি, ‘যেন সঙ্ঘো অত্তমনো হোতি তং করোমী’তি নাহ. তত্র, ভদ্দালি, ভিক্খূনং এৰং হোতি – অযং খো, আৰুসো, ভিক্খু অভিণ্হাপত্তিকো আপত্তিবহুলো. সো ভিক্খূহি ৰুচ্চমানো অঞ্ঞেনঞ্ঞং পটিচরতি, বহিদ্ধা কথং অপনামেতি, কোপঞ্চ দোসঞ্চ অপ্পচ্চযঞ্চ পাতুকরোতি, ন সম্মা ৰত্ততি, ন লোমং পাতেতি, ন নেত্থারং ৰত্ততি, ‘যেন সঙ্ঘো অত্তমনো হোতি তং করোমী’তি নাহ. সাধু ৰতাযস্মন্তো ইমস্স ভিক্খুনো তথা তথা উপপরিক্খথ যথাস্সিদং [যথযিদং (স্যা. কং. ক.)] অধিকরণং ন খিপ্পমেৰ ৰূপসমেয্যাতি. তস্স খো এৰং, ভদ্দালি, ভিক্খুনো ভিক্খূ তথা তথা উপপরিক্খন্তি যথাস্সিদং অধিকরণং ন খিপ্পমেৰ ৰূপসম্মতি.

১৪১. ‘‘ইধ পন, ভদ্দালি, একচ্চো ভিক্খু অভিণ্হাপত্তিকো হোতি আপত্তিবহুলো. সো ভিক্খূহি ৰুচ্চমানো নাঞ্ঞেনঞ্ঞং পটিচরতি, বহিদ্ধা কথং ন অপনামেতি, ন কোপঞ্চ দোসঞ্চ অপ্পচ্চযঞ্চ পাতুকরোতি, সম্মা ৰত্ততি, লোমং পাতেতি, নেত্থারং ৰত্ততি, ‘যেন সঙ্ঘো অত্তমনো হোতি তং করোমী’তি আহ. তত্র, ভদ্দালি, ভিক্খূনং এৰং হোতি – অযং খো, আৰুসো, ভিক্খু অভিণ্হাপত্তিকো আপত্তিবহুলো. সো ভিক্খূহি ৰুচ্চমানো নাঞ্ঞেনঞ্ঞং পটিচরতি, বহিদ্ধা কথং ন অপনামেতি, ন কোপঞ্চ দোসঞ্চ অপ্পচ্চযঞ্চ পাতুকরোতি, সম্মা ৰত্ততি, লোমং পাতেতি, নেত্থারং ৰত্ততি, ‘যেন সঙ্ঘো অত্তমনো হোতি তং করোমী’তি আহ. সাধু ৰতাযস্মন্তো, ইমস্স ভিক্খুনো তথা তথা উপপরিক্খথ যথাস্সিদং অধিকরণং খিপ্পমেৰ ৰূপসমেয্যাতি. তস্স খো এৰং, ভদ্দালি, ভিক্খুনো ভিক্খূ তথা তথা উপপরিক্খন্তি যথাস্সিদং অধিকরণং খিপ্পমেৰ ৰূপসম্মতি.

১৪২. ‘‘ইধ, ভদ্দালি, একচ্চো ভিক্খু অধিচ্চাপত্তিকো হোতি অনাপত্তিবহুলো. সো ভিক্খূহি ৰুচ্চমানো অঞ্ঞেনঞ্ঞং পটিচরতি, বহিদ্ধা কথং অপনামেতি, কোপঞ্চ দোসঞ্চ অপ্পচ্চযঞ্চ পাতুকরোতি, ন সম্মা ৰত্ততি, ন লোমং পাতেতি, ন নেত্থারং ৰত্ততি, ‘যেন সঙ্ঘো অত্তমনো হোতি তং করোমী’তি নাহ. তত্র, ভদ্দালি, ভিক্খূনং এৰং হোতি – অযং খো, আৰুসো, ভিক্খু অধিচ্চাপত্তিকো অনাপত্তিবহুলো. সো ভিক্খূহি ৰুচ্চমানো অঞ্ঞেনঞ্ঞং পটিচরতি, বহিদ্ধা কথং অপনামেতি, কোপঞ্চ দোসঞ্চ অপ্পচ্চযঞ্চ পাতুকরোতি, ন সম্মা ৰত্ততি, ন লোমং পাতেতি, ন নেত্থারং ৰত্ততি, ‘যেন সঙ্ঘো অত্তমনো হোতি তং করোমী’তি নাহ. সাধু ৰতাযস্মন্তো, ইমস্স ভিক্খুনো তথা তথা উপপরিক্খথ যথাস্সিদং অধিকরণং ন খিপ্পমেৰ ৰূপসমেয্যাতি. তস্স খো এৰং, ভদ্দালি, ভিক্খুনো ভিক্খূ তথা তথা উপপরিক্খন্তি যথাস্সিদং অধিকরণং ন খিপ্পমেৰ ৰূপসম্মতি.

১৪৩. ‘‘ইধ পন, ভদ্দালি, একচ্চো ভিক্খু অধিচ্চাপত্তিকো হোতি অনাপত্তিবহুলো. সো ভিক্খূহি ৰুচ্চমানো নাঞ্ঞেনঞ্ঞং পটিচরতি, ন বহিদ্ধা কথং অপনামেতি, ন কোপঞ্চ দোসঞ্চ অপ্পচ্চযঞ্চ পাতুকরোতি, সম্মা ৰত্ততি, লোমং পাতেতি, নেত্থারং ৰত্ততি, ‘যেন সঙ্ঘো অত্তমনো হোতি তং করোমী’তি আহ. তত্র, ভদ্দালি, ভিক্খূনং এৰং হোতি – অযং খো, আৰুসো, ভিক্খু অধিচ্চাপত্তিকো অনাপত্তিবহুলো. সো ভিক্খূহি ৰুচ্চমানো নাঞ্ঞেনঞ্ঞং পটিচরতি, ন বহিদ্ধা কথং অপনামেতি, ন কোপঞ্চ দোসঞ্চ অপ্পচ্চযঞ্চ পাতুকরোতি, সম্মা ৰত্ততি, লোমং পাতেতি, নেত্থারং ৰত্ততি, ‘যেন সঙ্ঘো অত্তমনো হোতি তং করোমী’তি আহ. সাধু ৰতাযস্মন্তো, ইমস্স ভিক্খুনো তথা তথা উপপরিক্খথ যথাস্সিদং অধিকরণং খিপ্পমেৰ ৰূপসমেয্যাতি. তস্স খো এৰং, ভদ্দালি, ভিক্খুনো ভিক্খূ তথা তথা উপপরিক্খন্তি যথাস্সিদং অধিকরণং খিপ্পমেৰ ৰূপসম্মতি.

১৪৪. ‘‘ইধ, ভদ্দালি, একচ্চো ভিক্খু সদ্ধামত্তকেন ৰহতি পেমমত্তকেন. তত্র, ভদ্দালি, ভিক্খূনং এৰং হোতি – ‘অযং খো, আৰুসো, ভিক্খু সদ্ধামত্তকেন ৰহতি পেমমত্তকেন. সচে মযং ইমং ভিক্খুং পসয্হ পসয্হ কারণং করিস্সাম – মা যম্পিস্স তং সদ্ধামত্তকং পেমমত্তকং তম্হাপি পরিহাযী’তি. সেয্যথাপি, ভদ্দালি, পুরিসস্স একং চক্খুং, তস্স মিত্তামচ্চা ঞাতিসালোহিতা তং একং চক্খুং রক্খেয্যুং – ‘মা যম্পিস্স তং একং চক্খুং তম্হাপি পরিহাযী’তি; এৰমেৰ খো, ভদ্দালি, ইধেকচ্চো ভিক্খু সদ্ধামত্তকেন ৰহতি পেমমত্তকেন. তত্র, ভদ্দালি, ভিক্খূনং এৰং হোতি – ‘অযং খো, আৰুসো, ভিক্খু সদ্ধামত্তকেন ৰহতি পেমমত্তকেন. সচে মযং ইমং ভিক্খুং পসয্হ পসয্হ কারণং করিস্সাম – মা যম্পিস্স তং সদ্ধামত্তকং পেমমত্তকং তম্হাপি পরিহাযী’তি. অযং খো, ভদ্দালি, হেতু অযং পচ্চযো যেন মিধেকচ্চং ভিক্খুং পসয্হ পসয্হ কারণং করোন্তি. অযং পন, ভদ্দালি, হেতু অযং পচ্চযো, যেন মিধেকচ্চং ভিক্খুং নো তথা পসয্হ পসয্হ কারণং করোন্তী’’তি.

১৪৫. ‘‘‘কো নু খো, ভন্তে, হেতু, কো পচ্চযো যেন পুব্বে অপ্পতরানি চেৰ সিক্খাপদানি অহেসুং বহুতরা চ ভিক্খূ অঞ্ঞায সণ্ঠহিংসু? কো পন, ভন্তে, হেতু, কো পচ্চযো যেন এতরহি বহুতরানি চেৰ সিক্খাপদানি হোন্তি অপ্পতরা চ ভিক্খূ অঞ্ঞায সণ্ঠহন্তী’তি? ‘‘এৰমেতং, ভদ্দালি, হোতি সত্তেসু হাযমানেসু, সদ্ধম্মে অন্তরধাযমানে, বহুতরানি চেৰ সিক্খাপদানি হোন্তি অপ্পতরা চ ভিক্খূ অঞ্ঞায সণ্ঠহন্তীতি. ন তাৰ, ভদ্দালি, সত্থা সাৰকানং সিক্খাপদং পঞ্ঞাপেতি যাৰ ন ইধেকচ্চে আসৰট্ঠানীযা ধম্মা সঙ্ঘে পাতুভৰন্তি. যতো চ খো, ভদ্দালি, ইধেকচ্চে আসৰট্ঠানীযা ধম্মা সঙ্ঘে পাতুভৰন্তি, অথ সত্থা সাৰকানং সিক্খাপদং পঞ্ঞাপেতি তেসংযেৰ আসৰট্ঠানীযানং ধম্মানং পটিঘাতায. ন তাৰ, ভদ্দালি, ইধেকচ্চে আসৰট্ঠানীযা ধম্মা সঙ্ঘে পাতুভৰন্তি যাৰ ন সঙ্ঘো মহত্তং পত্তো হোতি. যতো চ খো, ভদ্দালি, সঙ্ঘো মহত্তং পত্তো হোতি, অথ ইধেকচ্চে আসৰট্ঠানীযা ধম্মা সঙ্ঘে পাতুভৰন্তি. অথ সত্থা সাৰকানং সিক্খাপদং পঞ্ঞাপেতি তেসংযেৰ আসৰট্ঠানীযানং ধম্মানং পটিঘাতায. ন তাৰ, ভদ্দালি, ইধেকচ্চে আসৰট্ঠানীযা ধম্মা সঙ্ঘে পাতুভৰন্তি যাৰ ন সঙ্ঘো লাভগ্গং পত্তো হোতি, যসগ্গং পত্তো হোতি, বাহুসচ্চং পত্তো হোতি, রত্তঞ্ঞুতং পত্তো হোতি. যতো চ খো, ভদ্দালি, সঙ্ঘো রত্তঞ্ঞুতং পত্তো হোতি, অথ ইধেকচ্চে আসৰট্ঠানীযা ধম্মা সঙ্ঘে পাতুভৰন্তি, অথ সত্থা সাৰকানং সিক্খাপদং পঞ্ঞাপেতি তেসংযেৰ আসৰট্ঠানীযানং ধম্মানং পটিঘাতায.

১৪৬. ‘‘অপ্পকা খো তুম্হে, ভদ্দালি, তেন সমযেন অহুৰত্থ যদা ৰো অহং আজানীযসুসূপমং ধম্মপরিযাযং দেসেসিং. তং সরসি [সরসি ত্ৰং (সী. পী.), সরসি তং (?)] ভদ্দালী’’তি?

‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.

‘‘তত্র, ভদ্দালি, কং হেতুং পচ্চেসী’’তি?

‘‘সো হি নূনাহং, ভন্তে, দীঘরত্তং সত্থুসাসনে সিক্খায অপরিপূরকারী অহোসি’’ন্তি.

‘‘ন খো, ভদ্দালি, এসেৰ হেতু, এস পচ্চযো. অপি চ মে ত্ৰং, ভদ্দালি, দীঘরত্তং চেতসা চেতোপরিচ্চ ৰিদিতো – ‘ন চাযং মোঘপুরিসো মযা ধম্মে দেসিযমানে অট্ঠিং কত্ৰা মনসি কত্ৰা সব্বচেতসো [সব্বং চেতসো (ক.)] সমন্নাহরিত্ৰা ওহিতসোতো ধম্মং সুণাতী’তি. অপি চ তে অহং, ভদ্দালি, আজানীযসুসূপমং ধম্মপরিযাযং দেসেস্সামি. তং সুণাহি, সাধুকং মনসি করোহি; ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা ভদ্দালি ভগৰতো পচ্চস্সোসি. ভগৰা এতদৰোচ –

১৪৭. ‘‘সেয্যথাপি, ভদ্দালি, দক্খো অস্সদমকো ভদ্রং অস্সাজানীযং লভিত্ৰা পঠমেনেৰ মুখাধানে কারণং কারেতি. তস্স মুখাধানে কারণং কারিযমানস্স হোন্তিযেৰ ৰিসূকাযিতানি ৰিসেৰিতানি ৰিপ্ফন্দিতানি কানিচি কানিচি, যথা তং অকারিতপুব্বং কারণং কারিযমানস্স. সো অভিণ্হকারণা অনুপুব্বকারণা তস্মিং ঠানে পরিনিব্বাযতি. যতো খো, ভদ্দালি, ভদ্রো অস্সাজানীযো অভিণ্হকারণা অনুপুব্বকারণা তস্মিং ঠানে পরিনিব্বুতো হোতি, তমেনং অস্সদমকো উত্তরি কারণং কারেতি যুগাধানে. তস্স যুগাধানে কারণং কারিযমানস্স হোন্তিযেৰ ৰিসূকাযিতানি ৰিসেৰিতানি ৰিপ্ফন্দিতানি কানিচি কানিচি, যথা তং অকারিতপুব্বং কারণং কারিযমানস্স. সো অভিণ্হকারণা অনুপুব্বকারণা তস্মিং ঠানে পরিনিব্বাযতি. যতো খো, ভদ্দালি, ভদ্রো অস্সাজানীযো অভিণ্হকারণা অনুপুব্বকারণা তস্মিং ঠানে পরিনিব্বুতো হোতি, তমেনং অস্সদমকো উত্তরি কারণং কারেতি অনুক্কমে মণ্ডলে খুরকাসে [খুরকাযে (সী. পী.)] ধাৰে দৰত্তে [রৰত্থে (সী. স্যা. কং. পী.)] রাজগুণে রাজৰংসে উত্তমে জৰে উত্তমে হযে উত্তমে সাখল্যে. তস্স উত্তমে জৰে উত্তমে হযে উত্তমে সাখল্যে কারণং কারিযমানস্স হোন্তিযেৰ ৰিসূকাযিতানি ৰিসেৰিতানি ৰিপ্ফন্দিতানি কানিচি কানিচি, যথা তং অকারিতপুব্বং কারণং কারিযমানস্স. সো অভিণ্হকারণা অনুপুব্বকারণা তস্মিং ঠানে পরিনিব্বাযতি. যতো খো, ভদ্দালি, ভদ্রো অস্সাজানীযো অভিণ্হকারণা অনুপুব্বকারণা তস্মিং ঠানে পরিনিব্বুতো হোতি, তমেনং অস্সদমকো উত্তরি ৰণ্ণিযঞ্চ পাণিযঞ্চ [ৰলিযঞ্চ (সী. পী.), বলিযঞ্চ (স্যা. কং.)] অনুপ্পৰেচ্ছতি. ইমেহি খো, ভদ্দালি, দসহঙ্গেহি সমন্নাগতো ভদ্রো অস্সাজানীযো রাজারহো হোতি রাজভোগ্গো রঞ্ঞো অঙ্গন্তেৰ সঙ্খ্যং গচ্ছতি.

‘‘এৰমেৰ খো, ভদ্দালি, দসহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু আহুনেয্যো হোতি পাহুনেয্যো দক্খিণেয্যো অঞ্জলিকরণীযো অনুত্তরং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্স. কতমেহি দসহি? ইধ, ভদ্দালি, ভিক্খু অসেখায সম্মাদিট্ঠিযা সমন্নাগতো হোতি, অসেখেন সম্মাসঙ্কপ্পেন সমন্নাগতো হোতি, অসেখায সম্মাৰাচায সমন্নাগতো হোতি, অসেখেন সম্মাকম্মন্তেন সমন্নাগতো হোতি, অসেখেন সম্মাআজীৰেন সমন্নাগতো হোতি, অসেখেন সম্মাৰাযামেন সমন্নাগতো হোতি, অসেখায সম্মাসতিযা সমন্নাগতো হোতি, অসেখেন সম্মাসমাধিনা সমন্নাগতো হোতি, অসেখেন সম্মাঞাণেন সমন্নাগতো হোতি, অসেখায সম্মাৰিমুত্তিযা সমন্নাগতো হোতি – ইমেহি খো, ভদ্দালি, দসহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু আহুনেয্যো হোতি পাহুনেয্যো দক্খিণেয্যো অঞ্জলিকরণীযো অনুত্তরং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্সা’’তি.

ইদমৰোচ ভগৰা. অত্তমনো আযস্মা ভদ্দালি ভগৰতো ভাসিতং অভিনন্দীতি.

ভদ্দালিসুত্তং নিট্ঠিতং পঞ্চমং.

৬. লটুকিকোপমসুত্তং

১৪৮. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা অঙ্গুত্তরাপেসু ৰিহরতি আপণং নাম অঙ্গুত্তরাপানং নিগমো. অথ খো ভগৰা পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায আপণং পিণ্ডায পাৰিসি. আপণে পিণ্ডায চরিত্ৰা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো যেনঞ্ঞতরো ৰনসণ্ডো তেনুপসঙ্কমি দিৰাৰিহারায. তং ৰনসণ্ডং অজ্ঝোগাহেত্ৰা অঞ্ঞতরস্মিং রুক্খমূলে দিৰাৰিহারং নিসীদি. আযস্মাপি খো উদাযী পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায আপণং পিণ্ডায পাৰিসি. আপণে পিণ্ডায চরিত্ৰা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো যেন সো ৰনসণ্ডো তেনুপসঙ্কমি দিৰাৰিহারায. তং ৰনসণ্ডং অজ্ঝোগাহেত্ৰা অঞ্ঞতরস্মিং রুক্খমূলে দিৰাৰিহারং নিসীদি. অথ খো আযস্মতো উদাযিস্স রহোগতস্স পটিসল্লীনস্স এৰং চেতসো পরিৰিতক্কো উদপাদি – ‘‘বহূনং [বহুন্নং (সী. স্যা. কং. পী.) এৰমীদিসে অৰিঞ্ঞাণকপ্পকরণে] ৰত নো ভগৰা দুক্খধম্মানং অপহত্তা, বহূনং ৰত নো ভগৰা সুখধম্মানং উপহত্তা; বহূনং ৰত নো ভগৰা অকুসলানং ধম্মানং অপহত্তা, বহূনং ৰত নো ভগৰা কুসলানং ধম্মানং উপহত্তা’’তি. অথ খো আযস্মা উদাযী সাযন্হসমযং পটিসল্লানা ৰুট্ঠিতো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি.

১৪৯. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা উদাযী ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘ইধ ময্হং, ভন্তে, রহোগতস্স পটিসল্লীনস্স এৰং চেতসো পরিৰিতক্কো উদপাদি – ‘বহূনং ৰত নো ভগৰা দুক্খধম্মানং অপহত্তা, বহূনং ৰত নো ভগৰা সুখধম্মানং উপহত্তা; বহূনং ৰত নো ভগৰা অকুসলানং ধম্মানং অপহত্তা, বহূনং ৰত নো ভগৰা কুসলানং ধম্মানং উপহত্তা’তি. মযঞ্হি, ভন্তে, পুব্বে সাযঞ্চেৰ ভুঞ্জাম পাতো চ দিৰা চ ৰিকালে. অহু খো সো, ভন্তে, সমযো যং ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘ইঙ্ঘ তুম্হে, ভিক্খৰে, এতং দিৰাৰিকালভোজনং পজহথা’তি. তস্স ময্হং, ভন্তে, অহুদেৰ অঞ্ঞথত্তং, অহুদেৰ [অহু (সী. পী.)] দোমনস্সং – ‘যম্পি নো সদ্ধা গহপতিকা দিৰা ৰিকালে পণীতং খাদনীযং ভোজনীযং দেন্তি তস্সপি নো ভগৰা পহানমাহ, তস্সপি নো সুগতো পটিনিস্সগ্গমাহা’তি. তে মযং, ভন্তে, ভগৰতি পেমঞ্চ গারৰঞ্চ হিরিঞ্চ ওত্তপ্পঞ্চ সম্পস্সমানা এৰং তং দিৰাৰিকালভোজনং পজহিম্হা. তে মযং, ভন্তে, সাযঞ্চেৰ ভুঞ্জাম পাতো চ. অহু খো সো, ভন্তে, সমযো যং ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘ইঙ্ঘ তুম্হে, ভিক্খৰে, এতং রত্তিংৰিকালভোজনং পজহথা’তি. তস্স ময্হং, ভন্তে, অহুদেৰ অঞ্ঞথত্তং অহুদেৰ দোমনস্সং – ‘যম্পি নো ইমেসং দ্ৰিন্নং ভত্তানং পণীতসঙ্খাততরং তস্সপি নো ভগৰা পহানমাহ, তস্সপি নো সুগতো পটিনিস্সগ্গমাহা’তি. ভূতপুব্বং, ভন্তে, অঞ্ঞতরো পুরিসো দিৰা সূপেয্যং লভিত্ৰা এৰমাহ – ‘হন্দ চ ইমং নিক্খিপথ, সাযং সব্বেৰ সমগ্গা ভুঞ্জিস্সামা’তি. যা কাচি, ভন্তে, সঙ্খতিযো সব্বা তা রত্তিং, অপ্পা দিৰা. তে মযং, ভন্তে, ভগৰতি পেমঞ্চ গারৰঞ্চ হিরিঞ্চ ওত্তপ্পঞ্চ সম্পস্সমানা এৰং তং রত্তিংৰিকালভোজনং পজহিম্হা. ভূতপুব্বং, ভন্তে, ভিক্খূ রত্তন্ধকারতিমিসাযং পিণ্ডায চরন্তা চন্দনিকম্পি পৰিসন্তি, ওলিগল্লেপি পপতন্তি, কণ্টকাৰাটম্পি [কণ্টকৰত্তম্পি (সী. পী.), কণ্টকরাজিম্পি (স্যা. কং.)] আরোহন্তি, সুত্তম্পি গাৰিং আরোহন্তি, মাণৰেহিপি সমাগচ্ছন্তি কতকম্মেহিপি অকতকম্মেহিপি, মাতুগামোপি তে [তেন (ক.)] অসদ্ধম্মেন নিমন্তেতি. ভূতপুব্বাহং, ভন্তে, রত্তন্ধকারতিমিসাযং পিণ্ডায চরামি. অদ্দসা খো মং, ভন্তে, অঞ্ঞতরা ইত্থী ৰিজ্জন্তরিকায ভাজনং ধোৰন্তী. দিস্ৰা মং ভীতা ৰিস্সরমকাসি – ‘অভুম্মে [অব্ভুম্মে (সী. পী.)] পিসাচো ৰত ম’ন্তি! এৰং ৰুত্তে, অহং, ভন্তে, তং ইত্থিং এতদৰোচং – ‘নাহং, ভগিনি, পিসাচো; ভিক্খু পিণ্ডায ঠিতো’তি. ‘ভিক্খুস্স আতুমারী, ভিক্খুস্স মাতুমারী [ঠিতো’তি. ভিক্খুস্স আতুমাতুমারী (ক.)]! ৰরং তে, ভিক্খু, তিণ্হেন গোৰিকন্তনেন কুচ্ছি পরিকন্তো, ন ত্ৰেৰ ৰরং যং [ন ত্ৰেৰ যা (সী. পী.)] রত্তন্ধকারতিমিসাযং কুচ্ছিহেতু পিণ্ডায চরসী’তি [চরসাতি (সী. পী.)]. তস্স ময্হং, ভন্তে, তদনুস্সরতো এৰং হোতি – ‘বহূনং ৰত নো ভগৰা দুক্খধম্মানং অপহত্তা, বহূনং ৰত নো ভগৰা সুখধম্মানং উপহত্তা; বহূনং ৰত নো ভগৰা অকুসলানং ধম্মানং অপহত্তা, বহূনং ৰত নো ভগৰা কুসলানং ধম্মানং উপহত্তা’’’তি.

১৫০. ‘‘এৰমেৰ পনুদাযি, ইধেকচ্চে মোঘপুরিসা ‘ইদং পজহথা’তি মযা ৰুচ্চমানা তে এৰমাহংসু – ‘কিং পনিমস্স অপ্পমত্তকস্স ওরমত্তকস্স অধিসল্লিখতেৰাযং সমণো’তি. তে তঞ্চেৰ নপ্পজহন্তি, মযি চ অপ্পচ্চযং উপট্ঠাপেন্তি. যে চ ভিক্খূ সিক্খাকামা তেসং তং, উদাযি, হোতি বলৰং বন্ধনং, দল়্হং বন্ধনং, থিরং বন্ধনং, অপূতিকং বন্ধনং, থূলো, কলিঙ্গরো – সেয্যথাপি, উদাযি, লটুকিকা সকুণিকা পূতিলতায বন্ধনেন বদ্ধা তত্থেৰ ৰধং ৰা বন্ধং ৰা মরণং ৰা আগমেতি. যো নু খো, উদাযি, এৰং ৰদেয্য – ‘যেন সা লটুকিকা সকুণিকা পূতিলতায বন্ধনেন বদ্ধা তত্থেৰ ৰধং ৰা বন্ধং ৰা মরণং ৰা আগমেতি, তঞ্হি তস্সা অবলং বন্ধনং, দুব্বলং বন্ধনং, পূতিকং বন্ধনং, অসারকং বন্ধন’ন্তি; সম্মা নু খো সো, উদাযি, ৰদমানো ৰদেয্যা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে. যেন সা, ভন্তে, লটুকিকা সকুণিকা পূতিলতায বন্ধনেন বদ্ধা তত্থেৰ ৰধং ৰা বন্ধং ৰা মরণং ৰা আগমেতি, তঞ্হি তস্সা বলৰং বন্ধনং, দল়্হং বন্ধনং, থিরং বন্ধনং অপূতিকং বন্ধনং, থূলো, কলিঙ্গরো’’তি. ‘‘এৰমেৰ খো, উদাযি, ইধেকচ্চে মোঘপুরিসা ‘ইদং পজহথা’তি মযা ৰুচ্চমানা তে এৰমাহংসু – ‘কিং পনিমস্স অপ্পমত্তকস্স ওরমত্তকস্স অধিসল্লিখতেৰাযং সমণো’তি? তে তঞ্চেৰ নপ্পজহন্তি, মযি চ অপ্পচ্চযং উপট্ঠাপেন্তি. যে চ ভিক্খূ সিক্খাকামা তেসং তং, উদাযি, হোতি বলৰং বন্ধনং, দল়্হং বন্ধনং, থিরং বন্ধনং, অপূতিকং বন্ধনং, থূলো, কলিঙ্গরো’’.

১৫১. ‘‘ইধ পনুদাযি, একচ্চে কুলপুত্তা ‘ইদং পজহথা’তি মযা ৰুচ্চমানা তে এৰমাহংসু – ‘কিং পনিমস্স অপ্পমত্তকস্স ওরমত্তকস্স পহাতব্বস্স যস্স নো ভগৰা পহানমাহ, যস্স নো সুগতো পটিনিস্সগ্গমাহা’তি? তে তঞ্চেৰ পজহন্তি, মযি চ ন অপ্পচ্চযং উপট্ঠাপেন্তি. যে চ ভিক্খূ সিক্খাকামা তে তং পহায অপ্পোস্সুক্কা পন্নলোমা পরদত্তৰুত্তা [পরদৰুত্তা (সী. স্যা. কং. পী.)] মিগভূতেন চেতসা ৰিহরন্তি. তেসং তং, উদাযি, হোতি অবলং বন্ধনং, দুব্বলং বন্ধনং, পূতিকং বন্ধনং, অসারকং বন্ধনং – সেয্যথাপি, উদাযি, রঞ্ঞো নাগো ঈসাদন্তো উরূল়্হৰা অভিজাতো সঙ্গামাৰচরো দল়্হেহি ৰরত্তেহি বন্ধনেহি বদ্ধো ঈসকংযেৰ কাযং সন্নামেত্ৰা তানি বন্ধনানি সংছিন্দিত্ৰা সংপদালেত্ৰা যেন কামং পক্কমতি. যো নু খো, উদাযি, এৰং ৰদেয্য – ‘যেহি সো রঞ্ঞো নাগো ঈসাদন্তো উরূল়্হৰা অভিজাতো সঙ্গামাৰচরো দল়্হেহি ৰরত্তেহি বন্ধনেহি বদ্ধো ঈসকংযেৰ কাযং সন্নামেত্ৰা তানি বন্ধনানি সংছিন্দিত্ৰা সংপদালেত্ৰা যেন কামং পক্কমতি, তঞ্হি তস্স বলৰং বন্ধনং, দল়্হং বন্ধনং, থিরং বন্ধনং, অপূতিকং বন্ধনং, থূলো, কলিঙ্গরো’তি; সম্মা নু খো সো, উদাযি, ৰদমানো ৰদেয্যা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে. যেহি সো, ভন্তে, রঞ্ঞো নাগো ঈসাদন্তো উরূল়্হৰা অভিজাতো সঙ্গামাৰচরো দল়্হেহি ৰরত্তেহি বন্ধনেহি বদ্ধো ঈসকংযেৰ কাযং সন্নামেত্ৰা তানি বন্ধনানি সংছিন্দিত্ৰা সংপদালেত্ৰা যেন কামং পক্কমতি, তঞ্হি তস্স অবলং বন্ধনং…পে… অসারকং বন্ধন’’ন্তি. ‘‘এৰমেৰ খো, উদাযি, ইধেকচ্চে কুলপুত্তা ‘ইদং পজহথা’তি মযা ৰুচ্চমানা তে এৰমাহংসু – ‘কিং পনিমস্স অপ্পমত্তকস্স ওরমত্তকস্স পহাতব্বস্স যস্স নো ভগৰা পহানমাহ, যস্স নো সুগতো পটিনিস্সগ্গমাহা’তি? তে তঞ্চেৰ পজহন্তি, মযি চ ন অপ্পচ্চযং উপট্ঠাপেন্তি. যে চ ভিক্খূ সিক্খাকামা তে তং পহায অপ্পোস্সুক্কা পন্নলোমা পরদত্তৰুত্তা মিগভূতেন চেতসা ৰিহরন্তি. তেসং তং, উদাযি, হোতি অবলং বন্ধনং, দুব্বলং বন্ধনং, পূতিকং বন্ধনং, অসারকং বন্ধনং’’.

১৫২. ‘‘সেয্যথাপি, উদাযি, পুরিসো দলিদ্দো অস্সকো অনাল়্হিযো; তস্স’স্স একং অগারকং ওলুগ্গৰিলুগ্গং কাকাতিদাযিং [কাকাতিডাযিং (?)] নপরমরূপং, একা খটোপিকা [কল়োপিকা (ক.)] ওলুগ্গৰিলুগ্গা নপরমরূপা, একিস্সা কুম্ভিযা ধঞ্ঞসমৰাপকং নপরমরূপং, একা জাযিকা নপরমরূপা. সো আরামগতং ভিক্খুং পস্সেয্য সুধোতহত্থপাদং মনুঞ্ঞং ভোজনং ভুত্তাৰিং সীতায ছাযায নিসিন্নং অধিচিত্তে যুত্তং. তস্স এৰমস্স – ‘সুখং ৰত, ভো, সামঞ্ঞং, আরোগ্যং ৰত, ভো, সামঞ্ঞং! সো ৰতস্সং [সো ৰতস্স (ক.)] যোহং কেসমস্সুং ওহারেত্ৰা কাসাযানি ৰত্থানি অচ্ছাদেত্ৰা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজেয্য’ন্তি. সো ন সক্কুণেয্য একং অগারকং ওলুগ্গৰিলুগ্গং কাকাতিদাযিং নপরমরূপং পহায, একং খটোপিকং ওলুগ্গৰিলুগ্গং নপরমরূপং পহায, একিস্সা কুম্ভিযা ধঞ্ঞসমৰাপকং নপরমরূপং পহায, একং জাযিকং নপরমরূপং পহায কেসমস্সুং ওহারেত্ৰা কাসাযানি ৰত্থানি অচ্ছাদেত্ৰা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিতুং. যো নু খো, উদাযি, এৰং ৰদেয্য – ‘যেহি সো পুরিসো বন্ধনেহি বদ্ধো ন সক্কোতি একং অগারকং ওলুগ্গৰিলুগ্গং কাকাতিদাযিং নপরমরূপং পহায, একং খটোপিকং ওলুগ্গৰিলুগ্গং নপরমরূপং পহায, একিস্সা কুম্ভিযা ধঞ্ঞসমৰাপকং নপরমরূপং পহায, একং জাযিকং নপরমরূপং পহায কেসমস্সুং ওহারেত্ৰা কাসাযানি ৰত্থানি অচ্ছাদেত্ৰা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিতুং; তঞ্হি তস্স অবলং বন্ধনং, দুব্বলং বন্ধনং, পূতিকং বন্ধনং, অসারকং বন্ধন’ন্তি; সম্মা নু খো সো, উদাযি, ৰদমানো ৰদেয্যা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে. যেহি সো, ভন্তে, পুরিসো বন্ধনেহি বদ্ধো, ন সক্কোতি একং অগারকং ওলুগ্গৰিলুগ্গং কাকাতিদাযিং নপরমরূপং পহায, একং খটোপিকং ওলুগ্গৰিলুগ্গং নপরমরূপং পহায, একিস্সা কুম্ভিযা ধঞ্ঞসমৰাপকং নপরমরূপং পহায, একং জাযিকং নপরমরূপং পহায কেসমস্সুং ওহারেত্ৰা কাসাযানি ৰত্থানি অচ্ছাদেত্ৰা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিতুং; তঞ্হি তস্স বলৰং বন্ধনং, দল়্হং বন্ধনং, থিরং বন্ধনং, অপূতিকং বন্ধনং, থূলো, কলিঙ্গরো’’তি. ‘‘এৰমেৰ খো, উদাযি, ইধেকচ্চে মোঘপুরিসা ‘ইদং পজহথা’তি মযা ৰুচ্চমানা তে এৰমাহংসু – ‘কিং পনিমস্স অপ্পমত্তকস্স ওরমত্তকস্স অধিসল্লিখতেৰাযং সমণো’তি? তে তঞ্চেৰ নপ্পজহন্তি, মযি চ অপ্পচ্চযং উপট্ঠাপেন্তি. যে চ ভিক্খূ সিক্খাকামা তেসং তং, উদাযি, হোতি বলৰং বন্ধনং, দল়্হং বন্ধনং, থিরং বন্ধনং, অপূতিকং বন্ধনং, থূলো, কলিঙ্গরো’’.

১৫৩. ‘‘সেয্যথাপি, উদাযি, গহপতি ৰা গহপতিপুত্তো ৰা অড্ঢো মহদ্ধনো মহাভোগো, নেকানং নিক্খগণানং চযো, নেকানং ধঞ্ঞগণানং চযো, নেকানং খেত্তগণানং চযো, নেকানং ৰত্থুগণানং চযো, নেকানং ভরিযগণানং চযো, নেকানং দাসগণানং চযো, নেকানং দাসিগণানং চযো; সো আরামগতং ভিক্খুং পস্সেয্য সুধোতহত্থপাদং মনুঞ্ঞং ভোজনং ভুত্তাৰিং সীতায ছাযায নিসিন্নং অধিচিত্তে যুত্তং. তস্স এৰমস্স – ‘সুখং ৰত, ভো, সামঞ্ঞং, আরোগ্যং ৰত, ভো, সামঞ্ঞং! সো ৰতস্সং যোহং কেসমস্সুং ওহারেত্ৰা কাসাযানি ৰত্থানি অচ্ছাদেত্ৰা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজেয্য’ন্তি. সো সক্কুণেয্য নেকানি নিক্খগণানি পহায, নেকানি ধঞ্ঞগণানি পহায, নেকানি খেত্তগণানি পহায, নেকানি ৰত্থুগণানি পহায, নেকানি ভরিযগণানি পহায, নেকানি দাসগণানি পহায, নেকানি দাসিগণানি পহায কেসমস্সুং ওহারেত্ৰা কাসাযানি ৰত্থানি অচ্ছাদেত্ৰা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিতুং. যো নু খো, উদাযি, এৰং ৰদেয্য – ‘যেহি সো গহপতি ৰা গহপতিপুত্তো ৰা বন্ধনেহি বদ্ধো, সক্কোতি নেকানি নিক্খগণানি পহায, নেকানি ধঞ্ঞগণানি পহায, নেকানি খেত্তগণানি পহায, নেকানি ৰত্থুগণানি পহায, নেকানি ভরিযগণানি পহায, নেকানি দাসগণানি পহায, নেকানি দাসিগণানি পহায কেসমস্সুং ওহারেত্ৰা কাসাযানি ৰত্থানি অচ্ছাদেত্ৰা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিতুং, তঞ্হি তস্স বলৰং বন্ধনং, দল়্হং বন্ধনং, থিরং বন্ধনং, অপূতিকং বন্ধনং, থূলো, কলিঙ্গরো’তি; সম্মা নু খো সো, উদাযি, ৰদমানো ৰদেয্যা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে. যেহি সো, ভন্তে, গহপতি ৰা গহপতিপুত্তো ৰা বন্ধনেহি বদ্ধো, সক্কোতি নেকানি নিক্খগণানি পহায, নেকানি ধঞ্ঞগণানি পহায, নেকানি খেত্তগণানি পহায, নেকানি ৰত্থুগণানি পহায, নেকানি ভরিযগণানি পহায, নেকানি দাসগণানি পহায, নেকানি দাসিগণানি পহায কেসমস্সুং ওহারেত্ৰা কাসাযানি ৰত্থানি অচ্ছাদেত্ৰা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিতুং; তঞ্হি তস্স অবলং বন্ধনং, দুব্বলং বন্ধনং, পূতিকং বন্ধনং, অসারকং বন্ধন’’ন্তি. ‘‘এৰমেৰ খো, উদাযি, ইধেকচ্চে কুলপুত্তা ‘ইদং পজহথা’তি মযা ৰুচ্চমানা তে এৰমাহংসু – ‘কিং পনিমস্স অপ্পমত্তকস্স ওরমত্তকস্স পহাতব্বস্স যস্স নো ভগৰা পহানমাহ যস্স, নো সুগতো পটিনিস্সগ্গমাহা’তি? তে তঞ্চেৰ পজহন্তি, মযি চ ন অপ্পচ্চযং উপট্ঠাপেন্তি. যে চ ভিক্খূ সিক্খাকামা তে তং পহায অপ্পোস্সুক্কা পন্নলোমা পরদত্তৰুত্তা মিগভূতেন চেতসা ৰিহরন্তি. তেসং তং, উদাযি, হোতি অবলং বন্ধনং, দুব্বলং বন্ধনং, পূতিকং বন্ধনং, অসারকং বন্ধনং’’.

১৫৪. ‘‘চত্তারোমে, উদাযি, পুগ্গলা সন্তো সংৰিজ্জমানা লোকস্মিং. কতমে চত্তারো? ইধুদাযি, একচ্চো পুগ্গলো উপধিপহানায পটিপন্নো হোতি উপধিপটিনিস্সগ্গায. তমেনং উপধিপহানায পটিপন্নং উপধিপটিনিস্সগ্গায উপধিপটিসংযুত্তা সরসঙ্কপ্পা সমুদাচরন্তি. সো তে অধিৰাসেতি, নপ্পজহতি, ন ৰিনোদেতি, ন ব্যন্তীকরোতি, ন অনভাৰং গমেতি. ইমং খো অহং, উদাযি, পুগ্গলং ‘সংযুত্তো’তি ৰদামি নো ‘ৰিসংযুত্তো’. তং কিস্স হেতু? ইন্দ্রিযৰেমত্ততা হি মে, উদাযি, ইমস্মিং পুগ্গলে ৰিদিতা.

‘‘ইধ পনুদাযি, একচ্চো পুগ্গলো উপধিপহানায পটিপন্নো হোতি উপধিপটিনিস্সগ্গায. তমেনং উপধিপহানায পটিপন্নং উপধিপটিনিস্সগ্গায উপধিপটিসংযুত্তা সরসঙ্কপ্পা সমুদাচরন্তি. সো তে নাধিৰাসেতি, পজহতি, ৰিনোদেতি, ব্যন্তীকরোতি, অনভাৰং গমেতি. ইমম্পি খো অহং, উদাযি, পুগ্গলং ‘সংযুত্তো’তি ৰদামি নো ‘ৰিসংযুত্তো’. তং কিস্স হেতু? ইন্দ্রিযৰেমত্ততা হি মে, উদাযি, ইমস্মিং পুগ্গলে ৰিদিতা.

‘‘ইধ পনুদাযি, একচ্চো পুগ্গলো উপধিপহানায পটিপন্নো হোতি উপধিপটিনিস্সগ্গায. তমেনং উপধিপহানায পটিপন্নং উপধিপটিনিস্সগ্গায কদাচি করহচি সতিসম্মোসা উপধিপটিসংযুত্তা সরসঙ্কপ্পা সমুদাচরন্তি; দন্ধো, উদাযি, সতুপ্পাদো. অথ খো নং খিপ্পমেৰ পজহতি, ৰিনোদেতি, ব্যন্তীকরোতি, অনভাৰং গমেতি. সেয্যথাপি, উদাযি, পুরিসো দিৰসংসন্তত্তে [দিৰসসন্তত্তে (সী. স্যা. কং. পী.)] অযোকটাহে দ্ৰে ৰা তীণি ৰা উদকফুসিতানি নিপাতেয্য; দন্ধো, উদাযি, উদকফুসিতানং নিপাতো. অথ খো নং খিপ্পমেৰ পরিক্খযং পরিযাদানং গচ্ছেয্য. এৰমেৰ খো, উদাযি, ইধেকচ্চো পুগ্গলো উপধিপহানায পটিপন্নো হোতি উপধিপটিনিস্সগ্গায. তমেনং উপধিপহানায পটিপন্নং উপধিপটিনিস্সগ্গায কদাচি করহচি সতিসম্মোসা উপধিপটিসংযুত্তা সরসঙ্কপ্পা সমুদাচরন্তি; দন্ধো, উদাযি, সতুপ্পাদো. অথ খো নং খিপ্পমেৰ পজহতি, ৰিনোদেতি, ব্যন্তীকরোতি, অনভাৰং গমেতি. ইমম্পি খো অহং, উদাযি, পুগ্গলং ‘সংযুত্তো’তি ৰদামি নো ‘ৰিসংযুত্তো’. তং কিস্স হেতু? ইন্দ্রিযৰেমত্ততা হি মে, উদাযি, ইমস্মিং পুগ্গলে ৰিদিতা.

‘‘ইধ পনুদাযি, একচ্চো পুগ্গলো ‘উপধি দুক্খস্স মূল’ন্তি – ইতি ৰিদিত্ৰা নিরুপধি হোতি, উপধিসঙ্খযে ৰিমুত্তো. ইমং খো অহং, উদাযি, পুগ্গলং ‘ৰিসংযুত্তো’তি ৰদামি নো ‘সংযুত্তো’তি. তং কিস্স হেতু? ইন্দ্রিযৰেমত্ততা হি মে, উদাযি, ইমস্মিং পুগ্গলে ৰিদিতা. ইমে খো, উদাযি, চত্তারো পুগ্গলা সন্তো সংৰিজ্জমানা লোকস্মিং.

১৫৫. ‘‘পঞ্চ খো ইমে, উদাযি, কামগুণা. কতমে পঞ্চ? চক্খুৰিঞ্ঞেয্যা রূপা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযরূপা কামূপসংহিতা রজনীযা, সোতৰিঞ্ঞেয্যা সদ্দা…পে… ঘানৰিঞ্ঞেয্যা গন্ধা… জিৰ্হাৰিঞ্ঞেয্যা রসা… কাযৰিঞ্ঞেয্যা ফোট্ঠব্বা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযরূপা কামূপসংহিতা রজনীযা. ইমে খো, উদাযি, পঞ্চ কামগুণা. যং খো, উদাযি, ইমে পঞ্চ কামগুণে পটিচ্চ উপ্পজ্জতি সুখং সোমনস্সং ইদং ৰুচ্চতি কামসুখং মিল়্হসুখং [মীল়্হসুখং (সী. পী.)] পুথুজ্জনসুখং অনরিযসুখং, ন সেৰিতব্বং, ন ভাৰেতব্বং, ন বহুলীকাতব্বং; ‘ভাযিতব্বং এতস্স সুখস্সা’তি ৰদামি.

১৫৬. ‘‘ইধুদাযি, ভিক্খু ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি, ৰিতক্কৰিচারানং ৰূপসমা… দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি, পীতিযা চ ৰিরাগা… ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি, সুখস্স চ পহানা… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. ইদং ৰুচ্চতি নেক্খম্মসুখং পৰিৰেকসুখং উপসমসুখং সম্বোধসুখং, আসেৰিতব্বং, ভাৰেতব্বং, বহুলীকাতব্বং; ‘ন ভাযিতব্বং এতস্স সুখস্সা’তি ৰদামি.

‘‘ইধুদাযি, ভিক্খু ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি; ইদং খো অহং, উদাযি, ইঞ্জিতস্মিং ৰদামি. কিঞ্চ তত্থ ইঞ্জিতস্মিং? যদেৰ তত্থ ৰিতক্কৰিচারা অনিরুদ্ধা হোন্তি ইদং তত্থ ইঞ্জিতস্মিং. ইধুদাযি, ভিক্খু ৰিতক্কৰিচারানং ৰূপসমা…পে… দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি; ইদম্পি খো অহং, উদাযি, ইঞ্জিতস্মিং ৰদামি. কিঞ্চ তত্থ ইঞ্জিতস্মিং? যদেৰ তত্থ পীতিসুখং অনিরুদ্ধং হোতি ইদং তত্থ ইঞ্জিতস্মিং. ইধুদাযি, ভিক্খু পীতিযা চ ৰিরাগা…পে… ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি; ইদম্পি খো অহং, উদাযি, ইঞ্জিতস্মিং ৰদামি. কিঞ্চ তত্থ ইঞ্জিতস্মিং? যদেৰ তত্থ উপেক্খাসুখং অনিরুদ্ধং হোতি ইদং তত্থ ইঞ্জিতস্মিং. ইধুদাযি, ভিক্খু সুখস্স চ পহানা…পে… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি; ইদং খো অহং, উদাযি, অনিঞ্জিতস্মিং ৰদামি.

‘‘ইধুদাযি, ভিক্খু ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি; ইদং খো অহং, উদাযি, ‘অনল’ন্তি ৰদামি, ‘পজহথা’তি ৰদামি, ‘সমতিক্কমথা’তি ৰদামি. কো চ তস্স সমতিক্কমো? ইধুদাযি, ভিক্খু ৰিতক্কৰিচারানং ৰূপসমা… দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি, অযং তস্স সমতিক্কমো; ইদম্পি খো অহং, উদাযি, ‘অনল’ন্তি ৰদামি, ‘পজহথা’তি ৰদামি, ‘সমতিক্কমথা’তি ৰদামি. কো চ তস্স সমতিক্কমো? ইধুদাযি, ভিক্খু পীতিযা চ ৰিরাগা… ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি, অযং তস্স সমতিক্কমো; ইদম্পি খো অহং, উদাযি, ‘অনল’ন্তি ৰদামি, ‘পজহথা’তি ৰদামি, ‘সমতিক্কমথা’তি ৰদামি. কো চ তস্স সমতিক্কমো? ইধুদাযি, ভিক্খু সুখস্স চ পহানা… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি, অযং তস্স সমতিক্কমো; ইদম্পি খো অহং, উদাযি, ‘অনল’ন্তি ৰদামি, ‘পজহথা’তি ৰদামি, ‘সমতিক্কমথা’তি ৰদামি. কো চ তস্স সমতিক্কমো? ইধুদাযি, ভিক্খু সব্বসো রূপসঞ্ঞানং সমতিক্কমা পটিঘসঞ্ঞানং অত্থঙ্গমা নানত্তসঞ্ঞানং অমনসিকারা ‘অনন্তো আকাসো’তি আকাসানঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি, অযং তস্স সমতিক্কমো; ইদম্পি খো অহং, উদাযি, ‘অনল’ন্তি ৰদামি, ‘পজহথা’তি ৰদামি, ‘সমতিক্কমথা’তি ৰদামি. কো চ তস্স সমতিক্কমো? ইধুদাযি, ভিক্খু সব্বসো আকাসানঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম ‘অনন্তং ৰিঞ্ঞাণ’ন্তি ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি, অযং তস্স সমতিক্কমো; ইদম্পি খো অহং, উদাযি, ‘অনল’ন্তি ৰদামি, ‘পজহথা’তি ৰদামি, ‘সমতিক্কমথা’তি ৰদামি. কো চ তস্স সমতিক্কমো? ইধুদাযি, ভিক্খু সব্বসো ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম ‘নত্থি কিঞ্চী’তি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি, অযং তস্স সমতিক্কমো; ইদম্পি খো অহং, উদাযি, ‘অনল’ন্তি ৰদামি, ‘পজহথা’তি ৰদামি, ‘সমতিক্কমথা’তি ৰদামি. কো চ তস্স সমতিক্কমো? ইধুদাযি, ভিক্খু সব্বসো আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি, অযং তস্স সমতিক্কমো; ইদম্পি খো অহং, উদাযি, ‘অনল’ন্তি ৰদামি, ‘পজহথা’তি ৰদামি, ‘সমতিক্কমথা’তি ৰদামি. কো চ তস্স সমতিক্কমো? ইধুদাযি, ভিক্খু সব্বসো নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম সঞ্ঞাৰেদযিতনিরোধং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি, অযং তস্স সমতিক্কমো; ইতি খো অহং, উদাযি, নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনস্সপি পহানং ৰদামি. পস্সসি নো ত্ৰং, উদাযি, তং সংযোজনং অণুং ৰা থূলং ৰা যস্সাহং নো পহানং ৰদামী’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’তি.

ইদমৰোচ ভগৰা. অত্তমনো আযস্মা উদাযী ভগৰতো ভাসিতং অভিনন্দীতি.

লটুকিকোপমসুত্তং নিট্ঠিতং ছট্ঠং.

৭. চাতুমসুত্তং

১৫৭. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা চাতুমাযং ৰিহরতি আমলকীৰনে. তেন খো পন সমযেন সারিপুত্তমোগ্গল্লানপ্পমুখানি পঞ্চমত্তানি ভিক্খুসতানি চাতুমং অনুপ্পত্তানি হোন্তি ভগৰন্তং দস্সনায. তে চ আগন্তুকা ভিক্খূ নেৰাসিকেহি ভিক্খূহি সদ্ধিং পটিসম্মোদমানা সেনাসনানি পঞ্ঞাপযমানা পত্তচীৰরানি পটিসামযমানা উচ্চাসদ্দা মহাসদ্দা অহেসুং. অথ খো ভগৰা আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘কে পনেতে, আনন্দ, উচ্চাসদ্দা মহাসদ্দা, কেৰট্টা মঞ্ঞে মচ্ছৰিলোপে’’তি? ‘‘এতানি, ভন্তে, সারিপুত্তমোগ্গল্লানপ্পমুখানি পঞ্চমত্তানি ভিক্খুসতানি চাতুমং অনুপ্পত্তানি ভগৰন্তং দস্সনায. তে আগন্তুকা ভিক্খূ নেৰাসিকেহি ভিক্খূহি সদ্ধিং পটিসম্মোদমানা সেনাসনানি পঞ্ঞাপযমানা পত্তচীৰরানি পটিসামযমানা উচ্চাসদ্দা মহাসদ্দা’’তি. ‘‘তেনহানন্দ, মম ৰচনেন তে ভিক্খূ আমন্তেহি – ‘সত্থা আযস্মন্তে আমন্তেতী’’’তি. ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা আনন্দো ভগৰতো পটিস্সুত্ৰা যেন তে ভিক্খূ তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা তে ভিক্খূ এতদৰোচ – ‘‘সত্থা আযস্মন্তে আমন্তেতী’’তি. ‘‘এৰমাৰুসো’’তি খো তে ভিক্খূ আযস্মতো আনন্দস্স পটিস্সুত্ৰা যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্নে খো তে ভিক্খূ ভগৰা এতদৰোচ – ‘‘কিং নু তুম্হে, ভিক্খৰে, উচ্চাসদ্দা মহাসদ্দা, কেৰট্টা মঞ্ঞে মচ্ছৰিলোপে’’তি? ‘‘ইমানি, ভন্তে, সারিপুত্তমোগ্গল্লানপ্পমুখানি পঞ্চমত্তানি ভিক্খুসতানি চাতুমং অনুপ্পত্তানি ভগৰন্তং দস্সনায. তেমে আগন্তুকা ভিক্খূ নেৰাসিকেহি ভিক্খূহি সদ্ধিং পটিসম্মোদমানা সেনাসনানি পঞ্ঞাপযমানা পত্তচীৰরানি পটিসামযমানা উচ্চাসদ্দা মহাসদ্দা’’তি. ‘‘গচ্ছথ, ভিক্খৰে, পণামেমি ৰো, ন ৰো মম সন্তিকে ৰত্থব্ব’’ন্তি. ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো তে ভিক্খূ ভগৰতো পটিস্সুত্ৰা উট্ঠাযাসনা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা পদক্খিণং কত্ৰা সেনাসনং সংসামেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায পক্কমিংসু.

১৫৮. তেন খো পন সমযেন চাতুমেয্যকা সক্যা সন্থাগারে [সন্ধাগারে (ক.)] সন্নিপতিতা হোন্তি কেনচিদেৰ করণীযেন. অদ্দসংসু খো চাতুমেয্যকা সক্যা তে ভিক্খূ দূরতোৰ আগচ্ছন্তে; দিস্ৰান যেন তে ভিক্খূ তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা তে ভিক্খূ এতদৰোচুং – ‘‘হন্দ, কহং পন তুম্হে আযস্মন্তো গচ্ছথা’’তি? ‘‘ভগৰতা খো, আৰুসো, ভিক্খুসঙ্ঘো পণামিতো’’তি. ‘‘তেনহাযস্মন্তো মুহুত্তং নিসীদথ, অপ্পেৰ নাম মযং সক্কুণেয্যাম ভগৰন্তং পসাদেতু’’ন্তি. ‘‘এৰমাৰুসো’’তি খো তে ভিক্খূ চাতুমেয্যকানং সক্যানং পচ্চস্সোসুং. অথ খো চাতুমেয্যকা সক্যা যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো চাতুমেয্যকা সক্যা ভগৰন্তং এতদৰোচুং – ‘‘অভিনন্দতু, ভন্তে, ভগৰা ভিক্খুসঙ্ঘং; অভিৰদতু, ভন্তে, ভগৰা ভিক্খুসঙ্ঘং. সেয্যথাপি, ভন্তে, ভগৰতা পুব্বে ভিক্খুসঙ্ঘো অনুগ্গহিতো, এৰমেৰ ভগৰা এতরহি অনুগ্গণ্হাতু ভিক্খুসঙ্ঘং. সন্তেত্থ, ভন্তে, ভিক্খূ নৰা অচিরপব্বজিতা অধুনাগতা ইমং ধম্মৰিনযং. তেসং ভগৰন্তং দস্সনায অলভন্তানং সিযা অঞ্ঞথত্তং, সিযা ৰিপরিণামো. সেয্যথাপি, ভন্তে, বীজানং তরুণানং উদকং অলভন্তানং সিযা অঞ্ঞথত্তং সিযা ৰিপরিণামো; এৰমেৰ খো, ভন্তে, সন্তেত্থ ভিক্খূ নৰা অচিরপব্বজিতা অধুনাগতা ইমং ধম্মৰিনযং, তেসং ভগৰন্তং দস্সনায অলভন্তানং সিযা অঞ্ঞথত্তং, সিযা ৰিপরিণামো. সেয্যথাপি, ভন্তে, ৰচ্ছস্স তরুণস্স মাতরং অপস্সন্তস্স সিযা অঞ্ঞথত্তং, সিযা ৰিপরিণামো; এৰমেৰ খো, ভন্তে, সন্তেত্থ ভিক্খূ নৰা অচিরপব্বজিতা অধুনাগতা ইমং ধম্মৰিনযং, তেসং ভগৰন্তং অপস্সন্তানং সিযা অঞ্ঞথত্তং, সিযা ৰিপরিণামো. অভিনন্দতু, ভন্তে, ভগৰা ভিক্খুসঙ্ঘং; অভিৰদতু, ভন্তে, ভগৰা ভিক্খুসঙ্ঘং. সেয্যথাপি, ভন্তে, ভগৰতা পুব্বে ভিক্খুসঙ্ঘো অনুগ্গহিতো; এৰমেৰ ভগৰা এতরহি অনুগ্গণ্হাতু ভিক্খুসঙ্ঘ’’ন্তি.

১৫৯. অথ খো ব্রহ্মা সহম্পতি ভগৰতো চেতসা চেতোপরিৰিতক্কমঞ্ঞায – সেয্যথাপি নাম বলৰা পুরিসো সমিঞ্জিতং [সম্মিঞ্জিতং (সী. স্যা. কং. পী.)] ৰা বাহং পসারেয্য, পসারিতং ৰা বাহং সমিঞ্জেয্য, এৰমেৰ – ব্রহ্মলোকে অন্তরহিতো ভগৰতো পুরতো পাতুরহোসি. অথ খো ব্রহ্মা সহম্পতি একংসং উত্তরাসঙ্গং করিত্ৰা যেন ভগৰা তেনঞ্জলিং পণামেত্ৰা ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘অভিনন্দতু, ভন্তে, ভগৰা ভিক্খুসঙ্ঘং; অভিৰদতু, ভন্তে, ভগৰা ভিক্খুসঙ্ঘং. সেয্যথাপি, ভন্তে, ভগৰতা পুব্বে ভিক্খুসঙ্ঘো অনুগ্গহিতো; এৰমেৰ ভগৰা এতরহি অনুগ্গণ্হাতু ভিক্খুসঙ্ঘং. সন্তেত্থ, ভন্তে, ভিক্খূ নৰা অচিরপব্বজিতা অধুনাগতা ইমং ধম্মৰিনযং, তেসং ভগৰন্তং দস্সনায অলভন্তানং সিযা অঞ্ঞথত্তং, সিযা ৰিপরিণামো. সেয্যথাপি, ভন্তে, বীজানং তরুণানং উদকং অলভন্তানং সিযা অঞ্ঞথত্তং, সিযা ৰিপরিণামো; এৰমেৰ খো, ভন্তে, সন্তেত্থ ভিক্খূ নৰা অচিরপব্বজিতা অধুনাগতা ইমং ধম্মৰিনযং, তেসং ভগৰন্তং দস্সনায অলভন্তানং সিযা অঞ্ঞথত্তং, সিযা ৰিপরিণামো. সেয্যথাপি ভন্তে, ৰচ্ছস্স তরুণস্স মাতরং অপস্সন্তস্স সিযা অঞ্ঞথত্তং, সিযা ৰিপরিণামো; এৰমেৰ খো, ভন্তে, সন্তেত্থ ভিক্খূ নৰা অচিরপব্বজিতা অধুনাগতা ইমং ধম্মৰিনযং, তেসং ভগৰন্তং অপস্সন্তানং সিযা অঞ্ঞথত্তং, সিযা ৰিপরিণামো. অভিনন্দতু, ভন্তে, ভগৰা ভিক্খুসঙ্ঘং; অভিৰদতু, ভন্তে, ভগৰা ভিক্খুসঙ্ঘং. সেয্যথাপি, ভন্তে, ভগৰতা পুব্বে ভিক্খুসঙ্ঘো অনুগ্গহিতো; এৰমেৰ ভগৰা এতরহি অনুগ্গণ্হাতু ভিক্খুসঙ্ঘ’’ন্তি.

১৬০. অসক্খিংসু খো চাতুমেয্যকা চ সক্যা ব্রহ্মা চ সহম্পতি ভগৰন্তং পসাদেতুং বীজূপমেন চ তরুণূপমেন চ. অথ খো আযস্মা মহামোগ্গল্লানো ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘উট্ঠেথাৰুসো, গণ্হথ পত্তচীৰরং. পসাদিতো ভগৰা চাতুমেয্যকেহি চ সক্যেহি ব্রহ্মুনা চ সহম্পতিনা বীজূপমেন চ তরুণূপমেন চা’’তি. ‘‘এৰমাৰুসো’’তি খো তে ভিক্খূ আযস্মতো মহামোগ্গল্লানস্স পটিস্সুত্ৰা উট্ঠাযাসনা পত্তচীৰরমাদায যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্নং খো আযস্মন্তং সারিপুত্তং ভগৰা এতদৰোচ – ‘‘কিন্তি তে, সারিপুত্ত, অহোসি মযা ভিক্খুসঙ্ঘে পণামিতে’’তি? ‘‘এৰং খো মে, ভন্তে, অহোসি – ‘ভগৰতা ভিক্খুসঙ্ঘো পণামিতো. অপ্পোস্সুক্কো দানি ভগৰা দিট্ঠধম্মসুখৰিহারং অনুযুত্তো ৰিহরিস্সতি, মযম্পি দানি অপ্পোস্সুক্কা দিট্ঠধম্মসুখৰিহারমনুযুত্তা ৰিহরিস্সামা’’’তি. ‘‘আগমেহি ত্ৰং, সারিপুত্ত, আগমেহি ত্ৰং, সারিপুত্ত, দিট্ঠধম্মসুখৰিহার’’ন্তি. অথ খো ভগৰা আযস্মন্তং মহামোগ্গল্লানং আমন্তেসি – ‘‘কিন্তি তে, মোগ্গল্লান, অহোসি মযা ভিক্খুসঙ্ঘে পণামিতে’’তি? ‘‘এৰং খো মে, ভন্তে, অহোসি – ‘ভগৰতা ভিক্খুসঙ্ঘো পণামিতো. অপ্পোস্সুক্কো দানি ভগৰা দিট্ঠধম্মসুখৰিহারং অনুযুত্তো ৰিহরিস্সতি, অহঞ্চ দানি আযস্মা চ সারিপুত্তো ভিক্খুসঙ্ঘং পরিহরিস্সামা’’’তি. ‘‘সাধু সাধু, মোগ্গল্লান! অহং ৰা হি, মোগ্গল্লান, ভিক্খুসঙ্ঘং পরিহরেয্যং সারিপুত্তমোগ্গল্লানা ৰা’’তি.

১৬১. অথ খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘চত্তারিমানি, ভিক্খৰে, ভযানি উদকোরোহন্তে পাটিকঙ্খিতব্বানি. কতমানি চত্তারি? ঊমিভযং [উম্মীভযং (স্যা. কং.)], কুম্ভীলভযং, আৰট্টভযং, সুসুকাভযং – ইমানি, ভিক্খৰে, চত্তারি ভযানি উদকোরোহন্তে পাটিকঙ্খিতব্বানি. এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, চত্তারিমানি ভযানি ইধেকচ্চে পুগ্গলে ইমস্মিং ধম্মৰিনযে অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিতে পাটিকঙ্খিতব্বানি. কতমানি চত্তারি? ঊমিভযং, কুম্ভীলভযং, আৰট্টভযং, সুসুকাভযং.

১৬২. ‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৰে, ঊমিভযং? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো কুলপুত্তো সদ্ধা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিতো হোতি – ‘ওতিণ্ণোম্হি জাতিযা জরায মরণেন সোকেহি পরিদেৰেহি দুক্খেহি দোমনস্সেহি উপাযাসেহি দুক্খোতিণ্ণো দুক্খপরেতো; অপ্পেৰ নাম ইমস্স কেৰলস্স দুক্খক্খন্ধস্স অন্তকিরিযা পঞ্ঞাযেথা’তি. তমেনং তথা পব্বজিতং সমানং সব্রহ্মচারী ওৰদন্তি, অনুসাসন্তি – ‘এৰং তে অভিক্কমিতব্বং, এৰং তে পটিক্কমিতব্বং, এৰং তে আলোকিতব্বং, এৰং তে ৰিলোকিতব্বং, এৰং তে সমিঞ্জিতব্বং, এৰং তে পসারিতব্বং, এৰং তে সঙ্ঘাটিপত্তচীৰরং ধারেতব্ব’ন্তি. তস্স এৰং হোতি – ‘মযং খো পুব্বে অগারিযভূতা সমানা অঞ্ঞে ওৰদাম, অনুসাসাম [ওৰদামপি অনুসাসামপি (সী. স্যা. কং. পী.)]. ইমে পনম্হাকং পুত্তমত্তা মঞ্ঞে, নত্তমত্তা মঞ্ঞে, অম্হে [এৰং (ক.)] ওৰদিতব্বং অনুসাসিতব্বং মঞ্ঞন্তী’তি. সো সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৰত্ততি. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, ঊমিভযস্স ভীতো সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৰত্তো. ‘ঊমিভয’ন্তি খো, ভিক্খৰে, কোধুপাযাসস্সেতং অধিৰচনং.

১৬৩. ‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৰে, কুম্ভীলভযং? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো কুলপুত্তো সদ্ধা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিতো হোতি – ‘ওতিণ্ণোম্হি জাতিযা জরায মরণেন সোকেহি পরিদেৰেহি দুক্খেহি দোমনস্সেহি উপাযাসেহি দুক্খোতিণ্ণো দুক্খপরেতো; অপ্পেৰ নাম ইমস্স কেৰলস্স দুক্খক্খন্ধস্স অন্তকিরিযা পঞ্ঞাযেথা’তি. তমেনং তথা পব্বজিতং সমানং সব্রহ্মচারী ওৰদন্তি অনুসাসন্তি – ‘ইদং তে খাদিতব্বং, ইদং তে ন খাদিতব্বং; ইদং তে ভুঞ্জিতব্বং, ইদং তে ন ভুঞ্জিতব্বং; ইদং তে সাযিতব্বং, ইদং তে ন সাযিতব্বং; ইদং তে পাতব্বং, ইদং তে ন পাতব্বং; কপ্পিযং তে খাদিতব্বং, অকপ্পিযং তে ন খাদিতব্বং; কপ্পিযং তে ভুঞ্জিতব্বং, অকপ্পিযং তে ন ভুঞ্জিতব্বং; কপ্পিযং তে সাযিতব্বং, অকপ্পিযং তে ন সাযিতব্বং; কপ্পিযং তে পাতব্বং, অকপ্পিযং তে ন পাতব্বং; কালে তে খাদিতব্বং, ৰিকালে তে ন খাদিতব্বং; কালে তে ভুঞ্জিতব্বং, ৰিকালে তে ন ভুঞ্জিতব্বং; কালে তে সাযিতব্বং, ৰিকালে তে ন সাযিতব্বং; কালে তে পাতব্বং, ৰিকালে তে ন পাতব্ব’ন্তি. তস্স এৰং হোতি – ‘মযং খো পুব্বে অগারিযভূতা সমানা যং ইচ্ছাম তং খাদাম, যং ন ইচ্ছাম ন তং খাদাম; যং ইচ্ছাম তং ভুঞ্জাম, যং ন ইচ্ছাম ন তং ভুঞ্জাম; যং ইচ্ছাম তং সাযাম, যং ন ইচ্ছাম ন তং সাযাম; যং ইচ্ছাম তং পিৰাম [পিপাম (সী. পী.)], যং ন ইচ্ছাম ন তং পিৰাম; কপ্পিযম্পি খাদাম, অকপ্পিযম্পি খাদাম; কপ্পিযম্পি ভুঞ্জাম, অকপ্পিযম্পি ভুঞ্জাম; কপ্পিযম্পি সাযাম, অকপ্পিযম্পি সাযাম; কপ্পিযম্পি পিৰাম, অকপ্পিযম্পি পিৰাম; কালেপি খাদাম, ৰিকালেপি খাদাম; কালেপি ভুঞ্জাম ৰিকালেপি ভুঞ্জাম; কালেপি সাযাম, ৰিকালেপি সাযাম; কালেপি পিৰাম, ৰিকালেপি পিৰাম. যম্পি নো সদ্ধা গহপতিকা দিৰা ৰিকালে পণীতং খাদনীযং ভোজনীযং দেন্তি তত্থপিমে মুখাৰরণং মঞ্ঞে করোন্তী’তি. সো সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৰত্ততি. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, কুম্ভীলভযস্স ভীতো সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৰত্তো. ‘কুম্ভীলভয’ন্তি খো, ভিক্খৰে, ওদরিকত্তস্সেতং অধিৰচনং.

১৬৪. ‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৰে, আৰট্টভযং? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো কুলপুত্তো সদ্ধা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিতো হোতি – ‘ওতিণ্ণোম্হি জাতিযা জরায মরণেন সোকেহি পরিদেৰেহি দুক্খেহি দোমনস্সেহি উপাযাসেহি দুক্খোতিণ্ণো দুক্খপরেতো; অপ্পেৰ নাম ইমস্স কেৰলস্স দুক্খক্খন্ধস্স অন্তকিরিযা পঞ্ঞাযেথা’তি. সো এৰং পব্বজিতো সমানো পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায গামং ৰা নিগমং ৰা পিণ্ডায পৰিসতি. অরক্খিতেনেৰ কাযেন অরক্খিতায ৰাচায অনুপট্ঠিতায সতিযা অসংৰুতেহি ইন্দ্রিযেহি সো তত্থ পস্সতি গহপতিং ৰা গহপতিপুত্তং ৰা পঞ্চহি কামগুণেহি সমপ্পিতং সমঙ্গীভূতং পরিচারযমানং [পরিচারিযমানং (স্যা. কং. ক.)]. তস্স এৰং হোতি – ‘মযং খো পুব্বে অগারিযভূতা সমানা পঞ্চহি কামগুণেহি সমপ্পিতা সমঙ্গীভূতা পরিচারিম্হা. সংৰিজ্জন্তি খো পন মে কুলে [সংৰিজ্জন্তি খো কুলে (সী. স্যা. কং. পী.)] ভোগা. সক্কা ভোগে চ ভুঞ্জিতুং পুঞ্ঞানি চ কাতু’ন্তি. সো সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৰত্ততি. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, আৰট্টভযস্স ভীতো সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৰত্তো. ‘আৰট্টভয’ন্তি খো, ভিক্খৰে, পঞ্চন্নেতং কামগুণানং অধিৰচনং.

১৬৫. ‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৰে, সুসুকাভযং? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো কুলপুত্তো সদ্ধা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিতো হোতি – ‘ওতিণ্ণোম্হি জাতিযা জরায মরণেন সোকেহি পরিদেৰেহি দুক্খেহি দোমনস্সেহি উপাযাসেহি দুক্খোতিণ্ণো দুক্খপরেতো; অপ্পেৰ নাম ইমস্স কেৰলস্স দুক্খক্খন্ধস্স অন্তকিরিযা পঞ্ঞাযেথা’তি. সো এৰং পব্বজিতো সমানো পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায গামং ৰা নিগমং ৰা পিণ্ডায পৰিসতি. অরক্খিতেনেৰ কাযেন অরক্খিতায ৰাচায অনুপট্ঠিতায সতিযা অসংৰুতেহি ইন্দ্রিযেহি সো তত্থ পস্সতি মাতুগামং দুন্নিৰত্থং ৰা দুপ্পারুতং ৰা. তস্স মাতুগামং দিস্ৰা দুন্নিৰত্থং ৰা দুপ্পারুতং ৰা রাগো চিত্তং অনুদ্ধংসেতি. সো রাগানুদ্ধংসেন [অনুদ্ধস্তেন (সী. পী.)] চিত্তেন সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৰত্ততি. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, সুসুকাভযস্স ভীতো সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৰত্তো. ‘সুসুকাভয’ন্তি খো, ভিক্খৰে, মাতুগামস্সেতং অধিৰচনং. ইমানি খো, ভিক্খৰে, চত্তারি ভযানি, ইধেকচ্চে পুগ্গলে ইমস্মিং ধম্মৰিনযে অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিতে পাটিকঙ্খিতব্বানী’’তি.

ইদমৰোচ ভগৰা. অত্তমনা তে ভিক্খূ ভগৰতো ভাসিতং অভিনন্দুন্তি.

চাতুমসুত্তং নিট্ঠিতং সত্তমং.

৮. নল়কপানসুত্তং

১৬৬. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা কোসলেসু ৰিহরতি নল়কপানে পলাসৰনে. তেন খো পন সমযেন সম্বহুলা অভিঞ্ঞাতা অভিঞ্ঞাতা কুলপুত্তা ভগৰন্তং উদ্দিস্স সদ্ধা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিতা হোন্তি – আযস্মা চ অনুরুদ্ধো, আযস্মা চ ভদ্দিযো [নন্দিযো (সী. পী.) ৰিনযে চ ম. নি. ১ চূল়গোসিঙ্গে চ], আযস্মা চ কিমিলো [কিম্বিলো (সী. স্যা. কং. পী.)], আযস্মা চ ভগু, আযস্মা চ কোণ্ডঞ্ঞো [কুণ্ডধানো (সী. পী.)], আযস্মা চ রেৰতো, আযস্মা চ আনন্দো, অঞ্ঞে চ অভিঞ্ঞাতা অভিঞ্ঞাতা কুলপুত্তা. তেন খো পন সমযেন ভগৰা ভিক্খুসঙ্ঘপরিৰুতো অব্ভোকাসে নিসিন্নো হোতি. অথ খো ভগৰা তে কুলপুত্তে আরব্ভ ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘যে তে, ভিক্খৰে, কুলপুত্তা মমং উদ্দিস্স সদ্ধা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিতা, কচ্চি তে, ভিক্খৰে, ভিক্খূ অভিরতা ব্রহ্মচরিযে’’তি? এৰং ৰুত্তে, তে ভিক্খূ তুণ্হী অহেসুং. দুতিযম্পি খো ভগৰা তে কুলপুত্তে আরব্ভ ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘যে তে, ভিক্খৰে, কুলপুত্তা মমং উদ্দিস্স সদ্ধা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিতা, কচ্চি তে, ভিক্খৰে, ভিক্খূ অভিরতা ব্রহ্মচরিযে’’তি? দুতিযম্পি খো তে ভিক্খূ তুণ্হী অহেসুং. ততিযম্পি খো ভগৰা তে কুলপুত্তে আরব্ভ ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘যে তে, ভিক্খৰে, কুলপুত্তা মমং উদ্দিস্স সদ্ধা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিতা, কচ্চি তে, ভিক্খৰে, ভিক্খূ অভিরতা ব্রহ্মচরিযে’’তি? ততিযম্পি খো তে ভিক্খূ তুণ্হী অহেসুং.

১৬৭. অথ খো ভগৰতো এতদহোসি – ‘‘যংনূনাহং তে কুলপুত্তে পুচ্ছেয্য’’ন্তি! অথ খো ভগৰা আযস্মন্তং অনুরুদ্ধং আমন্তেসি – ‘‘কচ্চি তুম্হে, অনুরুদ্ধা, অভিরতা ব্রহ্মচরিযে’’তি? ‘‘তগ্ঘ মযং, ভন্তে, অভিরতা ব্রহ্মচরিযে’’তি. ‘‘সাধু সাধু, অনুরুদ্ধা! এতং খো, অনুরুদ্ধা, তুম্হাকং পতিরূপং কুলপুত্তানং সদ্ধা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিতানং যং তুম্হে অভিরমেয্যাথ ব্রহ্মচরিযে. যেন তুম্হে অনুরুদ্ধা, ভদ্রেন যোব্বনেন সমন্নাগতা পঠমেন ৰযসা সুসুকাল়কেসা কামে পরিভুঞ্জেয্যাথ তেন তুম্হে, অনুরুদ্ধা, ভদ্রেনপি যোব্বনেন সমন্নাগতা পঠমেন ৰযসা সুসুকাল়কেসা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিতা. তে চ খো পন তুম্হে, অনুরুদ্ধা, নেৰ রাজাভিনীতা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিতা, ন চোরাভিনীতা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিতা, ন ইণট্টা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিতা, ন ভযট্টা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিতা, নাজীৰিকাপকতা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিতা. অপি চ খোম্হি ওতিণ্ণো জাতিযা জরায মরণেন সোকেহি পরিদেৰেহি দুক্খেহি দোমনস্সেহি উপাযাসেহি, দুক্খোতিণ্ণো দুক্খপরেতো; অপ্পেৰ নাম ইমস্স কেৰলস্স দুক্খক্খন্ধস্স অন্তকিরিযা পঞ্ঞাযেথাতি – ননু তুম্হে, অনুরুদ্ধা, এৰং সদ্ধা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিতা’’তি? ‘‘এৰং, ভন্তে’’. ‘‘এৰং পব্বজিতেন চ পন, অনুরুদ্ধা, কুলপুত্তেন কিমস্স করণীযং? ৰিৰেকং, অনুরুদ্ধা, কামেহি ৰিৰেকং অকুসলেহি ধম্মেহি পীতিসুখং নাধিগচ্ছতি অঞ্ঞং ৰা [অঞ্ঞং চ (ক.)] ততো সন্ততরং, তস্স অভিজ্ঝাপি চিত্তং পরিযাদায তিট্ঠতি, ব্যাপাদোপি চিত্তং পরিযাদায তিট্ঠতি, থীনমিদ্ধম্পি [থীনমিদ্ধম্পি (সী. স্যা. কং. পী.)] চিত্তং পরিযাদায তিট্ঠতি উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চম্পি চিত্তং পরিযাদায তিট্ঠতি, ৰিচিকিচ্ছাপি চিত্তং পরিযাদায তিট্ঠতি, অরতীপি চিত্তং পরিযাদায তিট্ঠতি, তন্দীপি চিত্তং পরিযাদায তিট্ঠতি. ৰিৰেকং, অনুরুদ্ধা, কামেহি ৰিৰেকং অকুসলেহি ধম্মেহি পীতিসুখং নাধিগচ্ছতি অঞ্ঞং ৰা ততো সন্ততরং’’.

‘‘ৰিৰেকং, অনুরুদ্ধা, কামেহি ৰিৰেকং অকুসলেহি ধম্মেহি পীতিসুখং অধিগচ্ছতি অঞ্ঞং ৰা ততো সন্ততরং, তস্স অভিজ্ঝাপি চিত্তং ন পরিযাদায তিট্ঠতি, ব্যাপাদোপি চিত্তং ন পরিযাদায তিট্ঠতি, থীনমিদ্ধম্পি চিত্তং ন পরিযাদায তিট্ঠতি, উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চম্পি চিত্তং ন পরিযাদায তিট্ঠতি, ৰিচিকিচ্ছাপি চিত্তং ন পরিযাদায তিট্ঠতি, অরতীপি চিত্তং ন পরিযাদায তিট্ঠতি, তন্দীপি চিত্তং ন পরিযাদায তিট্ঠতি. ৰিৰেকং, অনুরুদ্ধা, কামেহি ৰিৰেকং অকুসলেহি ধম্মেহি পীতিসুখং অধিগচ্ছতি অঞ্ঞং ৰা ততো সন্ততরং.

১৬৮. ‘‘কিন্তি ৰো, অনুরুদ্ধা, মযি হোতি – ‘যে আসৰা সংকিলেসিকা পোনোব্ভৰিকা [পোনোভৰিকা (সী. পী.)] সদরা দুক্খৰিপাকা আযতিং জাতিজরামরণিযা, অপ্পহীনা তে তথাগতস্স; তস্মা তথাগতো সঙ্খাযেকং পটিসেৰতি, সঙ্খাযেকং অধিৰাসেতি, সঙ্খাযেকং পরিৰজ্জেতি, সঙ্খাযেকং ৰিনোদেতী’’’তি? ‘‘ন খো নো, ভন্তে, ভগৰতি এৰং হোতি – ‘যে আসৰা সংকিলেসিকা পোনোব্ভৰিকা সদরা দুক্খৰিপাকা আযতিং জাতিজরামরণিযা, অপ্পহীনা তে তথাগতস্স; তস্মা তথাগতো সঙ্খাযেকং পটিসেৰতি, সঙ্খাযেকং অধিৰাসেতি, সঙ্খাযেকং পরিৰজ্জেতি, সঙ্খাযেকং ৰিনোদেতী’তি. এৰং খো নো, ভন্তে, ভগৰতি হোতি – ‘যে আসৰা সংকিলেসিকা পোনোব্ভৰিকা সদরা দুক্খৰিপাকা আযতিং জাতিজরামরণিযা, পহীনা তে তথাগতস্স; তস্মা তথাগতো সঙ্খাযেকং পটিসেৰতি, সঙ্খাযেকং অধিৰাসেতি, সঙ্খাযেকং পরিৰজ্জেতি, সঙ্খাযেকং ৰিনোদেতী’’’তি. ‘‘সাধু সাধু, অনুরুদ্ধা! তথাগতস্স, অনুরুদ্ধা, যে আসৰা সংকিলেসিকা পোনোব্ভৰিকা সদরা দুক্খৰিপাকা আযতিং জাতিজরামরণিযা, পহীনা তে উচ্ছিন্নমূলা তালাৰত্থুকতা অনভাৰংকতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মা. সেয্যথাপি, অনুরুদ্ধা, তালো মত্থকচ্ছিন্নো অভব্বো পুনৰিরূল়্হিযা; এৰমেৰ খো, অনুরুদ্ধা, তথাগতস্স যে আসৰা সংকিলেসিকা পোনোব্ভৰিকা সদরা দুক্খৰিপাকা আযতিং জাতিজরামরণিযা, পহীনা তে উচ্ছিন্নমূলা তালাৰত্থুকতা অনভাৰংকতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মা; তস্মা তথাগতো সঙ্খাযেকং পটিসেৰতি, সঙ্খাযেকং অধিৰাসেতি, সঙ্খাযেকং পরিৰজ্জেতি, সঙ্খাযেকং ৰিনোদেতি’’.

‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, অনুরুদ্ধা, কং অত্থৰসং সম্পস্সমানো তথাগতো সাৰকে অব্ভতীতে কালঙ্কতে উপপত্তীসু ব্যাকরোতি – ‘অসু অমুত্র উপপন্নো; অসু অমুত্র উপপন্নো’’’তি? ‘‘ভগৰংমূলকা নো, ভন্তে, ধম্মা ভগৰংনেত্তিকা ভগৰংপটিসরণা. সাধু ৰত, ভন্তে, ভগৰন্তংযেৰ পটিভাতু এতস্স ভাসিতস্স অত্থো. ভগৰতো সুত্ৰা ভিক্খূ ধারেস্সন্তী’’তি. ‘‘ন খো, অনুরুদ্ধা, তথাগতো জনকুহনত্থং ন জনলপনত্থং ন লাভসক্কারসিলোকানিসংসত্থং ন ‘ইতি মং জনো জানাতূ’তি সাৰকে অব্ভতীতে কালঙ্কতে উপপত্তীসু ব্যাকরোতি – ‘অসু অমুত্র উপপন্নো, অসু অমুত্র উপপন্নো’তি. সন্তি চ খো, অনুরুদ্ধা, কুলপুত্তা সদ্ধা উল়ারৰেদা উল়ারপামোজ্জা. তে তং সুত্ৰা তদত্থায চিত্তং উপসংহরন্তি. তেসং তং, অনুরুদ্ধা, হোতি দীঘরত্তং হিতায সুখায’’.

১৬৯. ‘‘ইধানুরুদ্ধা, ভিক্খু সুণাতি – ‘ইত্থন্নামো ভিক্খু কালঙ্কতো [কালকতো (সী. স্যা. কং. পী.)]; সো ভগৰতা ব্যাকতো – অঞ্ঞায সণ্ঠহী’তি. সো খো পনস্স আযস্মা সামং দিট্ঠো ৰা হোতি অনুস্সৰস্সুতো ৰা – ‘এৰংসীলো সো আযস্মা অহোসি ইতিপি, এৰংধম্মো সো আযস্মা অহোসি ইতিপি, এৰংপঞ্ঞো সো আযস্মা অহোসি ইতিপি, এৰংৰিহারী সো আযস্মা অহোসি ইতিপি, এৰংৰিমুত্তো সো আযস্মা অহোসি ইতিপী’তি. সো তস্স সদ্ধঞ্চ সীলঞ্চ সুতঞ্চ চাগঞ্চ পঞ্ঞঞ্চ অনুস্সরন্তো তদত্থায চিত্তং উপসংহরতি. এৰম্পি খো, অনুরুদ্ধা, ভিক্খুনো ফাসুৰিহারো হোতি.

‘‘ইধানুরুদ্ধা, ভিক্খু সুণাতি – ‘ইত্থন্নামো ভিক্খু কালঙ্কতো; সো ভগৰতা ব্যাকতো – পঞ্চন্নং ওরম্ভাগিযানং সংযোজনানং পরিক্খযা ওপপাতিকো তত্থ পরিনিব্বাযী অনাৰত্তিধম্মো তস্মা লোকা’তি. সো খো পনস্স আযস্মা সামং দিট্ঠো ৰা হোতি অনুস্সৰস্সুতো ৰা – ‘এৰংসীলো সো আযস্মা অহোসি ইতিপি, এৰংধম্মো…পে… এৰংপঞ্ঞো… এৰংৰিহারী… এৰংৰিমুত্তো সো আযস্মা অহোসি ইতিপী’তি. সো তস্স সদ্ধঞ্চ সীলঞ্চ সুতঞ্চ চাগঞ্চ পঞ্ঞঞ্চ অনুস্সরন্তো তদত্থায চিত্তং উপসংহরতি. এৰম্পি খো, অনুরুদ্ধা, ভিক্খুনো ফাসুৰিহারো হোতি.

‘‘ইধানুরুদ্ধা, ভিক্খু সুণাতি – ‘ইত্থন্নামো ভিক্খু কালঙ্কতো; সো ভগৰতা ব্যাকতো – তিণ্ণং সংযোজনানং পরিক্খযা রাগদোসমোহানং তনুত্তা সকদাগামী সকিদেৰ ইমং লোকং আগন্ত্ৰা দুক্খস্সন্তং করিস্সতী’তি. সো খো পনস্স আযস্মা সামং দিট্ঠো ৰা হোতি অনুস্সৰস্সুতো ৰা – ‘এৰংসীলো সো আযস্মা অহোসি ইতিপি, এৰংধম্মো…পে… এৰংপঞ্ঞো… এৰংৰিহারী… এৰংৰিমুত্তো সো আযস্মা অহোসি ইতিপী’তি. সো তস্স সদ্ধঞ্চ সীলঞ্চ সুতঞ্চ চাগঞ্চ পঞ্ঞঞ্চ অনুস্সরন্তো তদত্থায চিত্তং উপসংহরতি. এৰম্পি খো, অনুরুদ্ধা, ভিক্খুনো ফাসুৰিহারো হোতি.

‘‘ইধানুরুদ্ধা, ভিক্খু সুণাতি – ‘ইত্থন্নামো ভিক্খু কালঙ্কতো; সো ভগৰতা ব্যাকতো – তিণ্ণং সংযোজনানং পরিক্খযা সোতাপন্নো অৰিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপরাযণো’তি. সো খো পনস্স আযস্মা সামং দিট্ঠো ৰা হোতি অনুস্সৰস্সুতো ৰা – ‘এৰংসীলো সো আযস্মা অহোসি ইতিপি, এৰংধম্মো…পে… এৰংপঞ্ঞো… এৰংৰিহারী… এৰংৰিমুত্তো সো আযস্মা অহোসি ইতিপী’তি. সো তস্স সদ্ধঞ্চ সীলঞ্চ সুতঞ্চ চাগঞ্চ পঞ্ঞঞ্চ অনুস্সরন্তো তদত্থায চিত্তং উপসংহরতি. এৰম্পি খো, অনুরুদ্ধা, ভিক্খুনো ফাসুৰিহারো হোতি.

১৭০. ‘‘ইধানুরুদ্ধা, ভিক্খুনী সুণাতি – ‘ইত্থন্নামা ভিক্খুনী কালঙ্কতা; সা ভগৰতা ব্যাকতা – অঞ্ঞায সণ্ঠহী’তি. সা খো পনস্সা ভগিনী সামং দিট্ঠা ৰা হোতি অনুস্সৰস্সুতা ৰা – ‘এৰংসীলা সা ভগিনী অহোসি ইতিপি, এৰংধম্মা সা ভগিনী অহোসি ইতিপি, এৰংপঞ্ঞা সা ভগিনী অহোসি ইতিপি, এৰংৰিহারিনী সা ভগিনী অহোসি ইতিপি, এৰংৰিমুত্তা সা ভগিনী অহোসি ইতিপী’তি. সা তস্সা সদ্ধঞ্চ সীলঞ্চ সুতঞ্চ চাগঞ্চ পঞ্ঞঞ্চ অনুস্সরন্তী তদত্থায চিত্তং উপসংহরতি. এৰম্পি খো, অনুরুদ্ধা, ভিক্খুনিযা ফাসুৰিহারো হোতি.

‘‘ইধানুরুদ্ধা, ভিক্খুনী সুণাতি – ‘ইত্থন্নামা ভিক্খুনী কালঙ্কতা; সা ভগৰতা ব্যাকতা – পঞ্চন্নং ওরম্ভাগিযানং সংযোজনানং পরিক্খযা ওপপাতিকা তত্থ পরিনিব্বাযিনী অনাৰত্তিধম্মা তস্মা লোকা’তি. সা খো পনস্সা ভগিনী সামং দিট্ঠা ৰা হোতি অনুস্সৰস্সুতা ৰা – ‘এৰংসীলা সা ভগিনী অহোসি ইতিপি, এৰংধম্মা…পে… এৰংপঞ্ঞা… এৰংৰিহারিনী… এৰংৰিমুত্তা সা ভগিনী অহোসি ইতিপী’তি. সা তস্সা সদ্ধঞ্চ সীলঞ্চ সুতঞ্চ চাগঞ্চ পঞ্ঞঞ্চ অনুস্সরন্তী তদত্থায চিত্তং উপসংহরতি. এৰম্পি খো, অনুরুদ্ধা, ভিক্খুনিযা ফাসুৰিহারো হোতি.

‘‘ইধানুরুদ্ধা, ভিক্খুনী সুণাতি – ‘ইত্থন্নামা ভিক্খুনী কালঙ্কতা; সা ভগৰতা ব্যাকতা – তিণ্ণং সংযোজনানং পরিক্খযা রাগদোসমোহানং তনুত্তা সকদাগামিনী সকিদেৰ ইমং লোকং আগন্ত্ৰা দুক্খস্সন্তং করিস্সতী’তি. সা খো পনস্সা ভগিনী সামং দিট্ঠা ৰা হোতি অনুস্সৰস্সুতা ৰা – ‘এৰংসীলা সা ভগিনী অহোসি ইতিপি, এৰংধম্মা…পে… এৰংপঞ্ঞা… এৰংৰিহারিনী… এৰংৰিমুত্তা সা ভগিনী অহোসি ইতিপী’তি. সা তস্সা সদ্ধঞ্চ সীলঞ্চ সুতঞ্চ চাগঞ্চ পঞ্ঞঞ্চ অনুস্সরন্তী তদত্থায চিত্তং উপসংহরতি. এৰম্পি খো, অনুরুদ্ধা, ভিক্খুনিযা ফাসুৰিহারো হোতি.

‘‘ইধানুরুদ্ধা, ভিক্খুনী সুণাতি – ‘ইত্থন্নামা ভিক্খুনী কালঙ্কতা; সা ভগৰতা ব্যাকতা – তিণ্ণং সংযোজনানং পরিক্খযা সোতাপন্না অৰিনিপাতধম্মা নিযতা সম্বোধিপরাযণা’তি. সা খো পনস্সা ভগিনী সামং দিট্ঠা ৰা হোতি অনুস্সৰস্সুতা ৰা – ‘এৰংসীলা সা ভগিনী অহোসি ইতিপি, এৰংধম্মা… এৰংপঞ্ঞা… এৰংৰিহারিনী… এৰংৰিমুত্তা সা ভগিনী অহোসি ইতিপী’তি. সা তস্সা সদ্ধঞ্চ সীলঞ্চ সুতঞ্চ চাগঞ্চ পঞ্ঞঞ্চ অনুস্সরন্তী তদত্থায চিত্তং উপসংহরতি. এৰম্পি খো, অনুরুদ্ধা, ভিক্খুনিযা ফাসুৰিহারো হোতি.

১৭১. ‘‘ইধানুরুদ্ধা, উপাসকো সুণাতি – ‘ইত্থন্নামো উপাসকো কালঙ্কতো; সো ভগৰতা ব্যাকতো – পঞ্চন্নং ওরম্ভাগিযানং সংযোজনানং পরিক্খযা ওপপাতিকো তত্থ পরিনিব্বাযী অনাৰত্তিধম্মো তস্মা লোকা’তি. সো খো পনস্স আযস্মা সামং দিট্ঠো ৰা হোতি অনুস্সৰস্সুতো ৰা – ‘এৰংসীলো সো আযস্মা অহোসি ইতিপি, এৰংধম্মো সো আযস্মা অহোসি ইতিপি, এৰংপঞ্ঞো সো আযস্মা অহোসি ইতিপি, এৰংৰিহারী সো আযস্মা অহোসি ইতিপি, এৰংৰিমুত্তো সো আযস্মা অহোসি ইতিপী’তি. সো তস্স সদ্ধঞ্চ সুতঞ্চ চাগঞ্চ পঞ্ঞঞ্চ অনুস্সরন্তো তদত্থায চিত্তং উপসংহরতি. এৰম্পি খো, অনুরুদ্ধা, উপাসকস্স ফাসুৰিহারো হোতি.

‘‘ইধানুরুদ্ধা, উপাসকো সুণাতি – ‘ইত্থন্নামো উপাসকো কালঙ্কতো; সো ভগৰতা ব্যাকতো – তিণ্ণং সংযোজনানং পরিক্খযা রাগদোসমোহানং তনুত্তা সকদাগামী সকিদেৰ ইমং লোকং আগন্ত্ৰা দুক্খস্সন্তং করিস্সতী’তি. সো খো পনস্স আযস্মা সামং দিট্ঠো ৰা হোতি অনুস্সৰস্সুতো ৰা – ‘এৰংসীলো সো আযস্মা অহোসি ইতিপি, এৰংধম্মো… এৰংপঞ্ঞো… এৰংৰিহারী… এৰংৰিমুত্তো সো আযস্মা অহোসি ইতিপী’তি. সো তস্স সদ্ধঞ্চ সীলঞ্চ সুতঞ্চ চাগঞ্চ পঞ্ঞঞ্চ অনুস্সরন্তো তদত্থায চিত্তং উপসংহরতি. এৰম্পি খো, অনুরুদ্ধা, উপাসকস্স ফাসুৰিহারো হোতি.

‘‘ইধানুরুদ্ধা, উপাসকো সুণাতি – ‘ইত্থন্নামো উপাসকো কালঙ্কতো; সো ভগৰতা ব্যাকতো – তিণ্ণং সংযোজনানং পরিক্খযা সোতাপন্নো অৰিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপরাযণো’তি. সো খো পনস্স আযস্মা সামং দিট্ঠো ৰা হোতি অনুস্সৰস্সুতো ৰা – ‘এৰংসীলো সো আযস্মা অহোসি ইতিপি, এৰংধম্মো…পে… এৰংপঞ্ঞো… এৰংৰিহারী… এৰংৰিমুত্তো সো আযস্মা অহোসি ইতিপী’তি. সো তস্স সদ্ধঞ্চ সীলঞ্চ সুতঞ্চ চাগঞ্চ পঞ্ঞঞ্চ অনুস্সরন্তো তদত্থায চিত্তং উপসংহরতি. এৰম্পি খো, অনুরুদ্ধা উপাসকস্স ফাসুৰিহারো হোতি.

১৭২. ‘‘ইধানুরুদ্ধা, উপাসিকা সুণাতি – ‘ইত্থন্নামা উপাসিকা কালঙ্কতা; সা ভগৰতা ব্যাকতা – পঞ্চন্নং ওরম্ভাগিযানং সংযোজনানং পরিক্খযা ওপপাতিকা তত্থ পরিনিব্বাযিনী অনাৰত্তিধম্মা তস্মা লোকা’তি. সা খো পনস্সা ভগিনী সামং দিট্ঠা ৰা হোতি অনুস্সৰস্সুতা ৰা – ‘এৰংসীলা সা ভগিনী অহোসি ইতিপি, এৰংধম্মা… এৰংপঞ্ঞা… এৰংৰিহারিনী… এৰংৰিমুত্তা সা ভগিনী অহোসি ইতিপী’তি. সা তস্সা সদ্ধঞ্চ সীলঞ্চ সুতঞ্চ চাগঞ্চ পঞ্ঞঞ্চ অনুস্সরন্তী তদত্থায চিত্তং উপসংহরতি. এৰম্পি খো, অনুরুদ্ধা, উপাসিকায ফাসুৰিহারো হোতি.

‘‘ইধানুরুদ্ধা, উপাসিকা সুণাতি – ‘ইত্থন্নামা উপাসিকা কালঙ্কতা; সা ভগৰতা ব্যাকতা – তিণ্ণং সংযোজনানং পরিক্খযা রাগদোসমোহানং তনুত্তা সকদাগামিনী সকিদেৰ ইমং লোকং আগন্ত্ৰা দুক্খস্সন্তং করিস্সতী’তি. সা খো পনস্সা ভগিনী সামং দিট্ঠা ৰা হোতি অনুস্সৰস্সুতা ৰা – ‘এৰংসীলা সা ভগিনী অহোসি ইতিপি, এৰংধম্মা… এৰংপঞ্ঞা… এৰংৰিহারিনী… এৰংৰিমুত্তা সা ভগিনী অহোসি ইতিপী’তি. সা তস্সা সদ্ধঞ্চ সীলঞ্চ সুতঞ্চ চাগঞ্চ পঞ্ঞঞ্চ অনুস্সরন্তী তদত্থায চিত্তং উপসংহরতি. এৰম্পি খো, অনুরুদ্ধা, উপাসিকায ফাসুৰিহারো হোতি.

‘‘ইধানুরুদ্ধা, উপাসিকা সুণাতি – ‘ইত্থন্নামা উপাসিকা কালঙ্কতা; সা ভগৰতা ব্যাকতা – তিণ্ণং সংযোজনানং পরিক্খযা সোতাপন্না অৰিনিপাতধম্মা নিযতা সম্বোধিপরাযণা’তি. সা খো পনস্সা ভগিনী সামং দিট্ঠা ৰা হোতি অনুস্সৰস্সুতা ৰা – ‘এৰংসীলা সা ভগিনী অহোসি ইতিপি, এৰংধম্মা সা ভগিনী অহোসি ইতিপি, এৰংপঞ্ঞা সা ভগিনী অহোসি ইতিপি, এৰংৰিহারিনী সা ভগিনী অহোসি ইতিপি, এৰংৰিমুত্তা সা ভগিনী অহোসি ইতিপী’তি. সা তস্সা সদ্ধঞ্চ সীলঞ্চ সুতঞ্চ চাগঞ্চ পঞ্ঞঞ্চ অনুস্সরন্তী তদত্থায চিত্তং উপসংহরতি. এৰম্পি খো, অনুরুদ্ধা, উপাসিকায ফাসুৰিহারো হোতি.

‘‘ইতি খো, অনুরুদ্ধা, তথাগতো ন জনকুহনত্থং ন জনলপনত্থং ন লাভসক্কারসিলোকানিসংসত্থং ন ‘ইতি মং জনো জানাতূ’তি সাৰকে অব্ভতীতে কালঙ্কতে উপপত্তীসু ব্যাকরোতি – ‘অসু অমুত্র উপপন্নো, অসু অমুত্র উপপন্নো’তি. সন্তি চ খো, অনুরুদ্ধা, কুলপুত্তা সদ্ধা উল়ারৰেদা উল়ারপামোজ্জা. তে তং সুত্ৰা তদত্থায চিত্তং উপসংহরন্তি. তেসং তং, অনুরুদ্ধা, হোতি দীঘরত্তং হিতায সুখাযা’’তি.

ইদমৰোচ ভগৰা. অত্তমনো আযস্মা অনুরুদ্ধো ভগৰতো ভাসিতং অভিনন্দীতি.