৬. লটুকিকোপমসুত্তং
১৪৮. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা অঙ্গুত্তরাপেসু ৰিহরতি আপণং নাম অঙ্গুত্তরাপানং নিগমো. অথ খো ভগৰা পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায আপণং পিণ্ডায পাৰিসি. আপণে পিণ্ডায চরিত্ৰা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো যেনঞ্ঞতরো ৰনসণ্ডো তেনুপসঙ্কমি দিৰাৰিহারায. তং ৰনসণ্ডং অজ্ঝোগাহেত্ৰা অঞ্ঞতরস্মিং রুক্খমূলে দিৰাৰিহারং নিসীদি. আযস্মাপি খো উদাযী পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায আপণং পিণ্ডায পাৰিসি. আপণে পিণ্ডায চরিত্ৰা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো যেন সো ৰনসণ্ডো তেনুপসঙ্কমি দিৰাৰিহারায. তং ৰনসণ্ডং অজ্ঝোগাহেত্ৰা অঞ্ঞতরস্মিং রুক্খমূলে দিৰাৰিহারং নিসীদি. অথ খো আযস্মতো উদাযিস্স রহোগতস্স পটিসল্লীনস্স এৰং চেতসো পরিৰিতক্কো উদপাদি – ‘‘বহূনং [বহুন্নং (সী. স্যা. কং. পী.) এৰমীদিসে অৰিঞ্ঞাণকপ্পকরণে] ৰত নো ভগৰা দুক্খধম্মানং অপহত্তা, বহূনং ৰত নো ভগৰা সুখধম্মানং উপহত্তা; বহূনং ৰত নো ভগৰা অকুসলানং ধম্মানং অপহত্তা, বহূনং ৰত নো ভগৰা কুসলানং ধম্মানং উপহত্তা’’তি. অথ খো আযস্মা উদাযী সাযন্হসমযং পটিসল্লানা ৰুট্ঠিতো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি.
১৪৯. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা উদাযী ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘ইধ ময্হং, ভন্তে, রহোগতস্স পটিসল্লীনস্স এৰং চেতসো পরিৰিতক্কো উদপাদি – ‘বহূনং ৰত নো ভগৰা দুক্খধম্মানং অপহত্তা, বহূনং ৰত নো ভগৰা সুখধম্মানং উপহত্তা; বহূনং ৰত নো ভগৰা অকুসলানং ধম্মানং অপহত্তা, বহূনং ৰত নো ভগৰা কুসলানং ধম্মানং উপহত্তা’তি. মযঞ্হি, ভন্তে, পুব্বে সাযঞ্চেৰ ভুঞ্জাম পাতো চ দিৰা চ ৰিকালে. অহু খো সো, ভন্তে, সমযো যং ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘ইঙ্ঘ তুম্হে, ভিক্খৰে, এতং দিৰাৰিকালভোজনং পজহথা’তি. তস্স ময্হং, ভন্তে, অহুদেৰ অঞ্ঞথত্তং, অহুদেৰ [অহু (সী. পী.)] দোমনস্সং – ‘যম্পি নো সদ্ধা গহপতিকা দিৰা ৰিকালে পণীতং খাদনীযং ভোজনীযং দেন্তি তস্সপি নো ভগৰা পহানমাহ, তস্সপি নো সুগতো পটিনিস্সগ্গমাহা’তি. তে মযং, ভন্তে, ভগৰতি পেমঞ্চ গারৰঞ্চ হিরিঞ্চ ওত্তপ্পঞ্চ সম্পস্সমানা এৰং তং দিৰাৰিকালভোজনং পজহিম্হা. তে মযং, ভন্তে, সাযঞ্চেৰ ভুঞ্জাম পাতো চ. অহু খো সো, ভন্তে, সমযো যং ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘ইঙ্ঘ তুম্হে, ভিক্খৰে, এতং রত্তিংৰিকালভোজনং পজহথা’তি. তস্স ময্হং, ভন্তে, অহুদেৰ অঞ্ঞথত্তং অহুদেৰ দোমনস্সং – ‘যম্পি নো ইমেসং দ্ৰিন্নং ভত্তানং পণীতসঙ্খাততরং তস্সপি নো ভগৰা পহানমাহ, তস্সপি নো সুগতো পটিনিস্সগ্গমাহা’তি. ভূতপুব্বং, ভন্তে, অঞ্ঞতরো পুরিসো দিৰা সূপেয্যং লভিত্ৰা এৰমাহ – ‘হন্দ চ ইমং নিক্খিপথ, সাযং সব্বেৰ সমগ্গা ভুঞ্জিস্সামা’তি. যা কাচি, ভন্তে, সঙ্খতিযো সব্বা তা রত্তিং, অপ্পা দিৰা. তে মযং, ভন্তে, ভগৰতি পেমঞ্চ গারৰঞ্চ হিরিঞ্চ ওত্তপ্পঞ্চ সম্পস্সমানা এৰং তং রত্তিংৰিকালভোজনং পজহিম্হা. ভূতপুব্বং, ভন্তে, ভিক্খূ রত্তন্ধকারতিমিসাযং পিণ্ডায চরন্তা চন্দনিকম্পি পৰিসন্তি, ওলিগল্লেপি পপতন্তি, কণ্টকাৰাটম্পি [কণ্টকৰত্তম্পি (সী. পী.), কণ্টকরাজিম্পি (স্যা. কং.)] আরোহন্তি, সুত্তম্পি গাৰিং আরোহন্তি, মাণৰেহিপি সমাগচ্ছন্তি কতকম্মেহিপি অকতকম্মেহিপি, মাতুগামোপি তে [তেন (ক.)] অসদ্ধম্মেন নিমন্তেতি. ভূতপুব্বাহং, ভন্তে, রত্তন্ধকারতিমিসাযং পিণ্ডায চরামি. অদ্দসা খো মং, ভন্তে, অঞ্ঞতরা ইত্থী ৰিজ্জন্তরিকায ভাজনং ধোৰন্তী. দিস্ৰা মং ভীতা ৰিস্সরমকাসি – ‘অভুম্মে [অব্ভুম্মে (সী. পী.)] পিসাচো ৰত ম’ন্তি! এৰং ৰুত্তে, অহং, ভন্তে, তং ইত্থিং এতদৰোচং – ‘নাহং, ভগিনি, পিসাচো; ভিক্খু পিণ্ডায ঠিতো’তি. ‘ভিক্খুস্স আতুমারী, ভিক্খুস্স মাতুমারী [ঠিতো’তি. ভিক্খুস্স আতুমাতুমারী (ক.)]! ৰরং তে, ভিক্খু, তিণ্হেন গোৰিকন্তনেন কুচ্ছি পরিকন্তো, ন ত্ৰেৰ ৰরং যং [ন ত্ৰেৰ যা (সী. পী.)] রত্তন্ধকারতিমিসাযং কুচ্ছিহেতু পিণ্ডায চরসী’তি [চরসাতি (সী. পী.)]. তস্স ময্হং, ভন্তে, তদনুস্সরতো এৰং হোতি – ‘বহূনং ৰত নো ভগৰা দুক্খধম্মানং অপহত্তা, বহূনং ৰত নো ভগৰা সুখধম্মানং উপহত্তা; বহূনং ৰত নো ভগৰা অকুসলানং ধম্মানং অপহত্তা, বহূনং ৰত নো ভগৰা কুসলানং ধম্মানং উপহত্তা’’’তি.
১৫০. ‘‘এৰমেৰ পনুদাযি, ইধেকচ্চে মোঘপুরিসা ‘ইদং পজহথা’তি মযা ৰুচ্চমানা তে এৰমাহংসু – ‘কিং পনিমস্স অপ্পমত্তকস্স ওরমত্তকস্স অধিসল্লিখতেৰাযং সমণো’তি. তে তঞ্চেৰ নপ্পজহন্তি, মযি চ অপ্পচ্চযং উপট্ঠাপেন্তি. যে চ ভিক্খূ সিক্খাকামা তেসং তং, উদাযি, হোতি বলৰং বন্ধনং, দল়্হং বন্ধনং, থিরং বন্ধনং, অপূতিকং বন্ধনং, থূলো, কলিঙ্গরো – সেয্যথাপি, উদাযি, লটুকিকা সকুণিকা পূতিলতায বন্ধনেন বদ্ধা তত্থেৰ ৰধং ৰা বন্ধং ৰা মরণং ৰা আগমেতি. যো নু খো, উদাযি, এৰং ৰদেয্য – ‘যেন সা লটুকিকা সকুণিকা পূতিলতায বন্ধনেন বদ্ধা তত্থেৰ ৰধং ৰা বন্ধং ৰা মরণং ৰা আগমেতি, তঞ্হি তস্সা অবলং বন্ধনং, দুব্বলং বন্ধনং, পূতিকং বন্ধনং, অসারকং বন্ধন’ন্তি; সম্মা নু খো সো, উদাযি, ৰদমানো ৰদেয্যা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে. যেন সা, ভন্তে, লটুকিকা সকুণিকা পূতিলতায বন্ধনেন বদ্ধা তত্থেৰ ৰধং ৰা বন্ধং ৰা মরণং ৰা আগমেতি, তঞ্হি তস্সা বলৰং বন্ধনং, দল়্হং বন্ধনং, থিরং বন্ধনং অপূতিকং বন্ধনং, থূলো, কলিঙ্গরো’’তি. ‘‘এৰমেৰ খো, উদাযি, ইধেকচ্চে মোঘপুরিসা ‘ইদং পজহথা’তি মযা ৰুচ্চমানা তে এৰমাহংসু – ‘কিং পনিমস্স অপ্পমত্তকস্স ওরমত্তকস্স অধিসল্লিখতেৰাযং সমণো’তি? তে তঞ্চেৰ নপ্পজহন্তি, মযি চ অপ্পচ্চযং উপট্ঠাপেন্তি. যে চ ভিক্খূ সিক্খাকামা তেসং তং, উদাযি, হোতি বলৰং বন্ধনং, দল়্হং বন্ধনং, থিরং বন্ধনং, অপূতিকং বন্ধনং, থূলো, কলিঙ্গরো’’.
১৫১. ‘‘ইধ পনুদাযি, একচ্চে কুলপুত্তা ‘ইদং পজহথা’তি মযা ৰুচ্চমানা তে এৰমাহংসু – ‘কিং পনিমস্স অপ্পমত্তকস্স ওরমত্তকস্স পহাতব্বস্স যস্স নো ভগৰা পহানমাহ, যস্স নো সুগতো পটিনিস্সগ্গমাহা’তি? তে তঞ্চেৰ পজহন্তি, মযি চ ন অপ্পচ্চযং উপট্ঠাপেন্তি. যে চ ভিক্খূ সিক্খাকামা তে তং পহায অপ্পোস্সুক্কা পন্নলোমা পরদত্তৰুত্তা [পরদৰুত্তা (সী. স্যা. কং. পী.)] মিগভূতেন চেতসা ৰিহরন্তি. তেসং তং, উদাযি, হোতি অবলং বন্ধনং, দুব্বলং বন্ধনং, পূতিকং বন্ধনং, অসারকং বন্ধনং – সেয্যথাপি, উদাযি, রঞ্ঞো নাগো ঈসাদন্তো উরূল়্হৰা অভিজাতো সঙ্গামাৰচরো দল়্হেহি ৰরত্তেহি বন্ধনেহি বদ্ধো ঈসকংযেৰ কাযং সন্নামেত্ৰা তানি বন্ধনানি সংছিন্দিত্ৰা সংপদালেত্ৰা যেন কামং পক্কমতি. যো নু খো, উদাযি, এৰং ৰদেয্য – ‘যেহি সো রঞ্ঞো নাগো ঈসাদন্তো উরূল়্হৰা অভিজাতো সঙ্গামাৰচরো দল়্হেহি ৰরত্তেহি বন্ধনেহি বদ্ধো ঈসকংযেৰ কাযং সন্নামেত্ৰা তানি বন্ধনানি সংছিন্দিত্ৰা সংপদালেত্ৰা যেন কামং পক্কমতি, তঞ্হি তস্স বলৰং বন্ধনং, দল়্হং বন্ধনং, থিরং বন্ধনং, অপূতিকং বন্ধনং, থূলো, কলিঙ্গরো’তি; সম্মা নু খো সো, উদাযি, ৰদমানো ৰদেয্যা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে. যেহি সো, ভন্তে, রঞ্ঞো নাগো ঈসাদন্তো উরূল়্হৰা অভিজাতো সঙ্গামাৰচরো দল়্হেহি ৰরত্তেহি বন্ধনেহি বদ্ধো ঈসকংযেৰ কাযং সন্নামেত্ৰা তানি বন্ধনানি সংছিন্দিত্ৰা সংপদালেত্ৰা যেন কামং পক্কমতি, তঞ্হি তস্স অবলং বন্ধনং…পে… অসারকং বন্ধন’’ন্তি. ‘‘এৰমেৰ খো, উদাযি, ইধেকচ্চে কুলপুত্তা ‘ইদং পজহথা’তি মযা ৰুচ্চমানা তে এৰমাহংসু – ‘কিং পনিমস্স অপ্পমত্তকস্স ওরমত্তকস্স পহাতব্বস্স যস্স নো ভগৰা পহানমাহ, যস্স নো সুগতো পটিনিস্সগ্গমাহা’তি? তে তঞ্চেৰ পজহন্তি, মযি চ ন অপ্পচ্চযং উপট্ঠাপেন্তি. যে চ ভিক্খূ সিক্খাকামা তে তং পহায অপ্পোস্সুক্কা পন্নলোমা পরদত্তৰুত্তা মিগভূতেন চেতসা ৰিহরন্তি. তেসং তং, উদাযি, হোতি অবলং বন্ধনং, দুব্বলং বন্ধনং, পূতিকং বন্ধনং, অসারকং বন্ধনং’’.
১৫২. ‘‘সেয্যথাপি, উদাযি, পুরিসো দলিদ্দো অস্সকো অনাল়্হিযো; তস্স’স্স একং অগারকং ওলুগ্গৰিলুগ্গং কাকাতিদাযিং [কাকাতিডাযিং (?)] নপরমরূপং, একা খটোপিকা [কল়োপিকা (ক.)] ওলুগ্গৰিলুগ্গা নপরমরূপা, একিস্সা কুম্ভিযা ধঞ্ঞসমৰাপকং নপরমরূপং, একা জাযিকা নপরমরূপা. সো আরামগতং ভিক্খুং পস্সেয্য সুধোতহত্থপাদং মনুঞ্ঞং ভোজনং ভুত্তাৰিং সীতায ছাযায নিসিন্নং অধিচিত্তে যুত্তং. তস্স এৰমস্স – ‘সুখং ৰত, ভো, সামঞ্ঞং, আরোগ্যং ৰত, ভো, সামঞ্ঞং! সো ৰতস্সং [সো ৰতস্স (ক.)] যোহং কেসমস্সুং ওহারেত্ৰা কাসাযানি ৰত্থানি অচ্ছাদেত্ৰা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজেয্য’ন্তি. সো ন সক্কুণেয্য একং অগারকং ওলুগ্গৰিলুগ্গং কাকাতিদাযিং নপরমরূপং পহায, একং খটোপিকং ওলুগ্গৰিলুগ্গং নপরমরূপং পহায, একিস্সা কুম্ভিযা ধঞ্ঞসমৰাপকং নপরমরূপং পহায, একং জাযিকং নপরমরূপং পহায কেসমস্সুং ওহারেত্ৰা কাসাযানি ৰত্থানি অচ্ছাদেত্ৰা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিতুং. যো নু খো, উদাযি, এৰং ৰদেয্য – ‘যেহি সো পুরিসো বন্ধনেহি বদ্ধো ন সক্কোতি একং অগারকং ওলুগ্গৰিলুগ্গং কাকাতিদাযিং নপরমরূপং পহায, একং খটোপিকং ওলুগ্গৰিলুগ্গং নপরমরূপং পহায, একিস্সা কুম্ভিযা ধঞ্ঞসমৰাপকং নপরমরূপং পহায, একং জাযিকং নপরমরূপং পহায কেসমস্সুং ওহারেত্ৰা কাসাযানি ৰত্থানি অচ্ছাদেত্ৰা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিতুং; তঞ্হি তস্স অবলং বন্ধনং, দুব্বলং বন্ধনং, পূতিকং বন্ধনং, অসারকং বন্ধন’ন্তি; সম্মা নু খো সো, উদাযি, ৰদমানো ৰদেয্যা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে. যেহি সো, ভন্তে, পুরিসো বন্ধনেহি বদ্ধো, ন সক্কোতি একং অগারকং ওলুগ্গৰিলুগ্গং কাকাতিদাযিং নপরমরূপং পহায, একং খটোপিকং ওলুগ্গৰিলুগ্গং নপরমরূপং পহায, একিস্সা কুম্ভিযা ধঞ্ঞসমৰাপকং নপরমরূপং পহায, একং জাযিকং নপরমরূপং পহায কেসমস্সুং ওহারেত্ৰা কাসাযানি ৰত্থানি অচ্ছাদেত্ৰা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিতুং; তঞ্হি তস্স বলৰং বন্ধনং, দল়্হং বন্ধনং, থিরং বন্ধনং, অপূতিকং বন্ধনং, থূলো, কলিঙ্গরো’’তি. ‘‘এৰমেৰ খো, উদাযি, ইধেকচ্চে মোঘপুরিসা ‘ইদং পজহথা’তি মযা ৰুচ্চমানা তে এৰমাহংসু – ‘কিং পনিমস্স অপ্পমত্তকস্স ওরমত্তকস্স অধিসল্লিখতেৰাযং সমণো’তি? তে তঞ্চেৰ নপ্পজহন্তি, মযি চ অপ্পচ্চযং উপট্ঠাপেন্তি. যে চ ভিক্খূ সিক্খাকামা তেসং তং, উদাযি, হোতি বলৰং বন্ধনং, দল়্হং বন্ধনং, থিরং বন্ধনং, অপূতিকং বন্ধনং, থূলো, কলিঙ্গরো’’.
১৫৩. ‘‘সেয্যথাপি, উদাযি, গহপতি ৰা গহপতিপুত্তো ৰা অড্ঢো মহদ্ধনো মহাভোগো, নেকানং নিক্খগণানং চযো, নেকানং ধঞ্ঞগণানং চযো, নেকানং খেত্তগণানং চযো, নেকানং ৰত্থুগণানং চযো, নেকানং ভরিযগণানং চযো, নেকানং দাসগণানং চযো, নেকানং দাসিগণানং চযো; সো আরামগতং ভিক্খুং পস্সেয্য সুধোতহত্থপাদং মনুঞ্ঞং ভোজনং ভুত্তাৰিং সীতায ছাযায নিসিন্নং অধিচিত্তে যুত্তং. তস্স এৰমস্স – ‘সুখং ৰত, ভো, সামঞ্ঞং, আরোগ্যং ৰত, ভো, সামঞ্ঞং! সো ৰতস্সং যোহং কেসমস্সুং ওহারেত্ৰা কাসাযানি ৰত্থানি অচ্ছাদেত্ৰা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজেয্য’ন্তি. সো সক্কুণেয্য নেকানি নিক্খগণানি পহায, নেকানি ধঞ্ঞগণানি পহায, নেকানি খেত্তগণানি পহায, নেকানি ৰত্থুগণানি পহায, নেকানি ভরিযগণানি পহায, নেকানি দাসগণানি পহায, নেকানি দাসিগণানি পহায কেসমস্সুং ওহারেত্ৰা কাসাযানি ৰত্থানি অচ্ছাদেত্ৰা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিতুং. যো নু খো, উদাযি, এৰং ৰদেয্য – ‘যেহি সো গহপতি ৰা গহপতিপুত্তো ৰা বন্ধনেহি বদ্ধো, সক্কোতি নেকানি নিক্খগণানি পহায, নেকানি ধঞ্ঞগণানি পহায, নেকানি খেত্তগণানি পহায, নেকানি ৰত্থুগণানি পহায, নেকানি ভরিযগণানি পহায, নেকানি দাসগণানি পহায, নেকানি দাসিগণানি পহায কেসমস্সুং ওহারেত্ৰা কাসাযানি ৰত্থানি অচ্ছাদেত্ৰা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিতুং, তঞ্হি তস্স বলৰং বন্ধনং, দল়্হং বন্ধনং, থিরং বন্ধনং, অপূতিকং বন্ধনং, থূলো, কলিঙ্গরো’তি; সম্মা নু খো সো, উদাযি, ৰদমানো ৰদেয্যা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে. যেহি সো, ভন্তে, গহপতি ৰা গহপতিপুত্তো ৰা বন্ধনেহি বদ্ধো, সক্কোতি নেকানি নিক্খগণানি পহায, নেকানি ধঞ্ঞগণানি পহায, নেকানি খেত্তগণানি পহায, নেকানি ৰত্থুগণানি পহায, নেকানি ভরিযগণানি পহায, নেকানি দাসগণানি পহায, নেকানি দাসিগণানি পহায কেসমস্সুং ওহারেত্ৰা কাসাযানি ৰত্থানি অচ্ছাদেত্ৰা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিতুং; তঞ্হি তস্স অবলং বন্ধনং, দুব্বলং বন্ধনং, পূতিকং বন্ধনং, অসারকং বন্ধন’’ন্তি. ‘‘এৰমেৰ খো, উদাযি, ইধেকচ্চে কুলপুত্তা ‘ইদং পজহথা’তি মযা ৰুচ্চমানা তে এৰমাহংসু – ‘কিং পনিমস্স অপ্পমত্তকস্স ওরমত্তকস্স পহাতব্বস্স যস্স নো ভগৰা পহানমাহ যস্স, নো সুগতো পটিনিস্সগ্গমাহা’তি? তে তঞ্চেৰ পজহন্তি, মযি চ ন অপ্পচ্চযং উপট্ঠাপেন্তি. যে চ ভিক্খূ সিক্খাকামা তে তং পহায অপ্পোস্সুক্কা পন্নলোমা পরদত্তৰুত্তা মিগভূতেন চেতসা ৰিহরন্তি. তেসং তং, উদাযি, হোতি অবলং বন্ধনং, দুব্বলং বন্ধনং, পূতিকং বন্ধনং, অসারকং বন্ধনং’’.
১৫৪. ‘‘চত্তারোমে, উদাযি, পুগ্গলা সন্তো সংৰিজ্জমানা লোকস্মিং. কতমে চত্তারো? ইধুদাযি, একচ্চো পুগ্গলো উপধিপহানায পটিপন্নো হোতি উপধিপটিনিস্সগ্গায. তমেনং উপধিপহানায পটিপন্নং উপধিপটিনিস্সগ্গায উপধিপটিসংযুত্তা সরসঙ্কপ্পা সমুদাচরন্তি. সো তে অধিৰাসেতি, নপ্পজহতি, ন ৰিনোদেতি, ন ব্যন্তীকরোতি, ন অনভাৰং গমেতি. ইমং খো অহং, উদাযি, পুগ্গলং ‘সংযুত্তো’তি ৰদামি নো ‘ৰিসংযুত্তো’. তং কিস্স হেতু? ইন্দ্রিযৰেমত্ততা হি মে, উদাযি, ইমস্মিং পুগ্গলে ৰিদিতা.
‘‘ইধ পনুদাযি, একচ্চো পুগ্গলো উপধিপহানায পটিপন্নো হোতি উপধিপটিনিস্সগ্গায. তমেনং উপধিপহানায পটিপন্নং উপধিপটিনিস্সগ্গায উপধিপটিসংযুত্তা সরসঙ্কপ্পা সমুদাচরন্তি. সো তে নাধিৰাসেতি, পজহতি, ৰিনোদেতি, ব্যন্তীকরোতি, অনভাৰং গমেতি. ইমম্পি খো অহং, উদাযি, পুগ্গলং ‘সংযুত্তো’তি ৰদামি নো ‘ৰিসংযুত্তো’. তং কিস্স হেতু? ইন্দ্রিযৰেমত্ততা হি মে, উদাযি, ইমস্মিং পুগ্গলে ৰিদিতা.
‘‘ইধ পনুদাযি, একচ্চো পুগ্গলো উপধিপহানায পটিপন্নো হোতি উপধিপটিনিস্সগ্গায. তমেনং উপধিপহানায পটিপন্নং উপধিপটিনিস্সগ্গায কদাচি করহচি সতিসম্মোসা উপধিপটিসংযুত্তা সরসঙ্কপ্পা সমুদাচরন্তি; দন্ধো, উদাযি, সতুপ্পাদো. অথ খো নং খিপ্পমেৰ পজহতি, ৰিনোদেতি, ব্যন্তীকরোতি, অনভাৰং গমেতি. সেয্যথাপি, উদাযি, পুরিসো দিৰসংসন্তত্তে [দিৰসসন্তত্তে (সী. স্যা. কং. পী.)] অযোকটাহে দ্ৰে ৰা তীণি ৰা উদকফুসিতানি নিপাতেয্য; দন্ধো, উদাযি, উদকফুসিতানং নিপাতো. অথ খো নং খিপ্পমেৰ পরিক্খযং পরিযাদানং গচ্ছেয্য. এৰমেৰ খো, উদাযি, ইধেকচ্চো পুগ্গলো উপধিপহানায পটিপন্নো হোতি উপধিপটিনিস্সগ্গায. তমেনং উপধিপহানায পটিপন্নং উপধিপটিনিস্সগ্গায কদাচি করহচি সতিসম্মোসা উপধিপটিসংযুত্তা সরসঙ্কপ্পা সমুদাচরন্তি; দন্ধো, উদাযি, সতুপ্পাদো. অথ খো নং খিপ্পমেৰ পজহতি, ৰিনোদেতি, ব্যন্তীকরোতি, অনভাৰং গমেতি. ইমম্পি খো অহং, উদাযি, পুগ্গলং ‘সংযুত্তো’তি ৰদামি নো ‘ৰিসংযুত্তো’. তং কিস্স হেতু? ইন্দ্রিযৰেমত্ততা হি মে, উদাযি, ইমস্মিং পুগ্গলে ৰিদিতা.
‘‘ইধ পনুদাযি, একচ্চো পুগ্গলো ‘উপধি দুক্খস্স মূল’ন্তি – ইতি ৰিদিত্ৰা নিরুপধি হোতি, উপধিসঙ্খযে ৰিমুত্তো. ইমং খো অহং, উদাযি, পুগ্গলং ‘ৰিসংযুত্তো’তি ৰদামি নো ‘সংযুত্তো’তি. তং কিস্স হেতু? ইন্দ্রিযৰেমত্ততা হি মে, উদাযি, ইমস্মিং পুগ্গলে ৰিদিতা. ইমে খো, উদাযি, চত্তারো পুগ্গলা সন্তো সংৰিজ্জমানা লোকস্মিং.
১৫৫. ‘‘পঞ্চ খো ইমে, উদাযি, কামগুণা. কতমে পঞ্চ? চক্খুৰিঞ্ঞেয্যা রূপা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযরূপা কামূপসংহিতা রজনীযা, সোতৰিঞ্ঞেয্যা সদ্দা…পে… ঘানৰিঞ্ঞেয্যা গন্ধা… জিৰ্হাৰিঞ্ঞেয্যা রসা… কাযৰিঞ্ঞেয্যা ফোট্ঠব্বা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযরূপা কামূপসংহিতা রজনীযা. ইমে খো, উদাযি, পঞ্চ কামগুণা. যং খো, উদাযি, ইমে পঞ্চ কামগুণে পটিচ্চ উপ্পজ্জতি সুখং সোমনস্সং ইদং ৰুচ্চতি কামসুখং মিল়্হসুখং [মীল়্হসুখং (সী. পী.)] পুথুজ্জনসুখং অনরিযসুখং, ন সেৰিতব্বং, ন ভাৰেতব্বং, ন বহুলীকাতব্বং; ‘ভাযিতব্বং এতস্স সুখস্সা’তি ৰদামি.
১৫৬. ‘‘ইধুদাযি, ভিক্খু ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি, ৰিতক্কৰিচারানং ৰূপসমা… দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি, পীতিযা চ ৰিরাগা… ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি, সুখস্স চ পহানা… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. ইদং ৰুচ্চতি নেক্খম্মসুখং পৰিৰেকসুখং উপসমসুখং সম্বোধসুখং, আসেৰিতব্বং, ভাৰেতব্বং, বহুলীকাতব্বং; ‘ন ভাযিতব্বং এতস্স সুখস্সা’তি ৰদামি.
‘‘ইধুদাযি, ভিক্খু ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি; ইদং খো অহং, উদাযি, ইঞ্জিতস্মিং ৰদামি. কিঞ্চ তত্থ ইঞ্জিতস্মিং? যদেৰ তত্থ ৰিতক্কৰিচারা অনিরুদ্ধা হোন্তি ইদং তত্থ ইঞ্জিতস্মিং. ইধুদাযি, ভিক্খু ৰিতক্কৰিচারানং ৰূপসমা…পে… দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি; ইদম্পি খো অহং, উদাযি, ইঞ্জিতস্মিং ৰদামি. কিঞ্চ তত্থ ইঞ্জিতস্মিং? যদেৰ তত্থ পীতিসুখং অনিরুদ্ধং হোতি ইদং তত্থ ইঞ্জিতস্মিং. ইধুদাযি, ভিক্খু পীতিযা চ ৰিরাগা…পে… ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি; ইদম্পি খো অহং, উদাযি, ইঞ্জিতস্মিং ৰদামি. কিঞ্চ তত্থ ইঞ্জিতস্মিং? যদেৰ তত্থ উপেক্খাসুখং অনিরুদ্ধং হোতি ইদং তত্থ ইঞ্জিতস্মিং. ইধুদাযি, ভিক্খু সুখস্স চ পহানা…পে… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি; ইদং খো অহং, উদাযি, অনিঞ্জিতস্মিং ৰদামি.
‘‘ইধুদাযি, ভিক্খু ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি; ইদং খো অহং, উদাযি, ‘অনল’ন্তি ৰদামি, ‘পজহথা’তি ৰদামি, ‘সমতিক্কমথা’তি ৰদামি. কো চ তস্স সমতিক্কমো? ইধুদাযি, ভিক্খু ৰিতক্কৰিচারানং ৰূপসমা… দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি, অযং তস্স সমতিক্কমো; ইদম্পি খো অহং, উদাযি, ‘অনল’ন্তি ৰদামি, ‘পজহথা’তি ৰদামি, ‘সমতিক্কমথা’তি ৰদামি. কো চ তস্স সমতিক্কমো? ইধুদাযি, ভিক্খু পীতিযা চ ৰিরাগা… ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি, অযং তস্স সমতিক্কমো; ইদম্পি খো অহং, উদাযি, ‘অনল’ন্তি ৰদামি, ‘পজহথা’তি ৰদামি, ‘সমতিক্কমথা’তি ৰদামি. কো চ তস্স সমতিক্কমো? ইধুদাযি, ভিক্খু সুখস্স চ পহানা… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি, অযং তস্স সমতিক্কমো; ইদম্পি খো অহং, উদাযি, ‘অনল’ন্তি ৰদামি, ‘পজহথা’তি ৰদামি, ‘সমতিক্কমথা’তি ৰদামি. কো চ তস্স সমতিক্কমো? ইধুদাযি, ভিক্খু সব্বসো রূপসঞ্ঞানং সমতিক্কমা পটিঘসঞ্ঞানং অত্থঙ্গমা নানত্তসঞ্ঞানং অমনসিকারা ‘অনন্তো আকাসো’তি আকাসানঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি, অযং তস্স সমতিক্কমো; ইদম্পি খো অহং, উদাযি, ‘অনল’ন্তি ৰদামি, ‘পজহথা’তি ৰদামি, ‘সমতিক্কমথা’তি ৰদামি. কো চ তস্স সমতিক্কমো? ইধুদাযি, ভিক্খু সব্বসো আকাসানঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম ‘অনন্তং ৰিঞ্ঞাণ’ন্তি ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি, অযং তস্স সমতিক্কমো; ইদম্পি খো অহং, উদাযি, ‘অনল’ন্তি ৰদামি, ‘পজহথা’তি ৰদামি, ‘সমতিক্কমথা’তি ৰদামি. কো চ তস্স সমতিক্কমো? ইধুদাযি, ভিক্খু সব্বসো ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম ‘নত্থি কিঞ্চী’তি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি, অযং তস্স সমতিক্কমো; ইদম্পি খো অহং, উদাযি, ‘অনল’ন্তি ৰদামি, ‘পজহথা’তি ৰদামি, ‘সমতিক্কমথা’তি ৰদামি. কো চ তস্স সমতিক্কমো? ইধুদাযি, ভিক্খু সব্বসো আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি, অযং তস্স সমতিক্কমো; ইদম্পি খো অহং, উদাযি, ‘অনল’ন্তি ৰদামি, ‘পজহথা’তি ৰদামি, ‘সমতিক্কমথা’তি ৰদামি. কো চ তস্স সমতিক্কমো? ইধুদাযি, ভিক্খু সব্বসো নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম সঞ্ঞাৰেদযিতনিরোধং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি, অযং তস্স সমতিক্কমো; ইতি খো অহং, উদাযি, নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনস্সপি পহানং ৰদামি. পস্সসি নো ত্ৰং, উদাযি, তং সংযোজনং অণুং ৰা থূলং ৰা যস্সাহং নো পহানং ৰদামী’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’তি.
ইদমৰোচ ভগৰা. অত্তমনো আযস্মা উদাযী ভগৰতো ভাসিতং অভিনন্দীতি.
লটুকিকোপমসুত্তং নিট্ঠিতং ছট্ঠং.