৫. চুন্দসুত্তং
৭৫. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা মল্লেসু চারিকং চরমানো মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং যেন পাৰা তদৰসরি. তত্র সুদং ভগৰা পাৰাযং ৰিহরতি চুন্দস্স কম্মারপুত্তস্স অম্বৰনে.
অস্সোসি খো চুন্দো কম্মারপুত্তো – ‘‘ভগৰা কির মল্লেসু চারিকং চরমানো মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং পাৰং অনুপ্পত্তো পাৰাযং ৰিহরতি ময্হং অম্বৰনে’’তি. অথ খো চুন্দো কম্মারপুত্তো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো চুন্দং কম্মারপুত্তং ভগৰা ধম্মিযা কথায সন্দস্সেসি সমাদপেসি সমুত্তেজেসি সম্পহংসেসি. অথ খো চুন্দো কম্মারপুত্তো ভগৰতা ধম্মিযা কথায সন্দস্সিতো সমাদপিতো সমুত্তেজিতো সম্পহংসিতো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘অধিৰাসেতু মে, ভন্তে, ভগৰা স্ৰাতনায ভত্তং সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেনা’’তি. অধিৰাসেসি ভগৰা তুণ্হীভাৰেন.
অথ খো চুন্দো কম্মারপুত্তো ভগৰতো অধিৰাসনং ৰিদিত্ৰা উট্ঠাযাসনা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা পদক্খিণং কত্ৰা পক্কামি. অথ খো চুন্দো কম্মারপুত্তো তস্সা রত্তিযা অচ্চযেন সকে নিৰেসনে পণীতং খাদনীযং ভোজনীযং পটিযাদাপেত্ৰা পহূতঞ্চ সূকরমদ্দৰং ভগৰতো কালং আরোচাপেসি – ‘‘কালো, ভন্তে, নিট্ঠিতং ভত্ত’’ন্তি.
অথ খো ভগৰা পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেন যেন চুন্দস্স কম্মারপুত্তস্স নিৰেসনং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. নিসজ্জ খো ভগৰা চুন্দং কম্মারপুত্তং আমন্তেসি – ‘‘যং তে, চুন্দ, সূকরমদ্দৰং পটিযত্তং তেন মং পরিৰিস, যং পনঞ্ঞং খাদনীযং ভোজনীযং পটিযত্তং তেন ভিক্খুসঙ্ঘং পরিৰিসা’’তি. ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো চুন্দো কম্মারপুত্তো ভগৰতো পটিস্সুত্ৰা যং অহোসি সূকরমদ্দৰং পটিযত্তং তেন ভগৰন্তং পরিৰিসি; যং পনঞ্ঞং খাদনীযং ভোজনীযং পটিযত্তং তেন ভিক্খুসঙ্ঘং পরিৰিসি.
অথ খো ভগৰা চুন্দং কম্মারপুত্তং আমন্তেসি – ‘‘যং তে, চুন্দ, সূকরমদ্দৰং অৰসিট্ঠং তং সোব্ভে নিখণাহি. নাহং তং, চুন্দ, পস্সামি সদেৰকে লোকে সমারকে সব্রহ্মকে সস্সমণব্রাহ্মণিযা পজায সদেৰমনুস্সায যস্স তং পরিভুত্তং সম্মা পরিণামং গচ্ছেয্য অঞ্ঞত্র তথাগতস্সা’’তি [অঞ্ঞত্র তথাগতেনাতি (ক. সী.)]. ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো চুন্দো কম্মারপুত্তো ভগৰতো পটিস্সুত্ৰা যং অহোসি সূকরমদ্দৰং অৰসিট্ঠং তং সোব্ভে নিখণিত্ৰা যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো চুন্দং কম্মারপুত্তং ভগৰা ধম্মিযা কথায সন্দস্সেত্ৰা সমাদপেত্ৰা সমুত্তেজেত্ৰা সম্পহংসেত্ৰা উট্ঠাযাসনা পক্কামি.
অথ খো ভগৰতো চুন্দস্স কম্মারপুত্তস্স ভত্তং ভুত্তাৰিস্স খরো আবাধো উপ্পজ্জি. লোহিতপক্খন্দিকা পবাল়্হা [বাল়্হা (সী. স্যা. পী.)] ৰেদনা ৰত্তন্তি মারণন্তিকা. তত্র সুদং ভগৰা সতো সম্পজানো অধিৰাসেসি অৰিহঞ্ঞমানো. অথ খো ভগৰা আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘আযামানন্দ, যেন কুসিনারা তেনুপসঙ্কমিস্সামা’’তি. ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা আনন্দো ভগৰতো পচ্চস্সোসি.
‘‘চুন্দস্স ভত্তং ভুঞ্জিত্ৰা, কম্মারস্সাতি মে সুতং;
আবাধং সম্ফুসী ধীরো, পবাল়্হং মারণন্তিকং.
‘‘ভুত্তস্স চ সূকরমদ্দৰেন, ব্যাধিপ্পবাল়্হো উদপাদি সত্থুনো;
ৰিরিচ্চমানো [ৰিরিঞ্চমানো (?) ৰিরেচমানো (দী. নি. ২.১৯০)] ভগৰা অৰোচ, ‘গচ্ছামহং কুসিনারং নগর’’’ন্তি.
অথ খো ভগৰা মগ্গা ওক্কম্ম যেন অঞ্ঞতরং রুক্খমূলং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘ইঙ্ঘ মে ত্ৰং, আনন্দ, চতুগ্গুণং সঙ্ঘাটিং পঞ্ঞাপেহি; কিলন্তোস্মি, আনন্দ, নিসীদিস্সামী’’তি. ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা আনন্দো ভগৰতো পটিস্সুত্ৰা চতুগ্গুণং সঙ্ঘাটিং পঞ্ঞাপেসি. নিসীদি ভগৰা পঞ্ঞত্তে আসনে. নিসজ্জ খো ভগৰা আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘ইঙ্ঘ মে ত্ৰং, আনন্দ, পানীযং আহর; পিপাসিতোস্মি, আনন্দ, পিৰিস্সামী’’তি.
এৰং ৰুত্তে, আযস্মা আনন্দো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘ইদানি, ভন্তে, পঞ্চমত্তানি সকটসতানি অতিক্কন্তানি. তং চক্কচ্ছিন্নং উদকং পরিত্তং লুল়িতং আৰিলং সন্দতি. অযং, ভন্তে, কুকুট্ঠা [ককুত্থা (সী.), কুকুটা (স্যা.), ককুধা (দী. নি. ২.১৯১)] নদী অৰিদূরে অচ্ছোদকা সাতোদকা সীতোদকা সেতোদকা সুপতিত্থা রমণীযা. এত্থ ভগৰা পানীযঞ্চ পিৰিস্সতি গত্তানি চ সীতীকরিস্সতী’’তি [সীতিং করিস্সতীতি (সী.), সীতং করিস্সতীতি (স্যা. পী. ক.)].
দুতিযম্পি খো…পে… ততিযম্পি খো ভগৰা আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘ইঙ্ঘ মে ত্ৰং, আনন্দ, পানীযং আহর; পিপাসিতোস্মি, আনন্দ, পিৰিস্সামী’’তি. ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা আনন্দো ভগৰতো পটিস্সুত্ৰা পত্তং গহেত্ৰা যেন সা নদী তেনুপসঙ্কমি. অথ খো সা নদী চক্কচ্ছিন্না পরিত্তা লুল়িতা আৰিলা সন্দমানা আযস্মন্তে আনন্দে উপসঙ্কমন্তে অচ্ছা ৰিপ্পসন্না অনাৰিলা সন্দতি.
অথ খো আযস্মতো আনন্দস্স এতদহোসি – ‘‘অচ্ছরিযং ৰত, ভো, অব্ভুতং ৰত, ভো, তথাগতস্স মহিদ্ধিকতা মহানুভাৰতা! অযঞ্হি সা নদী চক্কচ্ছিন্না পরিত্তা লুল়িতা আৰিলা সন্দমানা মযি উপসঙ্কমন্তে অচ্ছা ৰিপ্পসন্না অনাৰিলা সন্দতী’’তি!! পত্তেন পানীযং আদায যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘অচ্ছরিযং, ভন্তে, অব্ভুতং, ভন্তে, তথাগতস্স মহিদ্ধিকতা মহানুভাৰতা! অযঞ্হি সা, ভন্তে, নদী চক্কচ্ছিন্না পরিত্তা লুল়িতা আৰিলা সন্দমানা মযি উপসঙ্কমন্তে অচ্ছা ৰিপ্পসন্না অনাৰিলা সন্দতি!! পিৰতু ভগৰা পানীযং, পিৰতু সুগতো পানীয’’ন্তি.
অথ খো ভগৰা পানীযং অপাযি [অপাসি (সী.)]. অথ খো ভগৰা মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং যেন কুকুট্ঠা নদী তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা কুকুট্ঠং নদিং অজ্ঝোগাহেত্ৰা ন্হত্ৰা চ পিৰিত্ৰা চ পচ্চুত্তরিত্ৰা যেন অম্বৰনং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মন্তং চুন্দকং আমন্তেসি – ‘‘ইঙ্ঘ মে ত্ৰং, চুন্দক, চতুগ্গুণং সঙ্ঘাটিং পঞ্ঞাপেহি; কিলন্তোস্মি, চুন্দক, নিপজ্জিস্সামী’’তি. ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা চুন্দকো ভগৰতো পটিস্সুত্ৰা চতুগ্গুণং সঙ্ঘাটিং পঞ্ঞাপেসি. অথ খো ভগৰা দক্খিণেন পস্সেন সীহসেয্যং কপ্পেসি পাদে পাদং অচ্চাধায সতো সম্পজানো উট্ঠানসঞ্ঞং মনসি করিত্ৰা. আযস্মা পন চুন্দকো তত্থেৰ ভগৰতো পুরতো নিসীদি.
‘‘গন্ত্ৰান বুদ্ধো নদিকং কুকুট্ঠং,
অচ্ছোদকং সাতুদকং [সাতোদকং (সব্বত্থ)] ৰিপ্পসন্নং;
ওগাহি সত্থা সুকিলন্তরূপো,
তথাগতো অপ্পটিমোধ লোকে.
‘‘ন্হত্ৰা চ পিৰিত্ৰা চুদতারি [ন্হত্ৰা চ উত্তরি (ক.)] সত্থা,
পুরক্খতো ভিক্খুগণস্স মজ্ঝে;
সত্থা পৰত্তা ভগৰা ইধ ধম্মে,
উপাগমি অম্বৰনং মহেসি;
আমন্তযি চুন্দকং নাম ভিক্খুং,
চতুগ্গুণং সন্থর [পত্থর (সী. পী.)] মে নিপজ্জং.
‘‘সো চোদিতো ভাৰিতত্তেন চুন্দো,
চতুগ্গুণং সন্থরি [পত্থরি (সী. পী.)] খিপ্পমেৰ;
নিপজ্জি সত্থা সুকিলন্তরূপো,
চুন্দোপি তত্থ পমুখে নিসীদী’’তি.
অথ খো ভগৰা আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘সিযা খো, পনানন্দ, চুন্দস্স কম্মারপুত্তস্স কোচি ৰিপ্পটিসারং উপদহেয্য – ‘তস্স তে, আৰুসো চুন্দ, অলাভা, তস্স তে দুল্লদ্ধং যস্স তে তথাগতো পচ্ছিমং পিণ্ডপাতং ভুঞ্জিত্ৰা পরিনিব্বুতো’তি. চুন্দস্সানন্দ, কম্মারপুত্তস্স এৰং ৰিপ্পটিসারো পটিৰিনোদেতব্বো –
‘‘‘তস্স তে, আৰুসো চুন্দ, লাভা, তস্স তে সুলদ্ধং যস্স তে তথাগতো পচ্ছিমং পিণ্ডপাতং পরিভুঞ্জিত্ৰা পরিনিব্বুতো. সম্মুখা মেতং, আৰুসো চুন্দ, ভগৰতো সুতং, সম্মুখা পটিগ্গহিতং – দ্ৰেমে পিণ্ডপাতা সমসমফলা সমসমৰিপাকা অতিৰিয অঞ্ঞেহি পিণ্ডপাতেহি মহপ্ফলতরা চ মহানিসংসতরা চ. কতমে দ্ৰে? যঞ্চ পিণ্ডপাতং পরিভুঞ্জিত্ৰা তথাগতো অনুত্তরং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুজ্ঝতি, যঞ্চ পিণ্ডপাতং পরিভুঞ্জিত্ৰা অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা পরিনিব্বাযতি. ইমে দ্ৰে পিণ্ডপাতা সমসমফলা সমসমৰিপাকা অতিৰিয অঞ্ঞেহি পিণ্ডপাতেহি মহপ্ফলতরা চ মহানিসংসতরা চ.
‘‘‘আযুসংৰত্তনিকং আযস্মতা চুন্দেন কম্মারপুত্তেন কম্মং উপচিতং, ৰণ্ণসংৰত্তনিকং আযস্মতা চুন্দেন কম্মারপুত্তেন কম্মং উপচিতং, সুখসংৰত্তনিকং আযস্মতা চুন্দেন কম্মারপুত্তেন কম্মং উপচিতং, সগ্গসংৰত্তনিকং আযস্মতা চুন্দেন কম্মারপুত্তেন কম্মং উপচিতং, যসসংৰত্তনিকং আযস্মতা চুন্দেন কম্মারপুত্তেন কম্মং উপচিতং, আধিপতেয্যসংৰত্তনিকং আযস্মতা চুন্দেন কম্মারপুত্তেন কম্মং উপচিত’ন্তি. চুন্দস্সানন্দ, কম্মারপুত্তস্স এৰং ৰিপ্পটিসারো পটিৰিনোদেতব্বো’’তি.
অথ খো ভগৰা এতমত্থং ৰিদিত্ৰা তাযং ৰেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –
‘‘দদতো পুঞ্ঞং পৰড্ঢতি,
সংযমতো ৰেরং ন চীযতি;
কুসলো চ জহাতি পাপকং,
রাগদোসমোহক্খযা সনিব্বুতো’’তি [পরিনিব্বুতোতি (সী. স্যা. পী.)]. পঞ্চমং;