৬. পাটলিগামিযসুত্তং
৭৬. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা মগধেসু চারিকং চরমানো মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং যেন পাটলিগামো তদৰসরি. অস্সোসুং খো পাটলিগামিযা [পাটলিগামিকা (দী. নি. ২.১৪৮)] উপাসকা – ‘‘ভগৰা কির মগধেসু চারিকং চরমানো মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং পাটলিগামং অনুপ্পত্তো’’তি. অথ খো পাটলিগামিযা উপাসকা যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো পাটলিগামিযা উপাসকা ভগৰন্তং এতদৰোচুং – ‘‘অধিৰাসেতু নো, ভন্তে, ভগৰা আৰসথাগার’’ন্তি. অধিৰাসেসি ভগৰা তুণ্হীভাৰেন.
অথ খো পাটলিগামিযা উপাসকা ভগৰতো অধিৰাসনং ৰিদিত্ৰা উট্ঠাযাসনা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা পদক্খিণং কত্ৰা যেনাৰসথাগারং তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা সব্বসন্থরিং আৰসথাগারং সন্থরিত্ৰা আসনানি পঞ্ঞাপেত্ৰা উদকমণিকং পতিট্ঠাপেত্ৰা তেলপ্পদীপং আরোপেত্ৰা যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং অট্ঠংসু. একমন্তং ঠিতা খো পাটলিগামিযা উপাসকা ভগৰন্তং এতদৰোচুং – ‘‘সব্বসন্থরিসন্থতং [সব্বসন্থরিং সন্থতং (সী. স্যা. পী.)], ভন্তে, আৰসথাগারং; আসনানি পঞ্ঞত্তানি; উদকমণিকো পতিট্ঠাপিতো [উদকমণিকং পতিট্ঠাপিতং (স্যা.)] তেলপ্পদীপো আরোপিতো. যস্সদানি, ভন্তে, ভগৰা কালং মঞ্ঞতী’’তি.
অথ খো ভগৰা নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেন যেন আৰসথাগারং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা পাদে পক্খালেত্ৰা আৰসথাগারং পৰিসিত্ৰা মজ্ঝিমং থম্ভং নিস্সায পুরত্থাভিমুখো নিসীদি. ভিক্খুসঙ্ঘোপি খো পাদে পক্খালেত্ৰা আৰসথাগারং পৰিসিত্ৰা পচ্ছিমং ভিত্তিং নিস্সায পুরত্থাভিমুখো নিসীদি ভগৰন্তংযেৰ পুরক্খত্ৰা. পাটলিগামিযাপি খো উপাসকা পাদে পক্খালেত্ৰা আৰসথাগারং পৰিসিত্ৰা পুরত্থিমং ভিত্তিং নিস্সায পচ্ছিমাভিমুখা নিসীদিংসু ভগৰন্তংযেৰ পুরক্খত্ৰা. অথ খো ভগৰা পাটলিগামিযে উপাসকে আমন্তেসি –
‘‘পঞ্চিমে, গহপতযো, আদীনৰা দুস্সীলস্স সীলৰিপত্তিযা. কতমে পঞ্চ? ইধ, গহপতযো, দুস্সীলো সীলৰিপন্নো পমাদাধিকরণং মহতিং ভোগজানিং নিগচ্ছতি. অযং পঠমো আদীনৰো দুস্সীলস্স সীলৰিপত্তিযা.
‘‘পুন চপরং, গহপতযো, দুস্সীলস্স সীলৰিপন্নস্স পাপকো কিত্তিসদ্দো অব্ভুগ্গচ্ছতি. অযং দুতিযো আদীনৰো দুস্সীলস্স সীলৰিপত্তিযা.
‘‘পুন চপরং, গহপতযো, দুস্সীলো সীলৰিপন্নো যঞ্ঞদেৰ পরিসং উপসঙ্কমতি – যদি খত্তিযপরিসং, যদি ব্রাহ্মণপরিসং, যদি গহপতিপরিসং, যদি সমণপরিসং – অৰিসারদো উপসঙ্কমতি মঙ্কুভূতো. অযং ততিযো আদীনৰো দুস্সীলস্স সীলৰিপত্তিযা.
‘‘পুন চপরং, গহপতযো, দুস্সীলো সীলৰিপন্নো সম্মূল়্হো কালং করোতি. অযং চতুত্থো আদীনৰো দুস্সীলস্স সীলৰিপত্তিযা.
‘‘পুন চপরং, গহপতযো, দুস্সীলো সীলৰিপন্নো কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জতি. অযং পঞ্চমো আদীনৰো দুস্সীলস্স সীলৰিপত্তিযা. ইমে খো, গহপতযো, পঞ্চ আদীনৰা দুস্সীলস্স সীলৰিপত্তিযা.
‘‘পঞ্চিমে, গহপতযো, আনিসংসা সীলৰতো সীলসম্পদায. কতমে পঞ্চ? ইধ, গহপতযো, সীলৰা সীলসম্পন্নো অপ্পমাদাধিকরণং মহন্তং ভোগক্খন্ধং অধিগচ্ছতি. অযং পঠমো আনিসংসো সীলৰতো সীলসম্পদায.
‘‘পুন চপরং, গহপতযো, সীলৰতো সীলসম্পন্নস্স কল্যাণো কিত্তিসদ্দো অব্ভুগ্গচ্ছতি. অযং দুতিযো আনিসংসো সীলৰতো সীলসম্পদায.
‘‘পুন চপরং, গহপতযো, সীলৰা সীলসম্পন্নো যঞ্ঞদেৰ পরিসং উপসঙ্কমতি – যদি খত্তিযপরিসং, যদি ব্রাহ্মণপরিসং, যদি গহপতিপরিসং, যদি সমণপরিসং – ৰিসারদো উপসঙ্কমতি অমঙ্কুভূতো. অযং ততিযো আনিসংসো সীলৰতো সীলসম্পদায.
‘‘পুন চপরং, গহপতযো, সীলৰা সীলসম্পন্নো অসম্মূল়্হো কালঙ্করোতি. অযং চতুত্থো আনিসংসো সীলৰতো সীলসম্পদায.
‘‘পুন চপরং, গহপতযো, সীলৰা সীলসম্পন্নো কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জতি. অযং পঞ্চমো আনিসংসো সীলৰতো সীলসম্পদায. ইমে খো, গহপতযো, পঞ্চ আনিসংসা সীলৰতো সীলসম্পদাযা’’তি.
অথ খো ভগৰা পাটলিগামিযে উপাসকে বহুদেৰ রত্তিং ধম্মিযা কথায সন্দস্সেত্ৰা সমাদপেত্ৰা সমুতেজেত্ৰা সম্পহংসেত্ৰা উয্যোজেসি – ‘‘অভিক্কন্তা খো, গহপতযো, রত্তি; যস্সদানি তুম্হে কালং মঞ্ঞথা’’তি. [‘‘এৰং ভন্তে‘‘তি খোপাটলিগামিযা উপাসকা ভগৰতো পটিস্সুত্ৰা (মহাৰ. ২৮৫; দী. নি. ২.১৫১)] অথ খো পাটলিগামিযা উপাসকা ভগৰতো ভাসিতং অভিনন্দিত্ৰা অনুমোদিত্ৰা [‘‘এৰং ভন্তে‘‘তি খোপাটলিগামিযা উপাসকা ভগৰতো পটিস্সুত্ৰা (মহাৰ. ২৮৫; দী. নি. ২.১৫১)] উট্ঠাযাসনা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা পদক্খিণং কত্ৰা পক্কমিংসু. অথ খো ভগৰা অচিরপক্কন্তেসু পাটলিগামিযেসু উপাসকেসু সুঞ্ঞাগারং পাৰিসি.
তেন খো পন সমযেন সুনিধৰস্সকারা [সুনীধৰস্সকারা (সী. স্যা. পী.)] মগধমহামত্তা পাটলিগামে নগরং মাপেন্তি ৰজ্জীনং পটিবাহায. তেন খো পন সমযেন সম্বহুলা দেৰতাযো সহস্সসহস্সেৰ [সহস্সেৰ (স্যা. ক.), সহস্সস্সেৰ (পী.)] পাটলিগামে ৰত্থূনি পরিগ্গণ্হন্তি. যস্মিং পদেসে মহেসক্খা দেৰতা ৰত্থূনি পরিগ্গণ্হন্তি মহেসক্খানং তত্থ রঞ্ঞং রাজমহামত্তানং চিত্তানি নমন্তি নিৰেসনানি মাপেতুং. যস্মিং পদেসে মজ্ঝিমা দেৰতা ৰত্থূনি পরিগ্গণ্হন্তি মজ্ঝিমানং তত্থ রঞ্ঞং রাজমহামত্তানং চিত্তানি নমন্তি নিৰেসনানি মাপেতুং. যস্মিং পদেসে নীচা দেৰতা ৰত্থূনি পরিগ্গণ্হন্তি নীচানং তত্থ রঞ্ঞং রাজমহামত্তানং চিত্তানি নমন্তি নিৰেসনানি মাপেতুং.
অদ্দসা খো ভগৰা দিব্বেন চক্খুনা ৰিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন তা দেৰতাযো সহস্সসহস্সেৰ পাটলিগামে ৰত্থূনি পরিগ্গণ্হন্তিযো. যস্মিং পদেসে মহেসক্খা দেৰতা ৰত্থূনি পরিগ্গণ্হন্তি, মহেসক্খানং তত্থ রঞ্ঞং রাজমহামত্তানং চিত্তানি নমন্তি নিৰেসনানি মাপেতুং. যস্মিং পদেসে মজ্ঝিমা দেৰতা ৰত্থূনি পরিগ্গণ্হন্তি, মজ্ঝিমানং তত্থ রঞ্ঞং রাজমহামত্তানং চিত্তানি নমন্তি নিৰেসনানি মাপেতুং. যস্মিং পদেসে নীচা দেৰতা ৰত্থূনি পরিগ্গণ্হন্তি, নীচানং তত্থ রঞ্ঞং রাজমহামত্তানং চিত্তানি নমন্তি নিৰেসনানি মাপেতুং. অথ খো ভগৰা তস্সা রত্তিযা পচ্চূসসমযে পচ্চুট্ঠায আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি –
‘‘কে নু খো [কো নু খো (সব্বত্থ)] আনন্দ পাটলিগামে নগরং মাপেন্তী’’তি [মাপেতীতি (সব্বত্থ)]. ‘‘সুনিধৰস্সকারা, ভন্তে, মগধমহামত্তা পাটলিগামে নগরং মাপেন্তি ৰজ্জীনং পটিবাহাযা’’তি. ‘‘সেয্যথাপি, আনন্দ, দেৰেহি তাৰতিংসেহি সদ্ধিং মন্তেত্ৰা; এৰমেৰ খো, আনন্দ, সুনিধৰস্সকারা মগধমহামত্তা পাটলিগামে নগরং মাপেন্তি ৰজ্জীনং পটিবাহায. ইধাহং, আনন্দ, অদ্দসং দিব্বেন চক্খুনা ৰিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন সম্বহুলা দেৰতাযো সহস্সসহস্সেৰ পাটলিগামে ৰত্থূনি পরিগ্গণ্হন্তিযো. যস্মিং পদেসে মহেসক্খা দেৰতা ৰত্থূনি পরিগ্গণ্হন্তি মহেসক্খানং তত্থ রঞ্ঞং রাজমহামত্তানং চিত্তানি নমন্তি নিৰেসনানি মাপেতুং. যস্মিং পদেসে মজ্ঝিমা দেৰতা ৰত্থূনি পরিগ্গণ্হন্তি মজ্ঝিমানং তত্থ রঞ্ঞং রাজমহামত্তানং চিত্তানি নমন্তি নিৰেসনানি মাপেতুং. যস্মিং পদেসে নীচা দেৰতা ৰত্থূনি পরিগ্গণ্হন্তি নীচানং তত্থ রঞ্ঞং রাজমহামত্তানং চিত্তানি নমন্তি নিৰেসনানি মাপেতুং. যাৰতা, আনন্দ, অরিযং আযতনং যাৰতা ৰণিপ্পথো ইদং অগ্গনগরং ভৰিস্সতি পাটলিপুত্তং পুটভেদনং. পাটলিপুত্তস্স খো, আনন্দ, তযো অন্তরাযা ভৰিস্সন্তি – অগ্গিতো ৰা উদকতো ৰা মিথুভেদতো ৰা’’তি.
অথ খো সুনিধৰস্সকারা মগধমহামত্তা যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰতা সদ্ধিং সম্মোদিংসু. সম্মোদনীযং কথং সারাণিযং [সারাণীযং (সী. স্যা. কং. পী.)] ৰীতিসারেত্ৰা একমন্তং অট্ঠংসু. একমন্তং ঠিতা খো সুনিধৰস্সকারা মগধমহামত্তা ভগৰন্তং এতদৰোচুং – ‘‘অধিৰাসেতু নো ভৰং গোতমো অজ্জতনায ভত্তং সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেনা’’তি. অধিৰাসেসি ভগৰা তুণ্হীভাৰেন.
অথ খো সুনিধৰস্সকারা মগধমহামত্তা ভগৰতো অধিৰাসনং ৰিদিত্ৰা যেন সকো আৰসথো তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা সকে আৰসথে পণীতং খাদনীযং ভোজনীযং পটিযাদাপেত্ৰা ভগৰতো কালং আরোচেসুং – ‘‘কালো, ভো গোতম, নিট্ঠিতং ভত্ত’’ন্তি.
অথ খো ভগৰা পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেন যেন সুনিধৰস্সকারানং মগধমহামত্তানং আৰসথো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. অথ খো সুনিধৰস্সকারা মগধমহামত্তা বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং পণীতেন খাদনীযেন ভোজনীযেন সহত্থা সন্তপ্পেসুং সম্পৰারেসুং.
অথ খো সুনিধৰস্সকারা মগধমহামত্তা ভগৰন্তং ভুত্তাৰিং ওনীতপত্তপাণিং অঞ্ঞতরং নীচং আসনং গহেত্ৰা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্নে খো সুনিধৰস্সকারে মগধমহামত্তে ভগৰা ইমাহি গাথাহি অনুমোদি –
‘‘যস্মিং পদেসে কপ্পেতি, ৰাসং পণ্ডিতজাতিযো;
সীলৰন্তেত্থ ভোজেত্ৰা, সঞ্ঞতে ব্রহ্মচারযো [ব্রহ্মচারিনো (স্যা.), ব্রহ্মচরিযে (পী. ক.)].
‘‘যা তত্থ দেৰতা আসুং, তাসং দক্খিণমাদিসে;
তা পূজিতা পূজযন্তি, মানিতা মানযন্তি নং.
‘‘ততো নং অনুকম্পন্তি, মাতা পুত্তংৰ ওরসং;
দেৰতানুকম্পিতো পোসো, সদা ভদ্রানি পস্সতী’’তি.
অথ খো ভগৰা সুনিধৰস্সকারানং মগধমহামত্তানং ইমাহি গাথাহি অনুমোদিত্ৰা উট্ঠাযাসনা পক্কামি.
তেন খো পন সমযেন সুনিধৰস্সকারা মগধমহামত্তা ভগৰন্তং পিট্ঠিতো পিট্ঠিতো অনুবন্ধা হোন্তি – ‘‘যেনজ্জ সমণো গোতমো দ্ৰারেন নিক্খমিস্সতি তং ‘গোতমদ্ৰারং’ নাম ভৰিস্সতি. যেন তিত্থেন গঙ্গং নদিং তরিস্সতি তং ‘গোতমতিত্থং’ নাম ভৰিস্সতী’’তি.
অথ খো ভগৰা যেন দ্ৰারেন নিক্খমি তং ‘গোতমদ্ৰারং’ নাম অহোসি. অথ খো ভগৰা যেন গঙ্গা নদী তেনুপসঙ্কমি. তেন খো পন সমযেন গঙ্গা নদী পূরা হোতি সমতিত্তিকা কাকপেয্যা. অপ্পেকচ্চে মনুস্সা নাৰং পরিযেসন্তি, অপ্পেকচ্চে উল়ুম্পং পরিযেসন্তি, অপ্পেকচ্চে কুল্লং বন্ধন্তি অপারা পারং গন্তুকামা. অথ খো ভগৰা – সেয্যথাপি নাম বলৰা পুরিসো সমিঞ্জিতং ৰা বাহং পসারেয্য, পসারিতং ৰা বাহং সমিঞ্জেয্য, এৰমেৰ – গঙ্গায নদিযা ওরিমতীরে [ওরিমতীরা (বহূসু) মহাৰ. ২৮৬; দী. নি. ২.১৫৪ পস্সিতব্বং)] অন্তরহিতো পারিমতীরে পচ্চুট্ঠাসি সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেন.
অদ্দসা খো ভগৰা তে মনুস্সে অপ্পেকচ্চে নাৰং পরিযেসন্তে, অপ্পেকচ্চে উল়ুম্পং পরিযেসন্তে, অপ্পেকচ্চে কুল্লং বন্ধন্তে অপারা পারং গন্তুকামে.
অথ খো ভগৰা এতমত্থং ৰিদিত্ৰা তাযং ৰেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –
‘‘যে তরন্তি অণ্ণৰং সরং,
সেতুং কত্ৰান ৰিসজ্জ পল্ললানি;
কুল্লঞ্হি জনো পবন্ধতি [বন্ধতি (স্যা. পী.)],
তিণ্ণা [নিতিণ্ণা (ক.)] মেধাৰিনো জনা’’তি. ছট্ঠং;