৮. পাটলিগামিযৰগ্গো

১. পঠমনিব্বানপটিসংযুত্তসুত্তং

৭১. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. তেন খো পন সমযেন ভগৰা ভিক্খূ নিব্বানপটিসংযুত্তায ধম্মিযা কথায সন্দস্সেতি সমাদপেতি সমুত্তেজেতি সম্পহংসেতি. তেধ ভিক্খূ [তে চ ভিক্খূ (সী. স্যা. পী. তদট্ঠকথাপি ওলোকেতব্বা] অট্ঠিং কত্ৰা [অট্ঠীকত্ৰা (সী. স্যা.), অট্ঠিকত্ৰা (পী.)] মনসি কত্ৰা সব্বং চেতসো [সব্বং চেতসা (ইতিপি অঞ্ঞসুত্তেসু)] সমন্নাহরিত্ৰা ওহিতসোতা ধম্মং সুণন্তি.

অথ খো ভগৰা এতমত্থং ৰিদিত্ৰা তাযং ৰেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –

‘‘অত্থি, ভিক্খৰে, তদাযতনং, যত্থ নেৰ পথৰী, ন আপো, ন তেজো, ন ৰাযো, ন আকাসানঞ্চাযতনং, ন ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং, ন আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং, ন নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং, নাযং লোকো, ন পরলোকো, ন উভো চন্দিমসূরিযা. তত্রাপাহং, ভিক্খৰে, নেৰ আগতিং ৰদামি, ন গতিং, ন ঠিতিং, ন চুতিং, ন উপপত্তিং; অপ্পতিট্ঠং, অপ্পৰত্তং, অনারম্মণমেৰেতং. এসেৰন্তো দুক্খস্সা’’তি. পঠমং.

২. দুতিযনিব্বানপটিসংযুত্তসুত্তং

৭২. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. তেন খো পন সমযেন ভগৰা ভিক্খূ নিব্বানপটিসংযুত্তায ধম্মিযা কথায সন্দস্সেতি সমাদপেতি সমুত্তেজেতি সম্পহংসেতি. তেধ ভিক্খূ অট্ঠিং কত্ৰা মনসি কত্ৰা সব্বং চেতসো সমন্নাহরিত্ৰা ওহিতসোতা ধম্মং সুণন্তি.

অথ খো ভগৰা এতমত্থং ৰিদিত্ৰা তাযং ৰেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –

‘‘দুদ্দসং অনতং নাম, ন হি সচ্চং সুদস্সনং;

পটিৰিদ্ধা তণ্হা জানতো, পস্সতো নত্থি কিঞ্চন’’ন্তি. দুতিযং;

৩. ততিযনিব্বানপটিসংযুত্তসুত্তং

৭৩. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. তেন খো পন সমযেন ভগৰা ভিক্খূ নিব্বানপটিসংযুত্তায ধম্মিযা কথায সন্দস্সেতি সমাদপেতি সমুত্তেজেতি সম্পহংসেতি. তেধ ভিক্খূ অট্ঠিং কত্ৰা, মনসি কত্ৰা, সব্বং চেতসো সমন্নাহরিত্ৰা, ওহিতসোতা ধম্মং সুণন্তি.

অথ খো ভগৰা এতমত্থং ৰিদিত্ৰা তাযং ৰেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –

‘‘অত্থি, ভিক্খৰে, অজাতং অভূতং অকতং অসঙ্খতং. নো চেতং, ভিক্খৰে, অভৰিস্স অজাতং অভূতং অকতং অসঙ্খতং, নযিধ জাতস্স ভূতস্স কতস্স সঙ্খতস্স নিস্সরণং পঞ্ঞাযেথ. যস্মা চ খো, ভিক্খৰে, অত্থি অজাতং অভূতং অকতং অসঙ্খতং, তস্মা জাতস্স ভূতস্স কতস্স সঙ্খতস্স নিস্সরণং পঞ্ঞাযতী’’তি. ততিযং.

৪. চতুত্থনিব্বানপটিসংযুত্তসুত্তং

৭৪. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. তেন খো পন সমযেন ভগৰা ভিক্খূ নিব্বানপটিসংযুত্তায ধম্মিযা কথায সন্দস্সেতি সমাদপেতি সমুত্তেজেতি সম্পহংসেতি. তেধ ভিক্খূ অট্ঠিং কত্ৰা মনসি কত্ৰা সব্বং চেতসো সমন্নাহরিত্ৰা ওহিতসোতা ধম্মং সুণন্তি.

অথ খো ভগৰা এতমত্থং ৰিদিত্ৰা তাযং ৰেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –

‘‘নিস্সিতস্স চলিতং, অনিস্সিতস্স চলিতং নত্থি. চলিতে অসতি পস্সদ্ধি, পস্সদ্ধিযা সতি নতি ন হোতি. নতিযা অসতি আগতিগতি ন হোতি. আগতিগতিযা অসতি চুতূপপাতো ন হোতি. চুতূপপাতে অসতি নেৰিধ ন হুরং ন উভযমন্তরেন [ন উভযমন্তরে (সব্বত্থ) ম. নি. ৩.৩৯৩; সং. নি. ৪.৮৭ পস্সিতব্বং]. এসেৰন্তো দুক্খস্সা’’তি. চতুত্থং.

৫. চুন্দসুত্তং

৭৫. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা মল্লেসু চারিকং চরমানো মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং যেন পাৰা তদৰসরি. তত্র সুদং ভগৰা পাৰাযং ৰিহরতি চুন্দস্স কম্মারপুত্তস্স অম্বৰনে.

অস্সোসি খো চুন্দো কম্মারপুত্তো – ‘‘ভগৰা কির মল্লেসু চারিকং চরমানো মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং পাৰং অনুপ্পত্তো পাৰাযং ৰিহরতি ময্হং অম্বৰনে’’তি. অথ খো চুন্দো কম্মারপুত্তো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো চুন্দং কম্মারপুত্তং ভগৰা ধম্মিযা কথায সন্দস্সেসি সমাদপেসি সমুত্তেজেসি সম্পহংসেসি. অথ খো চুন্দো কম্মারপুত্তো ভগৰতা ধম্মিযা কথায সন্দস্সিতো সমাদপিতো সমুত্তেজিতো সম্পহংসিতো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘অধিৰাসেতু মে, ভন্তে, ভগৰা স্ৰাতনায ভত্তং সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেনা’’তি. অধিৰাসেসি ভগৰা তুণ্হীভাৰেন.

অথ খো চুন্দো কম্মারপুত্তো ভগৰতো অধিৰাসনং ৰিদিত্ৰা উট্ঠাযাসনা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা পদক্খিণং কত্ৰা পক্কামি. অথ খো চুন্দো কম্মারপুত্তো তস্সা রত্তিযা অচ্চযেন সকে নিৰেসনে পণীতং খাদনীযং ভোজনীযং পটিযাদাপেত্ৰা পহূতঞ্চ সূকরমদ্দৰং ভগৰতো কালং আরোচাপেসি – ‘‘কালো, ভন্তে, নিট্ঠিতং ভত্ত’’ন্তি.

অথ খো ভগৰা পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেন যেন চুন্দস্স কম্মারপুত্তস্স নিৰেসনং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. নিসজ্জ খো ভগৰা চুন্দং কম্মারপুত্তং আমন্তেসি – ‘‘যং তে, চুন্দ, সূকরমদ্দৰং পটিযত্তং তেন মং পরিৰিস, যং পনঞ্ঞং খাদনীযং ভোজনীযং পটিযত্তং তেন ভিক্খুসঙ্ঘং পরিৰিসা’’তি. ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো চুন্দো কম্মারপুত্তো ভগৰতো পটিস্সুত্ৰা যং অহোসি সূকরমদ্দৰং পটিযত্তং তেন ভগৰন্তং পরিৰিসি; যং পনঞ্ঞং খাদনীযং ভোজনীযং পটিযত্তং তেন ভিক্খুসঙ্ঘং পরিৰিসি.

অথ খো ভগৰা চুন্দং কম্মারপুত্তং আমন্তেসি – ‘‘যং তে, চুন্দ, সূকরমদ্দৰং অৰসিট্ঠং তং সোব্ভে নিখণাহি. নাহং তং, চুন্দ, পস্সামি সদেৰকে লোকে সমারকে সব্রহ্মকে সস্সমণব্রাহ্মণিযা পজায সদেৰমনুস্সায যস্স তং পরিভুত্তং সম্মা পরিণামং গচ্ছেয্য অঞ্ঞত্র তথাগতস্সা’’তি [অঞ্ঞত্র তথাগতেনাতি (ক. সী.)]. ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো চুন্দো কম্মারপুত্তো ভগৰতো পটিস্সুত্ৰা যং অহোসি সূকরমদ্দৰং অৰসিট্ঠং তং সোব্ভে নিখণিত্ৰা যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো চুন্দং কম্মারপুত্তং ভগৰা ধম্মিযা কথায সন্দস্সেত্ৰা সমাদপেত্ৰা সমুত্তেজেত্ৰা সম্পহংসেত্ৰা উট্ঠাযাসনা পক্কামি.

অথ খো ভগৰতো চুন্দস্স কম্মারপুত্তস্স ভত্তং ভুত্তাৰিস্স খরো আবাধো উপ্পজ্জি. লোহিতপক্খন্দিকা পবাল়্হা [বাল়্হা (সী. স্যা. পী.)] ৰেদনা ৰত্তন্তি মারণন্তিকা. তত্র সুদং ভগৰা সতো সম্পজানো অধিৰাসেসি অৰিহঞ্ঞমানো. অথ খো ভগৰা আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘আযামানন্দ, যেন কুসিনারা তেনুপসঙ্কমিস্সামা’’তি. ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা আনন্দো ভগৰতো পচ্চস্সোসি.

‘‘চুন্দস্স ভত্তং ভুঞ্জিত্ৰা, কম্মারস্সাতি মে সুতং;

আবাধং সম্ফুসী ধীরো, পবাল়্হং মারণন্তিকং.

‘‘ভুত্তস্স চ সূকরমদ্দৰেন, ব্যাধিপ্পবাল়্হো উদপাদি সত্থুনো;

ৰিরিচ্চমানো [ৰিরিঞ্চমানো (?) ৰিরেচমানো (দী. নি. ২.১৯০)] ভগৰা অৰোচ, ‘গচ্ছামহং কুসিনারং নগর’’’ন্তি.

অথ খো ভগৰা মগ্গা ওক্কম্ম যেন অঞ্ঞতরং রুক্খমূলং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘ইঙ্ঘ মে ত্ৰং, আনন্দ, চতুগ্গুণং সঙ্ঘাটিং পঞ্ঞাপেহি; কিলন্তোস্মি, আনন্দ, নিসীদিস্সামী’’তি. ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা আনন্দো ভগৰতো পটিস্সুত্ৰা চতুগ্গুণং সঙ্ঘাটিং পঞ্ঞাপেসি. নিসীদি ভগৰা পঞ্ঞত্তে আসনে. নিসজ্জ খো ভগৰা আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘ইঙ্ঘ মে ত্ৰং, আনন্দ, পানীযং আহর; পিপাসিতোস্মি, আনন্দ, পিৰিস্সামী’’তি.

এৰং ৰুত্তে, আযস্মা আনন্দো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘ইদানি, ভন্তে, পঞ্চমত্তানি সকটসতানি অতিক্কন্তানি. তং চক্কচ্ছিন্নং উদকং পরিত্তং লুল়িতং আৰিলং সন্দতি. অযং, ভন্তে, কুকুট্ঠা [ককুত্থা (সী.), কুকুটা (স্যা.), ককুধা (দী. নি. ২.১৯১)] নদী অৰিদূরে অচ্ছোদকা সাতোদকা সীতোদকা সেতোদকা সুপতিত্থা রমণীযা. এত্থ ভগৰা পানীযঞ্চ পিৰিস্সতি গত্তানি চ সীতীকরিস্সতী’’তি [সীতিং করিস্সতীতি (সী.), সীতং করিস্সতীতি (স্যা. পী. ক.)].

দুতিযম্পি খো…পে… ততিযম্পি খো ভগৰা আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘ইঙ্ঘ মে ত্ৰং, আনন্দ, পানীযং আহর; পিপাসিতোস্মি, আনন্দ, পিৰিস্সামী’’তি. ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা আনন্দো ভগৰতো পটিস্সুত্ৰা পত্তং গহেত্ৰা যেন সা নদী তেনুপসঙ্কমি. অথ খো সা নদী চক্কচ্ছিন্না পরিত্তা লুল়িতা আৰিলা সন্দমানা আযস্মন্তে আনন্দে উপসঙ্কমন্তে অচ্ছা ৰিপ্পসন্না অনাৰিলা সন্দতি.

অথ খো আযস্মতো আনন্দস্স এতদহোসি – ‘‘অচ্ছরিযং ৰত, ভো, অব্ভুতং ৰত, ভো, তথাগতস্স মহিদ্ধিকতা মহানুভাৰতা! অযঞ্হি সা নদী চক্কচ্ছিন্না পরিত্তা লুল়িতা আৰিলা সন্দমানা মযি উপসঙ্কমন্তে অচ্ছা ৰিপ্পসন্না অনাৰিলা সন্দতী’’তি!! পত্তেন পানীযং আদায যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘অচ্ছরিযং, ভন্তে, অব্ভুতং, ভন্তে, তথাগতস্স মহিদ্ধিকতা মহানুভাৰতা! অযঞ্হি সা, ভন্তে, নদী চক্কচ্ছিন্না পরিত্তা লুল়িতা আৰিলা সন্দমানা মযি উপসঙ্কমন্তে অচ্ছা ৰিপ্পসন্না অনাৰিলা সন্দতি!! পিৰতু ভগৰা পানীযং, পিৰতু সুগতো পানীয’’ন্তি.

অথ খো ভগৰা পানীযং অপাযি [অপাসি (সী.)]. অথ খো ভগৰা মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং যেন কুকুট্ঠা নদী তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা কুকুট্ঠং নদিং অজ্ঝোগাহেত্ৰা ন্হত্ৰা চ পিৰিত্ৰা চ পচ্চুত্তরিত্ৰা যেন অম্বৰনং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মন্তং চুন্দকং আমন্তেসি – ‘‘ইঙ্ঘ মে ত্ৰং, চুন্দক, চতুগ্গুণং সঙ্ঘাটিং পঞ্ঞাপেহি; কিলন্তোস্মি, চুন্দক, নিপজ্জিস্সামী’’তি. ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা চুন্দকো ভগৰতো পটিস্সুত্ৰা চতুগ্গুণং সঙ্ঘাটিং পঞ্ঞাপেসি. অথ খো ভগৰা দক্খিণেন পস্সেন সীহসেয্যং কপ্পেসি পাদে পাদং অচ্চাধায সতো সম্পজানো উট্ঠানসঞ্ঞং মনসি করিত্ৰা. আযস্মা পন চুন্দকো তত্থেৰ ভগৰতো পুরতো নিসীদি.

‘‘গন্ত্ৰান বুদ্ধো নদিকং কুকুট্ঠং,

অচ্ছোদকং সাতুদকং [সাতোদকং (সব্বত্থ)] ৰিপ্পসন্নং;

ওগাহি সত্থা সুকিলন্তরূপো,

তথাগতো অপ্পটিমোধ লোকে.

‘‘ন্হত্ৰা চ পিৰিত্ৰা চুদতারি [ন্হত্ৰা চ উত্তরি (ক.)] সত্থা,

পুরক্খতো ভিক্খুগণস্স মজ্ঝে;

সত্থা পৰত্তা ভগৰা ইধ ধম্মে,

উপাগমি অম্বৰনং মহেসি;

আমন্তযি চুন্দকং নাম ভিক্খুং,

চতুগ্গুণং সন্থর [পত্থর (সী. পী.)] মে নিপজ্জং.

‘‘সো চোদিতো ভাৰিতত্তেন চুন্দো,

চতুগ্গুণং সন্থরি [পত্থরি (সী. পী.)] খিপ্পমেৰ;

নিপজ্জি সত্থা সুকিলন্তরূপো,

চুন্দোপি তত্থ পমুখে নিসীদী’’তি.

অথ খো ভগৰা আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘সিযা খো, পনানন্দ, চুন্দস্স কম্মারপুত্তস্স কোচি ৰিপ্পটিসারং উপদহেয্য – ‘তস্স তে, আৰুসো চুন্দ, অলাভা, তস্স তে দুল্লদ্ধং যস্স তে তথাগতো পচ্ছিমং পিণ্ডপাতং ভুঞ্জিত্ৰা পরিনিব্বুতো’তি. চুন্দস্সানন্দ, কম্মারপুত্তস্স এৰং ৰিপ্পটিসারো পটিৰিনোদেতব্বো –

‘‘‘তস্স তে, আৰুসো চুন্দ, লাভা, তস্স তে সুলদ্ধং যস্স তে তথাগতো পচ্ছিমং পিণ্ডপাতং পরিভুঞ্জিত্ৰা পরিনিব্বুতো. সম্মুখা মেতং, আৰুসো চুন্দ, ভগৰতো সুতং, সম্মুখা পটিগ্গহিতং – দ্ৰেমে পিণ্ডপাতা সমসমফলা সমসমৰিপাকা অতিৰিয অঞ্ঞেহি পিণ্ডপাতেহি মহপ্ফলতরা চ মহানিসংসতরা চ. কতমে দ্ৰে? যঞ্চ পিণ্ডপাতং পরিভুঞ্জিত্ৰা তথাগতো অনুত্তরং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুজ্ঝতি, যঞ্চ পিণ্ডপাতং পরিভুঞ্জিত্ৰা অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা পরিনিব্বাযতি. ইমে দ্ৰে পিণ্ডপাতা সমসমফলা সমসমৰিপাকা অতিৰিয অঞ্ঞেহি পিণ্ডপাতেহি মহপ্ফলতরা চ মহানিসংসতরা চ.

‘‘‘আযুসংৰত্তনিকং আযস্মতা চুন্দেন কম্মারপুত্তেন কম্মং উপচিতং, ৰণ্ণসংৰত্তনিকং আযস্মতা চুন্দেন কম্মারপুত্তেন কম্মং উপচিতং, সুখসংৰত্তনিকং আযস্মতা চুন্দেন কম্মারপুত্তেন কম্মং উপচিতং, সগ্গসংৰত্তনিকং আযস্মতা চুন্দেন কম্মারপুত্তেন কম্মং উপচিতং, যসসংৰত্তনিকং আযস্মতা চুন্দেন কম্মারপুত্তেন কম্মং উপচিতং, আধিপতেয্যসংৰত্তনিকং আযস্মতা চুন্দেন কম্মারপুত্তেন কম্মং উপচিত’ন্তি. চুন্দস্সানন্দ, কম্মারপুত্তস্স এৰং ৰিপ্পটিসারো পটিৰিনোদেতব্বো’’তি.

অথ খো ভগৰা এতমত্থং ৰিদিত্ৰা তাযং ৰেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –

‘‘দদতো পুঞ্ঞং পৰড্ঢতি,

সংযমতো ৰেরং ন চীযতি;

কুসলো চ জহাতি পাপকং,

রাগদোসমোহক্খযা সনিব্বুতো’’তি [পরিনিব্বুতোতি (সী. স্যা. পী.)]. পঞ্চমং;

৬. পাটলিগামিযসুত্তং

৭৬. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা মগধেসু চারিকং চরমানো মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং যেন পাটলিগামো তদৰসরি. অস্সোসুং খো পাটলিগামিযা [পাটলিগামিকা (দী. নি. ২.১৪৮)] উপাসকা – ‘‘ভগৰা কির মগধেসু চারিকং চরমানো মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং পাটলিগামং অনুপ্পত্তো’’তি. অথ খো পাটলিগামিযা উপাসকা যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো পাটলিগামিযা উপাসকা ভগৰন্তং এতদৰোচুং – ‘‘অধিৰাসেতু নো, ভন্তে, ভগৰা আৰসথাগার’’ন্তি. অধিৰাসেসি ভগৰা তুণ্হীভাৰেন.

অথ খো পাটলিগামিযা উপাসকা ভগৰতো অধিৰাসনং ৰিদিত্ৰা উট্ঠাযাসনা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা পদক্খিণং কত্ৰা যেনাৰসথাগারং তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা সব্বসন্থরিং আৰসথাগারং সন্থরিত্ৰা আসনানি পঞ্ঞাপেত্ৰা উদকমণিকং পতিট্ঠাপেত্ৰা তেলপ্পদীপং আরোপেত্ৰা যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং অট্ঠংসু. একমন্তং ঠিতা খো পাটলিগামিযা উপাসকা ভগৰন্তং এতদৰোচুং – ‘‘সব্বসন্থরিসন্থতং [সব্বসন্থরিং সন্থতং (সী. স্যা. পী.)], ভন্তে, আৰসথাগারং; আসনানি পঞ্ঞত্তানি; উদকমণিকো পতিট্ঠাপিতো [উদকমণিকং পতিট্ঠাপিতং (স্যা.)] তেলপ্পদীপো আরোপিতো. যস্সদানি, ভন্তে, ভগৰা কালং মঞ্ঞতী’’তি.

অথ খো ভগৰা নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেন যেন আৰসথাগারং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা পাদে পক্খালেত্ৰা আৰসথাগারং পৰিসিত্ৰা মজ্ঝিমং থম্ভং নিস্সায পুরত্থাভিমুখো নিসীদি. ভিক্খুসঙ্ঘোপি খো পাদে পক্খালেত্ৰা আৰসথাগারং পৰিসিত্ৰা পচ্ছিমং ভিত্তিং নিস্সায পুরত্থাভিমুখো নিসীদি ভগৰন্তংযেৰ পুরক্খত্ৰা. পাটলিগামিযাপি খো উপাসকা পাদে পক্খালেত্ৰা আৰসথাগারং পৰিসিত্ৰা পুরত্থিমং ভিত্তিং নিস্সায পচ্ছিমাভিমুখা নিসীদিংসু ভগৰন্তংযেৰ পুরক্খত্ৰা. অথ খো ভগৰা পাটলিগামিযে উপাসকে আমন্তেসি –

‘‘পঞ্চিমে, গহপতযো, আদীনৰা দুস্সীলস্স সীলৰিপত্তিযা. কতমে পঞ্চ? ইধ, গহপতযো, দুস্সীলো সীলৰিপন্নো পমাদাধিকরণং মহতিং ভোগজানিং নিগচ্ছতি. অযং পঠমো আদীনৰো দুস্সীলস্স সীলৰিপত্তিযা.

‘‘পুন চপরং, গহপতযো, দুস্সীলস্স সীলৰিপন্নস্স পাপকো কিত্তিসদ্দো অব্ভুগ্গচ্ছতি. অযং দুতিযো আদীনৰো দুস্সীলস্স সীলৰিপত্তিযা.

‘‘পুন চপরং, গহপতযো, দুস্সীলো সীলৰিপন্নো যঞ্ঞদেৰ পরিসং উপসঙ্কমতি – যদি খত্তিযপরিসং, যদি ব্রাহ্মণপরিসং, যদি গহপতিপরিসং, যদি সমণপরিসং – অৰিসারদো উপসঙ্কমতি মঙ্কুভূতো. অযং ততিযো আদীনৰো দুস্সীলস্স সীলৰিপত্তিযা.

‘‘পুন চপরং, গহপতযো, দুস্সীলো সীলৰিপন্নো সম্মূল়্হো কালং করোতি. অযং চতুত্থো আদীনৰো দুস্সীলস্স সীলৰিপত্তিযা.

‘‘পুন চপরং, গহপতযো, দুস্সীলো সীলৰিপন্নো কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জতি. অযং পঞ্চমো আদীনৰো দুস্সীলস্স সীলৰিপত্তিযা. ইমে খো, গহপতযো, পঞ্চ আদীনৰা দুস্সীলস্স সীলৰিপত্তিযা.

‘‘পঞ্চিমে, গহপতযো, আনিসংসা সীলৰতো সীলসম্পদায. কতমে পঞ্চ? ইধ, গহপতযো, সীলৰা সীলসম্পন্নো অপ্পমাদাধিকরণং মহন্তং ভোগক্খন্ধং অধিগচ্ছতি. অযং পঠমো আনিসংসো সীলৰতো সীলসম্পদায.

‘‘পুন চপরং, গহপতযো, সীলৰতো সীলসম্পন্নস্স কল্যাণো কিত্তিসদ্দো অব্ভুগ্গচ্ছতি. অযং দুতিযো আনিসংসো সীলৰতো সীলসম্পদায.

‘‘পুন চপরং, গহপতযো, সীলৰা সীলসম্পন্নো যঞ্ঞদেৰ পরিসং উপসঙ্কমতি – যদি খত্তিযপরিসং, যদি ব্রাহ্মণপরিসং, যদি গহপতিপরিসং, যদি সমণপরিসং – ৰিসারদো উপসঙ্কমতি অমঙ্কুভূতো. অযং ততিযো আনিসংসো সীলৰতো সীলসম্পদায.

‘‘পুন চপরং, গহপতযো, সীলৰা সীলসম্পন্নো অসম্মূল়্হো কালঙ্করোতি. অযং চতুত্থো আনিসংসো সীলৰতো সীলসম্পদায.

‘‘পুন চপরং, গহপতযো, সীলৰা সীলসম্পন্নো কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জতি. অযং পঞ্চমো আনিসংসো সীলৰতো সীলসম্পদায. ইমে খো, গহপতযো, পঞ্চ আনিসংসা সীলৰতো সীলসম্পদাযা’’তি.

অথ খো ভগৰা পাটলিগামিযে উপাসকে বহুদেৰ রত্তিং ধম্মিযা কথায সন্দস্সেত্ৰা সমাদপেত্ৰা সমুতেজেত্ৰা সম্পহংসেত্ৰা উয্যোজেসি – ‘‘অভিক্কন্তা খো, গহপতযো, রত্তি; যস্সদানি তুম্হে কালং মঞ্ঞথা’’তি. [‘‘এৰং ভন্তে‘‘তি খোপাটলিগামিযা উপাসকা ভগৰতো পটিস্সুত্ৰা (মহাৰ. ২৮৫; দী. নি. ২.১৫১)] অথ খো পাটলিগামিযা উপাসকা ভগৰতো ভাসিতং অভিনন্দিত্ৰা অনুমোদিত্ৰা [‘‘এৰং ভন্তে‘‘তি খোপাটলিগামিযা উপাসকা ভগৰতো পটিস্সুত্ৰা (মহাৰ. ২৮৫; দী. নি. ২.১৫১)] উট্ঠাযাসনা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা পদক্খিণং কত্ৰা পক্কমিংসু. অথ খো ভগৰা অচিরপক্কন্তেসু পাটলিগামিযেসু উপাসকেসু সুঞ্ঞাগারং পাৰিসি.

তেন খো পন সমযেন সুনিধৰস্সকারা [সুনীধৰস্সকারা (সী. স্যা. পী.)] মগধমহামত্তা পাটলিগামে নগরং মাপেন্তি ৰজ্জীনং পটিবাহায. তেন খো পন সমযেন সম্বহুলা দেৰতাযো সহস্সসহস্সেৰ [সহস্সেৰ (স্যা. ক.), সহস্সস্সেৰ (পী.)] পাটলিগামে ৰত্থূনি পরিগ্গণ্হন্তি. যস্মিং পদেসে মহেসক্খা দেৰতা ৰত্থূনি পরিগ্গণ্হন্তি মহেসক্খানং তত্থ রঞ্ঞং রাজমহামত্তানং চিত্তানি নমন্তি নিৰেসনানি মাপেতুং. যস্মিং পদেসে মজ্ঝিমা দেৰতা ৰত্থূনি পরিগ্গণ্হন্তি মজ্ঝিমানং তত্থ রঞ্ঞং রাজমহামত্তানং চিত্তানি নমন্তি নিৰেসনানি মাপেতুং. যস্মিং পদেসে নীচা দেৰতা ৰত্থূনি পরিগ্গণ্হন্তি নীচানং তত্থ রঞ্ঞং রাজমহামত্তানং চিত্তানি নমন্তি নিৰেসনানি মাপেতুং.

অদ্দসা খো ভগৰা দিব্বেন চক্খুনা ৰিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন তা দেৰতাযো সহস্সসহস্সেৰ পাটলিগামে ৰত্থূনি পরিগ্গণ্হন্তিযো. যস্মিং পদেসে মহেসক্খা দেৰতা ৰত্থূনি পরিগ্গণ্হন্তি, মহেসক্খানং তত্থ রঞ্ঞং রাজমহামত্তানং চিত্তানি নমন্তি নিৰেসনানি মাপেতুং. যস্মিং পদেসে মজ্ঝিমা দেৰতা ৰত্থূনি পরিগ্গণ্হন্তি, মজ্ঝিমানং তত্থ রঞ্ঞং রাজমহামত্তানং চিত্তানি নমন্তি নিৰেসনানি মাপেতুং. যস্মিং পদেসে নীচা দেৰতা ৰত্থূনি পরিগ্গণ্হন্তি, নীচানং তত্থ রঞ্ঞং রাজমহামত্তানং চিত্তানি নমন্তি নিৰেসনানি মাপেতুং. অথ খো ভগৰা তস্সা রত্তিযা পচ্চূসসমযে পচ্চুট্ঠায আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি –

‘‘কে নু খো [কো নু খো (সব্বত্থ)] আনন্দ পাটলিগামে নগরং মাপেন্তী’’তি [মাপেতীতি (সব্বত্থ)]. ‘‘সুনিধৰস্সকারা, ভন্তে, মগধমহামত্তা পাটলিগামে নগরং মাপেন্তি ৰজ্জীনং পটিবাহাযা’’তি. ‘‘সেয্যথাপি, আনন্দ, দেৰেহি তাৰতিংসেহি সদ্ধিং মন্তেত্ৰা; এৰমেৰ খো, আনন্দ, সুনিধৰস্সকারা মগধমহামত্তা পাটলিগামে নগরং মাপেন্তি ৰজ্জীনং পটিবাহায. ইধাহং, আনন্দ, অদ্দসং দিব্বেন চক্খুনা ৰিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন সম্বহুলা দেৰতাযো সহস্সসহস্সেৰ পাটলিগামে ৰত্থূনি পরিগ্গণ্হন্তিযো. যস্মিং পদেসে মহেসক্খা দেৰতা ৰত্থূনি পরিগ্গণ্হন্তি মহেসক্খানং তত্থ রঞ্ঞং রাজমহামত্তানং চিত্তানি নমন্তি নিৰেসনানি মাপেতুং. যস্মিং পদেসে মজ্ঝিমা দেৰতা ৰত্থূনি পরিগ্গণ্হন্তি মজ্ঝিমানং তত্থ রঞ্ঞং রাজমহামত্তানং চিত্তানি নমন্তি নিৰেসনানি মাপেতুং. যস্মিং পদেসে নীচা দেৰতা ৰত্থূনি পরিগ্গণ্হন্তি নীচানং তত্থ রঞ্ঞং রাজমহামত্তানং চিত্তানি নমন্তি নিৰেসনানি মাপেতুং. যাৰতা, আনন্দ, অরিযং আযতনং যাৰতা ৰণিপ্পথো ইদং অগ্গনগরং ভৰিস্সতি পাটলিপুত্তং পুটভেদনং. পাটলিপুত্তস্স খো, আনন্দ, তযো অন্তরাযা ভৰিস্সন্তি – অগ্গিতো ৰা উদকতো ৰা মিথুভেদতো ৰা’’তি.

অথ খো সুনিধৰস্সকারা মগধমহামত্তা যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰতা সদ্ধিং সম্মোদিংসু. সম্মোদনীযং কথং সারাণিযং [সারাণীযং (সী. স্যা. কং. পী.)] ৰীতিসারেত্ৰা একমন্তং অট্ঠংসু. একমন্তং ঠিতা খো সুনিধৰস্সকারা মগধমহামত্তা ভগৰন্তং এতদৰোচুং – ‘‘অধিৰাসেতু নো ভৰং গোতমো অজ্জতনায ভত্তং সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেনা’’তি. অধিৰাসেসি ভগৰা তুণ্হীভাৰেন.

অথ খো সুনিধৰস্সকারা মগধমহামত্তা ভগৰতো অধিৰাসনং ৰিদিত্ৰা যেন সকো আৰসথো তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা সকে আৰসথে পণীতং খাদনীযং ভোজনীযং পটিযাদাপেত্ৰা ভগৰতো কালং আরোচেসুং – ‘‘কালো, ভো গোতম, নিট্ঠিতং ভত্ত’’ন্তি.

অথ খো ভগৰা পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেন যেন সুনিধৰস্সকারানং মগধমহামত্তানং আৰসথো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. অথ খো সুনিধৰস্সকারা মগধমহামত্তা বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং পণীতেন খাদনীযেন ভোজনীযেন সহত্থা সন্তপ্পেসুং সম্পৰারেসুং.

অথ খো সুনিধৰস্সকারা মগধমহামত্তা ভগৰন্তং ভুত্তাৰিং ওনীতপত্তপাণিং অঞ্ঞতরং নীচং আসনং গহেত্ৰা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্নে খো সুনিধৰস্সকারে মগধমহামত্তে ভগৰা ইমাহি গাথাহি অনুমোদি –

‘‘যস্মিং পদেসে কপ্পেতি, ৰাসং পণ্ডিতজাতিযো;

সীলৰন্তেত্থ ভোজেত্ৰা, সঞ্ঞতে ব্রহ্মচারযো [ব্রহ্মচারিনো (স্যা.), ব্রহ্মচরিযে (পী. ক.)].

‘‘যা তত্থ দেৰতা আসুং, তাসং দক্খিণমাদিসে;

তা পূজিতা পূজযন্তি, মানিতা মানযন্তি নং.

‘‘ততো নং অনুকম্পন্তি, মাতা পুত্তংৰ ওরসং;

দেৰতানুকম্পিতো পোসো, সদা ভদ্রানি পস্সতী’’তি.

অথ খো ভগৰা সুনিধৰস্সকারানং মগধমহামত্তানং ইমাহি গাথাহি অনুমোদিত্ৰা উট্ঠাযাসনা পক্কামি.

তেন খো পন সমযেন সুনিধৰস্সকারা মগধমহামত্তা ভগৰন্তং পিট্ঠিতো পিট্ঠিতো অনুবন্ধা হোন্তি – ‘‘যেনজ্জ সমণো গোতমো দ্ৰারেন নিক্খমিস্সতি তং ‘গোতমদ্ৰারং’ নাম ভৰিস্সতি. যেন তিত্থেন গঙ্গং নদিং তরিস্সতি তং ‘গোতমতিত্থং’ নাম ভৰিস্সতী’’তি.

অথ খো ভগৰা যেন দ্ৰারেন নিক্খমি তং ‘গোতমদ্ৰারং’ নাম অহোসি. অথ খো ভগৰা যেন গঙ্গা নদী তেনুপসঙ্কমি. তেন খো পন সমযেন গঙ্গা নদী পূরা হোতি সমতিত্তিকা কাকপেয্যা. অপ্পেকচ্চে মনুস্সা নাৰং পরিযেসন্তি, অপ্পেকচ্চে উল়ুম্পং পরিযেসন্তি, অপ্পেকচ্চে কুল্লং বন্ধন্তি অপারা পারং গন্তুকামা. অথ খো ভগৰা – সেয্যথাপি নাম বলৰা পুরিসো সমিঞ্জিতং ৰা বাহং পসারেয্য, পসারিতং ৰা বাহং সমিঞ্জেয্য, এৰমেৰ – গঙ্গায নদিযা ওরিমতীরে [ওরিমতীরা (বহূসু) মহাৰ. ২৮৬; দী. নি. ২.১৫৪ পস্সিতব্বং)] অন্তরহিতো পারিমতীরে পচ্চুট্ঠাসি সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেন.

অদ্দসা খো ভগৰা তে মনুস্সে অপ্পেকচ্চে নাৰং পরিযেসন্তে, অপ্পেকচ্চে উল়ুম্পং পরিযেসন্তে, অপ্পেকচ্চে কুল্লং বন্ধন্তে অপারা পারং গন্তুকামে.

অথ খো ভগৰা এতমত্থং ৰিদিত্ৰা তাযং ৰেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –

‘‘যে তরন্তি অণ্ণৰং সরং,

সেতুং কত্ৰান ৰিসজ্জ পল্ললানি;

কুল্লঞ্হি জনো পবন্ধতি [বন্ধতি (স্যা. পী.)],

তিণ্ণা [নিতিণ্ণা (ক.)] মেধাৰিনো জনা’’তি. ছট্ঠং;

৭. দ্ৰিধাপথসুত্তং

৭৭. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা কোসলেসু অদ্ধানমগ্গপটিপন্নো হোতি আযস্মতা নাগসমালেন পচ্ছাসমণেন. অদ্দসা খো আযস্মা নাগসমালো অন্তরামগ্গে দ্ৰিধাপথং [দ্ৰেধাপথং (সী.)]. দিস্ৰান ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘অযং, ভন্তে, ভগৰা পন্থো; ইমিনা গচ্ছামা’’তি. এৰং ৰুত্তে, ভগৰা আযস্মন্তং নাগসমালং এতদৰোচ – ‘‘অযং, নাগসমাল, পন্থো; ইমিনা গচ্ছামা’’তি.

দুতিযম্পি…পে… ততিযম্পি খো আযস্মা নাগসমালো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘অযং, ভন্তে, ভগৰা পন্থো; ইমিনা গচ্ছামা’’তি. ততিযম্পি খো ভগৰা আযস্মন্তং নাগসমালং এতদৰোচ – ‘‘অযং, নাগসমাল, পন্থো; ইমিনা গচ্ছামা’’তি. অথ খো আযস্মা নাগসমালো ভগৰতো পত্তচীৰরং তত্থেৰ ছমাযং নিক্খিপিত্ৰা পক্কামি – ‘‘ইদং, ভন্তে, ভগৰতো পত্তচীৰর’’ন্তি.

অথ খো আযস্মতো নাগসমালস্স তেন পন্থেন গচ্ছন্তস্স অন্তরামগ্গে চোরা নিক্খমিত্ৰা হত্থেহি চ পাদেহি চ আকোটেসুং পত্তঞ্চ ভিন্দিংসু সঙ্ঘাটিঞ্চ ৰিপ্ফালেসুং. অথ খো আযস্মা নাগসমালো ভিন্নেন পত্তেন ৰিপ্ফালিতায সঙ্ঘাটিযা যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা নাগসমালো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘ইধ ময্হং, ভন্তে, তেন পন্থেন গচ্ছন্তস্স অন্তরামগ্গে চোরা নিক্খমিত্ৰা হত্থেহি চ পাদেহি চ আকোটেসুং, পত্তঞ্চ ভিন্দিংসু, সঙ্ঘাটিঞ্চ ৰিপ্ফালেসু’’ন্তি.

অথ খো ভগৰা এতমত্থং ৰিদিত্ৰা তাযং ৰেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –

‘‘সদ্ধিং চরমেকতো ৰসং,

মিস্সো অঞ্ঞজনেন ৰেদগূ;

ৰিদ্ৰা পজহাতি পাপকং,

কোঞ্চো খীরপকোৰ নিন্নগ’’ন্তি. সত্তমং;

৮. ৰিসাখাসুত্তং

৭৮. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি পুব্বারামে মিগারমাতুপাসাদে. তেন খো পন সমযেন ৰিসাখায মিগারমাতুযা নত্তা কালঙ্কতা হোতি পিযা মনাপা. অথ খো ৰিসাখা মিগারমাতা অল্লৰত্থা অল্লকেসা দিৰা দিৰস্স যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো ৰিসাখং মিগারমাতরং ভগৰা এতদৰোচ –

‘‘হন্দ কুতো নু ত্ৰং, ৰিসাখে, আগচ্ছসি অল্লৰত্থা অল্লকেসা ইধূপসঙ্কন্তা দিৰা দিৰস্সা’’তি? ‘‘নত্তা মে, ভন্তে, পিযা মনাপা কালঙ্কতা. তেনাহং অল্লৰত্থা অল্লকেসা ইধূপসঙ্কন্তা দিৰা দিৰস্সা’’তি. ‘‘ইচ্ছেয্যাসি ত্ৰং, ৰিসাখে, যাৰতিকা [যাৰতকা (?)] সাৰত্থিযা মনুস্সা তাৰতিকে [তাৰতকে (?)] পুত্তে চ নত্তারো চা’’তি? ‘‘ইচ্ছেয্যাহং, ভগৰা [ইচ্ছেয্যাহং ভন্তে ভগৰা (স্যা.)] যাৰতিকা সাৰত্থিযা মনুস্সা তাৰতিকে পুত্তে চ নত্তারো চা’’তি.

‘‘কীৰবহুকা পন, ৰিসাখে, সাৰত্থিযা মনুস্সা দেৰসিকং কালং করোন্তী’’তি? ‘‘দসপি, ভন্তে, সাৰত্থিযা মনুস্সা দেৰসিকং কালং করোন্তি; নৰপি, ভন্তে… অট্ঠপি, ভন্তে… সত্তপি, ভন্তে… ছপি, ভন্তে… পঞ্চপি, ভন্তে… চত্তারোপি, ভন্তে… তীণিপি, ভন্তে… দ্ৰেপি, ভন্তে, সাৰত্থিযা মনুস্সা দেৰসিকং কালং করোন্তি. একোপি, ভন্তে, সাৰত্থিযা মনুস্সো দেৰসিকং কালং করোতি. অৰিৰিত্তা, ভন্তে, সাৰত্থি মনুস্সেহি কালং করোন্তেহী’’তি.

‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, ৰিসাখে, অপি নু ত্ৰং কদাচি করহচি অনল্লৰত্থা ৰা ভৰেয্যাসি অনল্লকেসা ৰা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে. অলং মে, ভন্তে, তাৰ বহুকেহি পুত্তেহি চ নত্তারেহি চা’’তি.

‘‘যেসং খো, ৰিসাখে, সতং পিযানি, সতং তেসং দুক্খানি; যেসং নৰুতি পিযানি, নৰুতি তেসং দুক্খানি; যেসং অসীতি পিযানি, অসীতি তেসং দুক্খানি; যেসং সত্ততি পিযানি, সত্ততি তেসং দুক্খানি; যেসং সট্ঠি পিযানি, সট্ঠি তেসং দুক্খানি; যেসং পঞ্ঞাসং পিযানি, পঞ্ঞাসং তেসং দুক্খানি; যেসং চত্তারীসং পিযানি, চত্তারীসং তেসং দুক্খানি, যেসং তিংসং পিযানি, তিংসং তেসং দুক্খানি; যেসং ৰীসতি পিযানি, ৰীসতি তেসং দুক্খানি, যেসং দস পিযানি, দস তেসং দুক্খানি; যেসং নৰ পিযানি, নৰ তেসং দুক্খানি; যেসং অট্ঠ পিযানি, অট্ঠ তেসং দুক্খানি; যেসং সত্ত পিযানি, সত্ত তেসং দুক্খানি; যেসং ছ পিযানি, ছ তেসং দুক্খানি; যেসং পঞ্চ পিযানি, পঞ্চ তেসং দুক্খানি; যেসং চত্তারি পিযানি, চত্তারি তেসং দুক্খানি; যেসং তীণি পিযানি, তীণি তেসং দুক্খানি; যেসং দ্ৰে পিযানি, দ্ৰে তেসং দুক্খানি; যেসং একং পিযং, একং তেসং দুক্খং; যেসং নত্থি পিযং, নত্থি তেসং দুক্খং, অসোকা তে ৰিরজা অনুপাযাসাতি ৰদামী’’তি.

অথ খো ভগৰা এতমত্থং ৰিদিত্ৰা তাযং ৰেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –

‘‘যে কেচি সোকা পরিদেৰিতা ৰা,

দুক্খা চ [দুক্খা ৰ (অট্ঠ.)] লোকস্মিমনেকরূপা;

পিযং পটিচ্চপ্পভৰন্তি এতে,

পিযে অসন্তে ন ভৰন্তি এতে.

‘‘তস্মা হি তে সুখিনো ৰীতসোকা,

যেসং পিযং নত্থি কুহিঞ্চি লোকে;

তস্মা অসোকং ৰিরজং পত্থযানো,

পিযং ন কযিরাথ কুহিঞ্চি লোকে’’তি. অট্ঠমং;

৯. পঠমদব্বসুত্তং

৭৯. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা রাজগহে ৰিহরতি ৰেল়ুৰনে কলন্দকনিৰাপে. অথ খো আযস্মা দব্বো মল্লপুত্তো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা দব্বো মল্লপুত্তো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘পরিনিব্বানকালো মে দানি, সুগতা’’তি. ‘‘যস্সদানি ত্ৰং, দব্ব, কালং মঞ্ঞসী’’তি.

অথ খো আযস্মা দব্বো মল্লপুত্তো উট্ঠাযাসনা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা পদক্খিণং কত্ৰা ৰেহাসং অব্ভুগ্গন্ত্ৰা আকাসে অন্তলিক্খে পল্লঙ্কেন নিসীদিত্ৰা তেজোধাতুং সমাপজ্জিত্ৰা ৰুট্ঠহিত্ৰা পরিনিব্বাযি.

অথ খো আযস্মতো দব্বস্স মল্লপুত্তস্স ৰেহাসং অব্ভুগ্গন্ত্ৰা আকাসে অন্তলিক্খে পল্লঙ্কেন নিসীদিত্ৰা তেজোধাতুং সমাপজ্জিত্ৰা ৰুট্ঠহিত্ৰা পরিনিব্বুতস্স সরীরস্স ঝাযমানস্স ডয্হমানস্স নেৰ ছারিকা পঞ্ঞাযিত্থ ন মসি. সেয্যথাপি নাম সপ্পিস্স ৰা তেলস্স ৰা ঝাযমানস্স ডয্হমানস্স নেৰ ছারিকা পঞ্ঞাযতি ন মসি; এৰমেৰ আযস্মতো দব্বস্স মল্লপুত্তস্স ৰেহাসং অব্ভুগ্গন্ত্ৰা আকাসে অন্তলিক্খে পল্লঙ্কেন নিসীদিত্ৰা তেজোধাতুং সমাপজ্জিত্ৰা ৰুট্ঠহিত্ৰা পরিনিব্বুতস্স সরীরস্স ঝাযমানস্স ডয্হমানস্স নেৰ ছারিকা পঞ্ঞাযিত্থ ন মসীতি.

অথ খো ভগৰা এতমত্থং ৰিদিত্ৰা তাযং ৰেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –

‘‘অভেদি কাযো নিরোধি সঞ্ঞা,

ৰেদনা সীতিভৰিংসু [পীতিদহংসু (সী. পী.), সীতিদহিংসু (ক.)] সব্বা;

ৰূপসমিংসু সঙ্খারা,

ৰিঞ্ঞাণং অত্থমাগমা’’তি. নৰমং;

১০. দুতিযদব্বসুত্তং

৮০. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. তত্র খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ভিক্খৰো’’তি. ‘‘ভদন্তে’’তি তে ভিক্খূ ভগৰতো পচ্চস্সোসুং. ভগৰা এতদৰোচ –

‘‘দব্বস্স, ভিক্খৰে, মল্লপুত্তস্স ৰেহাসং অব্ভুগ্গন্ত্ৰা আকাসে অন্তলিক্খে পল্লঙ্কেন নিসীদিত্ৰা তেজোধাতুং সমাপজ্জিত্ৰা ৰুট্ঠহিত্ৰা পরিনিব্বুতস্স সরীরস্স ঝাযমানস্স ডয্হমানস্স নেৰ ছারিকা পঞ্ঞাযিত্থ ন মসি. সেয্যথাপি নাম সপ্পিস্স ৰা তেলস্স ৰা ঝাযমানস্স ডয্হমানস্স নেৰ ছারিকা পঞ্ঞাযতি ন মসি; এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, দব্বস্স মল্লপুত্তস্স ৰেহাসং অব্ভুগ্গন্ত্ৰা আকাসে অন্তলিক্খে পল্লঙ্কেন নিসীদিত্ৰা তেজোধাতুং সমাপজ্জিত্ৰা ৰুট্ঠহিত্ৰা পরিনিব্বুতস্স সরীরস্স ঝাযমানস্স ডয্হমানস্স নেৰ ছারিকা পঞ্ঞাযিত্থ ন মসী’’তি.

অথ খো ভগৰা এতমত্থং ৰিদিত্ৰা তাযং ৰেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –

‘‘অযোঘনহতস্সেৰ, জলতো জাতৰেদসো [জাতৰেদস্স (স্যা.)];

অনুপুব্বূপসন্তস্স, যথা ন ঞাযতে গতি.

এৰং সম্মাৰিমুত্তানং, কামবন্ধোঘতারিনং;

পঞ্ঞাপেতুং গতি নত্থি, পত্তানং অচলং সুখ’’ন্তি. দসমং;

পাটলিগামিযৰগ্গো [পাটলিগামৰগ্গো (ক.)] অট্ঠমো.