২. নন্দসুত্তং

২২. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. তেন খো পন সমযেন আযস্মা নন্দো ভগৰতো ভাতা মাতুচ্ছাপুত্তো সম্বহুলানং ভিক্খূনং এৰমারোচেতি – ‘‘অনভিরতো অহং, আৰুসো, ব্রহ্মচরিযং চরামি; ন সক্কোমি ব্রহ্মচরিযং সন্ধারেতুং, সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৰত্তিস্সামী’’তি.

অথ খো অঞ্ঞতরো ভিক্খু যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো সো ভিক্খু ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘আযস্মা, ভন্তে, নন্দো ভগৰতো ভাতা মাতুচ্ছাপুত্তো সম্বহুলানং ভিক্খূনং এৰমারোচেতি – ‘অনভিরতো অহং, আৰুসো, ব্রহ্মচরিযং চরামি, ন সক্কোমি ব্রহ্মচরিযং সন্ধারেতুং, সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৰত্তিস্সামী’’’তি.

অথ খো ভগৰা অঞ্ঞতরং ভিক্খুং আমন্তেসি – ‘‘এহি ত্ৰং, ভিক্খু, মম ৰচনেন নন্দং ভিক্খুং আমন্তেহি – ‘সত্থা তং, আৰুসো নন্দ, আমন্তেতী’’’তি. ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো সো ভিক্খু ভগৰতো পটিস্সুত্ৰা যেনাযস্মা নন্দো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মন্তং নন্দং এতদৰোচ – ‘‘সত্থা তং, আৰুসো নন্দ, আমন্তেতী’’তি.

‘‘এৰমাৰুসো’’তি খো আযস্মা নন্দো তস্স ভিক্খুনো পটিস্সুত্ৰা যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো আযস্মন্তং নন্দং ভগৰা এতদৰোচ –

‘‘সচ্চং কির ত্ৰং, নন্দ, সম্বহুলানং ভিক্খূনং এৰমারোচেসি – ‘অনভিরতো অহং, আৰুসো, ব্রহ্মচরিযং চরামি, ন সক্কোমি ব্রহ্মচরিযং সন্ধারেতুং, সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৰত্তিস্সামী’’’তি? ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি.

‘‘কিস্স পন ত্ৰং, নন্দ, অনভিরতো ব্রহ্মচরিযং চরসি, ন সক্কোসি ব্রহ্মচরিযং সন্ধারেতুং, সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৰত্তিস্সসী’’তি? ‘‘সাকিযানী মং [মম (স্যা., অট্ঠকথা ওলোকেতব্বা)], ভন্তে, জনপদকল্যাণী ঘরা নিক্খমন্তস্স [নিক্খমন্তং (অট্ঠকথাযং পাঠন্তরং)] উপড্ঢুল্লিখিতেহি কেসেহি অপলোকেত্ৰা মং এতদৰোচ – ‘তুৰটং খো, অয্যপুত্ত, আগচ্ছেয্যাসী’তি. সো খো অহং, ভন্তে, তমনুস্সরমানো অনভিরতো ব্রহ্মচরিযং চরামি, ন সক্কোমি ব্রহ্মচরিযং সন্ধারেতুং, সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৰত্তিস্সামী’’তি.

অথ খো ভগৰা আযস্মন্তং নন্দং বাহাযং গহেত্ৰা – সেয্যথাপি নাম বলৰা পুরিসো সমিঞ্জিতং [সম্মিঞ্জিতং (সী. স্যা. কং. পী.)] ৰা বাহং পসারেয্য, পসারিতং ৰা বাহং সমিঞ্জেয্য [সম্মিঞ্জেয্য (সী. স্যা. কং. পী.)], এৰমেৰ – জেতৰনে অন্তরহিতো দেৰেসু তাৰতিংসেসু পাতুরহোসি.

তেন খো পন সমযেন পঞ্চমত্তানি অচ্ছরাসতানি সক্কস্স দেৰানমিন্দস্স উপট্ঠানং আগতানি হোন্তি ককুটপাদানি. অথ খো ভগৰা আযস্মন্তং নন্দং আমন্তেসি – ‘‘পস্সসি নো ত্ৰং, নন্দ, ইমানি পঞ্চ অচ্ছরাসতানি ককুটপাদানী’’তি? ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি.

‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, নন্দ, কতমা নু খো অভিরূপতরা ৰা দস্সনীযতরা ৰা পাসাদিকতরা ৰা, সাকিযানী ৰা জনপদকল্যাণী, ইমানি ৰা পঞ্চ অচ্ছরাসতানি ককুটপাদানী’’তি? ‘‘সেয্যথাপি, ভন্তে, পলুট্ঠমক্কটী কণ্ণনাসচ্ছিন্না, এৰমেৰ খো, ভন্তে, সাকিযানী জনপদকল্যাণী ইমেসং পঞ্চন্নং অচ্ছরাসতানং উপনিধায সঙ্খ্যম্পি [সঙ্খম্পি (সী.)] নোপেতি কলভাগম্পি নোপেতি উপনিধিম্পি নোপেতি. অথ খো ইমানি পঞ্চ অচ্ছরাসতানি অভিরূপতরানি চেৰ দস্সনীযতরানি চ পাসাদিকতরানি চা’’তি.

‘‘অভিরম, নন্দ, অভিরম, নন্দ! অহং তে পাটিভোগো পঞ্চন্নং অচ্ছরাসতানং পটিলাভায ককুটপাদান’’ন্তি. ‘‘সচে মে, ভন্তে, ভগৰা পাটিভোগো পঞ্চন্নং অচ্ছরাসতানং পটিলাভায ককুটপাদানং, অভিরমিস্সামহং, ভন্তে, ভগৰতি ব্রহ্মচরিযে’’তি [ভগৰা ব্রহ্মচরিযেতি (স্যা. পী.), ভগৰা ব্রহ্মচরিযন্তি (ক.)].

অথ খো ভগৰা আযস্মন্তং নন্দং বাহাযং গহেত্ৰা – সেয্যথাপি নাম বলৰা পুরিসো সমিঞ্জিতং ৰা বাহং পসারেয্য, পসারিতং ৰা বাহং সমিঞ্জেয্য, এৰমেৰ – দেৰেসু তাৰতিংসেসু অন্তরহিতো জেতৰনে পাতুরহোসি.

অস্সোসুং খো ভিক্খূ – ‘‘আযস্মা কির নন্দো ভগৰতো ভাতা মাতুচ্ছাপুত্তো অচ্ছরানং হেতু ব্রহ্মচরিযং চরতি; ভগৰা কিরস্স পাটিভোগো পঞ্চন্নং অচ্ছরাসতানং পটিলাভায ককুটপাদান’’ন্তি.

অথ খো আযস্মতো নন্দস্স সহাযকা ভিক্খূ আযস্মন্তং নন্দং ভতকৰাদেন চ উপক্কিতকৰাদেন চ সমুদাচরন্তি – ‘‘ভতকো কিরাযস্মা নন্দো উপক্কিতকো কিরাযস্মা নন্দো অচ্ছরানং হেতু ব্রহ্মচরিযং চরতি; ভগৰা কিরস্স পাটিভোগো পঞ্চন্নং অচ্ছরাসতানং পটিলাভায ককুটপাদান’’ন্তি.

অথ খো আযস্মা নন্দো সহাযকানং ভিক্খূনং ভতকৰাদেন চ উপক্কিতকৰাদেন চ অট্টীযমানো হরাযমানো জিগুচ্ছমানো একো ৰূপকট্ঠো অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৰিহরন্তো নচিরস্সেৰ – যস্সত্থায কুলপুত্তা সম্মদেৰ অগারস্মা অনগারিযং পব্বজন্তি তদনুত্তরং – ব্রহ্মচরিযপরিযোসানং দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহাসি. ‘‘খীণা জাতি, ৰুসিতং ব্রহ্মচরিযং, কতং করণীযং, নাপরং ইত্থত্তাযা’’তি অব্ভঞ্ঞাসি. অঞ্ঞতরো খো পনাযস্মা নন্দো অরহতং অহোসি.

অথ খো অঞ্ঞতরা দেৰতা অভিক্কন্তায রত্তিযা অভিক্কন্তৰণ্ণা কেৰলকপ্পং জেতৰনং ওভাসেত্ৰা যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতা খো সা দেৰতা ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘আযস্মা, ভন্তে, নন্দো ভগৰতো ভাতা মাতুচ্ছাপুত্তো আসৰানং খযা অনাসৰং চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরতী’’তি. ভগৰতোপি খো ঞাণং উদপাদি – ‘‘নন্দো আসৰানং খযা অনাসৰং চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরতী’’তি.

অথ খো আযস্মা নন্দো তস্সা রত্তিযা অচ্চযেন যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা নন্দো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘যং মে, ভন্তে, ভগৰা পাটিভোগো পঞ্চন্নং অচ্ছরাসতানং পটিলাভায ককুটপাদানং, মুঞ্চামহং, ভন্তে, ভগৰন্তং এতস্মা পটিস্সৰা’’তি. ‘‘মযাপি খো ত্ৰং, নন্দ [খো তে নন্দ (সী. স্যা. পী.), খো নন্দ (ক.)], চেতসা চেতো পরিচ্চ ৰিদিতো – ‘নন্দো আসৰানং খযা অনাসৰং চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরতী’তি. দেৰতাপি মে এতমত্থং আরোচেসি – ‘আযস্মা, ভন্তে, নন্দো ভগৰতো ভাতা মাতুচ্ছাপুত্তো আসৰানং খযা অনাসৰং চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরতী’তি. যদেৰ খো তে, নন্দ, অনুপাদায আসৰেহি চিত্তং ৰিমুত্তং, অথাহং মুত্তো এতস্মা পটিস্সৰা’’তি.

অথ খো ভগৰা এতমত্থং ৰিদিত্ৰা তাযং ৰেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –

‘‘যস্স নিত্তিণ্ণো পঙ্কো,

মদ্দিতো কামকণ্টকো;

মোহক্খযং অনুপ্পত্তো,

সুখদুক্খেসু ন ৰেধতী স ভিক্খূ’’তি. দুতিযং;