৩. নন্দৰগ্গো

১. কম্মৰিপাকজসুত্তং

২১. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. তেন খো পন সমযেন অঞ্ঞতরো ভিক্খু ভগৰতো অৰিদূরে নিসিন্নো হোতি পল্লঙ্কং আভুজিত্ৰা উজুং কাযং পণিধায পুরাণকম্মৰিপাকজং দুক্খং তিব্বং খরং কটুকং ৰেদনং অধিৰাসেন্তো সতো সম্পজানো অৰিহঞ্ঞমানো.

অদ্দসা খো ভগৰা তং ভিক্খুং অৰিদূরে নিসিন্নং পল্লঙ্কং আভুজিত্ৰা উজুং কাযং পণিধায পুরাণকম্মৰিপাকজং দুক্খং তিব্বং খরং কটুকং ৰেদনং অধিৰাসেন্তং সতং সম্পজানং অৰিহঞ্ঞমানং.

অথ খো ভগৰা এতমত্থং ৰিদিত্ৰা তাযং ৰেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –

‘‘সব্বকম্মজহস্স ভিক্খুনো,

ধুনমানস্স পুরে কতং রজং;

অমমস্স ঠিতস্স তাদিনো,

অত্থো নত্থি জনং লপেতৰে’’তি. পঠমং;

২. নন্দসুত্তং

২২. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. তেন খো পন সমযেন আযস্মা নন্দো ভগৰতো ভাতা মাতুচ্ছাপুত্তো সম্বহুলানং ভিক্খূনং এৰমারোচেতি – ‘‘অনভিরতো অহং, আৰুসো, ব্রহ্মচরিযং চরামি; ন সক্কোমি ব্রহ্মচরিযং সন্ধারেতুং, সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৰত্তিস্সামী’’তি.

অথ খো অঞ্ঞতরো ভিক্খু যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো সো ভিক্খু ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘আযস্মা, ভন্তে, নন্দো ভগৰতো ভাতা মাতুচ্ছাপুত্তো সম্বহুলানং ভিক্খূনং এৰমারোচেতি – ‘অনভিরতো অহং, আৰুসো, ব্রহ্মচরিযং চরামি, ন সক্কোমি ব্রহ্মচরিযং সন্ধারেতুং, সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৰত্তিস্সামী’’’তি.

অথ খো ভগৰা অঞ্ঞতরং ভিক্খুং আমন্তেসি – ‘‘এহি ত্ৰং, ভিক্খু, মম ৰচনেন নন্দং ভিক্খুং আমন্তেহি – ‘সত্থা তং, আৰুসো নন্দ, আমন্তেতী’’’তি. ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো সো ভিক্খু ভগৰতো পটিস্সুত্ৰা যেনাযস্মা নন্দো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মন্তং নন্দং এতদৰোচ – ‘‘সত্থা তং, আৰুসো নন্দ, আমন্তেতী’’তি.

‘‘এৰমাৰুসো’’তি খো আযস্মা নন্দো তস্স ভিক্খুনো পটিস্সুত্ৰা যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো আযস্মন্তং নন্দং ভগৰা এতদৰোচ –

‘‘সচ্চং কির ত্ৰং, নন্দ, সম্বহুলানং ভিক্খূনং এৰমারোচেসি – ‘অনভিরতো অহং, আৰুসো, ব্রহ্মচরিযং চরামি, ন সক্কোমি ব্রহ্মচরিযং সন্ধারেতুং, সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৰত্তিস্সামী’’’তি? ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি.

‘‘কিস্স পন ত্ৰং, নন্দ, অনভিরতো ব্রহ্মচরিযং চরসি, ন সক্কোসি ব্রহ্মচরিযং সন্ধারেতুং, সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৰত্তিস্সসী’’তি? ‘‘সাকিযানী মং [মম (স্যা., অট্ঠকথা ওলোকেতব্বা)], ভন্তে, জনপদকল্যাণী ঘরা নিক্খমন্তস্স [নিক্খমন্তং (অট্ঠকথাযং পাঠন্তরং)] উপড্ঢুল্লিখিতেহি কেসেহি অপলোকেত্ৰা মং এতদৰোচ – ‘তুৰটং খো, অয্যপুত্ত, আগচ্ছেয্যাসী’তি. সো খো অহং, ভন্তে, তমনুস্সরমানো অনভিরতো ব্রহ্মচরিযং চরামি, ন সক্কোমি ব্রহ্মচরিযং সন্ধারেতুং, সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৰত্তিস্সামী’’তি.

অথ খো ভগৰা আযস্মন্তং নন্দং বাহাযং গহেত্ৰা – সেয্যথাপি নাম বলৰা পুরিসো সমিঞ্জিতং [সম্মিঞ্জিতং (সী. স্যা. কং. পী.)] ৰা বাহং পসারেয্য, পসারিতং ৰা বাহং সমিঞ্জেয্য [সম্মিঞ্জেয্য (সী. স্যা. কং. পী.)], এৰমেৰ – জেতৰনে অন্তরহিতো দেৰেসু তাৰতিংসেসু পাতুরহোসি.

তেন খো পন সমযেন পঞ্চমত্তানি অচ্ছরাসতানি সক্কস্স দেৰানমিন্দস্স উপট্ঠানং আগতানি হোন্তি ককুটপাদানি. অথ খো ভগৰা আযস্মন্তং নন্দং আমন্তেসি – ‘‘পস্সসি নো ত্ৰং, নন্দ, ইমানি পঞ্চ অচ্ছরাসতানি ককুটপাদানী’’তি? ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি.

‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, নন্দ, কতমা নু খো অভিরূপতরা ৰা দস্সনীযতরা ৰা পাসাদিকতরা ৰা, সাকিযানী ৰা জনপদকল্যাণী, ইমানি ৰা পঞ্চ অচ্ছরাসতানি ককুটপাদানী’’তি? ‘‘সেয্যথাপি, ভন্তে, পলুট্ঠমক্কটী কণ্ণনাসচ্ছিন্না, এৰমেৰ খো, ভন্তে, সাকিযানী জনপদকল্যাণী ইমেসং পঞ্চন্নং অচ্ছরাসতানং উপনিধায সঙ্খ্যম্পি [সঙ্খম্পি (সী.)] নোপেতি কলভাগম্পি নোপেতি উপনিধিম্পি নোপেতি. অথ খো ইমানি পঞ্চ অচ্ছরাসতানি অভিরূপতরানি চেৰ দস্সনীযতরানি চ পাসাদিকতরানি চা’’তি.

‘‘অভিরম, নন্দ, অভিরম, নন্দ! অহং তে পাটিভোগো পঞ্চন্নং অচ্ছরাসতানং পটিলাভায ককুটপাদান’’ন্তি. ‘‘সচে মে, ভন্তে, ভগৰা পাটিভোগো পঞ্চন্নং অচ্ছরাসতানং পটিলাভায ককুটপাদানং, অভিরমিস্সামহং, ভন্তে, ভগৰতি ব্রহ্মচরিযে’’তি [ভগৰা ব্রহ্মচরিযেতি (স্যা. পী.), ভগৰা ব্রহ্মচরিযন্তি (ক.)].

অথ খো ভগৰা আযস্মন্তং নন্দং বাহাযং গহেত্ৰা – সেয্যথাপি নাম বলৰা পুরিসো সমিঞ্জিতং ৰা বাহং পসারেয্য, পসারিতং ৰা বাহং সমিঞ্জেয্য, এৰমেৰ – দেৰেসু তাৰতিংসেসু অন্তরহিতো জেতৰনে পাতুরহোসি.

অস্সোসুং খো ভিক্খূ – ‘‘আযস্মা কির নন্দো ভগৰতো ভাতা মাতুচ্ছাপুত্তো অচ্ছরানং হেতু ব্রহ্মচরিযং চরতি; ভগৰা কিরস্স পাটিভোগো পঞ্চন্নং অচ্ছরাসতানং পটিলাভায ককুটপাদান’’ন্তি.

অথ খো আযস্মতো নন্দস্স সহাযকা ভিক্খূ আযস্মন্তং নন্দং ভতকৰাদেন চ উপক্কিতকৰাদেন চ সমুদাচরন্তি – ‘‘ভতকো কিরাযস্মা নন্দো উপক্কিতকো কিরাযস্মা নন্দো অচ্ছরানং হেতু ব্রহ্মচরিযং চরতি; ভগৰা কিরস্স পাটিভোগো পঞ্চন্নং অচ্ছরাসতানং পটিলাভায ককুটপাদান’’ন্তি.

অথ খো আযস্মা নন্দো সহাযকানং ভিক্খূনং ভতকৰাদেন চ উপক্কিতকৰাদেন চ অট্টীযমানো হরাযমানো জিগুচ্ছমানো একো ৰূপকট্ঠো অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৰিহরন্তো নচিরস্সেৰ – যস্সত্থায কুলপুত্তা সম্মদেৰ অগারস্মা অনগারিযং পব্বজন্তি তদনুত্তরং – ব্রহ্মচরিযপরিযোসানং দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহাসি. ‘‘খীণা জাতি, ৰুসিতং ব্রহ্মচরিযং, কতং করণীযং, নাপরং ইত্থত্তাযা’’তি অব্ভঞ্ঞাসি. অঞ্ঞতরো খো পনাযস্মা নন্দো অরহতং অহোসি.

অথ খো অঞ্ঞতরা দেৰতা অভিক্কন্তায রত্তিযা অভিক্কন্তৰণ্ণা কেৰলকপ্পং জেতৰনং ওভাসেত্ৰা যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতা খো সা দেৰতা ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘আযস্মা, ভন্তে, নন্দো ভগৰতো ভাতা মাতুচ্ছাপুত্তো আসৰানং খযা অনাসৰং চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরতী’’তি. ভগৰতোপি খো ঞাণং উদপাদি – ‘‘নন্দো আসৰানং খযা অনাসৰং চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরতী’’তি.

অথ খো আযস্মা নন্দো তস্সা রত্তিযা অচ্চযেন যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা নন্দো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘যং মে, ভন্তে, ভগৰা পাটিভোগো পঞ্চন্নং অচ্ছরাসতানং পটিলাভায ককুটপাদানং, মুঞ্চামহং, ভন্তে, ভগৰন্তং এতস্মা পটিস্সৰা’’তি. ‘‘মযাপি খো ত্ৰং, নন্দ [খো তে নন্দ (সী. স্যা. পী.), খো নন্দ (ক.)], চেতসা চেতো পরিচ্চ ৰিদিতো – ‘নন্দো আসৰানং খযা অনাসৰং চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরতী’তি. দেৰতাপি মে এতমত্থং আরোচেসি – ‘আযস্মা, ভন্তে, নন্দো ভগৰতো ভাতা মাতুচ্ছাপুত্তো আসৰানং খযা অনাসৰং চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরতী’তি. যদেৰ খো তে, নন্দ, অনুপাদায আসৰেহি চিত্তং ৰিমুত্তং, অথাহং মুত্তো এতস্মা পটিস্সৰা’’তি.

অথ খো ভগৰা এতমত্থং ৰিদিত্ৰা তাযং ৰেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –

‘‘যস্স নিত্তিণ্ণো পঙ্কো,

মদ্দিতো কামকণ্টকো;

মোহক্খযং অনুপ্পত্তো,

সুখদুক্খেসু ন ৰেধতী স ভিক্খূ’’তি. দুতিযং;

৩. যসোজসুত্তং

২৩. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. তেন খো পন সমযেন যসোজপ্পমুখানি পঞ্চমত্তানি ভিক্খুসতানি সাৰত্থিং অনুপ্পত্তানি হোন্তি ভগৰন্তং দস্সনায. তেধ খো আগন্তুকা ভিক্খূ নেৰাসিকেহি ভিক্খূহি সদ্ধিং পটিসম্মোদমানা সেনাসনানি পঞ্ঞাপযমানা পত্তচীৰরানি পটিসামযমানা উচ্চাসদ্দা মহাসদ্দা [উচ্চাসদ্দমহাসদ্দা (ক.)] অহেসুং.

অথ খো ভগৰা আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘কে পনেতে, আনন্দ, উচ্চাসদ্দা মহাসদ্দা কেৰট্টা মঞ্ঞে মচ্ছৰিলোপে’’তি? ‘‘এতানি, ভন্তে, যসোজপ্পমুখানি পঞ্চমত্তানি ভিক্খুসতানি সাৰত্থিং অনুপ্পত্তানি ভগৰন্তং দস্সনায. তেতে আগন্তুকা ভিক্খূ নেৰাসিকেহি ভিক্খূহি সদ্ধিং পটিসম্মোদমানা সেনাসনানি পঞ্ঞাপযমানা পত্তচীৰরানি পটিসামযমানা উচ্চাসদ্দা মহাসদ্দা’’তি. ‘‘তেনহানন্দ, মম ৰচনেন তে ভিক্খূ আমন্তেহি – ‘সত্থা আযস্মন্তে আমন্তেতী’’’তি.

‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা আনন্দো ভগৰতো পটিস্সুত্ৰা যেন তে ভিক্খূ তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা তে ভিক্খূ এতদৰোচ – ‘‘সত্থা আযস্মন্তে আমন্তেতী’’তি. ‘‘এৰমাৰুসো’’তি খো তে ভিক্খূ আযস্মতো আনন্দস্স পটিস্সুত্ৰা যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্নে খো তে ভিক্খূ ভগৰা এতদৰোচ –

‘‘কিং নু তুম্হে, ভিক্খৰে, উচ্চাসদ্দা মহাসদ্দা, কেৰট্টা মঞ্ঞে মচ্ছৰিলোপে’’তি? এৰং ৰুত্তে, আযস্মা যসোজো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘ইমানি, ভন্তে, পঞ্চমত্তানি ভিক্খুসতানি সাৰত্থিং অনুপ্পত্তানি ভগৰন্তং দস্সনায. তেমে আগন্তুকা ভিক্খূ নেৰাসিকেহি ভিক্খূহি সদ্ধিং পটিসম্মোদমানা সেনাসনানি পঞ্ঞাপযমানা পত্তচীৰরানি পটিসামযমানা উচ্চাসদ্দা মহাসদ্দা’’তি. ‘‘গচ্ছথ, ভিক্খৰে, পণামেমি ৰো [ৰো পণামেমি (সব্বত্থ) ম. নি. ২.১৫৭ পস্সিতব্বং]; ন ৰো মম সন্তিকে ৰত্থব্ব’’ন্তি.

‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো তে ভিক্খূ ভগৰতো পটিস্সুত্ৰা উট্ঠাযাসনা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা পদক্খিণং কত্ৰা সেনাসনং সংসামেত্ৰা [পটিসংসামেত্ৰা (স্যা.)] পত্তচীৰরমাদায যেন ৰজ্জী তেন চারিকং পক্কমিংসু. ৰজ্জীসু অনুপুব্বেন চারিকং চরমানা যেন ৰগ্গুমুদা নদী তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা ৰগ্গুমুদায নদিযা তীরে পণ্ণকুটিযো করিত্ৰা ৰস্সং উপগচ্ছিংসু.

অথ খো আযস্মা যসোজো ৰস্সূপগতো [ৰস্সূপগতে (ক.)] ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ভগৰতা মযং, আৰুসো, পণামিতা অত্থকামেন হিতেসিনা, অনুকম্পকেন অনুকম্পং উপাদায. হন্দ মযং, আৰুসো, তথা ৰিহারং কপ্পেম যথা নো ৰিহরতং ভগৰা অত্তমনো অস্সা’’তি. ‘‘এৰমাৰুসো’’তি খো তে ভিক্খূ আযস্মতো যসোজস্স পচ্চস্সোসুং. অথ খো তে ভিক্খূ ৰূপকট্ঠা অপ্পমত্তা আতাপিনো পহিতত্তা ৰিহরন্তা তেনেৰন্তরৰস্সেন সব্বেৰ তিস্সো ৰিজ্জা সচ্ছাকংসু.

অথ খো ভগৰা সাৰত্থিযং যথাভিরন্তং ৰিহরিত্ৰা যেন ৰেসালী তেন চারিকং পক্কামি. অনুপুব্বেন চারিকং চরমানো যেন ৰেসালী তদৰসরি. তত্র সুদং ভগৰা ৰেসালিযং ৰিহরতি মহাৰনে কূটাগারসালাযং.

অথ খো ভগৰা ৰগ্গুমুদাতীরিযানং ভিক্খূনং চেতসা চেতো পরিচ্চ মনসি করিত্ৰা আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘আলোকজাতা ৰিয মে, আনন্দ, এসা দিসা, ওভাসজাতা ৰিয মে, আনন্দ, এসা দিসা; যস্সং দিসাযং [যাযং (ক.)] ৰগ্গুমুদাতীরিযা ভিক্খূ ৰিহরন্তি. গন্তুং অপ্পটিকূলাসি মে মনসি কাতুং. পহিণেয্যাসি ত্ৰং, আনন্দ, ৰগ্গুমুদাতীরিযানং ভিক্খূনং সন্তিকে দূতং – ‘সত্থা আযস্মন্তে আমন্তেতি, সত্থা আযস্মন্তানং দস্সনকামো’’’তি.

‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা আনন্দো ভগৰতো পটিস্সুত্ৰা যেন অঞ্ঞতরো ভিক্খু তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা তং ভিক্খুং এতদৰোচ – ‘‘এহি ত্ৰং, আৰুসো, যেন ৰগ্গুমুদাতীরিযা ভিক্খূ তেনুপসঙ্কম; উপসঙ্কমিত্ৰা ৰগ্গুমুদাতীরিযে ভিক্খূ এৰং ৰদেহি – ‘সত্থা আযস্মন্তে আমন্তেতি, সত্থা আযস্মন্তানং দস্সনকামো’’’তি.

‘‘এৰমাৰুসো’’তি খো সো ভিক্খু আযস্মতো আনন্দস্স পটিস্সুত্ৰা – সেয্যথাপি নাম বলৰা পুরিসো সমিঞ্জিতং ৰা বাহং পসারেয্য, পসারিতং ৰা বাহং সমিঞ্জেয্য, এৰমেৰ – মহাৰনে কূটাগারসালাযং অন্তরহিতো ৰগ্গুমুদায নদিযা তীরে তেসং ভিক্খূনং পুরতো পাতুরহোসি. অথ খো সো ভিক্খু ৰগ্গুমুদাতীরিযে ভিক্খূ এতদৰোচ – ‘‘সত্থা আযস্মন্তে আমন্তেতি, সত্থা আযস্মন্তানং দস্সনকামো’’তি.

‘‘এৰমাৰুসো’’তি খো তে ভিক্খূ তস্স ভিক্খুনো পটিস্সুত্ৰা সেনাসনং সংসামেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায – সেয্যথাপি নাম বলৰা পুরিসো সমিঞ্জিতং ৰা বাহং পসারেয্য, পসারিতং ৰা বাহং সমিঞ্জেয্য, এৰমেৰ – ৰগ্গুমুদায নদিযা তীরে অন্তরহিতা মহাৰনে কূটাগারসালাযং ভগৰতো সম্মুখে পাতুরহেসুং. তেন খো পন সমযেন ভগৰা আনেঞ্জেন সমাধিনা নিসিন্নো হোতি. অথ খো তেসং ভিক্খূনং এতদহোসি – ‘‘কতমেন নু খো ভগৰা ৰিহারেন এতরহি ৰিহরতী’’তি? অথ খো তেসং ভিক্খূনং এতদহোসি – ‘‘আনেঞ্জেন খো ভগৰা ৰিহারেন এতরহি ৰিহরতী’’তি. সব্বেৰ আনেঞ্জসমাধিনা নিসীদিংসু.

অথ খো আযস্মা আনন্দো অভিক্কন্তায রত্তিযা, নিক্খন্তে পঠমে যামে, উট্ঠাযাসনা একংসং উত্তরাসঙ্গং [চীৰরং (সব্বত্থ)] করিত্ৰা যেন ভগৰা তেনঞ্জলিং পণামেত্ৰা ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘অভিক্কন্তা, ভন্তে, রত্তি; নিক্খন্তো পঠমো যামো; চিরনিসিন্না আগন্তুকা ভিক্খূ; পটিসম্মোদতু, ভন্তে, ভগৰা আগন্তুকেহি ভিক্খূহী’’তি. এৰং ৰুত্তে, ভগৰা তুণ্হী অহোসি.

দুতিযম্পি খো আযস্মা আনন্দো অভিক্কন্তায রত্তিযা, নিক্খন্তে মজ্ঝিমে যামে, উট্ঠাযাসনা একংসং উত্তরাসঙ্গং করিত্ৰা যেন ভগৰা তেনঞ্জলিং পণামেত্ৰা ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘অভিক্কন্তা, ভন্তে, রত্তি; নিক্খন্তো মজ্ঝিমো যামো; চিরনিসিন্না আগন্তুকা ভিক্খূ; পটিসম্মোদতু, ভন্তে, ভগৰা আগন্তুকেহি ভিক্খূহী’’তি. দুতিযম্পি খো ভগৰা তুণ্হী অহোসি.

ততিযম্পি খো আযস্মা আনন্দো অভিক্কন্তায রত্তিযা, নিক্খন্তে পচ্ছিমে যামে, উদ্ধস্তে অরুণে, নন্দিমুখিযা রত্তিযা উট্ঠাযাসনা একংসং উত্তরাসঙ্গং করিত্ৰা যেন ভগৰা তেনঞ্জলিং পণামেত্ৰা ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘অভিক্কন্তা, ভন্তে, রত্তি; নিক্খন্তো পচ্ছিমো যামো; উদ্ধস্তো অরুণো; নন্দিমুখী রত্তি; চিরনিসিন্না আগন্তুকা ভিক্খূ; পটিসম্মোদতু, ভন্তে, ভগৰা, আগন্তুকেহি ভিক্খূহী’’তি.

অথ খো ভগৰা তম্হা সমাধিম্হা ৰুট্ঠহিত্ৰা আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘সচে খো ত্ৰং, আনন্দ, জানেয্যাসি এত্তকম্পি তে নপ্পটিভাসেয্য [নপ্পটিভেয্য (?)]. অহঞ্চ, আনন্দ, ইমানি চ পঞ্চ ভিক্খুসতানি সব্বেৰ আনেঞ্জসমাধিনা নিসীদিম্হা’’তি.

অথ খো ভগৰা এতমত্থং ৰিদিত্ৰা তাযং ৰেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –

‘‘যস্স জিতো কামকণ্টকো,

অক্কোসো চ ৰধো চ বন্ধনঞ্চ;

পব্বতোৰ [পব্বতো ৰিয (সী. স্যা. পী.)] সো ঠিতো অনেজো,

সুখদুক্খেসু ন ৰেধতী স ভিক্খূ’’তি. ততিযং;

৪. সারিপুত্তসুত্তং

২৪. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. তেন খো পন সমযেন আযস্মা সারিপুত্তো ভগৰতো অৰিদূরে নিসিন্নো হোতি পল্লঙ্কং আভুজিত্ৰা উজুং কাযং পণিধায পরিমুখং সতিং উপট্ঠপেত্ৰা. অদ্দসা খো ভগৰা আযস্মন্তং সারিপুত্তং অৰিদূরে নিসিন্নং পল্লঙ্কং আভুজিত্ৰা উজুং কাযং পণিধায পরিমুখং সতিং উপট্ঠপেত্ৰা.

অথ খো ভগৰা এতমত্থং ৰিদিত্ৰা তাযং ৰেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –

‘‘যথাপি পব্বতো সেলো, অচলো সুপ্পতিট্ঠিতো;

এৰং মোহক্খযা ভিক্খু, পব্বতোৰ ন ৰেধতী’’তি. চতুত্থং;

৫. মহামোগ্গল্লানসুত্তং

২৫. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. তেন খো পন সমযেন আযস্মা মহামোগ্গল্লানো ভগৰতো অৰিদূরে নিসিন্নো হোতি পল্লঙ্কং আভুজিত্ৰা উজুং কাযং পণিধায কাযগতায সতিযা অজ্ঝত্তং সূপট্ঠিতায. অদ্দসা খো ভগৰা আযস্মন্তং মহামোগ্গল্লানং অৰিদূরে নিসিন্নং পল্লঙ্কং আভুজিত্ৰা উজুং কাযং পণিধায কাযগতায সতিযা অজ্ঝত্তং সূপট্ঠিতায.

অথ খো ভগৰা এতমত্থং ৰিদিত্ৰা তাযং ৰেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –

‘‘সতি কাযগতা উপট্ঠিতা,

ছসু ফস্সাযতনেসু সংৰুতো;

সততং ভিক্খু সমাহিতো,

জঞ্ঞা নিব্বানমত্তনো’’তি. পঞ্চমং;

৬. পিলিন্দৰচ্ছসুত্তং

২৬. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা রাজগহে ৰিহরতি ৰেল়ুৰনে কলন্দকনিৰাপে. তেন খো পন সমযেন আযস্মা পিলিন্দৰচ্ছো [পিলিন্দিৰচ্ছো (সী.)] ভিক্খূ ৰসলৰাদেন সমুদাচরতি. অথ খো সম্বহুলা ভিক্খূ যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো তে ভিক্খূ ভগৰন্তং এতদৰোচুং – ‘‘আযস্মা, ভন্তে, পিলিন্দৰচ্ছো ভিক্খূ ৰসলৰাদেন সমুদাচরতী’’তি.

অথ খো ভগৰা অঞ্ঞতরং ভিক্খুং আমন্তেসি – ‘‘এহি ত্ৰং, ভিক্খু, মম ৰচনেন পিলিন্দৰচ্ছং ভিক্খুং আমন্তেহি – ‘সত্থা তং, আৰুসো পিলিন্দৰচ্ছ [ৰচ্ছ (স্যা.)], আমন্তেতী’’’তি. ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো সো ভিক্খু ভগৰতো পটিস্সুত্ৰা যেনাযস্মা পিলিন্দৰচ্ছো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মন্তং পিলিন্দৰচ্ছং এতদৰোচ – ‘‘সত্থা তং, আৰুসো পিলিন্দৰচ্ছ, আমন্তেতী’’তি.

‘‘এৰমাৰুসো’’তি খো আযস্মা পিলিন্দৰচ্ছো তস্স ভিক্খুনো পটিস্সুত্ৰা যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো আযস্মন্তং পিলিন্দৰচ্ছং ভগৰা এতদৰোচ – ‘‘সচ্চং কির ত্ৰং, ৰচ্ছ, ভিক্খূ ৰসলৰাদেন সমুদাচরসী’’তি? ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি.

অথ খো ভগৰা আযস্মতো পিলিন্দৰচ্ছস্স পুব্বেনিৰাসং মনসি করিত্ৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘মা খো তুম্হে, ভিক্খৰে, ৰচ্ছস্স ভিক্খুনো উজ্ঝাযিত্থ. ন, ভিক্খৰে, ৰচ্ছো দোসন্তরো ভিক্খূ ৰসলৰাদেন সমুদাচরতি. ৰচ্ছস্স, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো পঞ্চ জাতিসতানি অব্বোকিণ্ণানি ব্রাহ্মণকুলে পচ্চাজাতানি. সো তস্স ৰসলৰাদো দীঘরত্তং সমুদাচিণ্ণো [অজ্ঝাচিণ্ণো (স্যা. পী. ক. অট্ঠকথাযং পাঠন্তরং)]. তেনাযং ৰচ্ছো ভিক্খূ ৰসলৰাদেন সমুদাচরতী’’তি.

অথ খো ভগৰা এতমত্থং ৰিদিত্ৰা তাযং ৰেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –

‘‘যম্হী ন মাযা ৰসতী ন মানো,

যো ৰীতলোভো অমমো নিরাসো;

পনুণ্ণকোধো [পণুন্নকোধো (পী.)] অভিনিব্বুতত্তো,

সো ব্রাহ্মণো সো সমণো স ভিক্খূ’’তি. ছট্ঠং;

৭. সক্কুদানসুত্তং

২৭. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা রাজগহে ৰিহরতি ৰেল়ুৰনে কলন্দকনিৰাপে. তেন খো পন সমযেন আযস্মা মহাকস্সপো পিপ্পলিগুহাযং ৰিহরতি, সত্তাহং একপল্লঙ্কেন নিসিন্নো হোতি অঞ্ঞতরং [নিসিন্নো অঞ্ঞতরং (স্যা. ক.)] সমাধিং সমাপজ্জিত্ৰা. অথ খো আযস্মা মহাকস্সপো তস্স সত্তাহস্স অচ্চযেন তম্হা সমাধিম্হা ৰুট্ঠাসি. অথ খো আযস্মতো মহাকস্সপস্স তম্হা সমাধিম্হা ৰুট্ঠিতস্স এতদহোসি – ‘‘যংনূনাহং রাজগহং পিণ্ডায পৰিসেয্য’’ন্তি.

তেন খো পন সমযেন পঞ্চমত্তানি দেৰতাসতানি উস্সুক্কং আপন্নানি হোন্তি আযস্মতো মহাকস্সপস্স পিণ্ডপাতপটিলাভায. অথ খো আযস্মা মহাকস্সপো তানি পঞ্চমত্তানি দেৰতাসতানি পটিক্খিপিত্ৰা পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায রাজগহং পিণ্ডায পাৰিসি.

তেন খো পন সমযেন সক্কো দেৰানমিন্দো আযস্মতো মহাকস্সপস্স পিণ্ডপাতং দাতুকামো হোতি. পেসকারৰণ্ণং অভিনিম্মিনিত্ৰা তন্তং ৰিনাতি. সুজা [সুজাতা (স্যা. পী. ক.)] অসুরকঞ্ঞা তসরং পূরেতি. অথ খো আযস্মা মহাকস্সপো রাজগহে সপদানং পিণ্ডায চরমানো যেন সক্কস্স দেৰানমিন্দস্স নিৰেসনং তেনুপসঙ্কমি. অদ্দসা খো সক্কো দেৰানমিন্দো আযস্মন্তং মহাকস্সপং দূরতোৰ আগচ্ছন্তং. দিস্ৰান ঘরা নিক্খমিত্ৰা পচ্চুগন্ত্ৰা হত্থতো পত্তং গহেত্ৰা ঘরং পৰিসিত্ৰা [পৰিসেত্ৰা (ক.)] ঘটিযা ওদনং উদ্ধরিত্ৰা পত্তং পূরেত্ৰা আযস্মতো মহাকস্সপস্স অদাসি. সো অহোসি পিণ্ডপাতো অনেকসূপো অনেকব্যঞ্জনো অনেকরসব্যঞ্জনো [অনেকসূপরসব্যঞ্জনো (সী. পী.)]. অথ খো আযস্মতো মহাকস্সপস্স এতদহোসি – ‘‘কো নু খো অযং সত্তো যস্সাযং এৰরূপো ইদ্ধানুভাৰো’’তি? অথ খো আযস্মতো মহাকস্সপস্স এতদহোসি – ‘‘সক্কো খো অযং দেৰানমিন্দো’’তি. ইতি ৰিদিত্ৰা সক্কং দেৰানমিন্দং এতদৰোচ – ‘‘কতং খো তে ইদং, কোসিয; মা [মাস্সু (সী. স্যা.)] পুনপি এৰরূপমকাসী’’তি. ‘‘অম্হাকম্পি, ভন্তে কস্সপ, পুঞ্ঞেন অত্থো; অম্হাকম্পি পুঞ্ঞেন করণীয’’ন্তি.

অথ খো সক্কো দেৰানমিন্দো আযস্মন্তং মহাকস্সপং অভিৰাদেত্ৰা পদক্খিণং কত্ৰা ৰেহাসং অব্ভুগ্গন্ত্ৰা আকাসে অন্তলিক্খে তিক্খত্তুং উদানং উদানেসি – ‘‘অহো দানং পরমদানং [পরমং দানং (পী. ক.)] কস্সপে সুপ্পতিট্ঠিতং! অহো দানং পরমদানং কস্সপে সুপ্পতিট্ঠিতং!! অহো দানং পরমদানং কস্সপে সুপ্পতিট্ঠিত’’ন্তি!!! অস্সোসি খো ভগৰা দিব্বায সোতধাতুযা ৰিসুদ্ধায অতিক্কন্তমানুসিকায সক্কস্স দেৰানমিন্দস্স ৰেহাসং অব্ভুগ্গন্ত্ৰা আকাসে অন্তলিক্খে তিক্খত্তুং উদানং উদানেন্তস্স – ‘‘অহো দানং পরমদানং কস্সপে সুপ্পতিট্ঠিতং! অহো দানং পরমদানং কস্সপে সুপ্পতিট্ঠিতং!! অহো দানং পরমদানং কস্সপে সুপ্পতিট্ঠিত’’ন্তি!!!

অথ খো ভগৰা এতমত্থং ৰিদিত্ৰা তাযং ৰেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –

‘‘পিণ্ডপাতিকস্স ভিক্খুনো,

অত্তভরস্স অনঞ্ঞপোসিনো;

দেৰা পিহযন্তি তাদিনো,

উপসন্তস্স সদা সতীমতো’’তি. সত্তমং;

৮. পিণ্ডপাতিকসুত্তং

২৮. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. তেন খো পন সমযেন সম্বহুলানং ভিক্খূনং পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তানং করেরিমণ্ডলমাল়ে সন্নিসিন্নানং সন্নিপতিতানং অযমন্তরাকথা উদপাদি –

‘‘পিণ্ডপাতিকো, আৰুসো, ভিক্খু পিণ্ডায চরন্তো লভতি কালেন কালং মনাপিকে চক্খুনা রূপে পস্সিতুং, লভতি কালেন কালং মনাপিকে সোতেন সদ্দে সোতুং, লভতি কালেন কালং মনাপিকে ঘানেন গন্ধে ঘাযিতুং, লভতি কালেন কালং মনাপিকে জিৰ্হায রসে সাযিতুং, লভতি কালেন কালং মনাপিকে কাযেন ফোট্ঠব্বে ফুসিতুং. পিণ্ডপাতিকো, আৰুসো, ভিক্খু সক্কতো গরুকতো মানিতো পূজিতো অপচিতো পিণ্ডায চরতি. হন্দাৰুসো, মযম্পি পিণ্ডপাতিকা হোম. মযম্পি লচ্ছাম কালেন কালং মনাপিকে চক্খুনা রূপে পস্সিতুং, মযম্পি লচ্ছাম কালেন কালং মনাপিকে সোতেন সদ্দে সোতুং, মযম্পি লচ্ছাম কালেন কালং মনাপিকে ঘানেন গন্ধে ঘাযিতুং, মযম্পি লচ্ছাম কালেন কালং মনাপিকে জিৰ্হায রসে সাযিতুং, মযম্পি লচ্ছাম কালেন কালং মনাপিকে কাযেন ফোট্ঠব্বে ফুসিতুং; মযম্পি সক্কতা গরুকতা মানিতা পূজিতা অপচিতা পিণ্ডায চরিস্সামা’’তি. অযঞ্চরহি তেসং ভিক্খূনং অন্তরাকথা হোতি ৰিপ্পকতা.

অথ খো ভগৰা সাযন্হসমযং পটিসল্লানা ৰুট্ঠিতো যেন করেরিমণ্ডলমাল়ো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. নিসজ্জ খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৰে, এতরহি কথায সন্নিসিন্না, কা চ পন ৰো অন্তরাকথা ৰিপ্পকতা’’তি?

‘‘ইধ, ভন্তে, অম্হাকং পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তানং করেরিমণ্ডলমাল়ে সন্নিসিন্নানং সন্নিপতিতানং অযমন্তরাকথা উদপাদি –

‘পিণ্ডপাতিকো, আৰুসো, ভিক্খু পিণ্ডায চরন্তো লভতি কালেন কালং মনাপিকে চক্খুনা রূপে পস্সিতুং, লভতি কালেন কালং মনাপিকে সোতেন সদ্দে সোতুং, লভতি কালেন কালং মনাপিকে ঘানেন গন্ধে ঘাযিতুং, লভতি কালেন কালং মনাপিকে জিৰ্হায রসে সাযিতুং, লভতি কালেন কালং মনাপিকে কাযেন ফোট্ঠব্বে ফুসিতুং. পিণ্ডপাতিকো, আৰুসো, ভিক্খু সক্কতো গরুকতো মানিতো পূজিতো অপচিতো পিণ্ডায চরতি. হন্দাৰুসো, মযম্পি পিণ্ডপাতিকা হোম. মযম্পি লচ্ছাম কালেন কালং মনাপিকে চক্খুনা রূপে পস্সিতুং…পে… কাযেন ফোট্ঠব্বে ফুসিতুং. মযম্পি সক্কতা গরুকতা মানিতা পূজিতা অপচিতা পিণ্ডায চরিস্সামা’তি. অযং খো নো, ভন্তে, অন্তরাকথা ৰিপ্পকতা, অথ ভগৰা অনুপ্পত্তো’’তি.

‘‘ন খ্ৰেতং, ভিক্খৰে, তুম্হাকং পতিরূপং কুলপুত্তানং সদ্ধা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিতানং যং তুম্হে এৰরূপিং কথং কথেয্যাথ. সন্নিপতিতানং ৰো, ভিক্খৰে, দ্ৰযং করণীযং – ধম্মী ৰা কথা অরিযো ৰা তুণ্হীভাৰো’’তি.

অথ খো ভগৰা এতমত্থং ৰিদিত্ৰা তাযং ৰেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –

‘‘পিণ্ডপাতিকস্স ভিক্খুনো,

অত্তভরস্স অনঞ্ঞপোসিনো;

দেৰা পিহযন্তি তাদিনো,

নো চে সদ্দসিলোকনিস্সিতো’’তি. অট্ঠমং;

৯. সিপ্পসুত্তং

২৯. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. তেন খো পন সমযেন সম্বহুলানং ভিক্খূনং পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তানং মণ্ডলমাল়ে সন্নিসিন্নানং সন্নিপতিতানং অযমন্তরাকথা উদপাদি – ‘‘কো নু খো, আৰুসো, সিপ্পং জানাতি? কো কিং সিপ্পং সিক্খি? কতরং সিপ্পং সিপ্পানং অগ্গ’’ন্তি?

তত্থেকচ্চে এৰমাহংসু – ‘‘হত্থিসিপ্পং সিপ্পানং অগ্গ’’ন্তি. একচ্চে এৰমাহংসু – ‘‘অস্সসিপ্পং সিপ্পানং অগ্গ’’ন্তি. একচ্চে এৰমাহংসু – ‘‘রথসিপ্পং সিপ্পানং অগ্গ’’ন্তি. একচ্চে এৰমাহংসু – ‘‘ধনুসিপ্পং সিপ্পানং অগ্গ’’ন্তি. একচ্চে এৰমাহংসু – ‘‘থরুসিপ্পং সিপ্পানং অগ্গ’’ন্তি. একচ্চে এৰমাহংসু – ‘‘মুদ্দাসিপ্পং সিপ্পানং অগ্গ’’ন্তি. একচ্চে এৰমাহংসু – ‘‘গণনাসিপ্পং সিপ্পানং অগ্গ’’ন্তি. একচ্চে এৰমাহংসু – ‘‘সঙ্খানসিপ্পং সিপ্পানং অগ্গ’’ন্তি. একচ্চে এৰমাহংসু – ‘‘লেখাসিপ্পং সিপ্পানং অগ্গ’’ন্তি. একচ্চে এৰমাহংসু – ‘‘কাৰেয্যসিপ্পং [কাব্যসিপ্পং (স্যা.)] সিপ্পানং অগ্গ’’ন্তি. একচ্চে এৰমাহংসু – ‘‘লোকাযতসিপ্পং সিপ্পানং অগ্গ’’ন্তি. একচ্চে এৰমাহংসু – ‘‘খত্তৰিজ্জাসিপ্পং সিপ্পানং অগ্গ’’ন্তি. অযঞ্চরহি তেসং ভিক্খূনং অন্তরাকথা হোতি ৰিপ্পকতা.

অথ খো ভগৰা সাযন্হসমযং পটিসল্লানা ৰুট্ঠিতো যেন মণ্ডলমাল়ো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. নিসজ্জ খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৰে, এতরহি কথায সন্নিসিন্না, কা চ পন ৰো অন্তরাকথা ৰিপ্পকতা’’তি?

‘‘ইধ, ভন্তে, অম্হাকং পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তানং মণ্ডলমাল়ে সন্নিসিন্নানং অযমন্তরাকথা উদপাদি – ‘কো নু খো, আৰুসো, সিপ্পং জানাতি? কো কিং সিপ্পং সিক্খি? কতরং সিপ্পং সিপ্পানং অগ্গ’ন্তি?

‘‘তত্থেকচ্চে এৰমাহংসু – ‘হত্থিসিপ্পং সিপ্পানং অগ্গ’ন্তি. একচ্চে এৰমাহংসু – ‘অস্সসিপ্পং সিপ্পানং অগ্গ’ন্তি; একচ্চে এৰমাহংসু – ‘রথসিপ্পং সিপ্পানং অগ্গ’ন্তি; একচ্চে এৰমাহংসু – ‘ধনুসিপ্পং সিপ্পানং অগ্গ’ন্তি; একচ্চে এৰমাহংসু – ‘থরুসিপ্পং সিপ্পানং অগ্গ’ন্তি, একচ্চে এৰমাহংসু – ‘মুদ্দাসিপ্পং সিপ্পানং অগ্গ’ন্তি একচ্চে এৰমাহংসু – ‘গণনাসিপ্পং সিপ্পানং অগ্গ’ন্তি; একচ্চে এৰমাহংসু – ‘সঙ্খানসিপ্পং সিপ্পানং অগ্গ’ন্তি; একচ্চে এৰমাহংসু – ‘লেখাসিপ্পং সিপ্পানং অগ্গ’ন্তি; একচ্চে এৰমাহংসু – ‘কাৰেয্যসিপ্পং সিপ্পানং অগ্গ’ন্তি; একচ্চে এৰমাহংসু – ‘লোকাযতসিপ্পং সিপ্পানং অগ্গ’ন্তি; একচ্চে এৰমাহংসু – ‘খত্তৰিজ্জাসিপ্পং সিপ্পানং অগ্গ’ন্তি. অযং খো নো, ভন্তে, অন্তরাকথা হোতি ৰিপ্পকতা, অথ ভগৰা অনুপ্পত্তো’’তি.

‘‘ন খ্ৰেতং, ভিক্খৰে, তুম্হাকং পতিরূপং কুলপুত্তানং সদ্ধা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিতানং যং তুম্হে এৰরূপিং কথং কথেয্যাথ. সন্নিপতিতানং ৰো, ভিক্খৰে, দ্ৰযং করণীযং – ধম্মী ৰা কথা অরিযো ৰা তুণ্হীভাৰো’’তি.

অথ খো ভগৰা এতমত্থং ৰিদিত্ৰা তাযং ৰেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –

‘‘অসিপ্পজীৰী লহু অত্থকামো,

যতিন্দ্রিযো সব্বধি ৰিপ্পমুত্তো;

অনোকসারী অমমো নিরাসো,

হিত্ৰা মানং একচরো স ভিক্খূ’’তি. নৰমং;

১০. লোকসুত্তং

৩০. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা উরুৰেলাযং ৰিহরতি নজ্জা নেরঞ্জরায তীরে বোধিরুক্খমূলে পঠমাভিসম্বুদ্ধো. তেন খো পন সমযেন ভগৰা সত্তাহং একপল্লঙ্কেন নিসিন্নো হোতি ৰিমুত্তিসুখপটিসংৰেদী.

অথ খো ভগৰা তস্স সত্তাহস্স অচ্চযেন তম্হা সমাধিম্হা ৰুট্ঠহিত্ৰা বুদ্ধচক্খুনা লোকং ৰোলোকেসি. অদ্দসা খো ভগৰা বুদ্ধচক্খুনা ৰোলোকেন্তো সত্তে অনেকেহি সন্তাপেহি সন্তপ্পমানে, অনেকেহি চ পরিল়াহেহি পরিডয্হমানে – রাগজেহিপি, দোসজেহিপি, মোহজেহিপি [মোহজেহিপীতি (সব্বত্থ)].

অথ খো ভগৰা এতমত্থং ৰিদিত্ৰা তাযং ৰেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –

‘‘অযং লোকো সন্তাপজাতো,

ফস্সপরেতো রোগং ৰদতি অত্ততো;

যেন যেন হি মঞ্ঞতি [যেন হি মঞ্ঞতি (স্যা. পী.)],

ততো তং হোতি অঞ্ঞথা.

‘‘অঞ্ঞথাভাৰী ভৰসত্তো লোকো,

ভৰপরেতো ভৰমেৰাভিনন্দতি;

যদভিনন্দতি তং ভযং,

যস্স ভাযতি তং দুক্খং;

ভৰৰিপ্পহানায খো পনিদং ব্রহ্মচরিযং ৰুস্সতি’’.

‘‘‘যে হি কেচি সমণা ৰা ব্রাহ্মণা ৰা ভৰেন ভৰস্স ৰিপ্পমোক্খমাহংসু, সব্বে তে অৰিপ্পমুত্তা ভৰস্মা’তি ৰদামি. ‘যে ৰা পন কেচি সমণা ৰা ব্রাহ্মণা ৰা ৰিভৰেন ভৰস্স নিস্সরণমাহংসু, সব্বে তে অনিস্সটা ভৰস্মা’তি ৰদামি.

‘‘উপধিঞ্হি পটিচ্চ দুক্খমিদং সম্ভোতি, সব্বুপাদানক্খযা নত্থি দুক্খস্স সম্ভৰো. লোকমিমং পস্স; পুথূ অৰিজ্জায পরেতা ভূতা ভূতরতা অপরিমুত্তা; যে হি কেচি ভৰা সব্বধি সব্বত্থতায সব্বে তে ভৰা অনিচ্চা দুক্খা ৰিপরিণামধম্মা’’তি.

‘‘এৰমেতং যথাভূতং, সম্মপ্পঞ্ঞায পস্সতো;

ভৰতণ্হা পহীযতি, ৰিভৰং নাভিনন্দতি.

‘‘সব্বসো তণ্হানং খযা,

অসেসৰিরাগনিরোধো নিব্বানং;

তস্স নিব্বুতস্স ভিক্খুনো,

অনুপাদা [অনুপাদানা (সী.)] পুনব্ভৰো ন হোতি;

অভিভূতো মারো ৰিজিতসঙ্গামো,

উপচ্চগা সব্বভৰানি তাদী’’তি. দসমং;

নন্দৰগ্গো ততিযো নিট্ঠিতো.