৪. মেঘিযৰগ্গো

১. মেঘিযসুত্তং

৩১. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা চালিকাযং ৰিহরতি চালিকে পব্বতে. তেন খো পন সমযেন আযস্মা মেঘিযো ভগৰতো উপট্ঠাকো হোতি. অথ খো আযস্মা মেঘিযো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতো খো আযস্মা মেঘিযো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘ইচ্ছামহং, ভন্তে, জন্তুগামং পিণ্ডায পৰিসিতু’’ন্তি. ‘‘যস্সদানি ত্ৰং, মেঘিয, কালং মঞ্ঞসী’’তি.

অথ খো আযস্মা মেঘিযো পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায জন্তুগামং পিণ্ডায পাৰিসি. জন্তুগামে পিণ্ডায চরিত্ৰা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো যেন কিমিকাল়ায নদিযা তীরং তেনুপসঙ্কমি. [উপসঙ্কমিত্ৰা (সব্বত্থ) অ. নি. ৯.৩ পস্সিতব্বং] অদ্দসা খো আযস্মা মেঘিযো [উপসঙ্কমিত্ৰা (সব্বত্থ) অ. নি. ৯.৩ পস্সিতব্বং] কিমিকাল়ায নদিযা তীরে জঙ্ঘাৰিহারং [জঙ্ঘৰিহারং (ক.)] অনুচঙ্কমমানো অনুৰিচরমানো [অনুৰিচরমানো অদ্দসা খো (সী. স্যা. পী.), অনুৰিচরমানো অদ্দস (ক.)] অম্বৰনং পাসাদিকং মনুঞ্ঞং রমণীযং. দিস্ৰানস্স এতদহোসি – ‘‘পাসাদিকং ৰতিদং অম্বৰনং মনুঞ্ঞং [ইদং পদং ৰিদেসপোত্থকেসু নত্থি, অঙ্গুত্তরেপি] রমণীযং. অলং ৰতিদং কুলপুত্তস্স পধানত্থিকস্স পধানায. সচে মং ভগৰা অনুজানেয্য, আগচ্ছেয্যাহং ইমং অম্বৰনং পধানাযা’’তি.

অথ খো আযস্মা মেঘিযো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা মেঘিযো ভগৰন্তং এতদৰোচ –

‘‘ইধাহং, ভন্তে, পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায জন্তুগামং পিণ্ডায পাৰিসিং. জন্তুগামে পিণ্ডায চরিত্ৰা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো যেন কিমিকাল়ায নদিযা তীরং তেনুপসঙ্কমিং [উপসঙ্কমিত্ৰা (সব্বত্থ)]. অদ্দসং খো অহং, ভন্তে [উপসঙ্কমিত্ৰা (সব্বত্থ)], কিমিকাল়ায নদিযা তীরে জঙ্ঘাৰিহারং অনুচঙ্কমমানো অনুৰিচরমানো [অনুৰিচরমানো অদ্দসং (সব্বত্থ)] অম্বৰনং পাসাদিকং মনুঞ্ঞং রমণীযং. দিস্ৰান মে এতদহোসি – ‘পাসাদিকং ৰতিদং অম্বৰনং মনুঞ্ঞং রমণীযং. অলং ৰতিদং কুলপুত্তস্স পধানত্থিকস্স পধানায. সচে মং ভগৰা অনুজানেয্য, আগচ্ছেয্যাহং ইমং অম্বৰনং পধানাযা’তি. সচে মং, ভন্তে, ভগৰা অনুজানাতি [অনুজানেয্য (অ. নি. ৯.৩)], গচ্ছেয্যাহং তং অম্বৰনং পধানাযা’’তি.

এৰং ৰুত্তে, ভগৰা আযস্মন্তং মেঘিযং এতদৰোচ – ‘‘আগমেহি তাৰ, মেঘিয, এককম্হি [এককম্হা (সী. পী.), এককোম্হি (স্যা.)] তাৰ, যাৰ অঞ্ঞোপি কোচি ভিক্খু আগচ্ছতী’’তি.

দুতিযম্পি খো আযস্মা মেঘিযো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘ভগৰতো, ভন্তে, নত্থি কিঞ্চি উত্তরি [উত্তরিং (সী. স্যা. কং. পী.)] করণীযং, নত্থি কতস্স ৰা পতিচযো. ময্হং খো পন, ভন্তে, অত্থি উত্তরি করণীযং, অত্থি কতস্স পতিচযো. সচে মং ভগৰা অনুজানাতি, গচ্ছেয্যাহং তং অম্বৰনং পধানাযা’’তি. দুতিযম্পি খো ভগৰা আযস্মন্তং মেঘিযং এতদৰোচ – ‘‘আগমেহি তাৰ, মেঘিয, এককম্হি তাৰ, যাৰ অঞ্ঞোপি কোচি ভিক্খু আগচ্ছতী’’তি.

ততিযম্পি খো আযস্মা মেঘিযো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘ভগৰতো, ভন্তে, নত্থি কিঞ্চি উত্তরি করণীযং, নত্থি কতস্স ৰা পতিচযো. ময্হং খো পন, ভন্তে, অত্থি উত্তরি করণীযং, অত্থি কতস্স পতিচযো. সচে মং ভগৰা অনুজানাতি, গচ্ছেয্যাহং তং অম্বৰনং পধানাযা’’তি. ‘‘পধানন্তি খো, মেঘিয, ৰদমানং কিন্তি ৰদেয্যাম? যস্সদানি ত্ৰং, মেঘিয, কালং মঞ্ঞসী’’তি.

অথ খো আযস্মা মেঘিযো উট্ঠাযাসনা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা পদক্খিণং কত্ৰা যেন তং অম্বৰনং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা তং অম্বৰনং অজ্ঝোগাহেত্ৰা [অজ্ঝোগহেত্ৰা (সী. স্যা. পী.)] অঞ্ঞতরস্মিং রুক্খমূলে দিৰাৰিহারং নিসীদি. অথ খো আযস্মতো মেঘিযস্স তস্মিং অম্বৰনে ৰিহরন্তস্স যেভুয্যেন তযো পাপকা অকুসলা ৰিতক্কা সমুদাচরন্তি, সেয্যথিদং – কামৰিতক্কো, ব্যাপাদৰিতক্কো, ৰিহিংসাৰিতক্কো [ৰিতক্কোতি (সী. পী. ক.)].

অথ খো আযস্মতো মেঘিযস্স এতদহোসি – ‘‘অচ্ছরিযং ৰত ভো, অব্ভুতং ৰত ভো! সদ্ধায চ ৰতম্হা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিতা. অথ চ পনিমেহি তীহি পাপকেহি অকুসলেহি ৰিতক্কেহি অন্ৰাসত্তা, সেয্যথিদং – কামৰিতক্কেন, ব্যাপাদৰিতক্কেন, ৰিহিংসাৰিতক্কেন’’.

অথ খো আযস্মা মেঘিযো সাযন্হসমযং পটিসল্লানা ৰুট্ঠিতো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা মেঘিযো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘ইধ ময্হং, ভন্তে, তস্মিং অম্বৰনে ৰিহরন্তস্স যেভুয্যেন তযো পাপকা অকুসলা ৰিতক্কা সমুদাচরন্তি, সেয্যথিদং – কামৰিতক্কো, ব্যাপাদৰিতক্কো, ৰিহিংসাৰিতক্কো. তস্স ময্হং, ভন্তে, এতদহোসি – ‘অচ্ছরিযং ৰত, ভো, অব্ভুতং ৰত, ভো! সদ্ধায চ ৰতম্হা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিতা. অথ চ পনিমেহি তীহি পাপকেহি অকুসলেহি ৰিতক্কেহি অন্ৰাসত্তা, সেয্যথিদং – কামৰিতক্কেন, ব্যাপাদৰিতক্কেন, ৰিহিংসাৰিতক্কেন’’’.

‘‘অপরিপক্কায, মেঘিয, চেতোৰিমুত্তিযা পঞ্চ ধম্মা পরিপাকায সংৰত্তন্তি. কতমে পঞ্চ?

‘‘ইধ, মেঘিয, ভিক্খু কল্যাণমিত্তো হোতি কল্যাণসহাযো কল্যাণসম্পৰঙ্কো. অপরিপক্কায, মেঘিয, চেতোৰিমুত্তিযা অযং পঠমো ধম্মো পরিপাকায সংৰত্ততি.

‘‘পুন চপরং, মেঘিয, ভিক্খু সীলৰা হোতি, পাতিমোক্খসংৰরসংৰুতো ৰিহরতি আচারগোচরসম্পন্নো, অণুমত্তেসু ৰজ্জেসু ভযদস্সাৰী, সমাদায সিক্খতি সিক্খাপদেসু. অপরিপক্কায, মেঘিয, চেতোৰিমুত্তিযা অযং দুতিযো ধম্মো পরিপাকায সংৰত্ততি.

‘‘পুন চপরং, মেঘিয, ভিক্খু যাযং কথা অভিসল্লেখিকা চেতোৰিৰরণসপ্পাযা একন্তনিব্বিদায ৰিরাগায নিরোধায উপসমায অভিঞ্ঞায সম্বোধায নিব্বানায সংৰত্ততি, সেয্যথিদং – অপ্পিচ্ছকথা, সন্তুট্ঠিকথা, পৰিৰেককথা, অসংসগ্গকথা, ৰীরিযারম্ভকথা, সীলকথা, সমাধিকথা, পঞ্ঞাকথা, ৰিমুত্তিকথা, ৰিমুত্তিঞাণদস্সনকথা; এৰরূপায কথায নিকামলাভী হোতি অকিচ্ছলাভী অকসিরলাভী. অপরিপাকায, মেঘিয, চেতোৰিমুত্তিযা অযং ততিযো ধম্মো পরিপাকায সংৰত্ততি.

‘‘পুন চপরং, মেঘিয, ভিক্খু আরদ্ধৰীরিযো ৰিহরতি, অকুসলানং ধম্মানং পহানায, কুসলানং ধম্মানং উপসম্পদায [উপ্পাদায (স্যা.)], থামৰা দল়্হপরক্কমো অনিক্খিত্তধুরো কুসলেসু ধম্মেসু. অপরিপক্কায, মেঘিয, চেতোৰিমুত্তিযা অযং চতুত্থো ধম্মো পরিপাকায সংৰত্ততি.

‘‘পুন চপরং, মেঘিয, ভিক্খু পঞ্ঞৰা হোতি উদযত্থগামিনিযা পঞ্ঞায সমন্নাগতো অরিযায নিব্বেধিকায সম্মা দুক্খক্খযগামিনিযা. অপরিপক্কায, মেঘিয, চেতোৰিমুত্তিযা অযং পঞ্চমো ধম্মো পরিপাকায সংৰত্ততি. অপরিপক্কায, মেঘিয, চেতোৰিমুত্তিযা ইমে পঞ্চ ধম্মা পরিপাকায সংৰত্তন্তি.

‘‘কল্যাণমিত্তস্সেতং, মেঘিয, ভিক্খুনো পাটিকঙ্খং কল্যাণসহাযস্স কল্যাণসম্পৰঙ্কস্স যং সীলৰা ভৰিস্সতি, পাতিমোক্খসংৰরসংৰুতো ৰিহরিস্সতি, আচারগোচরসম্পন্নো, অণুমত্তেসু ৰজ্জেসু ভযদস্সাৰী, সমাদায সিক্খিস্সতি সিক্খাপদেসু.

‘‘কল্যাণমিত্তস্সেতং, মেঘিয, ভিক্খুনো পাটিকঙ্খং কল্যাণসহাযস্স কল্যাণসম্পৰঙ্কস্স যং যাযং কথা অভিসল্লেখিকা চেতোৰিৰরণসপ্পাযা একন্তনিব্বিদায ৰিরাগায নিরোধায উপসমায অভিঞ্ঞায সম্বোধায নিব্বানায সংৰত্ততি, সেয্যথিদং – অপ্পিচ্ছকথা, সন্তুট্ঠিকথা, পৰিৰেককথা, অসংসগ্গকথা, ৰীরিযারম্ভকথা, সীলকথা, সমাধিকথা, পঞ্ঞাকথা, ৰিমুত্তিকথা, ৰিমুত্তিঞাণদস্সনকথা; এৰরূপায কথায নিকামলাভী ভৰিস্সতি অকিচ্ছলাভী অকসিরলাভী.

‘‘কল্যাণমিত্তস্সেতং, মেঘিয, ভিক্খুনো পাটিকঙ্খং কল্যাণসহাযস্স কল্যাণসম্পৰঙ্কস্স যং আরদ্ধৰীরিযো ৰিহরিস্সতি অকুসলানং ধম্মানং পহানায, কুসলানং ধম্মানং উপসম্পদায, থামৰা দল়্হপরক্কমো অনিক্খিত্তধুরো কুসলেসু ধম্মেসু.

‘‘কল্যাণমিত্তস্সেতং, মেঘিয, ভিক্খুনো পাটিকঙ্খং কল্যাণসহাযস্স কল্যাণসম্পৰঙ্কস্স যং পঞ্ঞৰা ভৰিস্সতি, উদযত্থগামিনিযা পঞ্ঞায সমন্নাগতো অরিযায নিব্বেধিকায সম্মা দুক্খক্খযগামিনিযা.

‘‘তেন চ পন, মেঘিয, ভিক্খুনা ইমেসু পঞ্চসু ধম্মেসু পতিট্ঠায চত্তারো ধম্মা উত্তরি ভাৰেতব্বা – অসুভা ভাৰেতব্বা রাগস্স পহানায, মেত্তা ভাৰেতব্বা ব্যাপাদস্স পহানায, আনাপানস্সতি ভাৰেতব্বা ৰিতক্কুপচ্ছেদায, অনিচ্চসঞ্ঞা ভাৰেতব্বা অস্মিমানসমুগ্ঘাতায. অনিচ্চসঞ্ঞিনো হি, মেঘিয, অনত্তসঞ্ঞা সণ্ঠাতি, অনত্তসঞ্ঞী অস্মিমানসমুগ্ঘাতং পাপুণাতি দিট্ঠেৰ ধম্মে নিব্বান’’ন্তি.

অথ খো ভগৰা এতমত্থং ৰিদিত্ৰা তাযং ৰেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –

‘‘খুদ্দা ৰিতক্কা সুখুমা ৰিতক্কা,

অনুগতা [অনুগ্গতা (সী. ক. অট্ঠকথাযং পাঠন্তরং)] মনসো উপ্পিলাৰা [উব্বিলাপা (সী. স্যা. পী.)];

এতে অৰিদ্ৰা মনসো ৰিতক্কে,

হুরা হুরং ধাৰতি ভন্তচিত্তো.

‘‘এতে চ ৰিদ্ৰা মনসো ৰিতক্কে,

আতাপিযো সংৰরতী সতীমা;

অনুগতে মনসো উপ্পিলাৰে,

অসেসমেতে পজহাসি বুদ্ধো’’তি. পঠমং;

২. উদ্ধতসুত্তং

৩২. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা কুসিনারাযং ৰিহরতি উপৰত্তনে মল্লানং সালৰনে. তেন খো পন সমযেন সম্বহুলা ভিক্খূ ভগৰতো অৰিদূরে অরঞ্ঞকুটিকাযং ৰিহরন্তি উদ্ধতা উন্নল়া চপলা মুখরা ৰিকিণ্ণৰাচা মুট্ঠস্সতিনো অসম্পজানা অসমাহিতা ৰিব্ভন্তচিত্তা পাকতিন্দ্রিযা.

অদ্দসা খো ভগৰা তে সম্বহুলে ভিক্খূ অৰিদূরে অরঞ্ঞকুটিকাযং ৰিহরন্তে উদ্ধতে উন্নল়ে চপলে মুখরে ৰিকিণ্ণৰাচে মুট্ঠস্সতিনো অসম্পজানে অসমাহিতে ৰিব্ভন্তচিত্তে পাকতিন্দ্রিযে.

অথ খো ভগৰা এতমত্থং ৰিদিত্ৰা তাযং ৰেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –

‘‘অরক্খিতেন কাযেন [চিত্তেন (নেত্তিযং)], মিচ্ছাদিট্ঠিহতেন [মিচ্ছাদিট্ঠিগতেন (বহূসু)] চ;

থিনমিদ্ধা [থীনমিদ্ধা (সী. স্যা. কং. পী.)] ভিভূতেন, ৰসং মারস্স গচ্ছতি.

‘‘তস্মা রক্খিতচিত্তস্স, সম্মাসঙ্কপ্পগোচরো;

সম্মাদিট্ঠিপুরেক্খারো, ঞত্ৰান উদযব্বযং;

থীনমিদ্ধাভিভূ ভিক্খু, সব্বা দুগ্গতিযো জহে’’তি. দুতিযং;

৩. গোপালকসুত্তং

৩৩. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা কোসলেসু চারিকং চরতি মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং. অথ খো ভগৰা মগ্গা ওক্কম্ম যেন অঞ্ঞতরং রুক্খমূলং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি.

অথ খো অঞ্ঞতরো গোপালকো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো তং গোপালকং ভগৰা ধম্মিযা কথায সন্দস্সেসি সমাদপেসি [সমাদাপেসি (?)] সমুত্তেজেসি সম্পহংসেসি.

অথ খো সো গোপালকো ভগৰতা ধম্মিযা কথায সন্দস্সিতো সমাদপিতো [সমাদিপিতো (?)] সমুত্তেজিতো সম্পহংসিতো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘অধিৰাসেতু মে, ভন্তে, ভগৰা স্ৰাতনায ভত্তং সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেনা’’তি. অধিৰাসেসি ভগৰা তুণ্হীভাৰেন. অথ খো সো গোপালকো ভগৰতো অধিৰাসনং ৰিদিত্ৰা উট্ঠাযাসনা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা পদক্খিণং কত্ৰা পক্কামি.

অথ খো সো গোপালকো তস্সা রত্তিযা অচ্চযেন সকে নিৰেসনে পহূতং অপ্পোদকপাযসং [অপ্পোদকপাযাসং (সব্বত্থ)] পটিযাদাপেত্ৰা নৰঞ্চ সপ্পিং ভগৰতো কালং আরোচেসি – ‘‘কালো, ভন্তে, নিট্ঠিতং ভত্ত’’ন্তি. অথ খো ভগৰা পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেন যেন তস্স গোপালকস্স নিৰেসনং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. অথ খো সো গোপালকো বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং অপ্পোদকপাযসেন [অপ্পোদকপাযাসেন চ (স্যা. পী.)] নৰেন চ সপ্পিনা সহত্থা সন্তপ্পেসি সম্পৰারেসি. অথ খো সো গোপালকো ভগৰন্তং ভুত্তাৰিং ওনীতপত্তপাণিং অঞ্ঞতরং নীচং আসনং গহেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো তং গোপালকং ভগৰা ধম্মিযা কথায সন্দস্সেত্ৰা সমাদপেত্ৰা সমুত্তেজেত্ৰা সম্পহংসেত্ৰা উট্ঠাযাসনা পক্কামি. অথ খো অচিরপক্কন্তস্স ভগৰতো তং গোপালকং অঞ্ঞতরো পুরিসো সীমন্তরিকায জীৰিতা ৰোরোপেসি.

অথ খো সম্বহুলা ভিক্খূ যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো তে ভিক্খূ ভগৰন্তং এতদৰোচুং – ‘‘যেন, ভন্তে, গোপালকেন অজ্জ বুদ্ধপ্পমুখো ভিক্খুসঙ্ঘো অপ্পোদকপাযসেন নৰেন চ সপ্পিনা সহত্থা সন্তপ্পিতো সম্পৰারিতো সো কির, ভন্তে, গোপালকো অঞ্ঞতরেন পুরিসেন সীমন্তরিকায জীৰিতা ৰোরোপিতো’’তি.

অথ খো ভগৰা এতমত্থং ৰিদিত্ৰা তাযং ৰেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –

‘‘দিসো দিসং যং তং কযিরা, ৰেরী ৰা পন ৰেরিনং;

মিচ্ছাপণিহিতং চিত্তং, পাপিযো নং ততো করে’’তি. ততিযং;

৪. যক্খপহারসুত্তং

৩৪. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা রাজগহে ৰিহরতি ৰেল়ুৰনে কলন্দকনিৰাপে. তেন খো পন সমযেন আযস্মা চ সারিপুত্তো আযস্মা চ মহামোগ্গল্লানো কপোতকন্দরাযং ৰিহরন্তি. তেন খো পন সমযেন আযস্মা সারিপুত্তো জুণ্হায রত্তিযা নৰোরোপিতেহি কেসেহি অব্ভোকাসে নিসিন্নো হোতি অঞ্ঞতরং সমাধিং সমাপজ্জিত্ৰা.

তেন খো পন সমযেন দ্ৰে যক্খা সহাযকা উত্তরায দিসায দক্খিণং দিসং গচ্ছন্তি কেনচিদেৰ করণীযেন. অদ্দসংসু খো তে যক্খা আযস্মন্তং সারিপুত্তং জুণ্হায রত্তিযা নৰোরোপিতেহি কেসেহি অব্ভোকাসে নিসিন্নং. দিস্ৰান একো যক্খো দুতিযং যক্খং এতদৰোচ – ‘‘পটিভাতি মং, সম্ম, ইমস্স সমণস্স সীসে পহারং দাতু’’ন্তি. এৰং ৰুত্তে, সো যক্খো তং যক্খং এতদৰোচ – ‘‘অলং, সম্ম, মা সমণং আসাদেসি. উল়ারো সো, সম্ম, সমণো মহিদ্ধিকো মহানুভাৰো’’তি.

দুতিযম্পি খো সো যক্খো তং যক্খং এতদৰোচ – ‘‘পটিভাতি মং, সম্ম, ইমস্স সমণস্স সীসে পহারং দাতু’’ন্তি. দুতিযম্পি খো সো যক্খো তং যক্খং এতদৰোচ – ‘‘অলং, সম্ম, মা সমণং আসাদেসি. উল়ারো সো, সম্ম, সমণো মহিদ্ধিকো মহানুভাৰো’’তি. ততিযম্পি খো সো যক্খো তং যক্খং এতদৰোচ – ‘‘পটিভাতি মং, সম্ম, ইমস্স সমণস্স সীসে পহারং দাতু’’ন্তি. ততিযম্পি খো সো যক্খো তং যক্খং এতদৰোচ – ‘‘অলং, সম্ম, মা সমণং আসাদেসি. উল়ারো সো, সম্ম, সমণো মহিদ্ধিকো মহানুভাৰো’’তি.

অথ খো সো যক্খো তং যক্খং অনাদিযিত্ৰা আযস্মতো সারিপুত্তত্থেরস্স সীসে পহারং অদাসি. তাৰ মহা পহারো অহোসি, অপি তেন পহারেন সত্তরতনং ৰা অড্ঢট্ঠমরতনং ৰা নাগং ওসাদেয্য, মহন্তং ৰা পব্বতকূটং পদালেয্য. অথ চ পন সো যক্খো ‘ডয্হামি ডয্হামী’তি ৰত্ৰা তত্থেৰ মহানিরযং অপতাসি [অৰত্থাসি (ক. সী.)].

অদ্দসা খো আযস্মা মহামোগ্গল্লানো দিব্বেন চক্খুনা ৰিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন তেন যক্খেন আযস্মতো সারিপুত্তত্থেরস্স সীসে পহারং দীযমানং. দিস্ৰা যেন আযস্মা সারিপুত্তো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মন্তং সারিপুত্তং এতদৰোচ – ‘‘কচ্চি তে, আৰুসো, খমনীযং, কচ্চি যাপনীযং, কচ্চি ন কিঞ্চি দুক্খ’’ন্তি? ‘‘খমনীযং মে, আৰুসো মোগ্গল্লান, যাপনীযং মে, আৰুসো মোগ্গল্লান; অপি চ মে সীসং থোকং দুক্খ’’ন্তি.

‘‘অচ্ছরিযং, আৰুসো সারিপুত্ত, অব্ভুতং, আৰুসো সারিপুত্ত! যাৰ [যং ত্ৰং (সী. ক.), যং (স্যা.)] মহিদ্ধিকো আযস্মা সারিপুত্তো মহানুভাৰো! ইধ তে, আৰুসো সারিপুত্ত, অঞ্ঞতরো যক্খো সীসে পহারং অদাসি. তাৰ মহা পহারো অহোসি, অপি তেন পহারেন সত্তরতনং ৰা অড্ঢট্ঠমরতনং ৰা নাগং ওসাদেয্য, মহন্তং ৰা পব্বতকূটং পদালেয্য, অথ চ পনাযস্মা সারিপুত্তো এৰমাহ – ‘খমনীযং মে, আৰুসো মোগ্গল্লান, যাপনীযং মে, আৰুসো মোগ্গল্লান; অপি চ মে সীসং থোকং দুক্খ’’’ন্তি.

‘‘অচ্ছরিযং, আৰুসো মোগ্গল্লান, অব্ভুতং, আৰুসো মোগ্গল্লান! যাৰ [যং (স্যা.)] মহিদ্ধিকো আযস্মা মহামোগ্গল্লানো মহানুভাৰো যত্র হি নাম যক্খম্পি পস্সিস্সতি! মযং পনেতরহি পংসুপিসাচকম্পি ন পস্সামা’’তি.

অস্সোসি খো ভগৰা দিব্বায সোতধাতুযা ৰিসুদ্ধায অতিক্কন্তমানুসিকায তেসং উভিন্নং মহানাগানং ইমং এৰরূপং কথাসল্লাপং.

অথ খো ভগৰা এতমত্থং ৰিদিত্ৰা তাযং ৰেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –

‘‘যস্স সেলূপমং চিত্তং, ঠিতং নানুপকম্পতি;

ৰিরত্তং রজনীযেসু, কোপনেয্যে ন কুপ্পতি;

যস্সেৰং ভাৰিতং চিত্তং, কুতো তং দুক্খমেস্সতী’’তি. চতুত্থং;

৫. নাগসুত্তং

৩৫. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা কোসম্বিযং ৰিহরতি ঘোসিতারামে. তেন খো পন সমযেন ভগৰা আকিণ্ণো ৰিহরতি ভিক্খূহি ভিক্খূনীহি উপাসকেহি উপাসিকাহি রাজূহি রাজমহামত্তেহি তিত্থিযেহি তিত্থিযসাৰকেহি. আকিণ্ণো দুক্খং ন ফাসু ৰিহরতি. অথ খো ভগৰতো এতদহোসি – ‘‘অহং খো এতরহি আকিণ্ণো ৰিহরামি ভিক্খূহি ভিক্খূনীহি উপাসকেহি উপাসিকাহি রাজূহি রাজমহামত্তেহি তিত্থিযেহি তিত্থিযসাৰকেহি. আকিণ্ণো দুক্খং ন ফাসু ৰিহরামি. যংনূনাহং একো গণস্মা ৰূপকট্ঠো ৰিহরেয্য’’ন্তি.

অথ খো ভগৰা পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায কোসম্বিং পিণ্ডায পাৰিসি. কোসম্বিযং পিণ্ডায চরিত্ৰা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো সামং সেনাসনং সংসামেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায অনামন্তেত্ৰা উপট্ঠাকং অনপলোকেত্ৰা ভিক্খুসঙ্ঘং একো অদুতিযো যেন পালিলেয্যকং তেন চারিকং পক্কামি. অনুপুব্বেন চারিকং চরমানো যেন পালিলেয্যকং তদৰসরি. তত্র সুদং ভগৰা পালিলেয্যকে ৰিহরতি রক্খিতৰনসণ্ডে ভদ্দসালমূলে.

অঞ্ঞতরোপি খো হত্থিনাগো আকিণ্ণো ৰিহরতি হত্থীহি হত্থিনীহি হত্থিকলভেহি হত্থিচ্ছাপেহি. ছিন্নগ্গানি চেৰ তিণানি খাদতি, ওভগ্গোভগ্গঞ্চস্স সাখাভঙ্গং খাদন্তি, আৰিলানি চ পানীযানি পিৰতি, ওগাহা চস্স উত্তিণ্ণস্স হত্থিনিযো কাযং উপনিঘংসন্তিযো গচ্ছন্তি. আকিণ্ণো দুক্খং ন ফাসু ৰিহরতি. অথ খো তস্স হত্থিনাগস্স এতদহোসি – ‘‘অহং খো এতরহি আকিণ্ণো ৰিহরামি হত্থীহি হত্থিনীহি হত্থিকলভেহি হত্থিচ্ছাপেহি, ছিন্নগ্গানি চেৰ তিণানি খাদামি, ওভগ্গোভগ্গঞ্চ মে সাখাভঙ্গং খাদন্তি, আৰিলানি চ পানীযানি পিৰামি, ওগাহা চ মে উত্তিণ্ণস্স হত্থিনিযো কাযং উপনিঘংসন্তিযো গচ্ছন্তি, আকিণ্ণো দুক্খং ন ফাসু ৰিহরামি. যংনূনাহং একো গণস্মা ৰূপকট্ঠো ৰিহরেয্য’’ন্তি.

অথ খো সো হত্থিনাগো যূথা অপক্কম্ম যেন পালিলেয্যকং রক্খিতৰনসণ্ডো ভদ্দসালমূলং যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি. তত্র সুদং [উপসঙ্কমিত্ৰা তত্র সুদং (স্যা. পী. ক.)] সো হত্থিনাগো যস্মিং পদেসে ভগৰা ৰিহরতি তং পদেসং [অপ্পহরিতঞ্চ করোতি, সোণ্ডায (বহূসু)] অপ্পহরিতং করোতি, সোণ্ডায চ [অপ্পহরিতঞ্চ করোতি, সোণ্ডায (বহূসু)] ভগৰতো পানীযং পরিভোজনীযং উপট্ঠাপেতি [উপট্ঠপেতি (সী. স্যা. কং. পী.)].

অথ খো ভগৰতো রহোগতস্স পটিসল্লীনস্স এৰং চেতসো পরিৰিতক্কো উদপাদি – ‘‘অহং খো পুব্বে আকিণ্ণো ৰিহাসিং ভিক্খূহি ভিক্খূনীহি উপাসকেহি উপাসিকাহি রাজূহি রাজমহামত্তেহি তিত্থিযেহি তিত্থিযসাৰকেহি, আকিণ্ণো দুক্খং ন ফাসু ৰিহাসিং. সোম্হি এতরহি অনাকিণ্ণো ৰিহরামি ভিক্খূহি ভিক্খুনীহি উপাসকেহি উপাসিকাহি রাজূহি রাজমহামত্তেহি তিত্থিযেহি তিত্থিযসাৰকেহি, অনাকিণ্ণো সুখং ফাসু ৰিহরামী’’তি.

তস্সপি খো হত্থিনাগস্স এৰং চেতসো পরিৰিতক্কো উদপাদি – ‘‘অহং খো পুব্বে আকিণ্ণো ৰিহাসিং হত্থীহি হত্থিনীহি হত্থিকলভেহি হত্থিচ্ছাপেহি, ছিন্নগ্গানি চেৰ তিণানি খাদিং, ওভগ্গোভগ্গঞ্চ মে সাখাভঙ্গং খাদিংসু, আৰিলানি চ পানীযানি অপাযিং, ওগাহা চ মে উত্তিণ্ণস্স হত্থিনিযো কাযং উপনিঘংসন্তিযো অগমংসু, আকিণ্ণো দুক্খং ন ফাসু ৰিহাসিং. সোম্হি এতরহি অনাকিণ্ণো ৰিহরামি হত্থীহি হত্থিনীহি হত্থিকলভেহি হত্থিচ্ছাপেহি, অচ্ছিন্নগ্গানি চেৰ তিণানি খাদামি, ওভগ্গোভগ্গঞ্চ মে সাখাভঙ্গং ন খাদন্তি, অনাৰিলানি চ পানীযানি পিৰামি, ওগাহা চ মে উত্তিণ্ণস্স হত্থিনিযো ন কাযং উপনিঘংসন্তিযো গচ্ছন্তি, অনাকিণ্ণো সুখং ফাসু ৰিহরামী’’তি.

অথ খো ভগৰা অত্তনো চ পৰিৰেকং ৰিদিত্ৰা তস্স চ হত্থিনাগস্স চেতসা চেতোপরিৰিতক্কমঞ্ঞায তাযং ৰেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –

‘‘এতং [এৰং (ক.)] নাগস্স নাগেন, ঈসাদন্তস্স হত্থিনো;

সমেতি চিত্তং চিত্তেন, যদেকো রমতী মনো’’তি. পঞ্চমং;

৬. পিণ্ডোলসুত্তং

৩৬. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. তেন খো পন সমযেন আযস্মা পিণ্ডোলভারদ্ৰাজো ভগৰতো অৰিদূরে নিসিন্নো হোতি পল্লঙ্কং আভুজিত্ৰা উজুং কাযং পণিধায আরঞ্ঞিকো পিণ্ডপাতিকো পংসুকূলিকো তেচীৰরিকো অপ্পিচ্ছো সন্তুট্ঠো পৰিৰিত্তো অসংসট্ঠো আরদ্ধৰীরিযো [আরদ্ধৰিরিযো (সী. স্যা. কং. পী.)] ধুতৰাদো অধিচিত্তমনুযুত্তো.

অদ্দসা খো ভগৰা আযস্মন্তং পিণ্ডোলভারদ্ৰাজং অৰিদূরে নিসিন্নং পল্লঙ্কং আভুজিত্ৰা উজুং কাযং পণিধায আরঞ্ঞিকং পিণ্ডপাতিকং পংসুকূলিকং তেচীৰরিকং অপ্পিচ্ছং সন্তুট্ঠং পৰিৰিত্তং অসংসট্ঠং আরদ্ধৰীরিযং ধুতৰাদং অধিচিত্তমনুযুত্তং.

অথ খো ভগৰা এতমত্থং ৰিদিত্ৰা তাযং ৰেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –

‘‘অনূপৰাদো অনূপঘাতো [অনুপৰাদো অনুপঘাতো (স্যা. পী. ক.)], পাতিমোক্খে চ সংৰরো;

মত্তঞ্ঞুতা চ ভত্তস্মিং, পন্তঞ্চ সযনাসনং;

অধিচিত্তে চ আযোগো, এতং বুদ্ধান সাসন’’ন্তি. ছট্ঠং;

৭. সারিপুত্তসুত্তং

৩৭. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. তেন খো পন সমযেন আযস্মা সারিপুত্তো ভগৰতো অৰিদূরে নিসিন্নো হোতি পল্লঙ্কং আভুজিত্ৰা উজুং কাযং পণিধায অপ্পিচ্ছো সন্তুট্ঠো পৰিৰিত্তো অসংসট্ঠো আরদ্ধৰীরিযো অধিচিত্তমনুযুত্তো.

অদ্দসা খো ভগৰা আযস্মন্তং সারিপুত্তং অৰিদূরে নিসিন্নং পল্লঙ্কং আভুজিত্ৰা উজুং কাযং পণিধায অপ্পিচ্ছং সন্তুট্ঠং পৰিৰিত্তং অসংসট্ঠং আরদ্ধৰীরিযং অধিচিত্তমনুযুত্তং.

অথ খো ভগৰা এতমত্থং ৰিদিত্ৰা তাযং ৰেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –

‘‘অধিচেতসো অপ্পমজ্জতো,

মুনিনো মোনপথেসু সিক্খতো;

সোকা ন ভৰন্তি তাদিনো,

উপসন্তস্স সদা সতীমতো’’তি. সত্তমং;

৮. সুন্দরীসুত্তং

৩৮. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. তেন খো পন সমযেন ভগৰা সক্কতো হোতি গরুকতো মানিতো পূজিতো অপচিতো লাভী চীৰরপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপরিক্খারানং. ভিক্খুসঙ্ঘোপি সক্কতো হোতি গরুকতো মানিতো পূজিতো অপচিতো লাভী চীৰরপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপরিক্খারানং. অঞ্ঞতিত্থিযা পন পরিব্বাজকা অসক্কতা হোন্তি অগরুকতা অমানিতা অপূজিতা অনপচিতা ন লাভিনো চীৰরপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপরিক্খারানং.

অথ খো তে অঞ্ঞতিত্থিযা পরিব্বাজকা ভগৰতো সক্কারং অসহমানা ভিক্খুসঙ্ঘস্স চ যেন সুন্দরী পরিব্বাজিকা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা সুন্দরিং পরিব্বাজিকং এতদৰোচুং – ‘‘উস্সহসি ত্ৰং, ভগিনি, ঞাতীনং অত্থং কাতু’’ন্তি? ‘‘ক্যাহং, অয্যা, করোমি? কিং মযা ন সক্কা [কিং মযা সক্কা (স্যা. পী.)] কাতুং? জীৰিতম্পি মে পরিচ্চত্তং ঞাতীনং অত্থাযা’’তি.

‘‘তেন হি, ভগিনি, অভিক্খণং জেতৰনং গচ্ছাহী’’তি. ‘‘এৰং, অয্যা’’তি খো সুন্দরী পরিব্বাজিকা তেসং অঞ্ঞতিত্থিযানং পরিব্বাজকানং পটিস্সুত্ৰা অভিক্খণং জেতৰনং অগমাসি.

যদা তে অঞ্ঞিংসু অঞ্ঞতিত্থিযা পরিব্বাজকা – ‘‘ৰোদিট্ঠা খো সুন্দরী পরিব্বাজিকা বহুজনেন অভিক্খণং জেতৰনং গচ্ছতী’’তি [গচ্ছতীতি (সী. স্যা. কং. পী.)]. অথ নং জীৰিতা ৰোরোপেত্ৰা তত্থেৰ জেতৰনস্স পরিখাকূপে নিক্খিপিত্ৰা [নিখনিত্ৰা (সী. স্যা. পী.)] যেন রাজা পসেনদি কোসলো তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা রাজানং পসেনদিং কোসলং এতদৰোচুং – ‘‘যা সা, মহারাজ, সুন্দরী পরিব্বাজিকা; সা নো ন দিস্সতী’’তি. ‘‘কত্থ পন তুম্হে আসঙ্কথা’’তি? ‘‘জেতৰনে, মহারাজা’’তি. ‘‘তেন হি জেতৰনং ৰিচিনথা’’তি.

অথ খো তে অঞ্ঞতিত্থিযা পরিব্বাজকা জেতৰনং ৰিচিনিত্ৰা যথানিক্খিত্তং পরিখাকূপা উদ্ধরিত্ৰা মঞ্চকং আরোপেত্ৰা সাৰত্থিং পৰেসেত্ৰা রথিযায রথিযং সিঙ্ঘাটকেন সিঙ্ঘাটকং উপসঙ্কমিত্ৰা মনুস্সে উজ্ঝাপেসুং –

‘‘পস্সথায্যা সমণানং সক্যপুত্তিযানং কম্মং! অলজ্জিনো ইমে সমণা সক্যপুত্তিযা দুস্সীলা পাপধম্মা মুসাৰাদিনো অব্রহ্মচারিনো. ইমে হি নাম ধম্মচারিনো সমচারিনো ব্রহ্মচারিনো সচ্চৰাদিনো সীলৰন্তো কল্যাণধম্মা পটিজানিস্সন্তি! নত্থি ইমেসং সামঞ্ঞং, নত্থি ইমেসং ব্রহ্মঞ্ঞং. নট্ঠং ইমেসং সামঞ্ঞং, নট্ঠং ইমেসং ব্রহ্মঞ্ঞং. কুতো ইমেসং সামঞ্ঞং, কুতো ইমেসং ব্রহ্মঞ্ঞং? অপগতা ইমে সামঞ্ঞা, অপগতা ইমে ব্রহ্মঞ্ঞা. কথঞ্হি নাম পুরিসো পুরিসকিচ্চং করিত্ৰা ইত্থিং জীৰিতা ৰোরোপেস্সতী’’তি!

তেন খো পন সমযেন সাৰত্থিযং মনুস্সা ভিক্খূ দিস্ৰা অসব্ভাহি ফরুসাহি ৰাচাহি অক্কোসন্তি পরিভাসন্তি রোসন্তি ৰিহেসন্তি –

‘‘অলজ্জিনো ইমে সমণা সক্যপুত্তিযা দুস্সীলা পাপধম্মা মুসাৰাদিনো অব্রহ্মচারিনো. ইমে হি নাম ধম্মচারিনো সমচারিনো ব্রহ্মচারিনো সচ্চৰাদিনো সীলৰন্তো কল্যাণধম্মা পটিজানিস্সন্তি! নত্থি ইমেসং সামঞ্ঞং, নত্থি ইমেসং ব্রহ্মঞ্ঞং. নট্ঠং ইমেসং সামঞ্ঞং, নট্ঠং ইমেসং ব্রহ্মঞ্ঞং. কুতো ইমেসং সামঞ্ঞং, কুতো ইমেসং ব্রহ্মঞ্ঞং? অপগতা ইমে সামঞ্ঞা, অপগতা ইমে ব্রহ্মঞ্ঞা. কথঞ্হি নাম পুরিসো পুরিসকিচ্চং করিত্ৰা ইত্থিং জীৰিতা ৰোরোপেস্সতী’’তি!

অথ খো সম্বহুলা ভিক্খূ পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায সাৰত্থিং পিণ্ডায পাৰিসিংসু. সাৰত্থিযং পিণ্ডায চরিত্ৰা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তা যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো তে ভিক্খূ ভগৰন্তং এতদৰোচুং –

‘‘এতরহি, ভন্তে, সাৰত্থিযং মনুস্সা ভিক্খূ দিস্ৰা অসব্ভাহি ফরুসাহি ৰাচাহি অক্কোসন্তি পরিভাসন্তি রোসন্তি ৰিহেসন্তি – ‘অলজ্জিনো ইমে সমণা সক্যপুত্তিযা দুস্সীলা পাপধম্মা মুসাৰাদিনো অব্রহ্মচারিনো. ইমে হি নাম ধম্মচারিনো সমচারিনো ব্রহ্মচারিনো সচ্চৰাদিনো সীলৰন্তো কল্যাণধম্মা পটিজানিস্সন্তি. নত্থি ইমেসং সামঞ্ঞং, নত্থি ইমেসং ব্রহ্মঞ্ঞং. নট্ঠং ইমেসং সামঞ্ঞং, নট্ঠং ইমেসং ব্রহ্মঞ্ঞং. কুতো ইমেসং সামঞ্ঞং, কুতো ইমেসং ব্রহ্মঞ্ঞং? অপগতা ইমে সামঞ্ঞা, অপগতা ইমে ব্রহ্মঞ্ঞা. কথঞ্হি নাম পুরিসো পুরিসকিচ্চং করিত্ৰা ইত্থিং জীৰিতা ৰোরোপেস্সতী’’’তি!

‘‘নেসো, ভিক্খৰে, সদ্দো চিরং ভৰিস্সতি সত্তাহমেৰ ভৰিস্সতি. সত্তাহস্স অচ্চযেন অন্তরধাযিস্সতি. তেন হি, ভিক্খৰে, যে মনুস্সা ভিক্খূ দিস্ৰা অসব্ভাহি ফরুসাহি ৰাচাহি অক্কোসন্তি পরিভাসন্তি রোসন্তি ৰিহেসন্তি, তে তুম্হে ইমায গাথায পটিচোদেথ –

‘‘‘অভূতৰাদী নিরযং উপেতি,

যো ৰাপি [যো চাপি (সী. পী. ক.)] কত্ৰা ন করোমি চাহ;

উভোপি তে পেচ্চ সমা ভৰন্তি,

নিহীনকম্মা মনুজা পরত্থা’’’তি.

অথ খো তে ভিক্খূ ভগৰতো সন্তিকে ইমং গাথং পরিযাপুণিত্ৰা যে মনুস্সা ভিক্খূ দিস্ৰা অসব্ভাহি ফরুসাহি ৰাচাহি অক্কোসন্তি পরিভাসন্তি রোসন্তি ৰিহেসন্তি তে ইমায গাথায পটিচোদেন্তি –

‘‘অভূতৰাদী নিরযং উপেতি,

যো ৰাপি কত্ৰা ন করোমিচাহ;

উভোপি তে পেচ্চ সমা ভৰন্তি,

নিহীনকম্মা মনুজা পরত্থা’’তি.

মনুস্সানং এতদহোসি – ‘‘অকারকা ইমে সমণা সক্যপুত্তিযা. নযিমেহি কতং. সপন্তিমে সমণা সক্যপুত্তিযা’’তি. নেৰ সো সদ্দো চিরং অহোসি. সত্তাহমেৰ অহোসি. সত্তাহস্স অচ্চযেন অন্তরধাযি.

অথ খো সম্বহুলা ভিক্খূ যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো তে ভিক্খূ ভগৰতো এতদৰোচুং –

‘‘অচ্ছরিযং, ভন্তে, অব্ভুতং, ভন্তে! যাৰ সুভাসিতং চিদং ভন্তে ভগৰতা – ‘নেসো, ভিক্খৰে, সদ্দো চিরং ভৰিস্সতি. সত্তাহমেৰ ভৰিস্সতি. সত্তাহস্স অচ্চযেন অন্তরধাযিস্সতী’তি. অন্তরহিতো সো, ভন্তে, সদ্দো’’তি.

অথ খো ভগৰা এতমত্থং ৰিদিত্ৰা তাযং ৰেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –

‘‘তুদন্তি ৰাচায জনা অসঞ্ঞতা,

সরেহি সঙ্গামগতংৰ কুঞ্জরং;

সুত্ৰান ৰাক্যং ফরুসং উদীরিতং,

অধিৰাসযে ভিক্খু অদুট্ঠচিত্তো’’তি. অট্ঠমং;

৯. উপসেনসুত্তং

৩৯. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা রাজগহে ৰিহরতি ৰেল়ুৰনে কলন্দকনিৰাপে. অথ খো আযস্মতো উপসেনস্স ৰঙ্গন্তপুত্তস্স রহোগতস্স পটিসল্লীনস্স এৰং চেতসো পরিৰিতক্কো উদপাদি – ‘‘লাভা ৰত মে, সুলদ্ধং ৰত মে, সত্থা চ মে ভগৰা অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো; স্ৰাক্খাতে চম্হি ধম্মৰিনযে অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিতো; সব্রহ্মচারিনো চ মে সীলৰন্তো কল্যাণধম্মা; সীলেসু চম্হি পরিপূরকারী; সুসমাহিতো চম্হি একগ্গচিত্তো; অরহা চম্হি খীণাসৰো; মহিদ্ধিকো চম্হি মহানুভাৰো. ভদ্দকং মে জীৰিতং, ভদ্দকং মরণ’’ন্তি.

অথ খো ভগৰা আযস্মতো উপসেনস্স ৰঙ্গন্তপুত্তস্স চেতসা চেতোপরিৰিতক্কমঞ্ঞায তাযং ৰেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –

‘‘যং জীৰিতং ন তপতি, মরণন্তে ন সোচতি;

স ৰে দিট্ঠপদো ধীরো, সোকমজ্ঝে ন সোচতি.

‘‘উচ্ছিন্নভৰতণ্হস্স, সন্তচিত্তস্স ভিক্খুনো;

ৰিক্খীণো জাতিসংসারো, নত্থি তস্স পুনব্ভৰো’’তি. নৰমং;

১০. সারিপুত্তউপসমসুত্তং

৪০. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. তেন খো পন সমযেন আযস্মা সারিপুত্তো ভগৰতো অৰিদূরে নিসিন্নো হোতি পল্লঙ্কং আভুজিত্ৰা উজুং কাযং পণিধায অত্তনো উপসমং পচ্চৰেক্খমানো.

অদ্দসা খো ভগৰা আযস্মন্তং সারিপুত্তং অৰিদূরে নিসিন্নং পল্লঙ্কং আভুজিত্ৰা উজুং কাযং পণিধায অত্তনো উপসমং পচ্চৰেক্খমানং.

অথ খো ভগৰা এতমত্থং ৰিদিত্ৰা তাযং ৰেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –

‘‘উপসন্তসন্তচিত্তস্স, নেত্তিচ্ছিন্নস্স ভিক্খুনো;

ৰিক্খীণো জাতিসংসারো, মুত্তো সো মারবন্ধনা’’তি. দসমং;

মেঘিযৰগ্গো চতুত্থো নিট্ঠিতো.