৩. যসোজসুত্তং
২৩. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. তেন খো পন সমযেন যসোজপ্পমুখানি পঞ্চমত্তানি ভিক্খুসতানি সাৰত্থিং অনুপ্পত্তানি হোন্তি ভগৰন্তং দস্সনায. তেধ খো আগন্তুকা ভিক্খূ নেৰাসিকেহি ভিক্খূহি সদ্ধিং পটিসম্মোদমানা সেনাসনানি পঞ্ঞাপযমানা পত্তচীৰরানি পটিসামযমানা উচ্চাসদ্দা মহাসদ্দা [উচ্চাসদ্দমহাসদ্দা (ক.)] অহেসুং.
অথ খো ভগৰা আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘কে পনেতে, আনন্দ, উচ্চাসদ্দা মহাসদ্দা কেৰট্টা মঞ্ঞে মচ্ছৰিলোপে’’তি? ‘‘এতানি, ভন্তে, যসোজপ্পমুখানি পঞ্চমত্তানি ভিক্খুসতানি সাৰত্থিং অনুপ্পত্তানি ভগৰন্তং দস্সনায. তেতে আগন্তুকা ভিক্খূ নেৰাসিকেহি ভিক্খূহি সদ্ধিং পটিসম্মোদমানা সেনাসনানি পঞ্ঞাপযমানা পত্তচীৰরানি পটিসামযমানা উচ্চাসদ্দা মহাসদ্দা’’তি. ‘‘তেনহানন্দ, মম ৰচনেন তে ভিক্খূ আমন্তেহি – ‘সত্থা আযস্মন্তে আমন্তেতী’’’তি.
‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা আনন্দো ভগৰতো পটিস্সুত্ৰা যেন তে ভিক্খূ তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা তে ভিক্খূ এতদৰোচ – ‘‘সত্থা আযস্মন্তে আমন্তেতী’’তি. ‘‘এৰমাৰুসো’’তি খো তে ভিক্খূ আযস্মতো আনন্দস্স পটিস্সুত্ৰা যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্নে খো তে ভিক্খূ ভগৰা এতদৰোচ –
‘‘কিং নু তুম্হে, ভিক্খৰে, উচ্চাসদ্দা মহাসদ্দা, কেৰট্টা মঞ্ঞে মচ্ছৰিলোপে’’তি? এৰং ৰুত্তে, আযস্মা যসোজো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘ইমানি, ভন্তে, পঞ্চমত্তানি ভিক্খুসতানি সাৰত্থিং অনুপ্পত্তানি ভগৰন্তং দস্সনায. তেমে আগন্তুকা ভিক্খূ নেৰাসিকেহি ভিক্খূহি সদ্ধিং পটিসম্মোদমানা সেনাসনানি পঞ্ঞাপযমানা পত্তচীৰরানি পটিসামযমানা উচ্চাসদ্দা মহাসদ্দা’’তি. ‘‘গচ্ছথ, ভিক্খৰে, পণামেমি ৰো [ৰো পণামেমি (সব্বত্থ) ম. নি. ২.১৫৭ পস্সিতব্বং]; ন ৰো মম সন্তিকে ৰত্থব্ব’’ন্তি.
‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো তে ভিক্খূ ভগৰতো পটিস্সুত্ৰা উট্ঠাযাসনা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা পদক্খিণং কত্ৰা সেনাসনং সংসামেত্ৰা [পটিসংসামেত্ৰা (স্যা.)] পত্তচীৰরমাদায যেন ৰজ্জী তেন চারিকং পক্কমিংসু. ৰজ্জীসু অনুপুব্বেন চারিকং চরমানা যেন ৰগ্গুমুদা নদী তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা ৰগ্গুমুদায নদিযা তীরে পণ্ণকুটিযো করিত্ৰা ৰস্সং উপগচ্ছিংসু.
অথ খো আযস্মা যসোজো ৰস্সূপগতো [ৰস্সূপগতে (ক.)] ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ভগৰতা মযং, আৰুসো, পণামিতা অত্থকামেন হিতেসিনা, অনুকম্পকেন অনুকম্পং উপাদায. হন্দ মযং, আৰুসো, তথা ৰিহারং কপ্পেম যথা নো ৰিহরতং ভগৰা অত্তমনো অস্সা’’তি. ‘‘এৰমাৰুসো’’তি খো তে ভিক্খূ আযস্মতো যসোজস্স পচ্চস্সোসুং. অথ খো তে ভিক্খূ ৰূপকট্ঠা অপ্পমত্তা আতাপিনো পহিতত্তা ৰিহরন্তা তেনেৰন্তরৰস্সেন সব্বেৰ তিস্সো ৰিজ্জা সচ্ছাকংসু.
অথ খো ভগৰা সাৰত্থিযং যথাভিরন্তং ৰিহরিত্ৰা যেন ৰেসালী তেন চারিকং পক্কামি. অনুপুব্বেন চারিকং চরমানো যেন ৰেসালী তদৰসরি. তত্র সুদং ভগৰা ৰেসালিযং ৰিহরতি মহাৰনে কূটাগারসালাযং.
অথ খো ভগৰা ৰগ্গুমুদাতীরিযানং ভিক্খূনং চেতসা চেতো পরিচ্চ মনসি করিত্ৰা আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘আলোকজাতা ৰিয মে, আনন্দ, এসা দিসা, ওভাসজাতা ৰিয মে, আনন্দ, এসা দিসা; যস্সং দিসাযং [যাযং (ক.)] ৰগ্গুমুদাতীরিযা ভিক্খূ ৰিহরন্তি. গন্তুং অপ্পটিকূলাসি মে মনসি কাতুং. পহিণেয্যাসি ত্ৰং, আনন্দ, ৰগ্গুমুদাতীরিযানং ভিক্খূনং সন্তিকে দূতং – ‘সত্থা আযস্মন্তে আমন্তেতি, সত্থা আযস্মন্তানং দস্সনকামো’’’তি.
‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা আনন্দো ভগৰতো পটিস্সুত্ৰা যেন অঞ্ঞতরো ভিক্খু তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা তং ভিক্খুং এতদৰোচ – ‘‘এহি ত্ৰং, আৰুসো, যেন ৰগ্গুমুদাতীরিযা ভিক্খূ তেনুপসঙ্কম; উপসঙ্কমিত্ৰা ৰগ্গুমুদাতীরিযে ভিক্খূ এৰং ৰদেহি – ‘সত্থা আযস্মন্তে আমন্তেতি, সত্থা আযস্মন্তানং দস্সনকামো’’’তি.
‘‘এৰমাৰুসো’’তি খো সো ভিক্খু আযস্মতো আনন্দস্স পটিস্সুত্ৰা – সেয্যথাপি নাম বলৰা পুরিসো সমিঞ্জিতং ৰা বাহং পসারেয্য, পসারিতং ৰা বাহং সমিঞ্জেয্য, এৰমেৰ – মহাৰনে কূটাগারসালাযং অন্তরহিতো ৰগ্গুমুদায নদিযা তীরে তেসং ভিক্খূনং পুরতো পাতুরহোসি. অথ খো সো ভিক্খু ৰগ্গুমুদাতীরিযে ভিক্খূ এতদৰোচ – ‘‘সত্থা আযস্মন্তে আমন্তেতি, সত্থা আযস্মন্তানং দস্সনকামো’’তি.
‘‘এৰমাৰুসো’’তি খো তে ভিক্খূ তস্স ভিক্খুনো পটিস্সুত্ৰা সেনাসনং সংসামেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায – সেয্যথাপি নাম বলৰা পুরিসো সমিঞ্জিতং ৰা বাহং পসারেয্য, পসারিতং ৰা বাহং সমিঞ্জেয্য, এৰমেৰ – ৰগ্গুমুদায নদিযা তীরে অন্তরহিতা মহাৰনে কূটাগারসালাযং ভগৰতো সম্মুখে পাতুরহেসুং. তেন খো পন সমযেন ভগৰা আনেঞ্জেন সমাধিনা নিসিন্নো হোতি. অথ খো তেসং ভিক্খূনং এতদহোসি – ‘‘কতমেন নু খো ভগৰা ৰিহারেন এতরহি ৰিহরতী’’তি? অথ খো তেসং ভিক্খূনং এতদহোসি – ‘‘আনেঞ্জেন খো ভগৰা ৰিহারেন এতরহি ৰিহরতী’’তি. সব্বেৰ আনেঞ্জসমাধিনা নিসীদিংসু.
অথ খো আযস্মা আনন্দো অভিক্কন্তায রত্তিযা, নিক্খন্তে পঠমে যামে, উট্ঠাযাসনা একংসং উত্তরাসঙ্গং [চীৰরং (সব্বত্থ)] করিত্ৰা যেন ভগৰা তেনঞ্জলিং পণামেত্ৰা ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘অভিক্কন্তা, ভন্তে, রত্তি; নিক্খন্তো পঠমো যামো; চিরনিসিন্না আগন্তুকা ভিক্খূ; পটিসম্মোদতু, ভন্তে, ভগৰা আগন্তুকেহি ভিক্খূহী’’তি. এৰং ৰুত্তে, ভগৰা তুণ্হী অহোসি.
দুতিযম্পি খো আযস্মা আনন্দো অভিক্কন্তায রত্তিযা, নিক্খন্তে মজ্ঝিমে যামে, উট্ঠাযাসনা একংসং উত্তরাসঙ্গং করিত্ৰা যেন ভগৰা তেনঞ্জলিং পণামেত্ৰা ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘অভিক্কন্তা, ভন্তে, রত্তি; নিক্খন্তো মজ্ঝিমো যামো; চিরনিসিন্না আগন্তুকা ভিক্খূ; পটিসম্মোদতু, ভন্তে, ভগৰা আগন্তুকেহি ভিক্খূহী’’তি. দুতিযম্পি খো ভগৰা তুণ্হী অহোসি.
ততিযম্পি খো আযস্মা আনন্দো অভিক্কন্তায রত্তিযা, নিক্খন্তে পচ্ছিমে যামে, উদ্ধস্তে অরুণে, নন্দিমুখিযা রত্তিযা উট্ঠাযাসনা একংসং উত্তরাসঙ্গং করিত্ৰা যেন ভগৰা তেনঞ্জলিং পণামেত্ৰা ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘অভিক্কন্তা, ভন্তে, রত্তি; নিক্খন্তো পচ্ছিমো যামো; উদ্ধস্তো অরুণো; নন্দিমুখী রত্তি; চিরনিসিন্না আগন্তুকা ভিক্খূ; পটিসম্মোদতু, ভন্তে, ভগৰা, আগন্তুকেহি ভিক্খূহী’’তি.
অথ খো ভগৰা তম্হা সমাধিম্হা ৰুট্ঠহিত্ৰা আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘সচে খো ত্ৰং, আনন্দ, জানেয্যাসি এত্তকম্পি তে নপ্পটিভাসেয্য [নপ্পটিভেয্য (?)]. অহঞ্চ, আনন্দ, ইমানি চ পঞ্চ ভিক্খুসতানি সব্বেৰ আনেঞ্জসমাধিনা নিসীদিম্হা’’তি.
অথ খো ভগৰা এতমত্থং ৰিদিত্ৰা তাযং ৰেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –
‘‘যস্স জিতো কামকণ্টকো,
অক্কোসো চ ৰধো চ বন্ধনঞ্চ;
পব্বতোৰ [পব্বতো ৰিয (সী. স্যা. পী.)] সো ঠিতো অনেজো,
সুখদুক্খেসু ন ৰেধতী স ভিক্খূ’’তি. ততিযং;