১২. দ্ৰযতানুপস্সনাসুত্তং
এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি পুব্বারামে মিগারমাতুপাসাদে. তেন খো পন সমযেন ভগৰা তদহুপোসথে পন্নরসে পুণ্ণায পুণ্ণমায রত্তিযা ভিক্খুসঙ্ঘপরিৰুতো অব্ভোকাসে নিসিন্নো হোতি. অথ খো ভগৰা তুণ্হীভূতং তুণ্হীভূতং ভিক্খুসঙ্ঘং অনুৰিলোকেত্ৰা ভিক্খূ আমন্তেসি –
‘‘‘যে তে, ভিক্খৰে, কুসলা ধম্মা অরিযা নিয্যানিকা সম্বোধগামিনো, তেসং ৰো, ভিক্খৰে, কুসলানং ধম্মানং অরিযানং নিয্যানিকানং সম্বোধগামীনং কা উপনিসা সৰনাযা’তি ইতি চে, ভিক্খৰে, পুচ্ছিতারো অস্সু, তে এৰমস্সু ৰচনীযা – ‘যাৰদেৰ দ্ৰযতানং ধম্মানং যথাভূতং ঞাণাযা’তি. কিঞ্চ দ্ৰযতং ৰদেথ?
(১) ‘‘ইদং দুক্খং, অযং দুক্খসমুদযোতি অযমেকানুপস্সনা. অযং দুক্খনিরোধো, অযং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদাতি, অযং দুতিযানুপস্সনা. এৰং সম্মা দ্ৰযতানুপস্সিনো খো, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো অপ্পমত্তস্স আতাপিনো পহিতত্তস্স ৰিহরতো দ্ৰিন্নং ফলানং অঞ্ঞতরং ফলং পাটিকঙ্খং – দিট্ঠেৰ ধম্মে অঞ্ঞা, সতি ৰা উপাদিসেসে অনাগামিতা’’তি.
ইদমৰোচ ভগৰা. ইদং ৰত্ৰান সুগতো অথাপরং এতদৰোচ সত্থা –
৭২৯. ‘‘যে দুক্খং নপ্পজানন্তি, অথো দুক্খস্স সম্ভৰং;
যত্থ চ সব্বসো দুক্খং, অসেসং উপরুজ্ঝতি;
তঞ্চ মগ্গং ন জানন্তি, দুক্খূপসমগামিনং.
৭৩০. ‘‘চেতোৰিমুত্তিহীনা তে, অথো পঞ্ঞাৰিমুত্তিযা;
অভব্বা তে অন্তকিরিযায, তে ৰে জাতিজরূপগা.
৭৩১. ‘‘যে চ দুক্খং পজানন্তি, অথো দুক্খস্স সম্ভৰং;
যত্থ চ সব্বসো দুক্খং, অসেসং উপরুজ্ঝতি;
তঞ্চ মগ্গং পজানন্তি, দুক্খূপসমগামিনং.
৭৩২. ‘‘চেতোৰিমুত্তিসম্পন্না, অথো পঞ্ঞাৰিমুত্তিযা;
ভব্বা তে অন্তকিরিযায, ন তে জাতিজরূপগা’’তি.
(২) ‘‘‘সিযা অঞ্ঞেনপি পরিযাযেন সম্মা দ্ৰযতানুপস্সনা’তি, ইতি চে, ভিক্খৰে, পুচ্ছিতারো অস্সু; ‘সিযা’তিস্সু ৰচনীযা. কথঞ্চ সিযা? যং কিঞ্চি দুক্খং সম্ভোতি সব্বং উপধিপচ্চযাতি, অযমেকানুপস্সনা. উপধীনং ত্ৰেৰ অসেসৰিরাগনিরোধা নত্থি দুক্খস্স সম্ভৰোতি, অযং দুতিযানুপস্সনা. এৰং সম্মা…পে… অথাপরং এতদৰোচ সত্থা –
৭৩৩. ‘‘উপধিনিদানা পভৰন্তি দুক্খা, যে কেচি লোকস্মিমনেকরূপা;
যো ৰে অৰিদ্ৰা উপধিং করোতি, পুনপ্পুনং দুক্খমুপেতি মন্দো;
তস্মা পজানং উপধিং ন কযিরা, দুক্খস্স জাতিপ্পভৰানুপস্সী’’তি.
(৩) ‘‘‘সিযা অঞ্ঞেনপি পরিযাযেন সম্মা দ্ৰযতানুপস্সনা’তি, ইতি চে, ভিক্খৰে, পুচ্ছিতারো অস্সু; ‘সিযা’তিস্সু ৰচনীযা. কথঞ্চ সিযা? যং কিঞ্চি দুক্খং সম্ভোতি সব্বং অৰিজ্জাপচ্চযাতি, অযমেকানুপস্সনা. অৰিজ্জায ত্ৰেৰ অসেসৰিরাগনিরোধা নত্থি দুক্খস্স সম্ভৰোতি, অযং দুতিযানুপস্সনা. এৰং সম্মা…পে… অথাপরং এতদৰোচ সত্থা –
৭৩৪. ‘‘জাতিমরণসংসারং, যে ৰজন্তি পুনপ্পুনং;
ইত্থভাৰঞ্ঞথাভাৰং, অৰিজ্জাযেৰ সা গতি.
৭৩৫. ‘‘অৰিজ্জা হাযং মহামোহো, যেনিদং সংসিতং চিরং;
ৰিজ্জাগতা চ যে সত্তা, ন তে গচ্ছন্তি [নাগচ্ছন্তি (সী. পী.)] পুনব্ভৰ’’ন্তি.
(৪) ‘‘সিযা অঞ্ঞেনপি…পে… কথঞ্চ সিযা? যং কিঞ্চি দুক্খং সম্ভোতি সব্বং সঙ্খারপচ্চযাতি, অযমেকানুপস্সনা. সঙ্খারানং ত্ৰেৰ অসেসৰিরাগনিরোধা নত্থি দুক্খস্স সম্ভৰোতি, অযং দুতিযানুপস্সনা. এৰং সম্মা…পে… অথাপরং এতদৰোচ সত্থা –
৭৩৬. ‘‘যং কিঞ্চি দুক্খং সম্ভোতি, সব্বং সঙ্খারপচ্চযা;
সঙ্খারানং নিরোধেন, নত্থি দুক্খস্স সম্ভৰো.
৭৩৭. ‘‘এতমাদীনৰং ঞত্ৰা, দুক্খং সঙ্খারপচ্চযা;
সব্বসঙ্খারসমথা, সঞ্ঞানং উপরোধনা;
এৰং দুক্খক্খযো হোতি, এতং ঞত্ৰা যথাতথং.
৭৩৮. ‘‘সম্মদ্দসা ৰেদগুনো, সম্মদঞ্ঞায পণ্ডিতা;
অভিভুয্য মারসংযোগং, ন গচ্ছন্তি [নাগচ্ছন্তি (সী. পী.)] পুনব্ভৰ’’ন্তি.
(৫) ‘‘সিযা অঞ্ঞেনপি…পে… কথঞ্চ সিযা? যং কিঞ্চি দুক্খং সম্ভোতি সব্বং ৰিঞ্ঞাণপচ্চযাতি, অযমেকানুপস্সনা. ৰিঞ্ঞাণস্স ত্ৰেৰ অসেসৰিরাগনিরোধা নত্থি দুক্খস্স সম্ভৰোতি, অযং দুতিযানুপস্সনা. এৰং সম্মা…পে… অথাপরং এতদৰোচ সত্থা –
৭৩৯. ‘‘যং কিঞ্চি দুক্খং সম্ভোতি, সব্বং ৰিঞ্ঞাণপচ্চযা;
ৰিঞ্ঞাণস্স নিরোধেন, নত্থি দুক্খস্স সম্ভৰো.
৭৪০. ‘‘এতমাদীনৰং ঞত্ৰা, দুক্খং ৰিঞ্ঞাণপচ্চযা;
ৰিঞ্ঞাণূপসমা ভিক্খু, নিচ্ছাতো পরিনিব্বুতো’’তি.
(৬) ‘‘সিযা অঞ্ঞেনপি…পে… কথঞ্চ সিযা? যং কিঞ্চি দুক্খং সম্ভোতি সব্বং ফস্সপচ্চযাতি, অযমেকানুপস্সনা. ফস্সস্স ত্ৰেৰ অসেসৰিরাগনিরোধা নত্থি দুক্খস্স সম্ভৰোতি, অযং দুতিযানুপস্সনা. এৰং সম্মা…পে… অথাপরং এতদৰোচ সত্থা –
৭৪১. ‘‘তেসং ফস্সপরেতানং, ভৰসোতানুসারিনং;
কুম্মগ্গপটিপন্নানং, আরা সংযোজনক্খযো.
৭৪২. ‘‘যে চ ফস্সং পরিঞ্ঞায, অঞ্ঞাযুপসমে [পঞ্ঞায উপসমে (স্যা.)] রতা;
তে ৰে ফস্সাভিসমযা, নিচ্ছাতা পরিনিব্বুতা’’তি.
(৭) ‘‘সিযা অঞ্ঞেনপি…পে… কথঞ্চ সিযা? যং কিঞ্চি দুক্খং সম্ভোতি সব্বং ৰেদনাপচ্চযাতি, অযমেকানুপস্সনা. ৰেদনানং ত্ৰেৰ অসেসৰিরাগনিরোধা নত্থি দুক্খস্স সম্ভৰোতি, অযং দুতিযানুপস্সনা. এৰং সম্মা…পে… অথাপরং এতদৰোচ সত্থা –
৭৪৩. ‘‘সুখং ৰা যদি ৰা দুক্খং, অদুক্খমসুখং সহ;
অজ্ঝত্তঞ্চ বহিদ্ধা চ, যং কিঞ্চি অত্থি ৰেদিতং.
৭৪৪. ‘‘এতং দুক্খন্তি ঞত্ৰান, মোসধম্মং পলোকিনং [পলোকিতং (সী.)];
ফুস্স ফুস্স ৰযং পস্সং, এৰং তত্থ ৰিজানতি [ৰিরজ্জতি (ক. সী.)];
ৰেদনানং খযা ভিক্খু, নিচ্ছাতো পরিনিব্বুতো’’তি.
(৮) ‘‘সিযা অঞ্ঞেনপি…পে… কথঞ্চ সিযা? যং কিঞ্চি দুক্খং সম্ভোতি সব্বং তণ্হাপচ্চযাতি, অযমেকানুপস্সনা. তণ্হায ত্ৰেৰ অসেসৰিরাগনিরোধা নত্থি দুক্খস্স সম্ভৰোতি, অযং দুতিযানুপস্সনা. এৰং সম্মা…পে… অথাপরং এতদৰোচ সত্থা –
৭৪৫. ‘‘তণ্হাদুতিযো পুরিসো, দীঘমদ্ধান সংসরং;
ইত্থভাৰঞ্ঞথাভাৰং, সংসারং নাতিৰত্ততি.
৭৪৬. ‘‘এতমাদীনৰং ঞত্ৰা, তণ্হং [তণ্হা (বহূসু) ইতিৰুত্তকে ১৫ পস্সিতব্বং] দুক্খস্স সম্ভৰং;
ৰীততণ্হো অনাদানো, সতো ভিক্খু পরিব্বজে’’তি.
(৯) ‘‘সিযা অঞ্ঞেনপি…পে… কথঞ্চ সিযা? যং কিঞ্চি দুক্খং সম্ভোতি সব্বং উপাদানপচ্চযাতি, অযমেকানুপস্সনা. উপাদানানং [উপাদানস্স (স্যা. ক.)] ত্ৰেৰ অসেসৰিরাগনিরোধা নত্থি দুক্খস্স সম্ভৰোতি, অযং দুতিযানুপস্সনা. এৰং সম্মা…পে… অথাপরং এতদৰোচ সত্থা –
৭৪৭. ‘‘উপাদানপচ্চযা ভৰো, ভূতো দুক্খং নিগচ্ছতি;
জাতস্স মরণং হোতি, এসো দুক্খস্স সম্ভৰো.
৭৪৮. ‘‘তস্মা উপাদানক্খযা, সম্মদঞ্ঞায পণ্ডিতা;
জাতিক্খযং অভিঞ্ঞায, ন গচ্ছন্তি পুনব্ভৰ’’ন্তি.
(১০) ‘‘সিযা অঞ্ঞেনপি…পে… কথঞ্চ সিযা? যং কিঞ্চি দুক্খং সম্ভোতি সব্বং আরম্ভপচ্চযাতি, অযমেকানুপস্সনা. আরম্ভানং ত্ৰেৰ অসেসৰিরাগনিরোধা নত্থি দুক্খস্স সম্ভৰোতি, অযং দুতিযানুপস্সনা. এৰং সম্মা…পে… অথাপরং এতদৰোচ সত্থা –
৭৪৯. ‘‘যং কিঞ্চি দুক্খং সম্ভোতি, সব্বং আরম্ভপচ্চযা;
আরম্ভানং নিরোধেন, নত্থি দুক্খস্স সম্ভৰো.
৭৫০. ‘‘এতমাদীনৰং ঞত্ৰা, দুক্খং আরম্ভপচ্চযা;
সব্বারম্ভং পটিনিস্সজ্জ, অনারম্ভে ৰিমুত্তিনো.
৭৫১. ‘‘উচ্ছিন্নভৰতণ্হস্স, সন্তচিত্তস্স ভিক্খুনো;
ৰিক্খীণো [ৰিতিণ্ণো (সী.)] জাতিসংসারো, নত্থি তস্স পুনব্ভৰো’’তি.
(১১) ‘‘সিযা অঞ্ঞেনপি…পে… কথঞ্চ সিযা? যং কিঞ্চি দুক্খং সম্ভোতি সব্বং আহারপচ্চযাতি, অযমেকানুপস্সনা. আহারানং ত্ৰেৰ অসেসৰিরাগনিরোধা নত্থি দুক্খস্স সম্ভৰোতি, অযং দুতিযানুপস্সনা. এৰং সম্মা…পে… অথাপরং এতদৰোচ সত্থা –
৭৫২. ‘‘যং কিঞ্চি দুক্খং সম্ভোতি, সব্বং আহারপচ্চযা;
আহারানং নিরোধেন, নত্থি দুক্খস্স সম্ভৰো.
৭৫৩. ‘‘এতমাদীনৰং ঞত্ৰা, দুক্খং আহারপচ্চযা;
সব্বাহারং পরিঞ্ঞায, সব্বাহারমনিস্সিতো.
৭৫৪. ‘‘আরোগ্যং সম্মদঞ্ঞায, আসৰানং পরিক্খযা;
সঙ্খায সেৰী ধম্মট্ঠো, সঙ্খ্যং [সঙ্খং (সী. পী.)] নোপেতি ৰেদগূ’’তি.
(১২) ‘‘সিযা অঞ্ঞেনপি…পে… কথঞ্চ সিযা? যং কিঞ্চি দুক্খং সম্ভোতি সব্বং ইঞ্জিতপচ্চযাতি, অযমেকানুপস্সনা. ইঞ্জিতানং ত্ৰেৰ অসেসৰিরাগনিরোধা নত্থি দুক্খস্স সম্ভৰোতি, অযং দুতিযানুপস্সনা. এৰং সম্মা…পে… অথাপরং এতদৰোচ সত্থা –
৭৫৫. ‘‘যং কিঞ্চি দুক্খং সম্ভোতি, সব্বং ইঞ্জিতপচ্চযা;
ইঞ্জিতানং নিরোধেন, নত্থি দুক্খস্স সম্ভৰো.
৭৫৬. ‘‘এতমাদীনৰং ঞত্ৰা, দুক্খং ইঞ্জিতপচ্চযা;
তস্মা হি এজং ৰোস্সজ্জ, সঙ্খারে উপরুন্ধিয;
অনেজো অনুপাদানো, সতো ভিক্খু পরিব্বজে’’তি.
(১৩) ‘‘সিযা অঞ্ঞেনপি…পে… কথঞ্চ সিযা? নিস্সিতস্স চলিতং হোতীতি, অযমেকানুপস্সনা. অনিস্সিতো ন চলতীতি, অযং দুতিযানুপস্সনা. এৰং সম্মা…পে… অথাপরং এতদৰোচ সত্থা –
৭৫৭. ‘‘অনিস্সিতো ন চলতি, নিস্সিতো চ উপাদিযং;
ইত্থভাৰঞ্ঞথাভাৰং, সংসারং নাতিৰত্ততি.
৭৫৮. ‘‘এতমাদীনৰং ঞত্ৰা, নিস্সযেসু মহব্ভযং;
অনিস্সিতো অনুপাদানো, সতো ভিক্খু পরিব্বজে’’তি.
(১৪) ‘‘সিযা অঞ্ঞেনপি…পে… কথঞ্চ সিযা? রূপেহি, ভিক্খৰে, অরূপা [আরুপ্পা (সী. পী.)] সন্ততরাতি, অযমেকানুপস্সনা. অরূপেহি নিরোধো সন্ততরোতি, অযং দুতিযানুপস্সনা. এৰং সম্মা…পে… অথাপরং এতদৰোচ সত্থা –
৭৫৯. ‘‘যে চ রূপূপগা সত্তা, যে চ অরূপট্ঠাযিনো [আরুপ্পৰাসিনো (সী. পী.)];
নিরোধং অপ্পজানন্তা, আগন্তারো পুনব্ভৰং.
৭৬০. ‘‘যে চ রূপে পরিঞ্ঞায, অরূপেসু অসণ্ঠিতা [সুসণ্ঠিতা (সী. স্যা. পী.)];
নিরোধে যে ৰিমুচ্চন্তি, তে জনা মচ্চুহাযিনো’’তি.
(১৫) ‘‘সিযা অঞ্ঞেনপি…পে… কথঞ্চ সিযা? যং, ভিক্খৰে, সদেৰকস্স লোকস্স সমারকস্স সব্রহ্মকস্স সস্সমণব্রাহ্মণিযা পজায সদেৰমনুস্সায ইদং সচ্চন্তি উপনিজ্ঝাযিতং তদমরিযানং এতং মুসাতি যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায সুদিট্ঠং, অযমেকানুপস্সনা. যং, ভিক্খৰে, সদেৰকস্স…পে… সদেৰমনুস্সায ইদং মুসাতি উপনিজ্ঝাযিতং, তদমরিযানং এতং সচ্চন্তি যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায সুদিট্ঠং, অযং দুতিযানুপস্সনা. এৰং সম্মা…পে… অথাপরং এতদৰোচ সত্থা –
৭৬১. ‘‘অনত্তনি অত্তমানিং [অত্তমানী (স্যা.), অত্তমানং (পী. ক.)], পস্স লোকং সদেৰকং;
নিৰিট্ঠং নামরূপস্মিং, ইদং সচ্চন্তি মঞ্ঞতি.
৭৬২. ‘‘যেন যেন হি মঞ্ঞন্তি, ততো তং হোতি অঞ্ঞথা;
তঞ্হি তস্স মুসা হোতি, মোসধম্মঞ্হি ইত্তরং.
৭৬৩. ‘‘অমোসধম্মং নিব্বানং, তদরিযা সচ্চতো ৰিদূ;
তে ৰে সচ্চাভিসমযা, নিচ্ছাতা পরিনিব্বুতা’’তি.
(১৬) ‘‘‘সিযা অঞ্ঞেনপি পরিযাযেন সম্মা দ্ৰযতানুপস্সনা’তি, ইতি চে, ভিক্খৰে, পুচ্ছিতারো অস্সু; ‘সিযা’তিস্সু ৰচনীযা. কথঞ্চ সিযা? যং, ভিক্খৰে, সদেৰকস্স লোকস্স সমারকস্স সব্রহ্মকস্স সস্সমণব্রাহ্মণিযা পজায সদেৰমনুস্সায ইদং সুখন্তি উপনিজ্ঝাযিতং, তদমরিযানং এতং দুক্খন্তি যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায সুদিট্ঠং, অযমেকানুপস্সনা. যং, ভিক্খৰে, সদেৰকস্স…পে… সদেৰমনুস্সায ইদং দুক্খন্তি উপনিজ্ঝাযিতং তদমরিযানং এতং সুখন্তি যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায সুদিট্ঠং, অযং দুতিযানুপস্সনা. এৰং সম্মা দ্ৰযতানুপস্সিনো খো, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো অপ্পমত্তস্স আতাপিনো পহিতত্তস্স ৰিহরতো দ্ৰিন্নং ফলানং অঞ্ঞতরং ফলং পাটিকঙ্খং – দিট্ঠেৰ ধম্মে অঞ্ঞা, সতি ৰা উপাদিসেসে অনাগামিতাতি. ইদমৰোচ ভগৰা. ইদং ৰত্ৰান সুগতো অথাপরং এতদৰোচ সত্থা –
৭৬৪. ‘‘রূপা সদ্দা রসা গন্ধা, ফস্সা ধম্মা চ কেৰলা;
ইট্ঠা কন্তা মনাপা চ, যাৰতত্থীতি ৰুচ্চতি.
৭৬৫. ‘‘সদেৰকস্স লোকস্স, এতে ৰো সুখসম্মতা;
যত্থ চেতে নিরুজ্ঝন্তি, তং নেসং দুক্খসম্মতং.
৭৬৬. ‘‘সুখন্তি দিট্ঠমরিযেহি, সক্কাযস্সুপরোধনং;
পচ্চনীকমিদং হোতি, সব্বলোকেন পস্সতং.
৭৬৭. ‘‘যং পরে সুখতো আহু, তদরিযা আহু দুক্খতো;
যং পরে দুক্খতো আহু, তদরিযা সুখতো ৰিদূ.
৭৬৮. ‘‘পস্স ধম্মং দুরাজানং, সম্পমূল়্হেত্থৰিদ্দসু [সম্পমূল়্হেত্থ অৰিদ্দসু (সী. পী.), সম্মূল়্হেত্থ অৰিদ্দসু (?)];
নিৰুতানং তমো হোতি, অন্ধকারো অপস্সতং.
৭৬৯. ‘‘সতঞ্চ ৰিৰটং হোতি, আলোকো পস্সতামিৰ;
সন্তিকে ন ৰিজানন্তি, মগ্গা ধম্মস্স কোৰিদা.
৭৭০. ‘‘ভৰরাগপরেতেহি, ভৰসোতানুসারিভি;
মারধেয্যানুপন্নেহি, নাযং ধম্মো সুসম্বুধো.
৭৭১. ‘‘কো নু অঞ্ঞত্রমরিযেহি, পদং সম্বুদ্ধুমরহতি;
যং পদং সম্মদঞ্ঞায, পরিনিব্বন্তি অনাসৰা’’তি.
ইদমৰোচ ভগৰা. অত্তমনা তে ভিক্খূ ভগৰতো ভাসিতং অভিনন্দুন্তি. ইমস্মিং চ [ইমস্মিং খো (সী.)] পন ৰেয্যাকরণস্মিং ভঞ্ঞমানে সট্ঠিমত্তানং ভিক্খূনং অনুপাদায আসৰেহি চিত্তানি ৰিমুচ্চিংসূতি.
দ্ৰযতানুপস্সনাসুত্তং দ্ৰাদসমং নিট্ঠিতং.
তস্সুদ্দানং –
সচ্চং উপধি অৰিজ্জা চ, সঙ্খারে ৰিঞ্ঞাণপঞ্চমং;
ফস্সৰেদনিযা তণ্হা, উপাদানারম্ভআহারা;
ইঞ্জিতং চলিতং রূপং, সচ্চং দুক্খেন সোল়সাতি.
মহাৰগ্গো ততিযো নিট্ঠিতো.