২. সতিপট্ঠানৰারো
৩১. ‘‘‘অযং কাযে কাযানুপস্সনা’তি মে, ভিক্খৰে, পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু চক্খুং উদপাদি…পে… আলোকো উদপাদি. সা খো পনাযং কাযে কাযানুপস্সনা ভাৰেতব্বাতি মে, ভিক্খৰে,…পে… ভাৰিতাতি মে, ভিক্খৰে, পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু চক্খুং উদপাদি…পে… আলোকো উদপাদি’’.
‘‘অযং ৰেদনাসু…পে… অযং চিত্তে…পে… অযং ধম্মেসু ধম্মানুপস্সনাতি মে, ভিক্খৰে, পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু চক্খুং উদপাদি…পে… আলোকো উদপাদি. সা খো পনাযং ধম্মেসু ধম্মানুপস্সনা ভাৰেতব্বা তি…পে… ভাৰিতাতি মে, ভিক্খৰে, পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু চক্খুং উদপাদি…পে… আলোকো উদপাদি’’.
[ক] ‘‘‘অযং কাযে কাযানুপস্সনা’তি পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু চক্খুং উদপাদি…পে… আলোকো উদপাদি…পে… সা খো পনাযং কাযে কাযানুপস্সনা ভাৰেতব্বাতি…পে… ভাৰিতাতি পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু চক্খুং উদপাদি, ঞাণং উদপাদি, পঞ্ঞা উদপাদি, ৰিজ্জা উদপাদি, আলোকো উদপাদি’’.
চক্খুং উদপাদীতি – কেনট্ঠেন? ঞাণং উদপাদীতি – কেনট্ঠেন? পঞ্ঞা উদপাদীতি – কেনট্ঠেন? ৰিজ্জা উদপাদীতি – কেনট্ঠেন? আলোকো উদপাদীতি – কেনট্ঠেন? চক্খুং উদপাদীতি – দস্সনট্ঠেন. ঞাণং উদপাদীতি – ঞাতট্ঠেন. পঞ্ঞা উদপাদীতি – পজাননট্ঠেন. ৰিজ্জা উদপাদীতি – পটিৰেধট্ঠেন. আলোকো উদপাদীতি – ওভাসট্ঠেন.
চক্খুং ধম্মো, ঞাণং ধম্মো, পঞ্ঞা ধম্মো, ৰিজ্জা ধম্মো, আলোকো ধম্মো. ইমে পঞ্চ ধম্মা ধম্মপটিসম্ভিদায আরম্মণা চেৰ হোন্তি গোচরা চ. যে তস্সা আরম্মণা তে তস্সা গোচরা. যে তস্সা গোচরা তে তস্সা আরম্মণা. তেন ৰুচ্চতি – ‘‘ধম্মেসু ঞাণং ধম্মপটিসম্ভিদা’’.
দস্সনট্ঠো অত্থো, ঞাতট্ঠো অত্থো, পজাননট্ঠো অত্থো, পটিৰেধট্ঠো অত্থো, ওভাসট্ঠো অত্থো. ইমে পঞ্চ অত্থা অত্থপটিসম্ভিদায আরম্মণা চেৰ হোন্তি গোচরা চ. যে তস্সা আরম্মণা তে তস্সা গোচরা. যে তস্সা গোচরা তে তস্সা আরম্মণা. তেন ৰুচ্চতি – ‘‘অত্থেসু ঞাণং অত্থপটিসম্ভিদা’’.
পঞ্চ ধম্মে সন্দস্সেতুং ব্যঞ্জননিরুত্তাভিলাপা, পঞ্চ অত্থে সন্দস্সেতুং ব্যঞ্জননিরুত্তাভিলাপা. ইমা দস নিরুত্তিযো নিরুত্তিপটিসম্ভিদায আরম্মণা চেৰ হোন্তি গোচরা চ. যে তস্সা আরম্মণা তে তস্সা গোচরা. যে তস্সা গোচরা তে তস্সা আরম্মণা. তেন ৰুচ্চতি – ‘‘নিরুত্তীসু ঞাণং নিরুত্তিপটিসম্ভিদা’’.
পঞ্চসু ধম্মেসু ঞাণানি, পঞ্চসু অত্থেসু ঞাণানি, দসসু নিরুত্তীসু ঞাণানি. ইমানি ৰীসতি ঞাণানি পটিভানপটিসম্ভিদায আরম্মণা চেৰ হোন্তি গোচরা চ. যে তস্সা আরম্মণা তে তস্সা গোচরা. যে তস্সা গোচরা তে তস্সা আরম্মণা. তেন ৰুচ্চতি – ‘‘পটিভানেসু ঞাণং পটিভানপটিসম্ভিদা’’.
কাযে কাযানুপস্সনাসতিপট্ঠানে পন্নরস ধম্মা, পন্নরস অত্থা, তিংস নিরুত্তিযো, সট্ঠি ঞাণানি.
[খ-ঘ] ‘‘অযং ৰেদনাসু…পে… অযং চিত্তে…পে… অযং ধম্মেসু ধম্মানুপস্সনাতি পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু চক্খুং উদপাদি…পে… আলোকো উদপাদি…পে… সা খো পনাযং ধম্মেসু ধম্মানুপস্সনা ভাৰেতব্বা তি…পে… ভাৰিতাতি পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু চক্খুং উদপাদি…পে… আলোকো উদপাদি…পে…’’.
ধম্মেসু ধম্মানুপস্সনা সতিপট্ঠানে পন্নরস ধম্মা, পন্নরস অত্থা, তিংস নিরুত্তিযো, সট্ঠি ঞাণানি.
চতূসু সতিপট্ঠানেসু সট্ঠি ধম্মা, সট্ঠি অত্থা, ৰীসতিসতনিরুত্তিযো, চত্তালীসঞ্চ দ্ৰে চ ঞাণসতানি.