৩. ইদ্ধিপাদৰারো
৩২. ‘‘অযং ছন্দসমাধিপধানসঙ্খারসমন্নাগতো ইদ্ধিপাদোতি মে, ভিক্খৰে, পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু চক্খুং উদপাদি…পে… আলোকো উদপাদি. সো খো পনাযং ছন্দসমাধিপধানসঙ্খারসমন্নাগতো ইদ্ধিপাদো ভাৰেতব্বোতি মে, ভিক্খৰে…পে… ভাৰিতোতি মে, ভিক্খৰে, পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু চক্খুং উদপাদি…পে… আলোকো উদপাদি.
‘‘অযং ৰীরিযসমাধি…পে… অযং চিত্তসমাধি…পে… অযং ৰীমংসাসমাধিপধানসঙ্খারসমন্নাগতো ইদ্ধিপাদোতি মে, ভিক্খৰে, পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু চক্খুং উদপাদি…পে… আলোকো উদপাদি. সো খো পনাযং ৰীমংসাসমাধিপধানসঙ্খারসমন্নাগতো ইদ্ধিপাদো ভাৰেতব্বোতি মে, ভিক্খৰে, পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু চক্খুং উদপাদি…পে… আলোকো উদপাদি’’.
[ক] ‘‘‘অযং ছন্দসমাধিপধানসঙ্খারসমন্নাগতো ইদ্ধিপাদো’তি পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু চক্খুং উদপাদি…পে… আলোকো উদপাদি…পে… সো খো পনাযং ছন্দসমাধিপধানসঙ্খারসমন্নাগতো ইদ্ধিপাদো ভাৰেতব্বোতি…পে… ভাৰিতোতি পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু চক্খুং উদপাদি, ঞাণং উদপাদি, পঞ্ঞা উদপাদি, ৰিজ্জা উদপাদি, আলোকো উদপাদি’’.
চক্খুং উদপাদীতি – কেনট্ঠেন? ঞাণং উদপাদীতি – কেনট্ঠেন? পঞ্ঞা উদপাদীতি – কেনট্ঠেন? ৰিজ্জা উদপাদীতি – কেনট্ঠেন? আলোকো উদপাদীতি – কেনট্ঠেন? চক্খুং উদপাদীতি – দস্সনট্ঠেন. ঞাণং উদপাদীতি – ঞাতট্ঠেন. পঞ্ঞা উদপাদীতি – পজাননট্ঠেন. ৰিজ্জা উদপাদীতি – পটিৰেধট্ঠেন. আলোকো উদপাদীতি – ওভাসট্ঠেন.
চক্খুং ধম্মো, ঞাণং ধম্মো, পঞ্ঞা ধম্মো, ৰিজ্জা ধম্মো, আলোকো ধম্মো. ইমে পঞ্চ ধম্মা ধম্মপটিসম্ভিদায আরম্মণা চেৰ হোন্তি গোচরা চ. যে তস্সা আরম্মণা তে তস্সা গোচরা. যে তস্সা গোচরা তে তস্সা আরম্মণা. তেন ৰুচ্চতি – ‘‘ধম্মেসু ঞাণং ধম্মপটিসম্ভিদা’’.
দস্সনট্ঠো অত্থো, ঞাতট্ঠো অত্থো, পজাননট্ঠো অত্থো, পটিৰেধট্ঠো অত্থো, ওভাসট্ঠো অত্থো. ইমে পঞ্চ অত্থা অত্থপটিসম্ভিদায আরম্মণা চেৰ হোন্তি গোচরা চ. যে তস্সা আরম্মণা তে তস্সা গোচরা. যে তস্সা গোচরা তে তস্সা আরম্মণা. তেন ৰুচ্চতি – ‘‘অত্থেসু ঞাণং অত্থপটিসম্ভিদা’’.
পঞ্চ ধম্মে সন্দস্সেতুং ব্যঞ্জননিরুত্তাভিলাপা, পঞ্চ অত্থে সন্দস্সেতুং ব্যঞ্জননিরুত্তাভিলাপা. ইমা দস নিরুত্তিযো নিরুত্তিপটিসম্ভিদায আরম্মণা চেৰ হোন্তি গোচরা চ. যে তস্সা আরম্মণা তে তস্সা গোচরা. যে তস্সা গোচরা তে তস্সা আরম্মণা. তেন ৰুচ্চতি – ‘‘নিরুত্তীসু ঞাণং নিরুত্তিপটিসম্ভিদা’’.
পঞ্চসু ধম্মেসু ঞাণানি, পঞ্চসু অত্থেসু ঞাণানি, দসসু নিরুত্তীসু ঞাণানি. ইমানি ৰীসতি ঞাণানি পটিভানপটিসম্ভিদায আরম্মণা চেৰ হোন্তি গোচরা চ. যে তস্সা আরম্মণা তে তস্সা গোচরা. যে তস্সা গোচরা তে তস্সা আরম্মণা. তেন ৰুচ্চতি – ‘‘পটিভানেসু ঞাণং পটিভানপটিসম্ভিদা’’.
ছন্দসমাধিপধানসঙ্খারসমন্নাগতে ইদ্ধিপাদে পন্নরস ধম্মা, পন্নরস অত্থা, তিংস নিরুত্তিযো, সট্ঠি ঞাণানি.
[খ-ঘ] ‘‘অযং ৰীরিযসমাধি…পে… অযং চিত্তসমাধি…পে… অযং ৰীমংসাসমাধিপধানসঙ্খারসমন্নাগতো ইদ্ধিপাদোতি পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু চক্খুং উদপাদি…পে… আলোকো উদপাদি…পে… সো খো পনাযং ৰীমংসাসমাধিপধানসঙ্খারসমন্নাগতো ইদ্ধিপাদো ভাৰেতব্বোতি…পে… ভাৰিতোতি পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু চক্খুং উদপাদি…পে… আলোকো উদপাদি…পে…’’.
ৰীমংসাসমাধিপধানসঙ্খারসমন্নাগতে ইদ্ধিপাদে পন্নরস ধম্মা, পন্নরস অত্থা, তিংস নিরুত্তিযো, সট্ঠি ঞাণানি.
চতূসু ইদ্ধিপাদেসু সট্ঠি ধম্মা, সট্ঠি অত্থা, ৰীসতিসতনিরুত্তিযো, চত্তালীসঞ্চ দ্ৰে চ ঞাণসতানি.