৫. হীনাযাৰত্তনপঞ্হো
৫. ‘‘ভন্তে নাগসেন, মহন্তং ইদং তথাগতসাসনং সারং ৰরং সেট্ঠং পৰরং অনুপমং পরিসুদ্ধং ৰিমলং পণ্ডরং অনৰজ্জং, ন যুত্তং গিহিং তাৰতকং পব্বজেতুং, গিহী যেৰ [গিহিং যেৰ (সী. পী.)] একস্মিং ফলে ৰিনেত্ৰা যদা অপুনরাৰত্তী হোতি তদা সো পব্বাজেতব্বো. কিং কারণা? ইমে দুজ্জনা তাৰ তত্থ সাসনে ৰিসুদ্ধে পব্বজিত্ৰা পটিনিৰত্তিত্ৰা হীনাযাৰত্তন্তি, তেসং পচ্চাগমনেন অযং মহাজনো এৰং ৰিচিন্তেতি ‘তুচ্ছকং ৰত ভো এতং সমণস্স গোতমস্স সাসনং ভৰিস্সতি, যং ইমে পটিনিৰত্তন্তী’তি, ইদমেত্থ কারণ’’ন্তি.
‘‘যথা, মহারাজ, তল়াকো ভৰেয্য সম্পুণ্ণসুচিৰিমলসীতলসলিলো, অথ যো কোচি কিলিট্ঠো মলকদ্দমগতো তং তল়াকং গন্ত্ৰা অনহাযিত্ৰা কিলিট্ঠোৰ পটিনিৰত্তেয্য, তত্থ, মহারাজ, কতমং জনো গরহেয্য কিলিট্ঠং ৰা তল়াকং ৰা’’তি? ‘‘কিলিট্ঠং, ভন্তে, জনো গরহেয্য ‘অযং তল়াকং গন্ত্ৰা অনহাযিত্ৰা কিলিট্ঠোৰ পটিনিৰত্তো, কিং ইমং অনহাযিতুকামং তল়াকো সযং নহাপেস্সতি, কো দোসো তল়াকস্সা’তি. এৰমেৰ খো, মহারাজ, তথাগতো ৰিমুত্তিৰরসলিলসম্পুণ্ণং সদ্ধম্মৰরতল়াকং মাপেসি ‘যে কেচি কিলেসমলকিলিট্ঠা সচেতনা বুধা, তে ইধ নহাযিত্ৰা সব্বকিলেসে পৰাহযিস্সন্তী’তি. যদি কোচি তং সদ্ধম্মৰরতল়াকং গন্ত্ৰা অনহাযিত্ৰা সকিলেসোৰ পটিনিৰত্তিত্ৰা হীনাযাৰত্ততি তং যেৰ জনো গরহিস্সতি ‘অযং জিনসাসনে পব্বজিত্ৰা তত্থ পতিট্ঠং অলভিত্ৰা হীনাযাৰত্তো, কিং ইমং অপ্পটিপজ্জন্তং জিনসাসনং সযং বোধেস্সতি, কো দোসো জিনসাসনস্সা’তি?
‘‘যথা ৰা পন, মহারাজ, পুরিসো পরমব্যাধিতো রোগুপ্পত্তিকুসলং অমোঘধুৰসিদ্ধকম্মং ভিসক্কং সল্লকত্তং দিস্ৰা অতিকিচ্ছাপেত্ৰা সব্যাধিকোৰ পটিনিৰত্তেয্য, তত্থ কতমং জনো গরহেয্য আতুরং ৰা ভিসক্কং ৰা’’তি? ‘‘আতুরং, ভন্তে, জনো গরহেয্য ‘অযং রোগুপ্পত্তিকুসলং অমোঘধুৰসিদ্ধকম্মং ভিসক্কং সল্লকত্তং দিস্ৰা অতিকিচ্ছাপেত্ৰা সব্যাধিকোৰ পটিনিৰত্তো, কিং ইমং অতিকিচ্ছাপেন্তং ভিসক্কো সযং তিকিচ্ছিস্সতি, কো দোসো ভিসক্কস্সা’’’তি? ‘‘এৰমেৰ খো, মহারাজ, তথাগতো অন্তোসাসনসমুগ্গে কেৰলং সকলকিলেসব্যাধিৰূপসমনসমত্থং অমতোসধং পক্খিপি, ‘যে কেচি কিলেসব্যাধিপীল়িতা সচেতনা বুধা, তে ইমং অমতোসধং পিৰিত্ৰা সব্বকিলেসব্যাধিং ৰূপসমেস্সন্তী’তি. যদি কোচি যং অমতোসধং অপিৰিত্ৰা সকিলেসোৰ পটিনিৰত্তিত্ৰা হীনাযাৰত্ততি, তং যেৰ জনো গরহিস্সতি ‘অযং জিনসাসনে পব্বজিত্ৰা তত্থ পতিট্ঠং অলভিত্ৰা হীনাযাৰত্তো, কিং ইমং অপ্পটিপজ্জন্তং জিনসাসনং সযং বোধেস্সতি, কো দোসো জিনসাসনস্সা’তি?
‘‘যথা ৰা পন, মহারাজ, ছাতো পুরিসো মহতিমহাপুঞ্ঞভত্তপরিৰেসনং গন্ত্ৰা তং ভত্তং অভুঞ্জিত্ৰা ছাতোৰ পটিনিৰত্তেয্য, তত্থ কতমং জনো গরহেয্য ছাতং ৰা পুঞ্ঞভত্তং ৰা’’তি? ‘‘ছাতং, ভন্তে, জনো গরহেয্য ‘অযং খুদাপীল়িতো পুঞ্ঞভত্তং পটিলভিত্ৰা অভুঞ্জিত্ৰা ছাতোৰ পটিনিৰত্তো, কিং ইমস্স অভুঞ্জন্তস্স ভোজনং সযং মুখং পৰিসিস্সতি, কো দোসো ভোজনস্সা’’’তি? ‘‘এৰমেৰ খো, মহারাজ, তথাগতো অন্তোসাসনসমুগ্গে পরমপৰরং সন্তং সিৰং পণীতং অমতং পরমমধুরং কাযগতাসতিভোজনং ঠপেসি ‘যে কেচি কিলেসছাতজ্ঝত্তা তণ্হাপরেতমানসা সচেতনা বুধা, তে ইমং ভোজনং ভুঞ্জিত্ৰা কামরূপারূপভৰেসু সব্বং তণ্হমপনেস্সন্তী’তি. যদি কোচি তং ভোজনং অভুঞ্জিত্ৰা তণ্হাসিতোৰ পটিনিৰত্তিত্ৰা হীনাযাৰত্ততি, তঞ্ঞেৰ জনো গরহিস্সতি ‘অযং জিনসাসনে পব্বজিত্ৰা তত্থ পতিট্ঠং অলভিত্ৰা হীনাযাৰত্তো, কিং ইমং অপ্পটিপজ্জন্তং জিনসাসনং সযং বোধেস্সসি, কো দোসো জিনসাসনস্সা’তি.
‘‘যদি, মহারাজ, তথাগতো গিহিং যেৰ একস্মিং ফলে ৰিনীতং পব্বাজেয্য, ন নামাযং পব্বজ্জা কিলেসপ্পহানায ৰিসুদ্ধিযা ৰা, নত্থি পব্বজ্জায করণীযং. যথা, মহারাজ, পুরিসো অনেকসতেন কম্মেন তল়াকং খণাপেত্ৰা পরিসায এৰমনুস্সাৰেয্য ‘মা মে, ভোন্তো, কেচি সংকিলিট্ঠা ইমং তল়াকং ওতরথ, পৰাহিতরজোজল্লা পরিসুদ্ধা ৰিমলমট্ঠা ইমং তল়াকং ওতরথা’তি. অপি নু খো, মহারাজ, তেসং পৰাহিতরজোজল্লানং পরিসুদ্ধানং ৰিমলমট্ঠানং তেন তল়াকেন করণীযং ভৰেয্যা’’তি? ‘‘ন হি, ভন্তে, যস্সত্থায তে তং তল়াকং উপগচ্ছেয্যুং, তং অঞ্ঞত্রেৰ তেসং কতং করণীযং, কিং তেসং তেন তল়াকেনা’’তি? ‘‘এৰমেৰ খো, মহারাজ, যদি তথাগতো গিহিং যেৰ একস্মিং ফলে ৰিনীতং পব্বাজেয্য, তত্থেৰ তেসং কতং করণীযং, কিং তেসং পব্বজ্জায.
‘‘যথা ৰা পন, মহারাজ, সভাৰইসিভত্তিকো সুতমন্তপদধরো অতক্কিকো রোগুপ্পত্তিকুসলো অমোঘধুৰসিদ্ধকম্মো ভিসক্কো সল্লকত্তো সব্বরোগূপসমভেসজ্জং সন্নিপাতেত্ৰা পরিসায এৰমনুস্সাৰেয্য ‘মা খো, ভোন্তো, কেচি সব্যাধিকা মম সন্তিকে উপগচ্ছথ, অব্যাধিকা অরোগা মম সন্তিকে উপগচ্ছথা’তি. অপি নু খো, মহারাজ, তেসং অব্যাধিকানং অরোগানং পরিপুণ্ণানং উদগ্গানং তেন ভিসক্কেন করণীযং ভৰেয্যা’’তি? ‘‘ন হি, ভন্তে, যস্সত্থায তে তং ভিসক্কং সল্লকত্তং উপগচ্ছেয্যুং, তং অঞ্ঞত্রেৰ তেসং কতং করণীযং, কিং তেসং তেন ভিসক্কেনা’’তি? ‘‘এৰমেৰ খো, মহারাজ, যদি তথাগতো গিহিং যেৰ একস্মিং ফলে ৰিনীতং পব্বাজেয্য, তত্থেৰ তেসং কতং করণীযং, কিং তেসং পব্বজ্জায?
‘‘যথা ৰা পন, মহারাজ, কোচি পুরিসো অনেকথালিপাকসতং ভোজনং পটিযাদাপেত্ৰা পরিসায এৰমনুস্সাৰেয্য ‘মা মে, ভোন্তো, কেচি ছাতা ইমং পরিৰেসনং উপগচ্ছথ, সুভুত্তা তিত্তা সুহিতা ধাতা পীণিতা পরিপুণ্ণা ইমং পরিৰেসনং উপগচ্ছথা’’তি. অপি নু খো মহারাজ, তেসং ভুত্তাৰীনং তিত্তানং সুহিতানং ধাতানং পীণিতানং পরিপুণ্ণানং তেন ভোজনেন করণীযং ভৰেয্যা’’তি? ‘‘ন হি, ভন্তে, যস্সত্থায তে তং পরিৰেসনং উপগচ্ছেয্যুং, তং অঞ্ঞত্রেৰ তেসং কতং করণীযং, কিং তেসং তায পরিৰেসনাযা’’তি? ‘‘এৰমেৰ খো, মহারাজ, যদি তথাগতো গিহিং যেৰ একস্মিং ফলে ৰিনীতং পব্বাজেয্য, তত্থেৰ তেসং কতং করণীযং, কিং তেসং পব্বজ্জায?
‘‘অপি চ, মহারাজ, যে হীনাযাৰত্তন্তি, তে জিনসাসনস্স পঞ্চ অতুলিযে গুণে দস্সেন্তি. কতমে পঞ্চ? ভূমিমহন্তভাৰং দস্সেন্তি, পরিসুদ্ধৰিমলভাৰং দস্সেন্তি, পাপেহি অসংৰাসিযভাৰং দস্সেন্তি, দুপ্পটিৰেধভাৰং দস্সেন্তি, বহুসংৰররক্খিযভাৰং দস্সেন্তি.
‘‘কথং ভূমিমহন্তভাৰং দস্সেন্তি? যথা, মহারাজ, পুরিসো অধনো হীনজচ্চো নিব্বিসেসো বুদ্ধিপরিহীনো মহারজ্জং পটিলভিত্ৰা ন চিরস্সেৰ পরিপততি পরিধংসতি পরিহাযতি যসতো, ন সক্কোতি ইস্সরিযং সন্ধারেতুং. কিং কারণং? মহন্তত্তা ইস্সরিযস্স. এৰমেৰ খো, মহারাজ, যে কেচি নিব্বিসেসা অকতপুঞ্ঞা বুদ্ধিপরিহীনা জিনসাসনে পব্বজন্তি, তে তং পব্বজ্জং পৰরুত্তমং সন্ধারেতুং অৰিসহন্তা ন চিরস্সেৰ জিনসাসনা পরিপতিত্ৰা পরিধংসিত্ৰা পরিহাযিত্ৰা হীনাযাৰত্তন্তি, ন সক্কোন্তি জিনসাসনং সন্ধারেতুং. কিং কারণং? মহন্তত্তা জিনসাসনভূমিযা. এৰং ভূমিমহন্তভাৰং দস্সেন্তি.
‘‘কথং পরিসুদ্ধৰিমলভাৰং দস্সেন্তি? যথা, মহারাজ, ৰারি পোক্খরপত্তে ৰিকিরতি ৰিধমতি ৰিধংসেতি, ন ঠানমুপগচ্ছতি নূপলিম্পতি. কিং কারণং? পরিসুদ্ধৰিমলত্তা পদুমস্স. এৰমেৰ খো, মহারাজ, যে কেচি সঠা কূটা ৰঙ্কা কুটিলা ৰিসমদিট্ঠিনো জিনসাসনে পব্বজন্তি, তে পরিসুদ্ধৰিমলনিক্কণ্টকপণ্ডরৰরপ্পৰরসাসনতো ন চিরস্সেৰ ৰিকিরিত্ৰা ৰিধমিত্ৰা ৰিধংসেত্ৰা অসণ্ঠহিত্ৰা অনুপলিম্পিত্ৰা হীনাযাৰত্তন্তি. কিং কারণং? পরিসুদ্ধৰিমলত্তা জিনসাসনস্স. এৰং পরিসুদ্ধৰিমলভাৰং দস্সেন্তি.
‘‘কথং পাপেহি অসংৰাসিযভাৰং দস্সেন্তি? যথা, মহারাজ, মহাসমুদ্দো ন মতেন কুণপেন সংৰসতি, যং হোতি মহাসমুদ্দে মতং কুণপং, তং খিপ্পমেৰ তীরং উপনেতি থলং ৰা উস্সারেতি. কিং কারণং? মহাভূতানং ভৰনত্তা মহাসমুদ্দস্স. এৰমেৰ খো, মহারাজ, যে কেচি পাপকা অসংৰুতা অহিরিকা অকিরিযা ওসন্নৰীরিযা কুসীতা কিলিট্ঠা দুজ্জনা মনুস্সা জিনসাসনে পব্বজন্তি, তে ন চিরস্সেৰ জিনসাসনতো অরহন্তৰিমলখীণাসৰমহাভূতভৰনতো নিক্খমিত্ৰা অসংৰসিত্ৰা হীনাযাৰত্তন্তি. কিং কারণং? পাপেহি অসংৰাসিযত্তা জিনসাসনস্স. এৰং পাপেহি অসংৰাসিযভাৰং দস্সেন্তি.
‘‘কথং দুপ্পটিৰেধভাৰং দস্সেন্তি? যথা, মহারাজ, যে কেচি অছেকা অসিক্খিতা অসিপ্পিনো মতিৰিপ্পহীনা ইস্সাসা [ইস্সত্থা (সী. স্যা. পী.)] ৰালগ্গৰেধং অৰিসহন্তা ৰিগল়ন্তি পক্কমন্তি. কিং কারণং? সণ্হসুখুমদুপ্পটিৰেধত্তা ৰালগ্গস্স. এৰমেৰ খো, মহারাজ, যে কেচি দুপ্পঞ্ঞা জল়া এল়মূগা মূল়্হা দন্ধগতিকা জনা জিনসাসনে পব্বজন্তি, তে তং পরমসণ্হসুখুমচতুসচ্চপ্পটিৰেধং পটিৰিজ্ঝিতুং অৰিসহন্তা জিনসাসনা ৰিগল়িত্ৰা পক্কমিত্ৰা ন চিরস্সেৰ হীনাযাৰত্তন্তি. কিং কারণং? পরমসণ্হসুখুমদুপ্পটিৰেধতায সচ্চানং. এৰং দুপ্পটিৰেধভাৰং দস্সেন্তি.
‘‘কথং বহুসংৰররক্খিযভাৰং দস্সেন্তি? যথা, মহারাজ, কোচিদেৰ পুরিসো মহতিমহাযুদ্ধভূমিমুপগতো পরসেনায দিসাৰিদিসাহি সমন্তা পরিৰারিতো সত্তিহত্থং জনমুপেন্তং দিস্ৰা ভীতো ওসক্কতি পটিনিৰত্ততি পলাযতি. কিং কারণং? বহুৰিধযুদ্ধমুখরক্খণভযা. এৰমেৰ খো, মহারাজ, যে কেচি পাপকা অসংৰুতা অহিরিকা অকিরিযা অক্খন্তী চপলা চলিতা ইত্তরা বালজনা জিনসাসনে পব্বজন্তি, তে বহুৰিধং সিক্খাপদং পরিরক্খিতুং অৰিসহন্তা ওসক্কিত্ৰা পটিনিৰত্তিত্ৰা পলাযিত্ৰা ন চিরস্সেৰ হীনাযাৰত্তন্তি. কিং কারণং? বহুৰিধসংৰররক্খিযভাৰত্তা জিনসাসনস্স. এৰং বহুৰিধসংৰররক্খিযভাৰং দস্সেন্তি.
‘‘থলজুত্তমেপি, মহারাজ, ৰস্সিকাগুম্বে কিমিৰিদ্ধানি পুপ্ফানি হোন্তি, তানি অঙ্কুরানি সঙ্কুটিতানি অন্তরা যেৰ পরিপতন্তি, ন চ তেসু পরিপতিতেসু ৰস্সিকাগুম্বো হীল়িতো নাম হোতি. যানি তত্থ ঠিতানি পুপ্ফানি, তানি সম্মা গন্ধেন দিসাৰিদিসং অভিব্যাপেন্তি. এৰমেৰ খো, মহারাজ, যে তে জিনসাসনে পব্বজিত্ৰা হীনাযাৰত্তন্তি, তে জিনসাসনে কিমিৰিদ্ধানি ৰস্সিকাপুপ্ফানি ৰিয ৰণ্ণগন্ধরহিতা নিব্বণ্ণাকারসীলা অভব্বা ৰেপুল্লায, ন চ তেসং হীনাযাৰত্তনেন জিনসাসনং হীল়িতং নাম হোতি. যে তত্থ ঠিতা ভিক্খূ, তে সদেৰকং লোকং সীলৰরগন্ধেন অভিব্যাপেন্তি.
‘‘সালীনম্পি, মহারাজ, নিরাতঙ্কানং লোহিতকানং অন্তরে করুম্ভকং নাম সালিজাতি উপ্পজ্জিত্ৰা অন্তরা যেৰ ৰিনস্সতি, ন চ তস্সা ৰিনট্ঠত্তা লোহিতকসালী হীল়িতা নাম হোন্তি. যে তত্থ ঠিতা সালী, তে রাজূপভোগা হোন্তি. এৰমেৰ খো, মহারাজ, যে তে জিনসাসনে পব্বজিত্ৰা হীনাযাৰত্তন্তি, তে লোহিতকসালীনমন্তরে করুম্ভকা ৰিয জিনসাসনে ন ৰড্ঢিত্ৰা ৰেপুল্লতং ন পাপুণিত্ৰা [ৰড্ঢিত্ৰা ৰেপুল্লতং অপাপুণিত্ৰা (সী. ক.)] অন্তরা যেৰ হীনাযাৰত্তন্তি, ন চ তেসং হীনাযাৰত্তনেন জিনসাসনং হীল়িতং নাম হোতি. যে তত্থ ঠিতা ভিক্খূ তে অরহত্তস্স অনুচ্ছৰিকা হোন্তি.
‘‘কামদদস্সাপি, মহারাজ, মণিরতনস্স একদেসং [একদেসে (ক.)] কক্কসং উপ্পজ্জতি, ন চ তত্থ কক্কসুপ্পন্নত্তা মণিরতনং হীল়িতং নাম হোতি. যং তত্থ পরিসুদ্ধং মণিরতনস্স, তং জনস্স হাসকরং হোতি. এৰমেৰ খো, মহারাজ, যে তে জিনসাসনে পব্বজিত্ৰা হীনাযাৰত্তন্তি, কক্কসা তে জিনসাসনে পপটিকা, ন চ তেসং হীনাযাৰত্তনেন জিনসাসনং হীল়িতং নাম হোতি. যে তত্থ ঠিতা ভিক্খূ, তে দেৰমনুস্সানং হাসজনকা হোন্তি.
‘‘জাতিসম্পন্নস্সপি, মহারাজ, লোহিতচন্দনস্স একদেসং পূতিকং হোতি অপ্পগন্ধং. ন তেন লোহিতচন্দনং হীল়িতং নাম হোতি. যং তত্থ অপূতিকং সুগন্ধং, তং সমন্তা ৰিধূপেতি অভিব্যাপেতি. এৰমেৰ খো, মহারাজ, যে তে জিনসাসনে পব্বজিত্ৰা হীনাযাৰত্তন্তি, তে লোহিতচন্দনসারন্তরে পূতিকদেসমিৰ ছড্ডনীযা জিনসাসনে, ন চ তেসং হীনাযাৰত্তনেন জিনসাসনং হীল়িতং নাম হোতি. যে তত্থ ঠিতা ভিক্খূ, তে সদেৰকং লোকং সীলৰরচন্দনগন্ধেন অনুলিম্পযন্তী’’তি.
‘‘সাধু, ভন্তে নাগসেন, তেন তেন অনুচ্ছৰিকেন তেন তেন সদিসেন কারণেন নিরৰজ্জমনুপাপিতং জিনসাসনং সেট্ঠভাৰেন পরিদীপিতং, হীনাযাৰত্তমানাপি তে জিনসাসনস্স সেট্ঠভাৰং যেৰ পরিদীপেন্তী’’তি.
হীনাযাৰত্তনপঞ্হো পঞ্চমো.