৩. দুক্খপ্পহানৰাযমপঞ্হো
৩. রাজা আহ ‘‘ভন্তে নাগসেন, কিং তুম্হে অতীতস্স দুক্খস্স পহানায ৰাযমথা’’তি? ‘‘ন হি, মহারাজা’’তি. ‘‘কিং পন, ভন্তে, অনাগতস্স দুক্খস্স পহানায ৰাযমথা’’তি? ‘‘ন হি, মহারাজা’’তি. ‘‘কিং পন পচ্চুপ্পন্নস্স দুক্খস্স পহানায ৰাযমথা’’তি? ‘‘ন হি, মহারাজা’’তি. ‘‘যদি তুম্হে ন অতীতস্স দুক্খস্স পহানায ৰাযমথ, ন অনাগতস্স দুক্খস্স পহানায ৰাযমথ, ন পচ্চুপ্পন্নস্স দুক্খস্স পহানায ৰাযমথ, অথ কিমত্থায ৰাযমথা’’তি. থেরো আহ ‘কিন্তি, মহারাজ, ইদঞ্চ দুক্খং নিরুজ্ঝেয্য, অঞ্ঞঞ্চ দুক্খং নুপ্পজ্জেয্যা’তি এতদত্থায ৰাযমামা’’তি.
‘‘অত্থি পন তে, ভন্তে নাগসেন, অনাগতং দুক্খ’’ন্তি? ‘‘নত্থি [কথা. ৮২৮, ৮২৯ পস্সিতব্বং], মহারাজা’’তি ‘‘তুম্হে খো, ভন্তে নাগসেন, অতিপণ্ডিতা, যে তুম্হে অসন্তানং অনাগতানং দুক্খানং পহানায ৰাযমথা’’তি? ‘‘অত্থি পন তে, মহারাজ, কেচি পটিরাজানো পচ্চত্থিকা পচ্চামিত্তা পচ্চুপট্ঠিতা হোন্তী’’তি? ‘‘আম, ভন্তে, অত্থী’’তি. ‘‘কিংনু খো, মহারাজ, তদা তুম্হে পরিখং খণাপেয্যাথ, পাকারং চিনাপেয্যাথ গোপুরং কারাপেয্যাথ, অট্টালকং কারাপেয্যাথ, ধঞ্ঞং অতিহরাপেয্যাথা’’তি? ‘‘ন হি, ভন্তে, পটিকচ্চেৰ তং পটিযত্তং হোতী’’তি. ‘‘কিং তুম্হে, মহারাজ, তদা হত্থিস্মিং সিক্খেয্যাথ, অস্সস্মিং সিক্খেয্যাথ, রথস্মিং সিক্খেয্যাথ, ধনুস্মিং সিক্খেয্যাথ, থরুস্মিং সিক্খেয্যাথা’’তি? ‘‘ন হি, ভন্তে, পটিকচ্চেৰ তং সিক্খিতং হোতী’’তি. ‘‘কিস্সত্থাযা’’তি? ‘‘অনাগতানং, ভন্তে, ভযানং পটিবাহনত্থাযা’’তি. ‘‘কিং নু খো, মহারাজ, অত্থি অনাগতং ভয’’ন্তি? ‘‘নত্থি, ভন্তে’’তি. ‘‘তুম্হে চ খো, মহারাজ, অতিপণ্ডিতা, যে তুম্হে অসন্তানং অনাগতানং ভযানং পটিবাহনত্থায পটিযাদেথা’’তি.
‘‘ভিয্যো ওপম্মং করোহীতি. ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, মহারাজ, যদা ত্ৰং পিপাসিতো ভৰেয্যাসি, তদা ত্ৰং উদপানং খণাপেয্যাসি, পোক্খরণিং খণাপেয্যাসি, তল়াকং খণাপেয্যাসি ‘পানীযং পিৰিস্সামী’’’তি? ‘‘ন হি, ভন্তে, পটিকচ্চেৰ তং পটিযত্তং হোতী’’তি. ‘‘কিস্সত্থাযা’’তি? ‘‘অনাগতানং, ভন্তে, পিপাসানং পটিবাহনত্থায পটিযত্তং হোতী’’তি. ‘‘অত্থি পন, মহারাজ, অনাগতা পিপাসা’’তি? ‘‘নত্থি, ভন্তে’’তি. ‘‘তুম্হে খো, মহারাজ, অতিপণ্ডিতা, যে তুম্হে অসন্তানং অনাগতানং পিপাসানং পটিবাহনত্থায তং পটিযাদেথা’’তি.
‘‘ভিয্যো ওপম্মং করোহী’’তি. ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, মহারাজ, যদা ত্ৰং বুভুক্খিতো ভৰেয্যাসি, তদা ত্ৰং খেত্তং কসাপেয্যাসি, সালিং ৰপাপেয্যাসি ‘ভত্তং ভুঞ্জিস্সামী’’’তি? ‘‘ন হি, ভন্তে, পটিকচ্চেৰ তং পটিযত্তং হোতী’’তি. ‘‘কিস্সত্থাযা’’তি. ‘‘অনাগতানং, ভন্তে, বুভুক্খানং পটিবাহনত্থাযা’’তি. ‘‘অত্থি পন, মহারাজ, অনাগতা বুভুক্খা’’তি? ‘‘নত্থি, ভন্তে’’তি. ‘‘তুম্হে খো, মহারাজ, অতিপণ্ডিতা, যে তুম্হে অসন্তানং অনাগতানং বুভুক্খানং পটিবাহনত্থায পটিযাদেথা’’তি.
‘‘কল্লোসি, ভন্তে নাগসেনা’’তি.
দুক্খপ্পহানৰাযমপঞ্হো ততিযো.