৫৪৬. ৰিধুরজাতকং (৯)
দোহল়কণ্ডং
১৩৪৬. ‘‘পণ্ডু কিসিযাসি দুব্বলা, ৰণ্ণরূপং [ৰণ্ণরূপে (ক.)] নতৰেদিসং পুরে;
ৰিমলে অক্খাহি পুচ্ছিতা, কীদিসী তুয্হং সরীরৰেদনা’’.
১৩৪৭. ‘‘ধম্মো মনুজেসু মাতীনং [মাতিনং (সী. পী.)], দোহল়ো নাম জনিন্দ ৰুচ্চতি;
ধম্মাহতং নাগকুঞ্জর, ৰিধুরস্স হদযাভিপত্থযে’’.
১৩৪৮. ‘‘চন্দং খো ত্ৰং দোহল়াযসি, সূরিযং ৰা অথ ৰাপি মালুতং;
দুল্লভঞ্হি [দুল্লভে (সী. পী.)] ৰিধুরস্স দস্সনং [দস্সনে (সী. পী.)], কো ৰিধুরমিধ মানযিস্সতি’’.
১৩৪৯. ‘‘কিন্নু তাত তুৰং পজ্ঝাযসি, পদুমং হত্থগতংৰ তে মুখং;
কিন্নু দুম্মনরূপোসি ইস্সর, মা ত্ৰং সোচি অমিত্ততাপন’’.
১৩৫০. ‘‘মাতা হি তৰ ইরন্ধতি [ইরন্দতি (সী. স্যা. পী.)], ৰিধুরস্স হদযং ধনিযতি;
দুল্লভঞ্হি ৰিধুরস্স দস্সনং, কো ৰিধুরমিধ মানযিস্সতি’’.
১৩৫১. ‘‘তস্স ভত্তুপরিযেসনং [ভত্তুপরিযেসনং (সী. পী.)] চর, যো ৰিধুরমিধ মানযিস্সতি’’;
‘‘পিতুনো চ সা সুত্ৰান ৰাক্যং, রত্তিং নিক্খম্ম অৰস্সুতিং চরি’’.
১৩৫২. ‘‘কে গন্ধব্বে রক্খসে চ নাগে, কে কিম্পুরিসে চাপি মানুসে;
কে পণ্ডিতে সব্বকামদদে [সব্বকামদে (সী. পী.)], দীঘরত্তং ভত্তা মে ভৰিস্সতি’’.
১৩৫৩. ‘‘অস্সাস হেস্সামি তে পতি, ভত্তা তে হেস্সামি অনিন্দলোচনে;
পঞ্ঞা হি মমং তথাৰিধা, অস্সাস হেস্সসি ভরিযা মম.
১৩৫৪. ‘‘অৰচাসি পুণ্ণকং ইরন্ধতী [ইরন্দতী (সী. পী.)], পুব্বপথানুগতেন চেতসা;
এহি গচ্ছাম পিতু মমন্তিকে [পিতু মম সন্তিকং (ক.)], এসোৰ তে এতমত্থং পৰক্খতি.
১৩৫৫. ‘‘অলঙ্কতা সুৰসনা, মালিনী চন্দনুস্সদা;
যক্খং হত্থে গহেত্ৰান, পিতুসন্তিকুপাগমি’’.
১৩৫৬. ‘‘নাগৰর ৰচো সুণোহি মে, পতিরূপং পটিপজ্জ সুঙ্কিযং;
পত্থেমি অহং ইরন্ধতিং, তায সমঙ্গিং করোহি মং তুৰং.
১৩৫৭. ‘‘সতং হত্থী সতং অস্সা, সতং অস্সতরীরথা;
সতং ৰলভিযো পুণ্ণা, নানারত্নস্স কেৰলা;
তে নাগ পটিপজ্জস্সু, ধীতরং দেহিরন্ধতিং’’.
১৩৫৮. ‘‘যাৰ আমন্তযে ঞাতী, মিত্তে চ সুহদজ্জনে [সুহদংজনং (সী. পী.)];
অনামন্ত কতং কম্মং, তং পচ্ছা অনুতপ্পতি’’.
১৩৫৯. ততো সো ৰরুণো নাগো, পৰিসিত্ৰা নিৰেসনং;
ভরিযং আমন্তযিত্ৰান, ইদং ৰচনমব্রৰি.
১৩৬০. ‘‘অযং সো পুণ্ণকো যক্খো, যাচতী মং ইরন্ধতিং;
বহুনা ৰিত্তলাভেন, তস্স দেম পিযং মমং’’.
১৩৬১. ‘‘ন ধনেন ন ৰিত্তেন, লব্ভা অম্হং ইরন্ধতী;
সচে চ খো হদযং পণ্ডিতস্স, ধম্মেন লদ্ধা ইধ মাহরেয্য;
এতেন ৰিত্তেন কুমারি লব্ভা, নাঞ্ঞং ধনং উত্তরি পত্থযাম’’.
১৩৬২. ততো সো ৰরুণো নাগো, নিক্খমিত্ৰা নিৰেসনা;
পুণ্ণকামন্তযিত্ৰান, ইদং ৰচনমব্রৰি.
১৩৬৩. ‘‘ন ধনেন ন ৰিত্তেন, লব্ভা অম্হং ইরন্ধতী;
সচে তুৰং হদযং পণ্ডিতস্স, ধম্মেন লদ্ধা ইধ মাহরেসি;
এতেন ৰিত্তেন কুমারি লব্ভা, নাঞ্ঞং ধনং উত্তরি পত্থযাম’’.
১৩৬৪. ‘‘যং পণ্ডিতোত্যেকে ৰদন্তি লোকে, তমেৰ বালোতি পুনাহু অঞ্ঞে;
অক্খাহি মে ৰিপ্পৰদন্তি এত্থ, কং পণ্ডিতং নাগ তুৰং ৰদেসি’’.
১৩৬৫. ‘‘কোরব্যরাজস্স ধনঞ্চযস্স [ধনঞ্জযস্স (সী. স্যা. পী.)], যদি তে সুতো ৰিধুরো নাম কত্তা;
আনেহি তং পণ্ডিতং ধম্মলদ্ধা, ইরন্ধতী পদচরা [পদ্ধচরা (সী. পী.), পট্ঠচরা (স্যা. ক.)] তে হোতু.
১৩৬৬. ‘‘ইদঞ্চ সুত্ৰা ৰরুণস্স ৰাক্যং, উট্ঠায যক্খো পরমপ্পতীতো;
তত্থেৰ সন্তো পুরিসং অসংসি, আনেহি আজঞ্ঞমিধেৰ যুত্তং.
১৩৬৭. ‘‘জাতরূপমযা কণ্ণা, কাচম্হিচমযা [কাচম্হমযা (সী.), কাচম্ভমযা (পী.)] খুরা;
জম্বোনদস্স পাকস্স, সুৰণ্ণস্স উরচ্ছদো’’.
১৩৬৮. ‘‘দেৰৰাহৰহং যানং, অস্সমারুয্হ পুণ্ণকো;
অলঙ্কতো কপ্পিতকেসমস্সু, পক্কামি ৰেহাযসমন্তলিক্খে [অন্তলিক্খং (ক.)].
১৩৬৯. ‘‘সো পুণ্ণকো কামরাগেন [কামৰেগেন (সী. পী.)] গিদ্ধো, ইরন্ধতিং নাগকঞ্ঞং জিগীসং [জিগিংসং (সী. স্যা. পী.)];
গন্ত্ৰান তং ভূতপতিং যসস্সিং, ইচ্চব্রৰী ৰেস্সৰণং কুৰেরং.
১৩৭০. ‘‘ভোগৰতী নাম মন্দিরে, ৰাসা হিরঞ্ঞৰতীতি ৰুচ্চতি;
নগরে নিম্মিতে কঞ্চনমযে, মণ্ডলস্স উরগস্স নিট্ঠিতং.
১৩৭১. ‘‘অট্টালকা ওট্ঠগীৰিযো, লোহিতঙ্কস্স মসারগল্লিনো;
পাসাদেত্থ সিলামযা, সোৰণ্ণরতনেহি ছাদিতা.
১৩৭২. ‘‘অম্বা তিলকা চ জম্বুযো, সত্তপণ্ণা মুচলিন্দকেতকা;
পিযঙ্গু [পিযকা (সী. পী.), পিযঙ্গুকা (স্যা.)] উদ্দালকা সহা, উপরিভদ্দকা সিন্দুৰারকা [ভিন্দুৰারিতা (স্যা. পী.), ভিন্ধৰারিতা (ক.)].
১৩৭৩. ‘‘চম্পেয্যকা নাগমল্লিকা, ভগিনীমালা অথ মেত্থ কোলিযা;
এতে দুমা পরিণামিতা, সোভযন্তি উরগস্স মন্দিরং [মন্দিরে (স্যা. ক.)].
১৩৭৪. ‘‘খজ্জুরেত্থ সিলামযা, সোৰণ্ণধুৰপুপ্ফিতা বহূ;
যত্থ ৰসতো পপাতিকো, নাগরাজা ৰরুণো মহিদ্ধিকো.
১৩৭৫. ‘‘তস্স কোমারিকা ভরিযা, ৰিমলা কঞ্চনৰেল্লিৰিগ্গহা;
কালা তরুণাৰ উগ্গতা, পুচিমন্দত্থনী চারুদস্সনা.
১৩৭৬. ‘‘লাখারসরত্তসুচ্ছৰী, কণিকারাৰ নিৰাতপুপ্ফিতা [কণিকারোৰ নিৰাতপুপ্ফিতো (সী. পী.)];
তিদিৰোকচরাৰ অচ্ছরা, ৰিজ্জুৰব্ভঘনা ৰিনিস্সটা.
১৩৭৭. ‘‘সা দোহল়িনী সুৰিম্হিতা, ৰিধুরস্স হদযং ধনিযতি;
তং তেসং দেমি ইস্সর, তেন তে দেন্তি ইরন্ধতিং মমং’’.
১৩৭৮. ‘‘সো পুণ্ণকো ভূতপতিং যসস্সিং, আমন্তয ৰেস্সৰণং কুৰেরং;
তত্থেৰ সন্তো [সন্তং (পী.)] পুরিসং অসংসি, আনেহি আজঞ্ঞমিধেৰ যুত্তং.
১৩৭৯. ‘‘জাতরূপমযা কণ্ণা, কাচম্হিচমযা খুরা;
জম্বোনদস্স পাকস্স, সুৰণ্ণস্স উরচ্ছদো.
১৩৮০. ‘‘দেৰৰাহৰহং যানং, অস্সমারুয্হ পুণ্ণকো;
অলঙ্কতো কপ্পিতকেসমস্সু, পক্কামি ৰেহাযসমন্তলিক্খে’’.
১৩৮১. ‘‘সো অগ্গমা রাজগহং সুরম্মং, অঙ্গস্স রঞ্ঞো নগরং দুরাযুতং [দুরাসদং (স্যা.)];
পহূতভক্খং বহুঅন্নপানং, মসক্কসারং ৰিয ৰাসৰস্স.
১৩৮২. ‘‘মযূরকোঞ্চাগণসম্পঘুট্ঠং, দিজাভিঘুট্ঠং দিজসঙ্ঘসেৰিতং;
নানাসকুন্তাভিরুদং সুৰঙ্গণং [সুভঙ্গণং (সী. পী.)], পুপ্ফাভিকিণ্ণং হিমৰংৰ পব্বতং.
১৩৮৩. ‘‘সো পুণ্ণকো ৰেপুলমাভিরূহি [ৰেপুল্লমাভিরুচ্ছি (সী. পী.)], সিলুচ্চযং কিম্পুরিসানুচিণ্ণং;
অন্ৰেসমানো মণিরতনং উল়ারং, তমদ্দসা পব্বতকূটমজ্ঝে.
১৩৮৪. ‘‘দিস্ৰা মণিং পভস্সরং জাতিমন্তং [জাতিৰন্তং (সী. স্যা.)], মনোহরং [ধনাহরং (সী. পী. ক.)] মণিরতনং উল়ারং;
দদ্দল্লমানং যসসা যসস্সিনং, ওভাসতী ৰিজ্জুরিৰন্তলিক্খে.
১৩৮৫. ‘‘তমগ্গহী ৰেল়ুরিযং মহগ্ঘং, মনোহরং নাম মহানুভাৰং;
আজঞ্ঞমারুয্হ মনোমৰণ্ণো, পক্কামি ৰেহাযসমন্তলিক্খে.
১৩৮৬. ‘‘সো অগ্গমা [অগমা (স্যা. পী. ক.)] নগরমিন্দপত্থং, ওরুয্হুপাগচ্ছি সভং কুরূনং;
সমাগতে একসতং সমগ্গে, অৰ্হেত্থ যক্খো অৰিকম্পমানো.
১৩৮৭. ‘‘কো নীধ রঞ্ঞং ৰরমাভিজেতি, কমাভিজেয্যাম ৰরদ্ধনেন [ৰরংধনেন (সী. পী.)];
কমনুত্তরং রতনৰরং জিনাম, কো ৰাপি নো জেতি ৰরদ্ধনেন’’.
১৩৮৮. ‘‘কুহিং নু রট্ঠে তৰ জাতিভূমি, ন কোরব্যস্সেৰ ৰচো তৰেদং;
অভীতোসি [অভিভোসি (সী. পী.)] নো ৰণ্ণনিভায সব্বে, অক্খাহি মে নামঞ্চ বন্ধৰে চ’’.
১৩৮৯. ‘‘কচ্চাযনো মাণৰকোস্মি রাজ, অনূননামো ইতি মৰ্হযন্তি;
অঙ্গেসু মে ঞাতযো বন্ধৰা চ, অক্খেন দেৰস্মি ইধানুপত্তো’’.
১৩৯০. ‘‘কিং মাণৰস্স রতনানি অত্থি, যে তং জিনন্তো হরে অক্খধুত্তো;
বহূনি রঞ্ঞো রতনানি অত্থি, তে ত্ৰং দলিদ্দো কথমৰ্হযেসি’’.
১৩৯১. ‘‘মনোহরো নাম মণী মমাযং, মনোহরং মণিরতনং উল়ারং;
ইমঞ্চ আজঞ্ঞমমিত্ততাপনং, এতং মে জিনিত্ৰা হরে অক্খধুত্তো’’.
১৩৯২. ‘‘একো মণী মাণৰ কিং করিস্সতি, আজানিযেকো পন কিং করিস্সতি;
বহূনি রঞ্ঞো মণিরতনানি অত্থি, আজানিযা ৰাতজৰা অনপ্পকা’’.
দোহল়কণ্ডং নাম.
মণিকণ্ডং
১৩৯৩. ‘‘ইদঞ্চ মে মণিরতনং, পস্স ত্ৰং দ্ৰিপদুত্তম;
ইত্থীনং ৰিগ্গহা চেত্থ, পুরিসানঞ্চ ৰিগ্গহা.
১৩৯৪. ‘‘মিগানং ৰিগ্গহা চেত্থ, সকুণানঞ্চ ৰিগ্গহা;
নাগরাজা সুপণ্ণা চ [নাগরাজে সুপণ্ণে চ (সী. স্যা. পী.)], মণিম্হি পস্স নিম্মিতং.
১৩৯৫. ‘‘হত্থানীকং রথানীকং, অস্সে পত্তী চ ৰম্মিনে [ধজানি চ (পী.)];
চতুরঙ্গিনিমং সেনং, মণিম্হি পস্স নিম্মিতং.
১৩৯৬. ‘‘হত্থারোহে অনীকট্ঠে, রথিকে পত্তিকারকে;
বলগ্গানি ৰিযূল়্হানি [ৰিযূহানি (স্যা. ক.)], মণিম্হি পস্স নিম্মিতং.
১৩৯৭. ‘‘পুরং উদ্ধাপসম্পন্নং [উদ্দাপসম্পন্নং (সী. পী.), অট্টালসম্পন্নং (স্যা.)], বহুপাকারতোরণং;
সিঙ্ঘাটকেসু ভূমিযো, মণিম্হি পস্স নিম্মিতং.
১৩৯৮. ‘‘এসিকা পরিখাযো চ, পলিখং অগ্গল়ানি চ;
অট্টালকে চ দ্ৰারে চ, মণিম্হি পস্স নিম্মিতং.
১৩৯৯. ‘‘পস্স তোরণমগ্গেসু, নানাদিজা গণা বহূ;
হংসা কোঞ্চা মযূরা চ, চক্কৰাকা চ কুক্কুহা.
১৪০০. ‘‘কুণালকা বহূ চিত্রা, সিখণ্ডী জীৰজীৰকা;
নানাদিজগণাকিণ্ণং, মণিম্হি পস্স নিম্মিতং.
১৪০১. ‘‘পস্স নগরং সুপাকারং, অব্ভুতং লোমহংসনং;
সমুস্সিতধজং রম্মং, সোণ্ণৰালুকসন্থতং.
১৪০২. ‘‘পস্সেত্থ [পস্স ত্ৰং (সী. পী.)] পণ্ণসালাযো, ৰিভত্তা ভাগসো মিতা;
নিৰেসনে নিৰেসে চ, সন্ধিব্যূহে পথদ্ধিযো.
১৪০৩. ‘‘পানাগারে চ সোণ্ডে চ, সূনা [সূণা (সী. পী.), সুদ্দা (স্যা. ক.)] ওদনিযা ঘরা;
ৰেসী চ গণিকাযো চ, মণিম্হি পস্স নিম্মিতং.
১৪০৪. ‘‘মালাকারে চ রজকে, গন্ধিকে অথ দুস্সিকে;
সুৰণ্ণকারে মণিকারে, মণিম্হি পস্স নিম্মিতং.
১৪০৫. ‘‘আল়ারিকে চ সূদে চ, নটনাটকগাযিনো;
পাণিস্সরে কুম্ভথূনিকে, মণিম্হি পস্স নিম্মিতং.
১৪০৬. ‘‘পস্স ভেরী মুদিঙ্গা চ, সঙ্খা পণৰদিন্দিমা;
সব্বঞ্চ তাল়াৰচরং, মণিম্হি পস্স নিম্মিতং.
১৪০৭. ‘‘সম্মতালঞ্চ ৰীণঞ্চ, নচ্চগীতং সুৰাদিতং;
তূরিযতাল়িতসঙ্ঘুট্ঠং, মণিম্হি পস্স নিম্মিতং.
১৪০৮. ‘‘লঙ্ঘিকা মুট্ঠিকা চেত্থ, মাযাকারা চ সোভিযা;
ৰেতালিকে [ৰেত্তলিকে (ক.)] চ জল্লে চ, মণিম্হি পস্স নিম্মিতং.
১৪০৯. ‘‘সমজ্জা চেত্থ ৰত্তন্তি, আকিণ্ণা নরনারিভি;
মঞ্চাতিমঞ্চে ভূমিযো, মণিম্হি পস্স নিম্মিতং.
১৪১০. ‘‘পস্স মল্লে সমজ্জস্মিং, ফোটেন্তে [পাঠেন্তে (সী. স্যা. পী.)] দিগুণং ভুজং;
নিহতে নিহতমানে চ, মণিম্হি পস্স নিম্মিতং.
১৪১১. ‘‘পস্স পব্বতপাদেসু, নানামিগগণা বহূ;
সীহা ব্যগ্ঘা ৰরাহা চ, অচ্ছকোকতরচ্ছযো.
১৪১২. ‘‘পলাসাদা গৰজা চ, মহিংসা রোহিতা রুরূ;
এণেয্যা চ ৰরাহা [সরভা (স্যা.)] চ, গণিনো নীক [নিঙ্ক (সী. স্যা. পী.)] সূকরা.
১৪১৩. ‘‘কদলিমিগা বহূ চিত্রা, বিল়ারা সসকণ্টকা;
নানামিগগণাকিণ্ণং, মণিম্হি পস্স নিম্মিতং.
১৪১৪. ‘‘নজ্জাযো সুপতিত্থাযো, সোণ্ণৰালুকসন্থতা;
অচ্ছা সৰন্তি অম্বূনি, মচ্ছগুম্বনিসেৰিতা.
১৪১৫. ‘‘কুম্ভীলা মকরা চেত্থ, সুসুমারা চ কচ্ছপা;
পাঠীনা পাৰুসা মচ্ছা, বলজা [ৰলজা (সী.), ৰালজা (পী.)] মুঞ্জরোহিতা.
১৪১৬. ‘‘নানাদিজগণাকিণ্ণা, নানাদুমগণাযুতা;
ৰেল়ুরিযক-রোদাযো [ৰেল়ুরিযফলকরোদাযো (সী.)], মণিম্হি পস্স নিম্মিতং.
১৪১৭. ‘‘পস্সেত্থ পোক্খরণিযো, সুৰিভত্তা চতুদ্দিসা;