৯. দুতিযদুট্ঠদোসসিক্খাপদৰণ্ণনা
৩৯১. তেন সমযেন বুদ্ধো ভগৰাতি দুতিযদুট্ঠদোসসিক্খাপদং. তত্থ হন্দ মযং আৰুসো ইমং ছগলকং দব্বং মল্লপুত্তং নাম করোমাতি তে কির পঠমৰত্থুস্মিং অত্তনো মনোরথং সম্পাদেতুং অসক্কোন্তা লদ্ধনিগ্গহা ৰিঘাতপ্পত্তা ‘‘ইদানি জানিস্সামা’’তি তাদিসং ৰত্থুং পরিযেসমানা ৰিচরন্তি. অথেকদিৰসং দিস্ৰা তুট্ঠা অঞ্ঞমঞ্ঞং ওলোকেত্ৰা এৰমাহংসু – ‘‘হন্দ মযং, আৰুসো, ইমং ছগলকং দব্বং মল্লপুত্তং নাম করোমা’’তি, ‘‘দব্বো মল্লপুত্তো নামায’’ন্তি এৰমস্স নামং করোমাতি ৰুত্তং হোতি. এস নযো মেত্তিযং নাম ভিক্খুনিন্তি এত্থাপি.
তে ভিক্খূ মেত্তিযভুমজকে ভিক্খূ অনুযুঞ্জিংসূতি এৰং অনুযুঞ্জিংসু –‘‘আৰুসো, কুহিং তুম্হেহি দব্বো মল্লপুত্তো মেত্তিযায ভিক্খুনিযা সদ্ধিং দিট্ঠো’’তি? ‘‘গিজ্ঝকূটপব্বতপাদে’’তি. ‘‘কায ৰেলায’’তি? ‘‘ভিক্খাচারগমনৰেলাযা’’তি. আৰুসো দব্ব ইমে এৰং ৰদন্তি – ‘‘ত্ৰং তদা কুহি’’ন্তি? ‘‘ৰেল়ুৰনে ভত্তানি উদ্দিসামী’’তি. ‘‘তৰ তায ৰেলায ৰেল়ুৰনে অত্থিভাৰং কো জানাতী’’তি? ‘‘ভিক্খুসঙ্ঘো, ভন্তে’’তি. তে সঙ্ঘং পুচ্ছিংসু – ‘‘জানাথ তুম্হে তায ৰেলায ইমস্স ৰেল়ুৰনে অত্থিভাৰ’’ন্তি. ‘‘আম, আৰুসো, জানাম, থেরো সম্মুতিলদ্ধদিৰসতো পট্ঠায ৰেল়ুৰনেযেৰা’’তি. ততো মেত্তিযভুমজকে আহংসু – ‘‘আৰুসো, তুম্হাকং কথা ন সমেতি, কচ্চি নো লেসং ওড্ডেত্ৰা ৰদথা’’তি. এৰং তে তেহি ভিক্খূহি অনুযুঞ্জিযমানা আম আৰুসোতি ৰত্ৰা এতমত্থং আরোচেসুং.
কিং পন তুম্হে, আৰুসো, আযস্মন্তং দব্বং মল্লপুত্তং অঞ্ঞভাগিযস্স অধিকরণস্সাতি এত্থ অঞ্ঞভাগস্স ইদং, অঞ্ঞভাগো ৰা অস্স অত্থীতি অঞ্ঞভাগিযং. অধিকরণন্তি আধারো ৰেদিতব্বো, ৰত্থু অধিট্ঠানন্তি ৰুত্তং হোতি. যো হি সো ‘‘দব্বো মল্লপুত্তো নামা’’তি ছগলকো ৰুত্তো, সো য্ৰাযং আযস্মতো দব্বস্স মল্লপুত্তস্স ভাগো কোট্ঠাসো পক্খো মনুস্সজাতি চেৰ ভিক্খুভাৰো চ ততো অঞ্ঞস্স ভাগস্স কোট্ঠাসস্স পক্খস্স হোতি তিরচ্ছানজাতিযা চেৰ ছগলকভাৰস্স চ সো ৰা অঞ্ঞভাগো অস্স অত্থীতি তস্মা অঞ্ঞভাগিযসঙ্খ্যং লভতি. যস্মা চ তেসং ‘‘ইমং মযং দব্বং মল্লপুত্তং নাম করোমা’’তি ৰদন্তানং তস্সা নামকরণসঞ্ঞায আধারো ৰত্থু অধিট্ঠানং, তস্মা অধিকরণন্তি ৰেদিতব্বো. তঞ্হি সন্ধায ‘‘তে ভিক্খূ অঞ্ঞভাগিযস্স অধিকরণস্সা’’তি আহংসু, ন ৰিৰাদাধিকরণাদীসু অঞ্ঞতরং. কস্মা? অসম্ভৰতো. ন হি তে চতুন্নং অধিকরণানং কস্সচি অঞ্ঞভাগিযস্স অধিকরণস্স কঞ্চিদেসং লেসমত্তং উপাদিযিংসু. ন চ চতুন্নং অধিকরণানং লেসো নাম অত্থি. জাতিলেসাদযো হি পুগ্গলানংযেৰ লেসা ৰুত্তা, ন ৰিৰাদাধিকরণাদীনং. ইদঞ্চ ‘‘দব্বো মল্লপুত্তো’’তি নামং তস্স অঞ্ঞভাগিযাধিকরণভাৰে ঠিতস্স ছগলকস্স কোচি দেসো হোতি থেরং অমূলকেন পারাজিকেন অনুদ্ধংসেতুং লেসমত্তো.
এত্থ চ দিস্সতি অপদিস্সতি অস্স অযন্তি ৰোহরীযতীতি দেসো. জাতিআদীসু অঞ্ঞতরকোট্ঠাসস্সেতং অধিৰচনং. অঞ্ঞম্পি ৰত্থুং লিস্সতি সিলিস্সতি ৰোহারমত্তেনেৰ ঈসকং অল্লীযতীতি লেসো. জাতিআদীনংযেৰ অঞ্ঞতরকোট্ঠাসস্সেতং অধিৰচনং. ততো পরং উত্তানত্থমেৰ. সিক্খাপদপঞ্ঞত্তিযম্পি অযমেৰত্থো. পদভাজনে পন যস্স অঞ্ঞভাগিযস্স অধিকরণস্স কিঞ্চিদেসং লেসমত্তং উপাদায পারাজিকেন ধম্মেন অনুদ্ধংসেয্য, তং যস্মা অট্ঠুপ্পত্তিৰসেনেৰ আৰিভূতং, তস্মা ন ৰিভত্তন্তি ৰেদিতব্বং.
৩৯৩. যানি পন অধিকরণন্তি ৰচনসামঞ্ঞতো অত্থুদ্ধারৰসেন পৰত্তানি চত্তারি অধিকরণানি, তেসং অঞ্ঞভাগিযতা চ তব্ভাগিযতা চ যস্মা অপাকটা জানিতব্বা চ ৰিনযধরেহি, তস্মা ৰচনসামঞ্ঞতো লদ্ধং অধিকরণং নিস্সায তং আৰিকরোন্তো ‘‘অঞ্ঞভাগিযস্স অধিকরণস্সাতি আপত্তঞ্ঞভাগিযং ৰা হোতি অধিকরণঞ্ঞভাগিযং ৰা’’তিআদিমাহ. যা চ সা অৰসানে আপত্তঞ্ঞভাগিযস্স অধিকরণস্স ৰসেন চোদনা ৰুত্তা, তম্পি দস্সেতুং অযং সব্বাধিকরণানং তব্ভাগিযঅঞ্ঞভাগিযতা সমাহটাতি ৰেদিতব্বা.
তত্থ চ আপত্তঞ্ঞভাগিযং ৰাতি পঠমং উদ্দিট্ঠত্তা ‘‘কথঞ্চ আপত্তি আপত্তিযা অঞ্ঞভাগিযা হোতী’’তি নিদ্দেসে আরভিতব্বে যস্মা আপত্তাধিকরণস্স তব্ভাগিযৰিচারণাযংযেৰ অযমত্থো আগমিস্সতি, তস্মা এৰং অনারভিত্ৰা ‘‘কথঞ্চ অধিকরণং অধিকরণস্স অঞ্ঞভাগিয’’ন্তি পচ্ছিমপদংযেৰ গহেত্ৰা নিদ্দেসো আরদ্ধোতি ৰেদিতব্বো.
তত্থ অঞ্ঞভাগিযৰারো উত্তানত্থোযেৰ. একমেকঞ্হি অধিকরণং ইতরেসং তিণ্ণং তিণ্ণং অঞ্ঞভাগিযং অঞ্ঞপক্খিযং অঞ্ঞকোট্ঠাসিযং হোতি, ৰত্থুৰিসভাগত্তা, তব্ভাগিযৰারে পন ৰিৰাদাধিকরণং ৰিৰাদাধিকরণস্স তব্ভাগিযং তপ্পক্খিযং তংকোট্ঠাসিযং ৰত্থুসভাগত্তা, তথা অনুৰাদাধিকরণং অনুৰাদাধিকরণস্স. কথং? বুদ্ধকালতো পট্ঠায হি অট্ঠারস ভেদকরৰত্থূনি নিস্সায উপ্পন্নৰিৰাদো চ ইদানি উপ্পজ্জনকৰিৰাদো চ ৰত্থুসভাগতায একং ৰিৰাদাধিকরণমেৰ হোতি, তথা বুদ্ধকালতো পট্ঠায চতস্সো ৰিপত্তিযো নিস্সায উপ্পন্নঅনুৰাদো চ ইদানি উপ্পজ্জনকঅনুৰাদো চ ৰত্থুসভাগতায একং অনুৰাদাধিকরণমেৰ হোতি. যস্মা পন আপত্তাধিকরণং আপত্তাধিকরণস্স সভাগৰিসভাগৰত্থুতো সভাগসরিক্খাসরিক্খতো চ একংসেন তব্ভাগিযং ন হোতি, তস্মা আপত্তাধিকরণং আপত্তাধিকরণস্স সিযা তব্ভাগিযং সিযা অঞ্ঞভাগিযন্তি ৰুত্তং. তত্থ আদিতো পট্ঠায অঞ্ঞভাগিযস্স পঠমং নিদ্দিট্ঠত্তা ইধাপি অঞ্ঞভাগিযমেৰ পঠমং নিদ্দিট্ঠং, তত্থ অঞ্ঞভাগিযত্তঞ্চ পরতো তব্ভাগিযত্তঞ্চ ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বং.
কিচ্চাধিকরণং কিচ্চাধিকরণস্স তব্ভাগিযন্তি এত্থ পন বুদ্ধকালতো পট্ঠায চত্তারি সঙ্ঘকম্মানি নিস্সায উপ্পন্নং অধিকরণঞ্চ ইদানি চত্তারি সঙ্ঘকম্মানি নিস্সায উপ্পজ্জনকং অধিকরণঞ্চ সভাগতায সরিক্খতায চ একং কিচ্চাধিকরণমেৰ হোতি. কিং পন সঙ্ঘকম্মানি নিস্সায উপ্পন্নং অধিকরণং কিচ্চাধিকরণং, উদাহু সঙ্ঘকম্মানমেৰেতং অধিৰচনন্তি? সঙ্ঘকম্মানমেৰেতং অধিৰচনং. এৰং সন্তেপি সঙ্ঘকম্মং নাম ‘‘ইদঞ্চিদঞ্চ এৰং কত্তব্ব’’ন্তি যং কম্মলক্খণং মনসিকরোতি তং নিস্সায উপ্পজ্জনতো পুরিমং পুরিমং সঙ্ঘকম্মং নিস্সায উপ্পজ্জনতো চ সঙ্ঘকম্মানি নিস্সায উপ্পন্নং অধিকরণং কিচ্চাধিকরণন্তি ৰুত্তং.
৩৯৪. কিঞ্চি দেসং লেসমত্তং উপাদাযাতি এত্থ পন যস্মা দেসোতি ৰা লেসমত্তোতি ৰা পুব্বে ৰুত্তনযেনেৰ ব্যঞ্জনতো নানং অত্থতো একং, তস্মা ‘‘লেসো নাম দস লেসা জাতিলেসো নামলেসো’’তিআদিমাহ. তত্থ জাতিযেৰ জাতিলেসো. এস নযো সেসেসু.
৩৯৫. ইদানি তমেৰ লেসং ৰিত্থারতো দস্সেতুং যথা তং উপাদায অনুদ্ধংসনা হোতি তথা সৰত্থুকং কত্ৰা দস্সেন্তো ‘‘জাতিলেসো নাম খত্তিযো দিট্ঠো হোতী’’তিআদিমাহ. তত্থ খত্তিযো দিট্ঠো হোতীতি অঞ্ঞো কোচি খত্তিযজাতিযো ইমিনা চোদকেন দিট্ঠো হোতি. পারাজিকং ধম্মং অজ্ঝাপজ্জন্তোতি মেথুনধম্মাদীসু অঞ্ঞতরং আপজ্জন্তো. অঞ্ঞং খত্তিযং পস্সিত্ৰা চোদেতীতি অথ সো অঞ্ঞং অত্তনো ৰেরিং খত্তিযজাতিযং ভিক্খুং পস্সিত্ৰা তং খত্তিযজাতিলেসং গহেত্ৰা এৰং চোদেতি ‘‘খত্তিযো মযা দিট্ঠো পারাজিকং ধম্মং অজ্ঝাপজ্জন্তো, ত্ৰং খত্তিযো, পারাজিকং ধম্মং অজ্ঝাপন্নোসী’’ অথ ৰা ‘‘ত্ৰং সো খত্তিযো, ন অঞ্ঞো, পারাজিকং ধম্মং অজ্ঝাপন্নোসি, অস্সমণোসি অসক্যপুত্তিযোসি নত্থি তযা সদ্ধিং উপোসথো ৰা পৰারণা ৰা সঙ্ঘকম্মং ৰা’’তি, আপত্তি ৰাচায ৰাচায সঙ্ঘাদিসেসস্স. এত্থ চ তেসং খত্তিযানং অঞ্ঞমঞ্ঞং অসদিসস্স তস্স তস্স দীঘাদিনো ৰা দিট্ঠাদিনো ৰা ৰসেন অঞ্ঞভাগিযতা খত্তিযজাতিপঞ্ঞত্তিযা আধারৰসেন অধিকরণতা চ ৰেদিতব্বা, এতেনুপাযেন সব্বপদেসু যোজনা ৰেদিতব্বা.
৪০০. পত্তলেসনিদ্দেসে চ সাটকপত্তোতি লোহপত্তসদিসো সুসণ্ঠানো সুচ্ছৰি সিনিদ্ধো ভমরৰণ্ণো মত্তিকাপত্তো ৰুচ্চতি. সুম্ভকপত্তোতি পকতিমত্তিকাপত্তো.
৪০৬. যস্মা পন আপত্তিলেসস্স একপদেনেৰ সঙ্খেপতো নিদ্দেসো ৰুত্তো, তস্মা ৰিত্থারতোপি তং দস্সেতুং ‘‘ভিক্খু সঙ্ঘাদিসেসং অজ্ঝাপজ্জন্তো দিট্ঠো হোতী’’তিআদি ৰুত্তং. কস্মা পনস্স তত্থেৰ নিদ্দেসং অৰত্ৰা ইধ ৰিসুং ৰুত্তোতি? সেসনিদ্দেসেহি অসভাগত্তা. সেসনিদ্দেসা হি অঞ্ঞং দিস্ৰা অঞ্ঞস্স চোদনাৰসেন ৰুত্তা. অযং পন একমেৰ অঞ্ঞং আপত্তিং আপজ্জন্তং দিস্ৰা অঞ্ঞায আপত্তিযা চোদনাৰসেন ৰুত্তো. যদি এৰং কথং অঞ্ঞভাগিযং অধিকরণং হোতীতি? আপত্তিযা. তেনেৰ ৰুত্তং – ‘‘এৰম্পি আপত্তঞ্ঞভাগিযঞ্চ হোতি লেসো চ উপাদিন্নো’’তি. যঞ্হি সো সঙ্ঘাদিসেসং আপন্নো তং পারাজিকস্স অঞ্ঞভাগিযং অধিকরণং. তস্স পন অঞ্ঞভাগিযস্স অধিকরণস্স লেসো নাম যো সো সব্বখত্তিযানং সাধারণো খত্তিযভাৰো ৰিয সব্বাপত্তীনং সাধারণো আপত্তিভাৰো. এতেনুপাযেন সেসাপত্তিমূলকনযো চোদাপকৰারো চ ৰেদিতব্বো.
৪০৮. অনাপত্তি তথাসঞ্ঞী চোদেতি ৰা চোদাপেতি ৰাতি ‘‘পারাজিকংযেৰ অযং আপন্নো’’তি যো এৰং তথাসঞ্ঞী চোদেতি ৰা চোদাপেতি ৰা তস্স অনাপত্তি. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৰ. সমুট্ঠানাদীনিপি পঠমদুট্ঠদোসসদিসানেৰাতি.
দুতিযদুট্ঠদোসসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.