২. সঙ্ঘাদিসেসকণ্ডং
১. সুক্কৰিস্সট্ঠিসিক্খাপদৰণ্ণনা
যং পারাজিককণ্ডস্স, সঙ্গীতং সমনন্তরং;
তস্স তেরসকস্সাযমপুব্বপদৰণ্ণনা.
২৩৪. তেন সমযেন বুদ্ধো ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. তেন খো পন সমযেন আযস্মা সেয্যসকো অনভিরতো ব্রহ্মচরিযং চরতীতি এত্থ আযস্মাতি পিযৰচনং. সেয্যসকোতি তস্স ভিক্খুনো নামং. অনভিরতোতি ৰিক্খিত্তচিত্তো কামরাগপরিল়াহেন পরিডয্হমানো ন পন গিহিভাৰং পত্থযমানো. সো তেন কিসো হোতীতি সো সেয্যসকো তেন অনভিরতভাৰেন কিসো হোতি.
অদ্দসা খো আযস্মা উদাযীতি এত্থ উদাযীতি তস্স থেরস্স নামং, অযঞ্হি সেয্যসকস্স উপজ্ঝাযো লাল়ুদাযী নাম ভন্তমিগসপ্পটিভাগো নিদ্দারামতাদিমনুযুত্তানং অঞ্ঞতরো লোলভিক্খু. কচ্চি নো ত্ৰন্তি কচ্চি নু ত্ৰং. যাৰদত্থং ভুঞ্জাতিআদীসু যাৰতা অত্থোতি যাৰদত্থং. ইদং ৰুত্তং হোতি – যাৰতা তে ভোজনেন অত্থো যত্তকং ত্ৰং ইচ্ছসি তত্তকং ভুঞ্জ, যত্তকং কালং রত্তিং ৰা দিৰা ৰা সুপিতুং ইচ্ছসি তত্তকং সুপ, মত্তিকাদীহি কাযং উব্বট্টেত্ৰা চুণ্ণাদীহি ঘংসিত্ৰা যত্তকং ন্হানং ইচ্ছসি তত্তকং ন্হায, উদ্দেসেন ৰা পরিপুচ্ছায ৰা ৰত্তপটিপত্তিযা ৰা কম্মট্ঠানেন ৰা অত্থো নত্থীতি. যদা তে অনভিরতি উপ্পজ্জতীতি যস্মিং কালে তৰ কামরাগৰসেন উক্কণ্ঠিততা ৰিক্খিত্তচিত্ততা উপ্পজ্জতি. রাগো চিত্তং অনুদ্ধংসেতীতি কামরাগো চিত্তং ধংসেতি পধংসেতি ৰিক্খিপতি চেৰ মিলাপেতি চ. তদা হত্থেন উপক্কমিত্ৰা অসুচিং মোচেহীতি তস্মিং কালে হত্থেন ৰাযমিত্ৰা অসুচিমোচনং করোহি, এৰঞ্হি তে চিত্তেকগ্গতা ভৰিস্সতি. ইতি তং উপজ্ঝাযো অনুসাসি যথা তং বালো বালং মগো মগং.
২৩৫. তেসং মুট্ঠস্সতীনং অসম্পজানানং নিদ্দং ওক্কমন্তানন্তি সতিসম্পজঞ্ঞং পহায নিদ্দং ওতরন্তানং. তত্থ কিঞ্চাপি নিদ্দং ওক্কমন্তানং অব্যাকতো ভৰঙ্গৰারো পৰত্ততি, সতিসম্পজঞ্ঞৰারো গল়তি, তথাপি সযনকালে মনসিকারো কাতব্বো. দিৰা সুপন্তেন যাৰ ন্হাতস্স ভিক্খুনো কেসা ন সুক্খন্তি তাৰ সুপিত্ৰা ৰুট্ঠহিস্সামীতি সউস্সাহেন সুপিতব্বং. রত্তিং সুপন্তেন এত্তকং নাম রত্তিভাগং সুপিত্ৰা চন্দেন ৰা তারকায ৰা ইদং নাম ঠানং পত্তকালে ৰুট্ঠহিস্সামীতি সউস্সাহেন সুপিতব্বং. বুদ্ধানুস্সতিআদীসু চ দসসু কম্মট্ঠানেসু একং অঞ্ঞং ৰা চিত্তরুচিযং কম্মট্ঠানং গহেত্ৰাৰ নিদ্দা ওক্কমিতব্বা. এৰং করোন্তো হি সতো সম্পজানো সতিঞ্চ সম্পজঞ্ঞঞ্চ অৰিজহিত্ৰাৰ নিদ্দং ওক্কমতীতি ৰুচ্চতি. তে পন ভিক্খূ বালা লোলা ভন্তমিগসপ্পটিভাগা ন এৰমকংসু. তেন ৰুত্তং – ‘‘তেসং মুট্ঠস্সতীনং অসম্পজানানং নিদ্দং ওক্কমন্তান’’ন্তি.
অত্থি চেত্থ চেতনা লব্ভতীতি এত্থ চ সুপিনন্তে অস্সাদচেতনা অত্থি উপলব্ভতি. অত্থেসা, ভিক্খৰে, চেতনা; সা চ খো অব্বোহারিকাতি ভিক্খৰে এসা অস্সাদচেতনা অত্থি, সা চ খো অৰিসযে উপ্পন্নত্তা অব্বোহারিকা, আপত্তিযা অঙ্গং ন হোতি. ইতি ভগৰা সুপিনন্তে চেতনায অব্বোহারিকভাৰং দস্সেত্ৰা ‘‘এৰঞ্চ পন ভিক্খৰে ইমং সিক্খাপদং উদ্দিসেয্যাথ, সঞ্চেতনিকা সুক্কৰিস্সট্ঠি অঞ্ঞত্র সুপিনন্তা সঙ্ঘাদিসেসো’’তি সানুপঞ্ঞত্তিকং সিক্খাপদং পঞ্ঞাপেসি.
২৩৬-২৩৭. তত্থ সংৰিজ্জতি চেতনা অস্সাতি সঞ্চেতনা, সঞ্চেতনাৰ সঞ্চেতনিকা, সঞ্চেতনা ৰা অস্সা অত্থীতি সঞ্চেতনিকা. যস্মা পন যস্স সঞ্চেতনিকা সুক্কৰিস্সট্ঠি হোতি সো জানন্তো সঞ্জানন্তো হোতি, সা চস্স সুক্কৰিস্সট্ঠি চেচ্চ অভিৰিতরিত্ৰা ৰীতিক্কমো হোতি, তস্মা ব্যঞ্জনে আদরং অকত্ৰা অত্থমেৰ দস্সেতুং ‘‘জানন্তো সঞ্জানন্তো চেচ্চ অভিৰিতরিত্ৰা ৰীতিক্কমো’’তি এৰমস্স পদভাজনং ৰুত্তং. তত্থ জানন্তোতি উপক্কমামীতি জানন্তো. সঞ্জানন্তোতি সুক্কং মোচেমীতি সঞ্জানন্তো, তেনেৰ উপক্কমজাননাকারেন সদ্ধিং জানন্তোতি অত্থো. চেচ্চাতি মোচনস্সাদচেতনাৰসেন চেতেত্ৰা পকপ্পেত্ৰা. অভিৰিতরিত্ৰাতি উপক্কমৰসেন মদ্দন্তো নিরাসঙ্কচিত্তং পেসেত্ৰা. ৰীতিক্কমোতি এৰং পৰত্তস্স যো ৰীতিক্কমো অযং সঞ্চেতনিকাসদ্দস্স সিখাপ্পত্তো অত্থোতি ৰুত্তং হোতি.
ইদানি সুক্কৰিস্সট্ঠীতি এত্থ যস্স সুক্কস্স ৰিস্সট্ঠি তং তাৰ সঙ্খ্যাতো ৰণ্ণভেদতো চ দস্সেতুং ‘‘সুক্কন্তি দস সুক্কানী’’তিআদিমাহ. তত্থ সুক্কানং আসযভেদতো ধাতুনানত্ততো চ নীলাদিৰণ্ণভেদো ৰেদিতব্বো.
ৰিস্সট্ঠীতি ৰিস্সগ্গো, অত্থতো পনেতং ঠানাচাৰনং হোতি, তেনাহ – ‘‘ৰিস্সট্ঠীতি ঠানতোচাৰনা ৰুচ্চতী’’তি. তত্থ ৰত্থিসীসং কটি কাযোতি তিধা সুক্কস্স ঠানং পকপ্পেন্তি, একো কিরাচরিযো ‘‘ৰত্থিসীসং সুক্কস্স ঠান’’ন্তি আহ. একো ‘‘কটী’’তি, একো ‘‘সকলো কাযো’’তি, তেসু ততিযস্স ভাসিতং সুভাসিতং. কেসলোমনখদন্তানঞ্হি মংসৰিনিমুত্তট্ঠানং উচ্চারপস্সাৰখেল়সিঙ্ঘাণিকাথদ্ধসুক্খচম্মানি চ ৰজ্জেত্ৰা অৰসেসো ছৰিমংসলোহিতানুগতো সব্বোপি কাযো কাযপ্পসাদভাৰজীৰিতিন্দ্রিযাবদ্ধপিত্তানং সম্ভৰস্স চ ঠানমেৰ. তথা হি রাগপরিযুট্ঠানেনাভিভূতানং হত্থীনং উভোহি কণ্ণচূল়িকাহি সম্ভৰো নিক্খমতি, মহাসেনরাজা চ রাগপরিযুট্ঠিতো সম্ভৰৰেগং অধিৰাসেতুং অসক্কোন্তো সত্থেন বাহুসীসং ফালেত্ৰা ৰণমুখেন নিক্খন্তং সম্ভৰং দস্সেসীতি.
এত্থ পন পঠমস্স আচরিযস্স ৰাদে মোচনস্সাদেন নিমিত্তে উপক্কমতো যত্তকং একা খুদ্দকমক্খিকা পিৰেয্য তত্তকে অসুচিম্হি ৰত্থিসীসতো মুঞ্চিত্ৰা দকসোতং ওতিণ্ণমত্তে বহি নিক্খন্তে ৰা অনিক্খন্তে ৰা সঙ্ঘাদিসেসো. দুতিযস্স ৰাদে তথেৰ কটিতো মুচ্চিত্ৰা দকসোতং ওতিণ্ণমত্তে, ততিযস্স ৰাদে তথেৰ সকলকাযং সঙ্খোভেত্ৰা ততো মুচ্চিত্ৰা দকসোতং ওতিণ্ণমত্তে বহি নিক্খন্তে ৰা অনিক্খন্তে ৰা সঙ্ঘাদিসেসো. দকসোতোরোহণঞ্চেত্থ অধিৰাসেত্ৰা অন্তরা নিৰারেতুং অসক্কুণেয্যতায ৰুত্তং, ঠানা চুতঞ্হি অৰস্সং দকসোতং ওতরতি. তস্মা ঠানা চাৰনমত্তেনেৰেত্থ আপত্তি ৰেদিতব্বা, সা চ খো নিমিত্তে উপক্কমন্তস্সেৰ হত্থপরিকম্মপাদপরিকম্মগত্তপরিকম্মকরণেন সচেপি অসুচি মুচ্চতি, অনাপত্তি. অযং সব্বাচরিযসাধারণৰিনিচ্ছযো.
অঞ্ঞত্র সুপিনন্তাতি এত্থ সুপিনো এৰ সুপিনন্তো, তং ঠপেত্ৰা অপনেত্ৰাতি ৰুত্তং হোতি. তঞ্চ পন সুপিনং পস্সন্তো চতূহি কারণেহি পস্সতি ধাতুক্খোভতো ৰা অনুভূতপুব্বতো ৰা দেৰতোপসংহারতো ৰা পুব্বনিমিত্ততো ৰাতি.
তত্থ পিত্তাদীনং খোভকরণপচ্চযযোগেন খুভিতধাতুকো ধাতুক্খোভতো সুপিনং পস্সতি, পস্সন্তো চ নানাৰিধং সুপিনং পস্সতি – পব্বতা পতন্তো ৰিয, আকাসেন গচ্ছন্তো ৰিয, ৰাল়মিগহত্থীচোরাদীহি অনুবদ্ধো ৰিয হোতি. অনুভূতপুব্বতো পস্সন্তো পুব্বে অনুভূতপুব্বং আরম্মণং পস্সতি. দেৰতোপসংহারতো পস্সন্তস্স দেৰতা অত্থকামতায ৰা অনত্থকামতায ৰা অত্থায ৰা অনত্থায ৰা নানাৰিধানি আরম্মণানি উপসংহরন্তি, সো তাসং দেৰতানং আনুভাৰেন তানি আরম্মণানি পস্সতি. পুব্বনিমিত্ততো পস্সন্তো পুঞ্ঞাপুঞ্ঞৰসেন উপ্পজ্জিতুকামস্স অত্থস্স ৰা অনত্থস্স ৰা পুব্বনিমিত্তভূতং সুপিনং পস্সতি, বোধিসত্তস্সমাতা ৰিয পুত্তপটিলাভনিমিত্তং, বোধিসত্তো ৰিয পঞ্চ মহাসুপিনে (অ. নি. ৫.১৯৬), কোসলরাজা ৰিয সোল়স সুপিনেতি.
তত্থ যং ধাতুক্খোভতো অনুভূতপুব্বতো চ সুপিনং পস্সতি ন তং সচ্চং হোতি. যং দেৰতোপসংহারতো পস্সতি তং সচ্চং ৰা হোতি অলীকং ৰা, কুদ্ধা হি দেৰতা উপাযেন ৰিনাসেতুকামা ৰিপরীতম্পি কত্ৰা দস্সেন্তি. যং পন পুব্বনিমিত্ততো পস্সতি তং একন্তসচ্চমেৰ হোতি. এতেসঞ্চ চতুন্নং মূলকারণানং সংসগ্গভেদতোপি সুপিনভেদো হোতিযেৰ.
তঞ্চ পনেতং চতুব্বিধম্পি সুপিনং সেক্খপুথুজ্জনাৰ পস্সন্তি অপ্পহীনৰিপল্লাসত্তা, অসেক্খা পন ন পস্সন্তি পহীনৰিপল্লাসত্তা. কিং পনেতং পস্সন্তো সুত্তো পস্সতি পটিবুদ্ধো, উদাহু নেৰ সুত্তো ন পটিবুদ্ধোতি? কিঞ্চেত্থ যদি তাৰ সুত্তো পস্সতি অভিধম্মৰিরোধো আপজ্জতি, ভৰঙ্গচিত্তেন হি সুপতি তং রূপনিমিত্তাদিআরম্মণং রাগাদিসম্পযুত্তং ৰা ন হোতি, সুপিনং পস্সন্তস্স চ ঈদিসানি চিত্তানি উপ্পজ্জন্তি. অথ পটিবুদ্ধো পস্সতি ৰিনযৰিরোধো আপজ্জতি, যঞ্হি পটিবুদ্ধো পস্সতি তং সব্বোহারিকচিত্তেন পস্সতি, সব্বোহারিকচিত্তেন চ কতে ৰীতিক্কমে অনাপত্তি নাম নত্থি. সুপিনং পস্সন্তেন পন কতেপি ৰীতিক্কমে একন্তং অনাপত্তি এৰ. অথ নেৰ সুত্তো ন পটিবুদ্ধো পস্সতি, কো নাম পস্সতি; এৰঞ্চ সতি সুপিনস্স অভাৰোৰ আপজ্জতীতি, ন অভাৰো. কস্মা? যস্মা কপিমিদ্ধপরেতো পস্সতি. ৰুত্তঞ্হেতং – ‘‘কপিমিদ্ধপরেতো খো, মহারাজ, সুপিনং পস্সতী’’তি. কপিমিদ্ধপরেতোতি মক্কটনিদ্দায যুত্তো. যথা হি মক্কটস্স নিদ্দা লহুপরিৰত্তা হোতি; এৰং যা নিদ্দা পুনপ্পুনং কুসলাদিচিত্তৰোকিণ্ণত্তা লহুপরিৰত্তা, যস্সা পৰত্তিযং পুনপ্পুনং ভৰঙ্গতো উত্তরণং হোতি তায যুত্তো সুপিনং পস্সতি, তেনাযং সুপিনো কুসলোপি হোতি অকুসলোপি অব্যাকতোপি. তত্থ সুপিনন্তে চেতিযৰন্দনধম্মস্সৰনধম্মদেসনাদীনি করোন্তস্স কুসলো, পাণাতিপাতাদীনি করোন্তস্স অকুসলো, দ্ৰীহি অন্তেহি মুত্তো আৰজ্জনতদারম্মণক্খণে অব্যাকতোতি ৰেদিতব্বো. স্ৰাযং দুব্বলৰত্থুকত্তা চেতনায পটিসন্ধিং আকড্ঢিতুং অসমত্থো, পৰত্তে পন অঞ্ঞেহি কুসলাকুসলেহি উপত্থম্ভিতো ৰিপাকং দেতি. কিঞ্চাপি ৰিপাকং দেতি? অথ খো অৰিসযে উপ্পন্নত্তা অব্বোহারিকাৰ সুপিনন্তচেতনা. তেনাহ – ‘‘ঠপেত্ৰা সুপিনন্ত’’ন্তি.
সঙ্ঘাদিসেসোতি ইমস্স আপত্তিনিকাযস্স নামং. তস্মা যা অঞ্ঞত্র সুপিনন্তা সঞ্চেতনিকা সুক্কৰিস্সট্ঠি, অযং সঙ্ঘাদিসেসো নাম আপত্তিনিকাযোতি এৰমেত্থ সম্বন্ধো ৰেদিতব্বো. ৰচনত্থো পনেত্থ সঙ্ঘো আদিম্হি চেৰ সেসে চ ইচ্ছিতব্বো অস্সাতি সঙ্ঘাদিসেসো. কিং ৰুত্তং হোতি? ইমং আপত্তিং আপজ্জিত্ৰা ৰুট্ঠাতুকামস্স যং তং আপত্তিৰুট্ঠানং, তস্স আদিম্হি চেৰ পরিৰাসদানত্থায আদিতো সেসে চ মজ্ঝে মানত্তদানত্থায মূলায পটিকস্সনেন ৰা সহ মানত্তদানত্থায অৰসানে অব্ভানত্থায সঙ্ঘো ইচ্ছিতব্বো. ন হেত্থ একম্পি কম্মং ৰিনা সঙ্ঘেন সক্কা কাতুন্তি সঙ্ঘো আদিম্হি চেৰ সেসে চ ইচ্ছিতব্বো অস্সাতি সঙ্ঘাদিসেসোতি. ব্যঞ্জনং পন অনাদিযিত্ৰা অত্থমেৰ দস্সেতুং ‘‘সঙ্ঘোৰ তস্সা আপত্তিযা পরিৰাসং দেতি, মূলায পটিকস্সতি, মানত্তং দেতি, অব্ভেতি ন সম্বহুলা ন একপুগ্গলো, তেন ৰুচ্চতি সঙ্ঘাদিসেসো’’তি ইদমস্স পদভাজনং –
‘‘সঙ্ঘাদিসেসোতি যং ৰুত্তং, তং সুণোহি যথাতথং;
সঙ্ঘোৰ দেতি পরিৰাসং, মূলায পটিকস্সতি;
মানত্তং দেতি অব্ভেতি, তেনেতং ইতি ৰুচ্চতী’’তি. (পরি. ৩৩৯) –
পরিৰারে ৰচনকারণঞ্চ ৰুত্তং, তত্থ পরিৰাসদানাদীনি সমুচ্চযক্খন্ধকে ৰিত্থারতো আগতানি, তত্থেৰ নেসং সংৰণ্ণনং করিস্সাম.
তস্সেৰ আপত্তিনিকাযস্সাতি তস্স এৰ আপত্তিসমূহস্স. তত্থ কিঞ্চাপি অযং একাৰ আপত্তি, রূল়্হিসদ্দেন পন অৰযৰে সমূহৰোহারেন ৰা ‘‘নিকাযো’’তি ৰুত্তো – ‘‘একো ৰেদনাক্খন্ধো, একো ৰিঞ্ঞাণক্খন্ধো’’তিআদীসু ৰিয.
এৰং উদ্দিট্ঠসিক্খাপদং পদানুক্কমেন ৰিভজিত্ৰা ইদানি ইমং সুক্কৰিস্সট্ঠিং আপজ্জন্তস্স উপাযঞ্চ কালঞ্চ অধিপ্পাযঞ্চ অধিপ্পাযৰত্থুঞ্চ দস্সেতুং ‘‘অজ্ঝত্তরূপে মোচেতী’’তিআদিমাহ. এত্থ হি অজ্ঝত্তরূপাদীহি চতূহি পদেহি উপাযো দস্সিতো, অজ্ঝত্তরূপে ৰা মোচেয্য বহিদ্ধারূপে ৰা উভযত্থ ৰা আকাসে ৰা কটিং কম্পেন্তো, ইতো পরং অঞ্ঞো উপাযো নত্থি. তত্থ রূপে ঘট্টেত্ৰা মোচেন্তোপি রূপেন ঘট্টেত্ৰা মোচেন্তোপি রূপে মোচেতিচ্চেৰ ৰেদিতব্বো. রূপে হি সতি সো মোচেতি ন রূপং অলভিত্ৰা. রাগূপত্থম্ভাদীহি পন পঞ্চহি কালো দস্সিতো. রাগূপত্থম্ভাদিকালেসু হি অঙ্গজাতং কম্মনিযং হোতি, যস্স কম্মনিযত্তে সতি মোচেতি. ইতো পরং অঞ্ঞো কালো নত্থি, ন হি ৰিনা রাগূপত্থম্ভাদীহি পুব্বণ্হাদযো কালভেদা মোচনে নিমিত্তং হোন্তি.
আরোগ্যত্থাযাতিআদীহি দসহি অধিপ্পাযো দস্সিতো, এৰরূপেন হি অধিপ্পাযভেদেন মোচেতি ন অঞ্ঞথা. নীলাদীহি পন দসহি নৰমস্স অধিপ্পাযস্স ৰত্থু দস্সিতং, ৰীমংসন্তো হি নীলাদীসু অঞ্ঞতরস্স ৰসেন ৰীমংসতি ন তেহি ৰিনিমুত্তন্তি.
২৩৮. ইতো পরং পন ইমেসংযেৰ অজ্ঝত্তরূপাদীনং পদানং পকাসনত্থং ‘‘অজ্ঝত্তরূপেতি অজ্ঝত্তং উপাদিন্নে রূপে’’তিআদি ৰুত্তং, তত্থ অজ্ঝত্তং উপাদিন্নে রূপেতি অত্তনো হত্থাদিভেদে রূপে. বহিদ্ধা উপাদিন্নেতি পরস্স তাদিসেযেৰ. অনুপাদিন্নেতি তাল়চ্ছিদ্দাদিভেদে. তদুভযেতি অত্তনো চ পরস্স চ রূপে, উভযঘট্টনৰসেনেতং ৰুত্তং. অত্তনো রূপেন চ অনুপাদিন্নরূপেন চ একতো ঘট্টনেপি লব্ভতি. আকাসে ৰাযমন্তস্সাতি কেনচি রূপেন অঘট্টেত্ৰা আকাসেযেৰ কটিকম্পনপযওগেন অঙ্গজাতং চালেন্তস্স.
রাগূপত্থম্ভেতি রাগস্স বলৰভাৰে, রাগেন ৰা অঙ্গজাতস্স উপত্থম্ভে, থদ্ধভাৰে সঞ্জাতেতি ৰুত্তং হোতি. কম্মনিযং হোতীতি মোচনকম্মক্খমং অজ্ঝত্তরূপাদীসু উপক্কমারহং হোতি.
উচ্চালিঙ্গপাণকদট্ঠূপত্থম্ভেতি উচ্চালিঙ্গপাণকদট্ঠেন অঙ্গজাতে উপত্থম্ভে. উচ্চালিঙ্গপাণকা নাম লোমসপাণকা হোন্তি, তেসং লোমেহি ফুট্ঠং অঙ্গজাতং কণ্ডুং গহেত্ৰা থদ্ধং হোতি, তত্থ যস্মা তানি লোমানি অঙ্গজাতং ডংসন্তানি ৰিয ৰিজ্ঝন্তি, তস্মা ‘‘উচ্চালিঙ্গপাণকদট্ঠেনা’’তি ৰুত্তং, অত্থতো পন উচ্চালিঙ্গপাণকলোমৰেধনেনাতি ৰুত্তং হোতি.
২৩৯. অরোগো ভৰিস্সামীতি মোচেত্ৰা অরোগো ভৰিস্সামি. সুখং ৰেদনং উপ্পাদেস্সামীতি মোচনেন চ মুচ্চনুপ্পত্তিযা মুত্তপচ্চযা চ যা সুখা ৰেদনা হোতি, তং উপ্পাদেস্সামীতি অত্থো. ভেসজ্জং ভৰিস্সতীতি ইদং মে মোচিতং কিঞ্চিদেৰ ভেসজ্জং ভৰিস্সতি. দানং দস্সামীতি মোচেত্ৰা কীটকিপিল্লিকাদীনং দানং দস্সামি. পুঞ্ঞং ভৰিস্সতীতি মোচেত্ৰা কীটাদীনং দেন্তস্স পুঞ্ঞং ভৰিস্সতি. যঞ্ঞং যজিস্সামীতি মোচেত্ৰা কীটাদীনং যঞ্ঞং যজিস্সামি. কিঞ্চি কিঞ্চি মন্তপদং ৰত্ৰা দস্সামীতি ৰুত্তং হোতি. সগ্গং গমিস্সামীতি মোচেত্ৰা কীটাদীনং দিন্নদানেন ৰা পুঞ্ঞেন ৰা যঞ্ঞেন ৰা সগ্গং গমিস্সামি. বীজং ভৰিস্সতীতি কুলৰংসঙ্কুরস্স দারকস্স বীজং ভৰিস্সতি, ‘‘ইমিনা বীজেন পুত্তো নিব্বত্তিস্সতী’’তি ইমিনা অধিপ্পাযেন মোচেতীতি অত্থো. ৰীমংসত্থাযাতি জাননত্থায. নীলং ভৰিস্সতীতিআদীসু জানিস্সামি তাৰ কিং মে মোচিতং নীলং ভৰিস্সতি পীতকাদীসু অঞ্ঞতরৰণ্ণন্তি এৰমত্থো দট্ঠব্বো. খিড্ডাধিপ্পাযোতি খিড্ডাপসুতো, তেন তেন অধিপ্পাযেন কীল়ন্তো মোচেতীতি ৰুত্তং হোতি.
২৪০. ইদানি যদিদং ‘‘অজ্ঝত্তরূপে মোচেতী’’তিআদি ৰুত্তং তত্থ যথা মোচেন্তো আপত্তিং আপজ্জতি, তেসঞ্চ পদানং ৰসেন যত্তকো আপত্তিভেদো হোতি, তং সব্বং দস্সেন্তো ‘‘অজ্ঝত্তরূপে চেতেতি উপক্কমতি মুচ্চতি আপত্তি সঙ্ঘাদিসেসস্সা’’তিআদিমাহ.
তত্থ চেতেতীতি মোচনস্সাদসম্পযুত্তায চেতনায মুচ্চতূতি চেতেতি. উপক্কমতীতি তদনুরূপং ৰাযামং করোতি. মুচ্চতীতি এৰং চেতেন্তস্স তদনুরূপেন ৰাযামেন ৰাযমতো সুক্কং ঠানা চৰতি. আপত্তি সঙ্ঘাদিসেসস্সাতি ইমেহি তীহি অঙ্গেহি অস্স পুগ্গলস্স সঙ্ঘাদিসেসো নাম আপত্তিনিকাযো হোতীতি অত্থো. এস নযো বহিদ্ধারূপেতিআদীসুপি অৰসেসেসু অট্ঠৰীসতিযা পদেসু.
এত্থ পন দ্ৰে আপত্তিসহস্সানি নীহরিত্ৰা দস্সেতব্বানি. কথং? অজ্ঝত্তরূপে তাৰ রাগূপত্থম্ভে আরোগ্যত্থায নীলং মোচেন্তস্স একা আপত্তি, অজ্ঝত্তরূপেযেৰ রাগূপত্থম্ভে আরোগ্যত্থায পীতাদীনং মোচনৰসেন অপরা নৰাতি দস. যথা চ আরোগ্যত্থায দস, এৰং সুখাদীনং নৰন্নং পদানং অত্থায একেকপদে দস দস কত্ৰা নৰুতি, ইতি ইমা চ নৰুতি পুরিমা চ দসাতি রাগূপত্থম্ভে তাৰ সতং. যথা পন রাগূপত্থম্ভে এৰং ৰচ্চূপত্থম্ভাদীসুপি চতূসু একেকস্মিং উপত্থম্ভে সতং সতং কত্ৰা চত্তারি সতানি, ইতি ইমানি চত্তারি পুরিমঞ্চ একন্তি অজ্ঝত্তরূপে তাৰ পঞ্চন্নং উপত্থম্ভানং ৰসেন পঞ্চ সতানি. যথা চ অজ্ঝত্তরূপে পঞ্চ, এৰং বহিদ্ধারূপে পঞ্চ, অজ্ঝত্তবহিদ্ধারূপে পঞ্চ, আকাসে কটিং কম্পেন্তস্স পঞ্চাতি সব্বানিপি চতুন্নং পঞ্চকানং ৰসেন দ্ৰে আপত্তিসহস্সানি ৰেদিতব্বানি.
ইদানি আরোগ্যত্থাযাতিআদীসু তাৰ দসসু পদেসু পটিপাটিযা ৰা উপ্পটিপাটিযা ৰা হেট্ঠা ৰা গহেত্ৰা উপরি গণ্হন্তস্স, উপরি ৰা গহেত্ৰা হেট্ঠা গণ্হন্তস্স, উভতো ৰা গহেত্ৰা মজ্ঝে ঠপেন্তস্স, মজ্ঝে ৰা গহেত্ৰা উভতো হরন্তস্স, সব্বমূলং ৰা কত্ৰা গণ্হন্তস্স চেতনূপক্কমমোচনে সতি ৰিসঙ্কেতো নাম নত্থীতি দস্সেতুং ‘‘আরোগ্যত্থঞ্চ সুখত্থঞ্চা’’তি খণ্ডচক্কবদ্ধচক্কাদিভেদৰিচিত্তং পাল়িমাহ.
তত্থ আরোগ্যত্থঞ্চ সুখত্থঞ্চ আরোগ্যত্থঞ্চ ভেসজ্জত্থঞ্চা তি এৰং আরোগ্যপদং সব্বপদেহি যোজেত্ৰা ৰুত্তমেকং খণ্ডচক্কং. সুখপদাদীনি সব্বপদেহি যোজেত্ৰা যাৰ অত্তনো অত্তনো অতীতানন্তরপদং তাৰ আনেত্ৰা ৰুত্তানি নৰ বদ্ধচক্কানীতি এৰং একেকমূলকানি দস চক্কানি হোন্তি, তানি দুমূলকাদীহি সদ্ধিং অসম্মোহতো ৰিত্থারেত্ৰা ৰেদিতব্বানি. অত্থো পনেত্থ পাকটোযেৰ.
যথা চ আরোগ্যত্থাযাতিআদীসু দসসু পদেসু, এৰং নীলাদীসুপি ‘‘নীলঞ্চ পীতকঞ্চ চেতেতি উপক্কমতী’’তিআদিনা নযেন দস চক্কানি ৰুত্তানি, তানিপি অসম্মোহতো ৰিত্থারেত্ৰা ৰেদিতব্বানি. অত্থো পনেত্থ পাকটোযেৰ.
পুন আরোগ্যত্থঞ্চ নীলঞ্চ আরোগ্যত্থঞ্চ সুখত্থঞ্চ নীলঞ্চ পীতকঞ্চাতি একেনেকং দ্ৰীহি দ্ৰে…পে… দসহি দসাতি এৰং পুরিমপদেহি সদ্ধিং পচ্ছিমপদানি যোজেত্ৰা একং মিস্সকচক্কং ৰুত্তং.
ইদানি যস্মা ‘‘নীলং মোচেস্সামী’’তি চেতেত্ৰা উপক্কমন্তস্স পীতকাদীসু মুত্তেসুপি পীতকাদিৰসেন চেতেত্ৰা উপক্কমন্তস্স ইতরেসু মুত্তেসুপি নেৰত্থি ৰিসঙ্কেতো, তস্মা এতম্পি নযং দস্সেতুং ‘‘নীলং মোচেস্সামীতি চেতেতি উপক্কমতি পীতকং মুচ্চতী’’তিআদিনা নযেন চক্কানি ৰুত্তানি. ততো পরং সব্বপচ্ছিমপদং নীলাদীহি নৰহি পদেহি সদ্ধিং যোজেত্ৰা কুচ্ছিচক্কং নাম ৰুত্তং. ততো পীতকাদীনি নৰ পদানি একেন নীলপদেনেৰ সদ্ধিং যোজেত্ৰা পিট্ঠিচক্কং নাম ৰুত্তং. ততো লোহিতকাদীনি নৰ পদানি একেন পীতকপদেনেৰ সদ্ধিং যোজেত্ৰা দুতিযং পিট্ঠিচক্কং ৰুত্তং. এৰং লোহিতকপদাদীহি সদ্ধিং ইতরানি নৰ নৰ পদানি যোজেত্ৰা অঞ্ঞানিপি অট্ঠ চক্কানি ৰুত্তানীতি এৰং দসগতিকং পিট্ঠিচক্কং ৰেদিতব্বং.
এৰং খণ্ডচক্কাদীনং অনেকেসং চক্কানং ৰসেন ৰিত্থারতো গরুকাপত্তিমেৰ দস্সেত্ৰা ইদানি অঙ্গৰসেনেৰ গরুকাপত্তিঞ্চ লহুকাপত্তিঞ্চ অনাপত্তিঞ্চ দস্সেতুং ‘‘চেতেতি উপক্কমতি মুচ্চতী’’তিআদিমাহ. তত্থ পুরিমনযেন অজ্ঝত্তরূপাদীসু রাগাদিউপত্থম্ভে সতি আরোগ্যাদীনং অত্থায চেতেন্তস্স উপক্কমিত্ৰা অসুচিমোচনে তিৰঙ্গসম্পন্না গরুকাপত্তি ৰুত্তা. দুতিযেন নযেন চেতেন্তস্স উপক্কমন্তস্স চ মোচনে অসতি দুৰঙ্গসম্পন্না লহুকা থুল্লচ্চযাপত্তি. ‘‘চেতেতি ন উপক্কমতি মুচ্চতী’’তিআদীহি ছহি নযেহি অনাপত্তি.
অযং পন আপত্তানাপত্তিভেদো সণ্হো সুখুমো, তস্মা সুট্ঠু সল্লক্খেতব্বো. সুট্ঠু সল্লক্খেত্ৰা কুক্কুচ্চং পুচ্ছিতেন আপত্তি ৰা অনাপত্তি ৰা আচিক্খিতব্বা, ৰিনযকম্মং ৰা কাতব্বং. অসল্লক্খেত্ৰা করোন্তো হি রোগনিদানং অজানিত্ৰা ভেসজ্জং করোন্তো ৰেজ্জো ৰিয ৰিঘাতঞ্চ আপজ্জতি, ন চ তং পুগ্গলং তিকিচ্ছিতুং সমত্থো হোতি. তত্রাযং সল্লক্খণৰিধি – কুক্কুচ্চেন আগতো ভিক্খু যাৰততিযং পুচ্ছিতব্বো – ‘‘কতরেন পযোগেন কতরেন রাগেন আপন্নোসী’’তি. সচে পঠমং অঞ্ঞং ৰত্ৰা পচ্ছা অঞ্ঞং ৰদতি ন একমগ্গেন কথেতি, সো ৰত্তব্বো – ‘‘ত্ৰং ন একমগ্গেন কথেসি পরিহরসি, ন সক্কা তৰ ৰিনযকম্মং কাতুং গচ্ছ সোত্থিং গৰেসা’’তি. সচে পন তিক্খত্তুম্পি একমগ্গেনেৰ কথেতি, যথাভূতং অত্তানং আৰিকরোতি, অথস্স আপত্তানাপত্তিগরুকলহুকাপত্তিৰিনিচ্ছযত্থং একাদসন্নং রাগানং ৰসেন একাদস পযোগা সমৰেক্খিতব্বা.
তত্রিমে একাদস রাগা – মোচনস্সাদো, মুচ্চনস্সাদো, মুত্তস্সাদো, মেথুনস্সাদো, ফস্সস্সাদো, কণ্ডুৰনস্সাদো, দস্সনস্সাদো, নিসজ্জস্সাদো, ৰাচস্সাদো, গেহস্সিতপেমং, ৰনভঙ্গিযন্তি. তত্থ মোচেতুং অস্সাদো মোচনস্সাদো, মুচ্চনে অস্সাদো মুচ্চনস্সাদো, মুত্তে অস্সাদো মুত্তস্সাদো, মেথুনে অস্সাদো মেথুনস্সাদো, ফস্সে অস্সাদো ফস্সস্সাদো, কণ্ডুৰনে অস্সাদো কণ্ডুৰনস্সাদো, দস্সনে অস্সাদো দস্সনস্সাদো, নিসজ্জায অস্সাদো নিসজ্জস্সাদো, ৰাচায অস্সাদো ৰাচস্সাদো, গেহস্সিতং পেমং গেহস্সিতপেমং, ৰনভঙ্গিযন্তি যংকিঞ্চি পুপ্ফফলাদি ৰনতো ভঞ্জিত্ৰা আহটং. এত্থ চ নৰহি পদেহি সম্পযুত্তঅস্সাদসীসেন রাগো ৰুত্তো. একেন পদেন সরূপেনেৰ, একেন পদেন ৰত্থুনা ৰুত্তো, ৰনভঙ্গো হি রাগস্স ৰত্থু ন রাগোযেৰ.
এতেসং পন রাগানং ৰসেন এৰং পযোগা সমৰেক্খিতব্বা – মোচনস্সাদে মোচনস্সাদচেতনায চেতেন্তো চেৰ অস্সাদেন্তো চ উপক্কমতি মুচ্চতি সঙ্ঘাদিসেসো. তথেৰ চেতেন্তো চ অস্সাদেন্তো চ উপক্কমতি ন মুচ্চতি থুল্লচ্চযং. সচে পন সযনকালে রাগপরিযুট্ঠিতো হুত্ৰা ঊরুনা ৰা মুট্ঠিনা ৰা অঙ্গজাতং গাল়্হং পীল়েত্ৰা মোচনত্থায সউস্সাহোৰ সুপতি, সুপন্তস্স চস্স অসুচি মুচ্চতি সঙ্ঘাদিসেসো. সচে রাগপরিযুট্ঠানং অসুভমনসিকারেন ৰূপসমেত্ৰা সুদ্ধচিত্তো সুপতি, সুপন্তস্স মুত্তেপি অনাপত্তি.
মুচ্চনস্সাদে অত্তনো ধম্মতায মুচ্চমানং অস্সাদেতি ন উপক্কমতি অনাপত্তি. সচে পন মুচ্চমানং অস্সাদেন্তো উপক্কমতি, তেন উপক্কমেন মুত্তে সঙ্ঘাদিসেসো. অত্তনো ধম্মতায মুচ্চমানে ‘‘মা কাসাৰং ৰা সেনাসনং ৰা দুস্সী’’তি অঙ্গজাতং গহেত্ৰা জগ্গনত্থায উদকট্ঠানং গচ্ছতি ৰট্টতীতি মহাপচ্চরিযং ৰুত্তং.
মুত্তস্সাদে অত্তনো ধম্মতায মুত্তে ঠানা চুতে অসুচিম্হি পচ্ছা অস্সাদেন্তস্স ৰিনা উপক্কমেন মুচ্চতি, অনাপত্তি. সচে অস্সাদেত্ৰা পুন মোচনত্থায নিমিত্তে উপক্কমিত্ৰা মোচেতি, সঙ্ঘাদিসেসো.
মেথুনস্সাদে মেথুনরাগেন মাতুগামং গণ্হাতি, তেন পযোগেন অসুচি মুচ্চতি, অনাপত্তি. মেথুনধম্মস্স পযোগত্তা পন তাদিসে গহণে দুক্কটং, সীসং পত্তে পারাজিকং. সচে মেথুনরাগেন রত্তো পুন অস্সাদেত্ৰা মোচনত্থায নিমিত্তে উপক্কমিত্ৰা মোচেতি, সঙ্ঘাদিসেসো.
ফস্সস্সাদে দুৰিধো ফস্সো – অজ্ঝত্তিকো, বাহিরো চ. অজ্ঝত্তিকে তাৰ অত্তনো নিমিত্তং থদ্ধং মুদুকন্তি জানিস্সামীতি ৰা লোলভাৰেন ৰা কীল়াপযতো অসুচি মুচ্চতি, অনাপত্তি. সচে কীল়াপেন্তো অস্সাদেত্ৰা মোচনত্থায নিমিত্তে উপক্কমিত্ৰা মোচেতি, সঙ্ঘাদিসেসো. বাহিরফস্সে পন কাযসংসগ্গরাগেন মাতুগামস্স অঙ্গমঙ্গানি পরামসতো চেৰ আলিঙ্গতো চ অসুচি মুচ্চতি, অনাপত্তি. কাযসংসগ্গসঙ্ঘাদিসেসং পন আপজ্জতি. সচে কাযসংসগ্গরাগেন রত্তো পুন অস্সাদেত্ৰা মোচনত্থায নিমিত্তে উপক্কমিত্ৰা মোচেতি ৰিসট্ঠিপচ্চযাপি সঙ্ঘাদিসেসো.
কণ্ডুৰনস্সাদে দদ্দুকচ্ছুপিল়কপাণকাদীনং অঞ্ঞতরৰসেন কণ্ডুৰমানং নিমিত্তং কণ্ডুৰনস্সাদে নেৰ কণ্ডুৰতো অসুচি মুচ্চতি, অনাপত্তি. কণ্ডুৰনস্সাদেন রত্তো পুন অস্সাদেত্ৰা মোচনত্থায নিমিত্তে উপক্কমিত্ৰা মোচেতি, সঙ্ঘাদিসেসো.
দস্সনস্সাদে দস্সনস্সাদেন পুনপ্পুনং মাতুগামস্স অনোকাসং উপনিজ্ঝাযতো অসুচি মুচ্চতি, অনাপত্তি. মাতুগামস্স অনোকাসুপনিজ্ঝানে পন দুক্কটং. সচে দস্সনস্সাদেন রত্তো পুন অস্সাদেত্ৰা মোচনত্থায নিমিত্তে উপক্কমিত্ৰা মোচেতি, সঙ্ঘাদিসেসো.
নিসজ্জস্সাদে মাতুগামেন সদ্ধিং রহো নিসজ্জস্সাদরাগেন নিসিন্নস্স অসুচি মুচ্চতি, অনাপত্তি. রহো নিসজ্জপচ্চযা পন আপন্নায আপত্তিযা কারেতব্বো. সচে নিসজ্জস্সাদেন রত্তো পুন অস্সাদেত্ৰা মোচনত্থায নিমিত্তে উপক্কমিত্ৰা মোচেতি, সঙ্ঘাদিসেসো.
ৰাচস্সাদে ৰাচস্সাদরাগেন মাতুগামং মেথুনসন্নিস্সিতাহি ৰাচাহি ওভাসন্তস্স অসুচি মুচ্চতি, অনাপত্তি. দুট্ঠুল্লৰাচাসঙ্ঘাদিসেসং পন আপজ্জতি. সচে ৰাচস্সাদেন রত্তো পুন অস্সাদেত্ৰা মোচনত্থায নিমিত্তে উপক্কমিত্ৰা মোচেতি, সঙ্ঘাদিসেসো.
গেহস্সিতপেমে মাতরং ৰা মাতুপেমেন ভগিনিং ৰা ভগিনিপেমেন পুনপ্পুনং পরামসতো চেৰ আলিঙ্গতো চ অসুচি মুচ্চতি, অনাপত্তি. গেহস্সিতপেমেন পন ফুসনপচ্চযা দুক্কটং. সচে গেহস্সিতপেমেন রত্তো পুন অস্সাদেত্ৰা মোচনত্থায নিমিত্তে উপক্কমিত্ৰা মোচেতি, সঙ্ঘাদিসেসো.
ৰনভঙ্গে ইত্থিপুরিসা অঞ্ঞমঞ্ঞং কিঞ্চিদেৰ তম্বূলগন্ধপুপ্ফৰাসাদিপ্পকারং পণ্ণাকারং মিত্তসন্থৰভাৰস্স দল়্হভাৰত্থায পেসেন্তি অযং ৰনভঙ্গো নাম. তঞ্চে মাতুগামো কস্সচি সংসট্ঠৰিহারিকস্স কুলূপকভিক্খুনো পেসেতি, তস্স চ ‘‘অসুকায নাম ইদং পেসিত’’ন্তি সারত্তস্স পুনপ্পুনং হত্থেহি তং ৰনভঙ্গং কীল়াপযতো অসুচি মুচ্চতি, অনাপত্তি. সচে ৰনভঙ্গে সারত্তো পুন অস্সাদেত্ৰা মোচনত্থায নিমিত্তে উপক্কমিত্ৰা মোচেতি, সঙ্ঘাদিসেসো. সচে উপক্কমন্তেপি ন মুচ্চতি, থুল্লচ্চযং.
এৰমেতেসং একাদসন্নং রাগানং ৰসেন ইমে একাদস পযোগে সমেৰেক্খিত্ৰা আপত্তি ৰা অনাপত্তি ৰা সল্লক্খেতব্বা. সল্লক্খেত্ৰা সচে গরুকা হোতি ‘‘গরুকা’’তি আচিক্খিতব্বা. সচে লহুকা হোতি ‘‘লহুকা’’তি আচিক্খিতব্বা. তদনুরূপঞ্চ ৰিনযকম্মং কাতব্বং. এৰঞ্হি কতং সুকতং হোতি রোগনিদানং ঞত্ৰা ৰেজ্জেন কতভেসজ্জমিৰ, তস্স চ পুগ্গলস্স সোত্থিভাৰায সংৰত্ততি.
২৬২. চেতেতি ন উপক্কমতীতিআদীসু মোচনস্সাদচেতনায চেতেতি, ন উপক্কমতি, মুচ্চতি, অনাপত্তি. মোচনস্সাদপীল়িতো ‘‘অহো ৰত মুচ্চেয্যা’’তি চেতেতি, ন উপক্কমতি, ন মুচ্চতি, অনাপত্তি. মোচনস্সাদেন ন চেতেতি, ফস্সস্সাদেন কণ্ডুৰনস্সাদেন ৰা উপক্কমতি, মুচ্চতি, অনাপত্তি. তথেৰ ন চেতেতি, উপক্কমতি, ন মুচ্চতি, অনাপত্তি. কামৰিতক্কং ৰিতক্কেন্তো মোচনত্থায ন চেতেতি, ন উপক্কমতি, মুচ্চতি, অনাপত্তি. সচে পনস্স ৰিতক্কযতোপি ন মুচ্চতি ইদং আগতমেৰ হোতি, ‘‘ন চেতেতি, ন উপক্কমতি, ন মুচ্চতি, অনাপত্তী’’তি.
অনাপত্তি সুপিনন্তেনাতি সুত্তস্স সুপিনে মেথুনং ধম্মং পটিসেৰন্তস্স ৰিয কাযসংসগ্গাদীনি আপজ্জন্তস্স ৰিয সুপিনন্তেনেৰ কারণেন যস্স অসুচি মুচ্চতি, তস্স অনাপত্তি. সুপিনে পন উপ্পন্নায অস্সাদচেতনায সচস্স ৰিসযো হোতি, নিচ্চলেন ভৰিতব্বং, ন হত্থেন নিমিত্তং কীল়াপেতব্বং, কাসাৰপচ্চত্থরণরক্খণত্থং পন হত্থপুটেন গহেত্ৰা জগ্গনত্থায উদকট্ঠানং গন্তুং ৰট্টতি.
নমোচনাধিপ্পাযস্সাতি যস্স ভেসজ্জেন ৰা নিমিত্তং আলিম্পন্তস্স উচ্চারাদীনি ৰা করোন্তস্স নমোচনাধিপ্পাযস্স মুচ্চতি, তস্সাপি অনাপত্তি. উম্মত্তকস্স দুৰিধস্সাপি অনাপত্তি. ইধ সেয্যসকো আদিকম্মিকো, তস্স অনাপত্তি আদিকম্মিকস্সাতি.
পদভাজনীযৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
সমুট্ঠানাদীসু ইদং সিক্খাপদং পঠমপারাজিকসমুট্ঠানং কাযচিত্ততো সমুট্ঠাতি. কিরিযা, সঞ্ঞাৰিমোক্খং, সচিত্তকং, লোকৰজ্জং, কাযকম্মং, অকুসলচিত্তং, দ্ৰিৰেদনং, সুখমজ্ঝত্তদ্ৰযেনাতি.
২৬৩. ৰিনীতৰত্থূসু সুপিনৰত্থু অনুপঞ্ঞত্তিযং ৰুত্তনযমেৰ. উচ্চারপস্সাৰৰত্থূনি উত্তানত্থানেৰ.
ৰিতক্কৰত্থুস্মিং কামৰিতক্কন্তি গেহস্সিতকামৰিতক্কং. তত্থ কিঞ্চাপি অনাপত্তি ৰুত্তা, অথ খো ৰিতক্কগতিকেন ন ভৰিতব্বং. উণ্হোদকৰত্থূসু পঠমং উত্তানমেৰ. দুতিযে সো ভিক্খু মোচেতুকামো উণ্হোদকেন নিমিত্তং পহরিত্ৰা পহরিত্ৰা ন্হাযি, তেনস্স আপত্তি ৰুত্তা. ততিযে উপক্কমস্স অত্থিতায থুল্লচ্চযং. ভেসজ্জকণ্ডুৰনৰত্থূনি উত্তানত্থানেৰ.
২৬৪. মগ্গৰত্থূসু পঠমস্স থুলঊরুকস্স মগ্গং গচ্ছন্তস্স সম্বাধট্ঠানে ঘট্টনায অসুচি মুচ্চি, তস্স নমোচনাধিপ্পাযত্তা অনাপত্তি. দুতিযস্স তথেৰ মুচ্চি, মোচনাধিপ্পাযত্তা পন সঙ্ঘাদিসেসো. ততিযস্স ন মুচ্চি, উপক্কমসব্ভাৰতো পন থুল্লচ্চযং. তস্মা মগ্গং গচ্ছন্তেন উপ্পন্নে পরিল়াহে ন গন্তব্বং, গমনং উপচ্ছিন্দিত্ৰা অসুভাদিমনসিকারেন চিত্তং ৰূপসমেত্ৰা সুদ্ধচিত্তেন কম্মট্ঠানং আদায গন্তব্বং. সচে ঠিতো ৰিনোদেতুং ন সক্কোতি, মগ্গা ওক্কম্ম নিসীদিত্ৰা ৰিনোদেত্ৰা কম্মট্ঠানং আদায সুদ্ধচিত্তেনেৰ গন্তব্বং.
ৰত্থিৰত্থূসু তে ভিক্খূ ৰত্থিং দল়্হং গহেত্ৰা পূরেত্ৰা পূরেত্ৰা ৰিস্সজ্জেন্তা গামদারকা ৰিয পস্সাৰমকংসু. জন্তাঘরৰত্থুস্মিং উদরং তাপেন্তস্স মোচনাধিপ্পাযস্সাপি অমোচনাধিপ্পাযস্সাপি মুত্তে অনাপত্তিযেৰ. পরিকম্মং করোন্তস্স নিমিত্তচালনৰসেন অসুচি মুচ্চি, তস্মা আপত্তিট্ঠানে আপত্তি ৰুত্তা.
২৬৫. ঊরুঘট্টাপনৰত্থূসু যেসং আপত্তি ৰুত্তা তে অঙ্গজাতম্পি ফুসাপেসুন্তি ৰেদিতব্বাতি এৰং কুরুন্দট্ঠকথাযং ৰুত্তং. সামণেরাদিৰত্থূনি উত্তানত্থানেৰ.
২৬৬. কাযত্থম্ভনৰত্থুস্মিং কাযং থম্ভেন্তস্সাতি চিরং নিসীদিত্ৰা ৰা নিপজ্জিত্ৰা ৰা নৰকম্মং ৰা কত্ৰা আলসিযৰিমোচনত্থং ৰিজম্ভেন্তস্স.
উপনিজ্ঝাযনৰত্থুস্মিং সচেপি পটসতং নিৰত্থা হোতি পুরতো ৰা পচ্ছতো ৰা ঠত্ৰা ‘‘ইমস্মিং নাম ওকাসে নিমিত্ত’’ন্তি উপনিজ্ঝাযন্তস্স দুক্কটমেৰ. অনিৰত্থানং গামদারিকানং নিমিত্তং উপনিজ্ঝাযন্তস্স পন কিমেৰ ৰত্তব্বং. তিরচ্ছানগতানম্পি নিমিত্তে এসেৰ নযো. ইতো চিতো চ অৰিলোকেত্ৰা পন দিৰসম্পি একপযোগেন উপনিজ্ঝাযন্তস্স একমেৰ দুক্কটং. ইতো চিতো চ ৰিলোকেত্ৰা পুনপ্পুনং উপনিজ্ঝাযন্তস্স পযোগে পযোগে দুক্কটং. উম্মীলননিমীলনৰসেন পন ন কারেতব্বো. সহসা উপনিজ্ঝাযিত্ৰা পুন পটিসঙ্খায সংৰরে তিট্ঠতো অনাপত্তি, তং সংৰরং পহায পুন উপনিজ্ঝাযতো দুক্কটমেৰ.
২৬৭. তাল়চ্ছিদ্দাদিৰত্থূনি উত্তানত্থানেৰ. ন্হানৰত্থূসু যে উদকসোতং নিমিত্তেন পহরিংসু তেসং আপত্তি ৰুত্তা. উদঞ্জলৰত্থূসুপি এসেৰ নযো. এত্থ চ উদঞ্জলন্তি উদকচিক্খল্লো ৰুচ্চতি. এতেনেৰ উপাযেন ইতো পরানি সব্বানেৰ উদকে ধাৰনাদিৰত্থূনি ৰেদিতব্বানি. অযং পন ৰিসেসো. পুপ্ফাৰল়িযৰত্থূসু সচেপি নমোচনাধিপ্পাযস্স অনাপত্তি, কীল়নপচ্চযা পন দুক্কটং হোতীতি.
সুক্কৰিস্সট্ঠিসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. কাযসংসগ্গসিক্খাপদৰণ্ণনা
২৬৯. তেন সমযেন বুদ্ধো ভগৰাতি কাযসংসগ্গসিক্খাপদং. তত্রাযং অনুত্তানপদৰণ্ণনা – অরঞ্ঞে ৰিহরতীতি ন আৰেণিকে অরঞ্ঞে, জেতৰনৰিহারস্সেৰ পচ্চন্তে একপস্সে. মজ্ঝে গব্ভোতি তস্স চ ৰিহারস্স মজ্ঝে গব্ভো হোতি. সমন্তা পরিযাগারোতি সমন্তা পনস্স মণ্ডলমাল়পরিক্খেপো হোতি. সো কির মজ্ঝে চতুরস্সং গব্ভং কত্ৰা বহি মণ্ডলমাল়পরিক্খেপেন কতো, যথা সক্কা হোতি অন্তোযেৰ আৰিঞ্ছন্তেহি ৰিচরিতুং.
সুপঞ্ঞত্তন্তি সুট্ঠ ঠপিতং, যথা যথা যস্মিং যস্মিঞ্চ ওকাসে ঠপিতং পাসাদিকং হোতি লোকরঞ্জকং তথা তথা তস্মিং তস্মিং ওকাসে ঠপিতং, ৰত্তসীসেন হি সোং এককিচ্চম্পি ন করোতি. একচ্চে ৰাতপানে ৰিৰরন্তোতি যেসু ৰিৰটেসু অন্ধকারো হোতি তানি ৰিৰরন্তো যেসু ৰিৰটেসু আলোকো হোতি তানি থকেন্তো.
এৰং ৰুত্তে সা ব্রাহ্মণী তং ব্রাহ্মণং এতদৰোচাতি এৰং তেন ব্রাহ্মণেন পসংসিত্ৰা ৰুত্তে সা ব্রাহ্মণী ‘‘পসন্নো অযং ব্রাহ্মণো পব্বজিতুকামো মঞ্ঞে’’তি সল্লক্খেত্ৰা নিগূহিতব্বম্পি তং অত্তনো ৰিপ্পকারং পকাসেন্তী কেৰলং তস্স সদ্ধাৰিঘাতাপেক্খা হুত্ৰা এতং ‘‘কুতো তস্স উল়ারত্ততা’’তিআদিৰচনমৰোচ. তত্থ উল়ারো অত্তা অস্সাতি উল়ারত্তা, উল়ারত্তনো ভাৰো উট্ঠারত্ততা. কুলিত্থীহীতিআদীসু কুলিত্থিযো নাম ঘরস্সামিনিযো. কুলধীতরো নাম পুরিসন্তরগতা কুলধীতরো. কুলকুমারিযো নাম অনিৰিট্ঠা ৰুচ্চন্তি. কুলসুণ্হা নাম পরকুলতো আনীতা কুলদারকানং ৰধুযো.
২৭০. ওতিণ্ণোতি যক্খাদীহি ৰিয সত্তা অন্তো উপ্পজ্জন্তেন রাগেন ওতিণ্ণো, কূপাদীনি ৰিয সত্তা অসমপেক্খিত্ৰা রজনীযে ঠানে রজ্জন্তো সযং ৰা রাগং ওতিণ্ণো, যস্মা পন উভযথাপি রাগসমঙ্গিস্সেৰেতং অধিৰচনং, তস্মা ‘‘ওতিণ্ণো নাম সারত্তো অপেক্খৰা পটিবদ্ধচিত্তো’’তি এৰমস্স পদভাজনং ৰুত্তং.
তত্থ সারত্তোতি কাযসংসগ্গরাগেন সুট্ঠু রত্তো. অপেক্খৰাতি কাযসংসগ্গাপেক্খায অপেক্খৰা. পটিবদ্ধচিত্তোতি কাযসংসগ্গরাগেনেৰ তস্মিং ৰত্থুস্মিং পটিবদ্ধচিত্তো. ৰিপরিণতেনাতি পরিসুদ্ধভৰঙ্গসন্ততিসঙ্খাতং পকতিং ৰিজহিত্ৰা অঞ্ঞথা পৰত্তেন, ৰিরূপং ৰা পরিণতেন ৰিরূপং পরিৰত্তেন, যথা পরিৰত্তমানং ৰিরূপং হোতি এৰং পরিৰত্তিত্ৰা ঠিতেনাতি অধিপ্পাযো.
২৭১. যস্মা পনেতং রাগাদীহি সম্পযোগং নাতিৰত্ততি, তস্মা ‘‘ৰিপরিণতন্তি রত্তম্পি চিত্ত’’ন্তিআদিনা নযেনস্স পদভাজনং ৰত্ৰা অন্তে ইধাধিপ্পেতমত্থং দস্সেন্তো ‘‘অপিচ রত্তং চিত্তং ইমস্মিং অত্থে অধিপ্পেতং ৰিপরিণত’’ন্তি আহ.
তদহুজাতাতি তংদিৰসং জাতা জাতমত্তা অল্লমংসপেসিৰণ্ণা, এৰরূপাযপি হি সদ্ধিং কাযসংসগ্গে সঙ্ঘাদিসেসো, মেথুনৰীতিক্কমে পারাজিকং, রহো নিসজ্জস্সাদে পাচিত্তিযঞ্চ হোতি. পগেৰাতি পঠমমেৰ.
কাযসংসগ্গং সমাপজ্জেয্যাতি হত্থগ্গহণাদিকাযসম্পযোগং কাযমিস্সীভাৰং সমাপজ্জেয্য, যস্মা পনেতং সমাপজ্জন্তস্স যো সো কাযসংসগ্গো নাম সো অত্থতো অজ্ঝাচারো হোতি, রাগৰসেন অভিভৰিত্ৰা সঞ্ঞমৰেলং আচারো, তস্মাস্স সঙ্খেপন অত্থং দস্সেন্তো ‘‘অজ্ঝাচারো ৰুচ্চতী’’তি পদভাজনমাহ.
হত্থগ্গাহং ৰাতিআদিভেদং পনস্স ৰিত্থারেন অত্থদস্সনং. তত্থ হত্থাদীনং ৰিভাগদস্সনত্থং ‘‘হত্থো নাম কপ্পরং উপাদাযা’’তিআদিমাহ তত্থ কপ্পরং উপাদাযাতি দুতিযং. মহাসন্ধিং উপাদায. অঞ্ঞত্থ পন মণিবন্ধতো পট্ঠায যাৰ অগ্গনখা হত্থো ইধ সদ্ধিং অগ্গবাহায কপ্পরতো পট্ঠায অধিপ্পেতো.
সুদ্ধকেসা ৰাতি সুত্তাদীহি অমিস্সা সুদ্ধা কেসাযেৰ. ৰেণীতি তীহি কেসৰট্টীহি ৰিনন্ধিত্ৰা কতকেসকলাপস্সেতং নামং. সুত্তমিস্সাতি পঞ্চৰণ্ণেন সুত্তেন কেসে মিস্সেত্ৰা কতা. মালামিস্সাতি ৰস্সিকপুপ্ফাদীহি মিস্সেত্ৰা তীহি কেসৰট্টীহি ৰিনন্ধিত্ৰা কতা, অৰিনদ্ধোপি ৰা কেৰলং পুপ্ফমিস্সকো কেসকলাপো ইধ ‘‘ৰেণী’’তি ৰেদিতব্বো. হিরঞ্ঞমিস্সাতি কহাপণমালায মিস্সেত্ৰা কতা. সুৰণ্ণমিস্সাতি সুৰণ্ণচীরকেহি ৰা পামঙ্গাদীহি ৰা মিস্সেত্ৰা কতা. মুত্তামিস্সাতি মুত্তাৰলীহি মিস্সেত্ৰা কতা. মণিমিস্সাতি সুত্তারূল়্হেহি মণীহি মিস্সেত্ৰা কতা. এতাসু হি যংকিঞ্চি ৰেণিং গণ্হন্তস্স সঙ্ঘাদিসেসোযেৰ. ‘‘অহং মিস্সকৰেণিং অগ্গহেসি’’ন্তি ৰদন্তস্স মোক্খো নত্থি. ৰেণিগ্গহণেন চেত্থ কেসাপি গহিতাৰ হোন্তি, তস্মা যো একম্পি কেসং গণ্হাতি তস্সপি আপত্তিযেৰ.
হত্থঞ্চ ৰেণিঞ্চ ঠপেত্ৰাতি ইধ ৰুত্তলক্খণং হত্থঞ্চ সব্বপ্পকারঞ্চ ৰেণিং ঠপেত্ৰা অৰসেসং সরীরং ‘‘অঙ্গ’’ন্তি ৰেদিতব্বং. এৰং পরিচ্ছিন্নেসু হত্থাদীসু হত্থস্স গহণং হত্থগ্গাহো, ৰেণিযা গহণং ৰেণিগ্গাহো, অৰসেসসসরীরস্স পরামসনং অঞ্ঞতরস্স ৰা অঞ্ঞতরস্স ৰা অঙ্গস্স পরামসনং, যো তং হত্থগ্গাহং ৰা ৰেণিগ্গাহং ৰা অঞ্ঞতরস্স ৰা অঞ্ঞতরস্স ৰা অঙ্গস্স পরামসনং সমাপজ্জেয্য, তস্স সঙ্ঘাদিসেসো নাম আপত্তিনিকাযো হোতীতি. অযং সিক্খাপদস্স অত্থো.
২৭২. যস্মা পন যো চ হত্থগ্গাহো যো চ ৰেণিগ্গাহো যঞ্চ অৰসেসস্স অঙ্গস্স পরামসনং তং সব্বম্পি ভেদতো দ্ৰাদসৰিধং হোতি, তস্মা তং ভেদং দস্সেতুং ‘‘আমসনা পরামসনা’’তিআদিনা নযেনস্স পদভাজনং ৰুত্তং. তত্থ যঞ্চ ৰুত্তং ‘‘আমসনা নাম আমট্ঠমত্তা’’তি যঞ্চ ‘‘ছুপনং নাম ফুট্ঠমত্ত’’ন্তি, ইমেসং অযং ৰিসেসো – আমসনাতি আমজ্জনা ফুট্ঠোকাসং অনতিক্কমিত্ৰাপি তত্থেৰ সঙ্ঘট্টনা. অযঞ্হি ‘‘আমট্ঠমত্তা’’তি ৰুচ্চতি. ছুপনন্তি অসঙ্ঘট্টেত্ৰা ফুট্ঠমত্তং.
যম্পি উম্মসনায চ উল্লঙ্ঘনায চ নিদ্দেসে ‘‘উদ্ধং উচ্চারণা’’তি একমেৰ পদং ৰুত্তং. তত্রাপি অযং ৰিসেসো – পঠমং অত্তনো কাযস্স ইত্থিযা কাযে উদ্ধং পেসনৰসেন ৰুত্তং, দুতিযং ইত্থিযা কাযং উক্খিপনৰসেন, সেসং পাকটমেৰ.
২৭৩. ইদানি য্ৰাযং ওতিণ্ণো ৰিপরিণতেন চিত্তেন কাযসংসগ্গং সমাপজ্জতি, তস্স এতেসং পদানং ৰসেন ৰিত্থারতো আপত্তিভেদং দস্সেন্তো ‘‘ইত্থী চ হোতি ইত্থিসঞ্ঞী সারত্তো চ ভিক্খু চ নং ইত্থিযা কাযেন কায’’ন্তিআদিমাহ. তত্থ ভিক্খু চ নং ইত্থিযা কাযেন কাযন্তি সো সারত্তো চ ইত্থিসঞ্ঞী চ ভিক্খু অত্তনো কাযেন. নন্তি নিপাতমত্তং. অথ ৰা এতং তস্সা ইত্থিযা হত্থাদিভেদং কাযং. আমসতি পরামসতীতি এতেসু চে একেনাপি আকারেন অজ্ঝাচরতি, আপত্তি সঙ্ঘাদিসেসস্স. তত্থ সকিং আমসতো একা আপত্তি, পুনপ্পুনং আমসতো পযোগে পযোগে সঙ্ঘাদিসেসো.
পরামসন্তোপি সচে কাযতো অমোচেত্ৰাৰ ইতো চিতো চ অত্তনো হত্থং ৰা কাযং ৰা সঞ্চোপেতি হরতি পেসেতি দিৰসম্পি পরামসতো একাৰ আপত্তি. সচে কাযতো মোচেত্ৰা মোচেত্ৰা পরামসতি পযোগে পযোগে আপত্তি.
ওমসন্তোপি সচে কাযতো অমোচেত্ৰাৰ ইত্থিযা মত্থকতো পট্ঠায যাৰ পাদপিট্ঠিং ওমসতি একাৰ আপত্তি. সচে পন উদরাদীসু তং তং ঠানং পত্ৰা মুঞ্চিত্ৰা মুঞ্চিত্ৰা ওমসতি পযোগে পযোগে আপত্তি. উম্মসনাযপি পাদতো পট্ঠায যাৰ সীসং উম্মসন্তস্স এসেৰ নযো.
ওলঙ্ঘনায মাতুগামং কেসেসু গহেত্ৰা নামেত্ৰা চুম্বনাদীসু যং অজ্ঝাচারং ইচ্ছতি তং কত্ৰা মুঞ্চতো একাৰ আপত্তি. উট্ঠিতং পুনপ্পুনং নামযতো পযোগে পযোগে আপত্তি. উল্লঙ্ঘনাযপি কেসেসু ৰা হত্থেসু ৰা গহেত্ৰা ৰুট্ঠাপযতো এসেৰ নযো.
আকড্ঢনায অত্তনো অভিমুখং আকড্ঢন্তো যাৰ ন মুঞ্চতি তাৰ একাৰ আপত্তি. মুঞ্চিত্ৰা মুঞ্চিত্ৰা আকড্ঢন্তস্স পযোগে পযোগে আপত্তি. পতিকড্ঢনাযপি পরম্মুখং পিট্ঠিযং গহেত্ৰা পটিপ্পণামযতো এসেৰ নযো.
অভিনিগ্গণ্হনায হত্থে ৰা বাহায ৰা দল়্হং গহেত্ৰা যোজনম্পি গচ্ছতো একাৰ আপত্তি. মুঞ্চিত্ৰা পুনপ্পুনং গণ্হতো পযোগে পযোগে আপত্তি. অমুঞ্চিত্ৰা পুনপ্পুনং ফুসতো চ আলিঙ্গতো চ পযোগে পযোগে আপত্তীতি মহাসুমত্থেরো আহ. মহাপদুমত্থেরো পনাহ – ‘‘মূলগ্গহণমেৰ পমাণং, তস্মা যাৰ ন মুঞ্চতি তাৰ একা এৰ আপত্তী’’তি.
অভিনিপ্পীল়নায ৰত্থেন ৰা আভরণেন ৰা সদ্ধিং পীল়যতো অঙ্গং অফুসন্তস্স থুল্লচ্চযং, ফুসন্তস্স সঙ্ঘাদিসেসো, একপযোগেন একা আপত্তি, নানাপযোগেন নানা.
গহণছুপনেসু অঞ্ঞং কিঞ্চি ৰিকারং অকরোন্তোপি গহিতমত্তফুট্ঠমত্তেনাপি আপত্তিং আপজ্জতি.
এৰমেতেসু আমসনাদীসু একেনাপি আকারেন অজ্ঝাচারতো ইত্থিযা ইত্থিসঞ্ঞিস্স সঙ্ঘাদিসেসো, ৰেমতিকস্স থুল্লচ্চযং, পণ্ডকপুরিসতিরচ্ছানগতসঞ্ঞিস্সাপি থুল্লচ্চযমেৰ. পণ্ডকে পণ্ডকসঞ্ঞিস্স থুল্লচ্চযং, ৰেমতিকস্স দুক্কটং. পুরিসতিরচ্ছানগতইত্থিসঞ্ঞিস্সাপি দুক্কটমেৰ. পুরিসে পুরিসসঞ্ঞিস্সাপি ৰেমতিকস্সাপি ইত্থিপণ্ডকতিরচ্ছানগতসঞ্ঞিস্সাপি দুক্কটমেৰ. তিরচ্ছানগতেপি সব্বাকারেন দুক্কটমেৰাতি. ইমা একমূলকনযে ৰুত্তা আপত্তিযো সল্লক্খেত্ৰা ইমিনাৰ উপাযেন ‘‘দ্ৰে ইত্থিযো দ্ৰিন্নং ইত্থীন’’ন্তিআদিৰসেন ৰুত্তে দুমূলকনযেপি দিগুণা আপত্তিযো ৰেদিতব্বা. যথা চ দ্ৰীসু ইত্থীসু দ্ৰে সঙ্ঘাদিসেসা; এৰং সম্বহুলাসু সম্বহুলা ৰেদিতব্বা.
যো হি একতো ঠিতা সম্বহুলা ইত্থিযো বাহাহি পরিক্খিপিত্ৰা গণ্হাতি সো যত্তকা ইত্থিযো ফুট্ঠা তাসং গণনায সঙ্ঘাদিসেসে আপজ্জতি, মজ্ঝগতানং গণনায থুল্লচ্চযে. তা হি তেন কাযপ্পটিবদ্ধেন আমট্ঠা হোন্তি. যো পন সম্বহুলানং অঙ্গুলিযো ৰা কেসে ৰা একতো কত্ৰা গণ্হাতি, সো অঙ্গুলিযো চ কেসে চ অগণেত্ৰা ইত্থিযো গণেত্ৰা সঙ্ঘাদিসেসেহি কারেতব্বো. যাসঞ্চ ইত্থীনং অঙ্গুলিযো ৰা কেসা ৰা মজ্ঝগতা হোন্তি, তাসং গণনায থুল্লচ্চযে আপজ্জতি. তা হি তেন কাযপ্পটিবদ্ধেন আমট্ঠা হোন্তি, সম্বহুলা পন ইত্থিযো কাযপ্পটিবদ্ধেহি রজ্জুৰত্থাদীহি পরিক্খিপিত্ৰা গণ্হন্তো সব্বাসংযেৰ অন্তোপরিক্খেপগতানং গণনায থুল্লচ্চযে আপজ্জতি. মহাপচ্চরিযং অফুট্ঠাসু দুক্কটং ৰুত্তং. তত্থ যস্মা পাল়িযং কাযপ্পটিবদ্ধপ্পটিবদ্ধেন আমসনং নাম নত্থি, তস্মা সব্বম্পি কাযপ্পটিবদ্ধপ্পটিবদ্ধং কাযপ্পটিবদ্ধেনেৰ সঙ্গহেত্ৰা মহাঅট্ঠকথাযঞ্চ কুরুন্দিযঞ্চ ৰুত্তো পুরিমনযোযেৰেত্থ যুত্ততরো দিস্সতি.
যো হি হত্থেন হত্থং গহেত্ৰা পটিপাটিযা ঠিতাসু ইত্থীসু সমসারাগো একং হত্থে গণ্হাতি, সো গহিতিত্থিযা ৰসেন একং সঙ্ঘাদিসেসং আপজ্জতি, ইতরাসং গণনায পুরিমনযেনেৰ থুল্লচ্চযে. সচে সো তং কাযপ্পটিবদ্ধে ৰত্থে ৰা পুপ্ফে ৰা গণ্হাতি, সব্বাসং গণনায থুল্লচ্চযে আপজ্জতি. যথেৰ হি রজ্জুৰত্থাদীহি পরিক্খিপন্তেন সব্বাপি কাযপ্পটিবদ্ধেন আমট্ঠা হোন্তি, তথা ইধাপি সব্বাপি কাযপ্পটিবদ্ধেন আমট্ঠা হোন্তি. সচে পন তা ইত্থিযো অঞ্ঞমঞ্ঞং ৰত্থকোটিযং গহেত্ৰা ঠিতা হোন্তি, তত্র চেসো পুরিমনযেনেৰ পঠমং ইত্থিং হত্থে গণ্হাতি গহিতায ৰসেন সঙ্ঘাদিসেসং আপজ্জতি, ইতরাসং গণনায দুক্কটানি. সব্বাসঞ্হি তাসং তেন পুরিমনযেনেৰ কাযপটিবদ্ধেন কাযপ্পটিবদ্ধং আমট্ঠং হোতি. সচে পন সোপি তং কাযপ্পটিবদ্ধেযেৰ গণ্হাতি তস্সা ৰসেন থুল্লচ্চযং আপজ্জতি, ইতরাসং গণনায অনন্তরনযেনেৰ দুক্কটানি.
যো পন ঘনৰত্থনিৰত্থং ইত্থিং কাযসংসগ্গরাগেন ৰত্থে ঘট্টেতি, থুল্লচ্চযং. ৰিরল়ৰত্থনিৰত্থং ঘট্টেতি, তত্র চে ৰত্থন্তরেহি ইত্থিযা ৰা নিক্খন্তলোমানি ভিক্খুং ভিক্খুনো ৰা পৰিট্ঠলোমানি ইত্থিং ফুসন্তি, উভিন্নং লোমানিযেৰ ৰা লোমানি ফুসন্তি, সঙ্ঘাদিসেসো. উপাদিন্নকেন হি কম্মজরূপেন উপাদিন্নকং ৰা অনুপাদিন্নকং ৰা অনুপাদিন্নকেনপি কেনচি কেসাদিনা উপাদিন্নকং ৰা অনুপাদিন্নকং ৰা ফুসন্তোপি সঙ্ঘাদিসেসং আপজ্জতিযেৰ.
তত্থ কুরুন্দিযং ‘‘লোমানি গণেত্ৰা সঙ্ঘাদিসেসো’’তি ৰুত্তং. মহাঅট্ঠকথাযং পন ‘‘লোমানি গণেত্ৰা আপত্তিযা ন কারেতব্বো, একমেৰ সঙ্ঘাদিসেসং আপজ্জতি. সঙ্ঘিকমঞ্চে পন অপচ্চত্থরিত্ৰা নিপন্নো লোমানি গণেত্ৰা কারেতব্বো’’তি ৰুত্তং, তদেৰ যুত্তং. ইত্থিৰসেন হি অযং আপত্তি, ন কোট্ঠাসৰসেনাতি.
এত্থাহ ‘‘যো পন ‘কাযপ্পটিবদ্ধং গণ্হিস্সামী’তি কাযং গণ্হাতি, ‘কাযং গণ্হিস্সামী’তি কাযপ্পটিবদ্ধং গণ্হাতি, সো কিং আপজ্জতী’’তি. মহাসুমত্থেরো তাৰ ‘‘যথাৰত্থুকমেৰা’’তি ৰদতি. অযং কিরস্স লদ্ধি –
‘‘ৰত্থু সঞ্ঞা চ রাগো চ, ফস্সপ্পটিৰিজাননা;
যথানিদ্দিট্ঠনিদ্দেসে, গরুকং তেন কারযে’’তি.
এত্থ ‘‘ৰত্থূ’’তি ইত্থী. ‘‘সঞ্ঞা’’তি ইত্থিসঞ্ঞা. ‘‘রাগো’’তি কাযসংসগ্গরাগো. ‘‘ফস্সপ্পটিৰিজাননা’’তি কাযসংসগ্গফস্সজাননা. তস্মা যো ইত্থিযা ইত্থিসঞ্ঞী কাযসংসগ্গরাগেন ‘‘কাযপ্পটিবদ্ধং গহেস্সামী’’তি পৰত্তোপি কাযং ফুসতি, গরুকং সঙ্ঘাদিসেসংযেৰ আপজ্জতি. ইতরোপি থুল্লচ্চযন্তি মহাপদুমত্থেরো পনাহ –
‘‘সঞ্ঞায ৰিরাগিতম্হি, গহণে চ ৰিরাগিতে;
যথানিদ্দিট্ঠনিদ্দেসে, গরুকং তত্থ ন দিস্সতী’’তি.
অস্সাপাযং লদ্ধি ইত্থিযা ইত্থিসঞ্ঞিনো হি সঙ্ঘাদিসেসো ৰুত্তো. ইমিনা চ ইত্থিসঞ্ঞা ৰিরাগিতা কাযপ্পটিবদ্ধে কাযপ্পটিবদ্ধসঞ্ঞা উপ্পাদিতা, তং গণ্হন্তস্স পন থুল্লচ্চযং ৰুত্তং. ইমিনা চ গহণম্পি ৰিরাগিতং তং অগ্গহেত্ৰা ইত্থী গহিতা, তস্মা এত্থ ইত্থিসঞ্ঞায অভাৰতো সঙ্ঘাদিসেসো ন দিস্সতি, কাযপ্পটিবদ্ধস্স অগ্গহিতত্তা থুল্লচ্চযং ন দিস্সতি, কাযসংসগ্গরাগেন ফুট্ঠত্তা পন দুক্কটং. কাযসংসগ্গরাগেন হি ইমং নাম ৰত্থুং ফুসতো অনাপত্তীতি নত্থি, তস্মা দুক্কটমেৰাতি.
ইদঞ্চ পন ৰত্ৰা ইদং চতুক্কমাহ. ‘‘সারত্তং গণ্হিস্সামী’তি সারত্তং গণ্হি সঙ্ঘাদিসেসো, ‘ৰিরত্তং গণ্হিস্সামী’তি ৰিরত্তং গণ্হি দুক্কটং, ‘সারত্তং গণ্হিস্সামী’তি ৰিরত্তং গণ্হি দুক্কটং, ‘ৰিরত্তং গণ্হিস্সামী’তি সারত্তং গণ্হি দুক্কটমেৰা’’তি. কিঞ্চাপি এৰমাহ? অথ খো মহাসুমত্থেরৰাদোযেৰেত্থ ‘‘ইত্থি চ হোতি ইত্থিসঞ্ঞী সারত্তো চ ভিক্খু চ নং ইত্থিযা কাযেন কাযপ্পটিবদ্ধং আমসতি পরামসতি…পে… গণ্হাতি ছুপতি আপত্তি থুল্লচ্চযস্সা’’তি ইমায পাল়িযা ‘‘যো হি একতো ঠিতা সম্বহুলা ইত্থিযো বাহাহি পরিক্খিপিত্ৰা গণ্হাতি, সো যত্তকা ইত্থিযো ফুট্ঠা তাসং গণনায সঙ্ঘাদিসেসে আপজ্জতি, মজ্ঝগতানং গণনায থুল্লচ্চযে’’তিআদীহি অট্ঠকথাৰিনিচ্ছযেহি চ সমেতি. যদি হি সঞ্ঞাদিৰিরাগেন ৰিরাগিতং নাম ভৰেয্য ‘‘পণ্ডকো চ হোতি ইত্থিসঞ্ঞী’’তিআদীসু ৰিয ‘‘কাযপ্পটিবদ্ধঞ্চ হোতি কাযসঞ্ঞী চা’’তিআদিনাপি নযেন পাল়িযং ৰিসেসং ৰদেয্য. যস্মা পন সো ন ৰুত্তো, তস্মা ইত্থিযা ইত্থিসঞ্ঞায সতি ইত্থিং আমসন্তস্স সঙ্ঘাদিসেসো, কাযপ্পটিবদ্ধং আমসন্তস্স থুল্লচ্চযন্তি যথাৰত্থুকমেৰ যুজ্জতি.
মহাপচ্চরিযম্পি চেতং ৰুত্তং – ‘‘নীলং পারুপিত্ৰা সযিতায কাল়িত্থিযা কাযং ঘট্টেস্সামী’তি কাযং ঘট্টেতি, সঙ্ঘাদিসেসো; ‘কাযং ঘট্টেস্সামী’তি নীলং ঘট্টেতি, থুল্লচ্চযং; ‘নীলং ঘট্টেস্সামী’তি কাযং ঘট্টেতি, সঙ্ঘাদিসেসো; ‘নীলং ঘট্টেস্সামী’তি নীলং ঘট্টেতি, থুল্লচ্চয’’ন্তি. যোপাযং ‘‘ইত্থী চ পণ্ডকো চা’’তিআদিনা নযেন ৰত্থুমিস্সকনযো ৰুত্তো, তস্মিম্পি ৰত্থু সঞ্ঞাৰিমতিৰসেন ৰুত্তা আপত্তিযো পাল়িযং অসম্মুয্হন্তেন ৰেদিতব্বা.
কাযেনকাযপ্পটিবদ্ধৰারে পন ইত্থিযা ইত্থিসঞ্ঞিস্স কাযপ্পটিবদ্ধং গণ্হতো থুল্লচ্চযং, সেসে সব্বত্থ দুক্কটং. কাযপ্পটিবদ্ধেনকাযৰারেপি এসেৰ নযো. কাযপ্পটিবদ্ধেনকআযপ্পটিবদ্ধৰারে চ নিস্সগ্গিযেনকাযৰারাদীসু চস্স সব্বত্থ দুক্কটমেৰ.
‘‘ইত্থী চ হোতি ইত্থিসঞ্ঞী সারত্তো চ ইত্থী চ নং ভিক্খুস্স কাযেন কায’’ন্তিআদিৰারো পন ভিক্খুম্হি মাতুগামস্স রাগৰসেন ৰুত্তো. তত্থ ইত্থী চ নং ভিক্খুস্স কাযেন কাযন্তি ভিক্খুম্হি সারত্তা ইত্থী তস্স নিসিন্নোকাসং ৰা নিপন্নোকাসং ৰা গন্ত্ৰা অত্তনো কাযেন তং ভিক্খুস্স কাযং আমসতি…পে… ছুপতি. সেৰনাধিপ্পাযো কাযেন ৰাযমতি, ফস্সং পটিৰিজানাতীতি এৰং তায আমট্ঠো ৰা ছুপিতো ৰা সেৰনাধিপ্পাযো হুত্ৰা সচে ফস্সপ্পটিৰিজাননত্থং ঈসকম্পি কাযং চালেতি ফন্দেতি, সঙ্ঘাদিসেসং আপজ্জতি.
দ্ৰে ইত্থিযোতি এত্থ দ্ৰে সঙ্ঘাদিসেসে আপজ্জতি, ইত্থিযা চ পণ্ডকে চ সঙ্ঘাদিসেসেন সহ দুক্কটং. এতেন উপাযেন যাৰ ‘‘নিস্সগ্গিযেন নিস্সগ্গিযং আমসতি, সেৰনাধিপ্পাযো কাযেন ৰাযমতি ন চ ফস্সং পটিৰিজানাতি, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি তাৰ পুরিমনযেনেৰ আপত্তিভেদো ৰেদিতব্বো.
এত্থ চ কাযেন ৰাযমতি ন চ ফস্সং পটিৰিজানাতীতি অত্তনা নিস্সট্ঠং পুপ্ফং ৰা ফলং ৰা ইত্থিং অত্তনো নিস্সগ্গিযেন পুপ্ফেন ৰা ফলেন ৰা পহরন্তিং দিস্ৰা কাযেন ৰিকারং করোতি, অঙ্গুলিং ৰা চালেতি, ভমুকং ৰা উক্খিপতি, অক্খিং ৰা নিখণতি, অঞ্ঞং ৰা এৰরূপং ৰিকারং করোতি, অযং ৰুচ্চতি ‘‘কাযেন ৰাযমতি ন চ ফস্সং পটিৰিজানাতী’’তি. অযম্পি কাযেন ৰাযমিতত্তা দুক্কটং আপজ্জতি, দ্ৰীসু ইত্থীসু দ্ৰে, ইত্থীপণ্ডকেসুপি দ্ৰে এৰ দুক্কটে আপজ্জতি.
২৭৯. এৰং ৰত্থুৰসেন ৰিত্থারতো আপত্তিভেদং দস্সেত্ৰা ইদানি লক্খণৰসেন সঙ্খেপতো আপত্তিভেদঞ্চ অনাপত্তিভেদঞ্চ দস্সেন্তো ‘‘সেৰনাধিপ্পাযো’’তিআদিমাহ. তত্থ পুরিমনযে ইত্থিযা ফুট্ঠো সমানো সেৰনাধিপ্পাযো কাযেন ৰাযমতি, ফস্সং পটিৰিজানাতীতি তিৰঙ্গসম্পত্তিযা সঙ্ঘাদিসেসো. দুতিযে নযে নিস্সগ্গিযেন নিস্সগ্গিযামসনে ৰিয ৰাযমিত্ৰা অছুপনে ৰিয চ ফস্সস্স অপ্পটিৰিজাননতো দুৰঙ্গসম্পত্তিযা দুক্কটং. ততিযে কাযেন অৰাযমতো অনাপত্তি. যো হি সেৰনাধিপ্পাযোপি নিচ্চলেন কাযেন কেৰলং ফস্সং পটিৰিজানাতি সাদিযতি অনুভোতি, তস্স চিত্তুপ্পাদমত্তে আপত্তিযা অভাৰতো অনাপত্তি. চতুত্থে পন নিস্সগ্গিযেন নিস্সগ্গিযামসনে ৰিয ফস্সপ্পটিৰিজাননাপি নত্থি, কেৰলং চিত্তুপ্পাদমত্তমেৰ, তস্মা অনাপত্তি. মোক্খাধিপ্পাযস্স সব্বাকারেসু অনাপত্তিযেৰ.
এত্থ পন যো ইত্থিযা গহিতো তং অত্তনো সরীরা মোচেতুকামো পটিপ্পণামেতি ৰা পহরতি ৰা অযং কাযেন ৰাযমতি ফস্সং পটিৰিজানাতি. যো আগচ্ছন্তিং দিস্ৰা ততো মুঞ্চিতুকামো উত্তাসেত্ৰা পলাপেতি, অযং কাযেন ৰাযমতি ন চ ফস্সং পটিৰিজানাতি. যো তাদিসং দীঘজাতিং কাযে আরূল়্হং দিস্ৰা ‘‘সণিকং গচ্ছতু ঘট্টিযমানা অনত্থায সংৰত্তেয্যা’’তি ন ঘট্টেতি, ইত্থিমেৰ ৰা অঙ্গং ফুসমানং ঞত্ৰা ‘‘এসা ‘অনত্থিকো অযং মযা’তি সযমেৰ পক্কমিস্সতী’’তি অজানন্তো ৰিয নিচ্চলো হোতি, বলৰিত্থিযা ৰা গাল়্হং আলিঙ্গিত্ৰা গহিতো দহরভিক্খু পলাযিতুকামোপি সুট্ঠু গহিতত্তা নিচ্চলো হোতি, অযং ন চ কাযেন ৰাযমতি, ফস্সং পটিৰিজানাতি. যো পন আগচ্ছন্তিং দিস্ৰা ‘‘আগচ্ছতু তাৰ ততো নং পহরিত্ৰা ৰা পণামেত্ৰা ৰা পক্কমিস্সামী’’তি নিচ্চলো হোতি, অযং মোক্খাধিপ্পাযো ন চ কাযেন ৰাযমতি, ন চ ফস্সং পটিৰিজানাতীতি ৰেদিতব্বো.
২৮০. অসঞ্চিচ্চাতি ইমিনা উপাযেন ইমং ফুসিস্সামীতি অচেতেত্ৰা, এৰঞ্হি অচেতেত্ৰা পত্তপ্পটিগ্গহণাদীসু মাতুগামস্স অঙ্গে ফুট্ঠেপি অনাপত্তি.
অসতিযাতি অঞ্ঞৰিহিতো হোতি মাতুগামং ফুসামীতি সতি নত্থি, এৰং অসতিযা হত্থপাদপসারণাদিকালে ফুসন্তস্স অনাপত্তি.
অজানন্তস্সাতি দারকৰেসেন ঠিতং দারিকং ‘‘ইত্থী’’তি অজানন্তো কেনচিদেৰ করণীযেন ফুসতি, এৰং ‘‘ইত্থী’’তি অজানন্তস্স ফুসতো অনাপত্তি.
অসাদিযন্তস্সাতি কাযসংসগ্গং অসাদিযন্তস্স, তস্স বাহাপরম্পরায নীতভিক্খুস্স ৰিয অনাপত্তি. উম্মত্তকাদযো ৰুত্তনযাএৰ. ইধ পন উদাযিত্থেরো আদিকম্মিকো, তস্স অনাপত্তি আদিকম্মিকস্সাতি.
পদভাজনীযৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
সমুট্ঠানাদীসু ইদং সিক্খাপদং পঠমপারাজিকসমুট্ঠানং কাযচিত্ততো সমুট্ঠাতি, কিরিযং, সঞ্ঞাৰিমোক্খং, সচিত্তকং, লোকৰজ্জং, কাযকম্মং, অকুসলচিত্তং, দ্ৰিৰেদনং, সুখমজ্ঝত্তদ্ৰযেনাতি.
২৮১. ৰিনীতৰত্থূসু – মাতুযা মাতুপেমেনাতি মাতুপেমেন মাতুযা কাযং আমসি. এস নযো ধীতুভগিনিৰত্থূসু. তত্থ যস্মা মাতা ৰা হোতু ধীতা ৰা ইত্থী নাম সব্বাপি ব্রহ্মচরিযস্স পারিপন্থিকাৰ. তস্মা ‘‘অযং মে মাতা অযং ধীতা অযং মে ভগিনী’’তি গেহস্সিতপেমেন আমসতোপি দুক্কটমেৰ ৰুত্তং.
ইমং পন ভগৰতো আণং অনুস্সরন্তেন সচেপি নদীসোতেন ৰুয্হমানং মাতরং পস্সতি নেৰ হত্থেন পরামসিতব্বা. পণ্ডিতেন পন ভিক্খুনা নাৰা ৰা ফলকং ৰা কদলিক্খন্ধো ৰা দারুক্খন্ধো ৰা উপসংহরিতব্বো. তস্মিং অসতি কাসাৰম্পি উপসংহরিত্ৰা পুরতো ঠপেতব্বং, ‘‘এত্থ গণ্হাহী’’তি পন ন ৰত্তব্বা. গহিতে পরিক্খারং কড্ঢামীতি কড্ঢন্তেন গন্তব্বং. সচে ভাযতি পুরতো পুরতো গন্ত্ৰা ‘‘মা ভাযী’’তি সমস্সাসেতব্বা. সচে ভাযমানা পুত্তস্স সহসা খন্ধে ৰা অভিরুহতি, হত্থে ৰা গণ্হাতি, ন ‘‘অপেহি মহল্লিকে’’তি নিদ্ধুনিতব্বা, থলং পাপেতব্বা. কদ্দমে লগ্গাযপি কূপে পতিতাযপি এসেৰ নযো.
তত্রপি হি যোত্তং ৰা ৰত্থং ৰা পক্খিপিত্ৰা হত্থেন গহিতভাৰং ঞত্ৰা উদ্ধরিতব্বা, নত্ৰেৰ আমসিতব্বা. ন কেৰলঞ্চ মাতুগামস্স সরীরমেৰ অনামাসং, নিৰাসনপাৰুরণম্পি আভরণভণ্ডম্পি তিণণ্ডুপকং ৰা তাল়পণ্ণমুদ্দিকং ৰা উপাদায অনামাসমেৰ, তঞ্চ খো নিৰাসনপারুপনং পিল়ন্ধনত্থায ঠপিতমেৰ. সচে পন নিৰাসনং ৰা পারুপনং ৰা পরিৰত্তেত্ৰা চীৰরত্থায পাদমূলে ঠপেতি ৰট্টতি. আভরণভণ্ডেসু পন সীসপসাধনকদন্তসূচিআদিকপ্পিযভণ্ডং ‘‘ইমং ভন্তে তুম্হাকং গণ্হথা’’তি দিয্যমানং সিপাটিকাসূচিআদিউপকরণত্থায গহেতব্বং. সুৰণ্ণরজতমুত্তাদিমযং পন অনামাসমেৰ দীয্যমানম্পি ন গহেতব্বং. ন কেৰলঞ্চ এতাসং সরীরূপগমেৰ অনামাসং, ইত্থিসণ্ঠানেন কতং কট্ঠরূপম্পি দন্তরূপম্পি অযরূপম্পি লোহরূপম্পি তিপুরূপম্পি পোত্থকরূপম্পি সব্বরতনরূপম্পি অন্তমসো পিট্ঠমযরূপম্পি অনামাসমেৰ. পরিভোগত্থায পন ‘‘ইদং তুম্হাকং হোতূ’’তি লভিত্ৰা ঠপেত্ৰা সব্বরতনমযং অৰসেসং ভিন্দিত্ৰা উপকরণারহং উপকরণে পরিভোগারহং পরিভোগে উপনেতুং ৰট্টতি.
যথা চ ইত্থিরূপকং; এৰং সত্তৰিধম্পি ধঞ্ঞং অনামাসং. তস্মা খেত্তমজ্ঝেন গচ্ছতা তত্থজাতকম্পি ধঞ্ঞফলং ন আমসন্তেন গন্তব্বং. সচে ঘরদ্ৰারে ৰা অন্তরামগ্গে ৰা ধঞ্ঞং পসারিতং হোতি পস্সেন চ মগ্গো অত্থি ন মদ্দন্তেন গন্তব্বং. গমনমগ্গে অসতি মগ্গং অধিট্ঠায গন্তব্বং. অন্তরঘরে ধঞ্ঞস্স উপরি আসনং পঞ্ঞাপেত্ৰা দেন্তি নিসীদিতুং ৰট্টতি. কেচি আসনসালাযং ধঞ্ঞং আকিরন্তি, সচে সক্কা হোতি হরাপেতুং হরাপেতব্বং, নো চে একমন্তং ধঞ্ঞং অমদ্দন্তেন পীঠকং পঞ্ঞপেত্ৰা নিসীদিতব্বং. সচে ওকাসো ন হোতি, মনুস্সা ধঞ্ঞমজ্ঝেযেৰ আসনং পঞ্ঞপেত্ৰা দেন্তি, নিসীদিতব্বং. তত্থজাতকানি মুগ্গমাসাদীনি অপরণ্ণানিপি তালপনসাদীনি ৰা ফলানি কীল়ন্তেন ন আমসিতব্বানি. মনুস্সেহি রাসিকতেসুপি এসেৰ নযো. অরঞ্ঞে পন রুক্খতো পতিতানি ফলানি ‘‘অনুপসম্পন্নানং দস্সামী’’তি গণ্হিতুং ৰট্টতি.
মুত্তা, মণি, ৰেল়ুরিযো, সঙ্খো, সিলা, পৰাল়ং, রজতং, জাতরূপং, লোহিতঙ্কো, মসারগল্লন্তি ইমেসু দসসু রতনেসু মুত্তা অধোতা অনিৰিদ্ধা যথাজাতাৰ আমসিতুং ৰট্টতি. সেসা অনামাসাতি ৰদন্তি. মহাপচ্চরিযং পন ‘‘মুত্তা ধোতাপি অধোতাপি অনামাসা ভণ্ডমূলত্থায চ সম্পটিচ্ছিতুং ন ৰট্টতি, কুট্ঠরোগস্স ভেসজ্জত্থায পন ৰট্টতী’’তি ৰুত্তং. অন্তমসো জাতিফলিকং উপাদায সব্বোপি নীলপীতাদিৰণ্ণভেদো মণি ধোতৰিদ্ধৰট্টিতো অনামাসো, যথাজাতো পন আকরমুত্তো পত্তাদিভণ্ডমূলত্থং সম্পটিচ্ছিতুং ৰট্টতীতি ৰুত্তো. সোপি মহাপচ্চরিযং পটিক্খিত্তো, পচিত্ৰা কতো কাচমণিযেৰেকো ৰট্টতীতি ৰুত্তো. ৰেল়ুরিযেপি মণিসদিসোৰ ৰিনিচ্ছযো.
সঙ্খো ধমনসঙ্খো চ ধোতৰিদ্ধো চ রতনমিস্সো অনামাসো. পানীযসঙ্খো ধোতোপি অধোতোপি আমাসোৰ সেসঞ্চ অঞ্জনাদিভেসজ্জত্থাযপি ভণ্ডমূলত্থাযপি সম্পটিচ্ছিতুং ৰট্টতি. সিলা ধোতৰিদ্ধা রতনসংযুত্তা মুগ্গৰণ্ণাৰ অনামাসা. সেসা সত্থকনিসানাদিঅত্থায গণ্হিতুং ৰট্টতি. এত্থ চ রতনসংযুত্তাতি সুৰণ্ণেন সদ্ধিং যোজেত্ৰা পচিত্ৰা কতাতি ৰদন্তি. পৰাল়ং ধোতৰিদ্ধং অনামাসং. সেসং আমাসং ভণ্ডমূলত্থঞ্চ সম্পটিচ্ছিতুং ৰট্টতি. মহাপচ্চরিযং পন ‘‘ধোতম্পি অধোতম্পি সব্বং অনামাসং, ন চ সম্পটিচ্ছিতুং ৰট্টতী’’তি ৰুত্তং.
রজতং জাতরূপঞ্চ কতভণ্ডম্পি অকতভণ্ডম্পি সব্বেন সব্বং বীজতো পট্ঠায অনামাসঞ্চ অসম্পটিচ্ছিযঞ্চ, উত্তররাজপুত্তো কির সুৰণ্ণচেতিযং কারেত্ৰা মহাপদুমত্থেরস্স পেসেসি. থেরো ‘‘ন কপ্পতী’’তি পটিক্খিপি. চেতিযঘরে সুৰণ্ণপদুমসুৰণ্ণবুব্বুল়কাদীনি হোন্তি, এতানিপি অনামাসানি. চেতিযঘরগোপকা পন রূপিযছড্ডকট্ঠানে ঠিতা, তস্মা তেসং কেল়াপযিতুং ৰট্টতীতি ৰুত্তং. কুরুন্দিযং পন তং পটিক্খিত্তং. সুৰণ্ণচেতিযে কচৰরমেৰ হরিতুং ৰট্টতীতি এত্তকমেৰ অনুঞ্ঞাতং. আরকূটলোহম্পি জাতরূপগতিকমেৰ অনামাসন্তি সব্বঅট্ঠকথাসু ৰুত্তং. সেনাসনপরিভোগো পন সব্বকপ্পিযো, তস্মা জাতরূপরজতমযা সব্বেপি সেনাসনপরিক্খারা আমাসা. ভিক্খূনং ধম্মৰিনযৰণ্ণনট্ঠানে রতনমণ্ডপে করোন্তি ফলিকত্থম্ভে রতনদামপতিমণ্ডিতে, তত্থ সব্বূপকরণানি ভিক্খূনং পটিজগ্গিতুং ৰট্টতি.
লোহিতঙ্কমসারগল্লা ধোতৰিদ্ধা অনামাসা, ইতরে আমাসা, ভণ্ডমূলত্থায ৰট্টন্তীতি ৰুত্তা. মহাপচ্চরিযং পন ‘‘ধোতাপি অধোতাপি সব্বসো অনামাসা ন চ সম্পটিচ্ছিতুং ৰট্টন্তী’’তি ৰুত্তং.
সব্বং আৰুধভণ্ডং অনামাসং, ভণ্ডমূলত্থায দীয্যমানম্পি ন সম্পটিচ্ছিতব্বং. সত্থৰণিজ্জা নাম ন ৰট্টতি. সুদ্ধধনুদণ্ডোপি ধনুজিযাপি পতোদোপি অঙ্কুসোপি অন্তমসো ৰাসিফরসুআদীনিপি আৰুধসঙ্খেপেন কতানি অনামাসানি. সচে কেনচি ৰিহারে সত্তি ৰা তোমরো ৰা ঠপিতো হোতি, ৰিহারং জগ্গন্তেন ‘‘হরন্তূ’’তি সামিকানং পেসেতব্বং. সচে ন হরন্তি, তং অচালেন্তেন ৰিহারো পটিজগ্গিতব্বো. যুদ্ধভূমিযং পতিতং অসিং ৰা সত্তিং ৰা তোমরং ৰা দিস্ৰা পাসাণেন ৰা কেনচি ৰা অসিং ভিন্দিত্ৰা সত্থকত্থায গহেতুং ৰট্টতি, ইতরানিপি ৰিযোজেত্ৰা কিঞ্চি সত্থকত্থায গহেতুং ৰট্টতি কিঞ্চি কত্তরদণ্ডাদিঅত্থায. ‘‘ইদং গণ্হথা’’তি দীয্যমানং পন ‘‘ৰিনাসেত্ৰা কপ্পিযভণ্ডং করিস্সামী’’তি সব্বম্পি সম্পটিচ্ছিতুং ৰট্টতি.
মচ্ছজালপক্খিজালাদীনিপি ফলকজালিকাদীনি সরপরিত্তানানীপি সব্বানি অনামাসানি. পরিভোগত্থায লব্ভমানেসু পন জালং তাৰ ‘‘আসনস্স ৰা চেতিযস্স ৰা উপরি বন্ধিস্সামি, ছত্তং ৰা ৰেঠেস্সামী’’তি গহেতুং ৰট্টতি. সরপরিত্তানং সব্বম্পি ভণ্ডমূলত্থায সম্পটিচ্ছিতুং ৰট্টতি. পরূপরোধনিৰারণঞ্হি এতং ন উপরোধকরন্তি ফলকং দন্তকট্ঠভাজনং করিস্সামীতি গহেতুং ৰট্টতি.
চম্মৰিনদ্ধানি ৰীণাভেরিআদীনি অনামাসানি. কুরুন্দিযং পন ‘‘ভেরিসঙ্ঘাটোপি ৰীণাসঙ্ঘাটোপি তুচ্ছপোক্খরম্পি মুখৰট্টিযং আরোপিতচম্মম্পি ৰীণাদণ্ডকোপি সব্বং অনামাস’’ন্তি ৰুত্তং. ওনহিতুং ৰা ওনহাপেতুং ৰা ৰাদেতুং ৰা ৰাদাপেতুং ৰা ন লব্ভতিযেৰ. চেতিযঙ্গণে পূজং কত্ৰা মনুস্সেহি ছড্ডিতং দিস্ৰাপি অচালেত্ৰাৰ অন্তরন্তরে সম্মজ্জিতব্বং, কচৰরছড্ডনকালে পন কচৰরনিযামেনেৰ হরিত্ৰা একমন্তং নিক্খিপিতুং ৰট্টতীতি মহাপচ্চরিযং ৰুত্তং. ভণ্ডমূলত্থায সম্পটিচ্ছিতুম্পি ৰট্টতি. পরিভোগত্থায লব্ভমানেসু পন ৰীণাদোণিকঞ্চ ভেরিপোক্খরঞ্চ দন্তকট্ঠভাজনং করিস্সাম চম্মং সত্থককোসকন্তি এৰং তস্স তস্স পরিক্খারস্স উপকরণত্থায গহেত্ৰা তথা তথা কাতুং ৰট্টতি.
পুরাণদুতিযিকাৰত্থু উত্তানমেৰ. যক্খিৰত্থুস্মিং সচেপি পরনিম্মিতৰসৰত্তিদেৰিযা কাযসংসগ্গং সমাপজ্জতি থুল্লচ্চযমেৰ. পণ্ডকৰত্থু চ সুত্তিত্থিৰত্থু চ পাকটমেৰ. মতিত্থিৰত্থুস্মিং পারাজিকপ্পহোনককালে থুল্লচ্চযং, ততো পরং দুক্কটং. তিরচ্ছানগতৰত্থুস্মিং নাগমাণৰিকাযপি সুপণ্ণমাণৰিকাযপি কিন্নরিযাপি গাৰিযাপি দুক্কটমেৰ. দারুধীতলিকাৰত্থুস্মিং ন কেৰলং দারুনা এৰ, অন্তমসো চিত্তকম্মলিখিতেপি ইত্থিরূপে দুক্কটমেৰ.
২৮২. সম্পীল়নৰত্থু উত্তানত্থমেৰ. সঙ্কমৰত্থুস্মিং একপদিকসঙ্কমো ৰা হোতু সকটমগ্গসঙ্কমো ৰা, চালেস্সামীতি পযোগে কতমত্তেৰ চালেতু ৰা মা ৰা, দুক্কটং. মগ্গৰত্থু পাকটমেৰ. রুক্খৰত্থুস্মিং রুক্খো মহন্তো ৰা হোতু মহাজম্বুপ্পমাণো খুদ্দকো ৰা, তং চালেতুং সক্কোতু ৰা মা ৰা, পযোগমত্তেন দুক্কটং. নাৰাৰত্থুস্মিম্পি এসেৰ নযো. রজ্জৰত্থুস্মিং যং রজ্জুং আৰিঞ্ছন্তো ঠানা চালেতুং সক্কোতি, তত্থ থুল্লচ্চযং. যা মহারজ্জু হোতি, ঈসকম্পি ঠানা ন চলতি, তত্থ দুক্কটং. দণ্ডেপি এসেৰ নযো. ভূমিযং পতিতমহারুক্খোপি হি দণ্ডগ্গহণেনেৰ ইধ গহিতো. পত্তৰত্থু পাকটমেৰ. ৰন্দনৰত্থুস্মিং ইত্থী পাদে সম্বাহিত্ৰা ৰন্দিতুকামা ৰারেতব্বা পাদা ৰা পটিচ্ছাদেতব্বা, নিচ্চলেন ৰা ভৰিতব্বং. নিচ্চলস্স হি চিত্তেন সাদিযতোপি অনাপত্তি. অৰসানে গহণৰত্থুপাকটমেৰাতি.
কাযসংসগ্গসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩. দুট্ঠুল্লৰাচাসিক্খাপদৰণ্ণনা
২৮৩. তেন সমযেন বুদ্ধো ভগৰাতি দুট্ঠুল্লৰাচাসিক্খাপদং. তত্থ আদিস্সাতি অপদিসিত্ৰা. ৰণ্ণম্পি ভণতীতিআদীনি পরতো আৰি ভৰিস্সন্তি. ছিন্নিকাতি ছিন্নওত্তপ্পা. ধুত্তিকাতি সঠা. অহিরিকাযোতি নিল্লজ্জা. উহসন্তীতি সিতং কত্ৰা মন্দহসিতং হসন্তি. উল্লপন্তীতি ‘‘অহো অয্যো’’তিআদিনা নযেন উচ্চকরণিং নানাৰিধং পলোভনকথং কথেন্তি. উজ্জগ্ঘন্তীতি মহাহসিতং হসন্তি. উপ্পণ্ডেন্তীতি ‘‘পণ্ডকো অযং, নাযং পুরিসো’’তিআদিনা নযেন পরিহাসং করোন্তি.
২৮৫. সারত্তোতি দুট্ঠুল্লৰাচস্সাদরাগেন সারত্তো. অপেক্খৰা পটিবদ্ধচিত্তোতি ৰুত্তনযমেৰ, কেৰলং ইধ ৰাচস্সাদরাগো যোজেতব্বো. মাতুগামং দুট্ঠুল্লাহি ৰাচাহীতি এত্থ অধিপ্পেতং মাতুগামং দস্সেন্তো ‘‘মাতুগামো’’তিআদিমাহ. তত্থ ৰিঞ্ঞূ পটিবলা সুভাসিতদুব্ভাসিতং দুট্ঠুল্লাদুট্ঠুল্লং আজানিতুন্তি যা পণ্ডিতা সাত্থকনিরত্থককথং অসদ্ধম্মসদ্ধম্মপটিসংযুত্তকথঞ্চ জানিতুং পটিবলা, অযং ইধ অধিপ্পেতা. যা পন মহল্লিকাপি বালা এলমূগা অযং ইধ অনধিপ্পেতাতি দস্সেতি.
ওভাসেয্যাতি অৰভাসেয্য নানাপ্পকারকং অসদ্ধম্মৰচনং ৰদেয্য. যস্মা পনেৰং ওভাসন্তস্স যো সো ওভাসো নাম, সো অত্থতো অজ্ঝাচারো হোতি রাগৰসেন অভিভৰিত্ৰা সঞ্ঞমৰেলং আচারো, তস্মা তমত্থং দস্সেন্তো ‘‘ওভাসেয্যাতি অজ্ঝাচারো ৰুচ্চতী’’তি আহ. যথা তন্তি এত্থ তন্তি নিপাতমত্তং, যথা যুৰা যুৰতিন্তি অত্থো.
দ্ৰে মগ্গে আদিস্সাতিআদি যেনাকারেন ওভাসতো সঙ্ঘাদিসেসো হোতি, তং দস্সেতুং ৰুত্তং. তত্থ দ্ৰে মগ্গেতি ৰচ্চমগ্গঞ্চ পস্সাৰমগ্গঞ্চ. সেসং উদ্দেসে তাৰ পাকটমেৰ. নিদ্দেসে পন থোমেতীতি ‘‘ইত্থিলক্খণেন সুভলক্খণেন সমন্নাগতাসী’’তি ৰদতি, ন তাৰ সীসং এতি. ‘‘তৰ ৰচ্চমগ্গো চ পস্সাৰমগ্গো চ ঈদিসো তেন নাম ঈদিসেন ইত্থিলক্খণেন সুভলক্খণেন সমন্নাগতাসী’’তি ৰদতি, সীসং এতি, সঙ্ঘাদিসেসো. ৰণ্ণেতি পসংসতীতি ইমানি পন থোমনপদস্সেৰ ৰেৰচনানি.
খুংসেতীতি ৰাচাপতোদেন ঘট্টেতি. ৰম্ভেতীতি অপসাদেতি. গরহতীতি দোসং দেতি. পরতো পন পাল়িযা আগতেহি ‘‘অনিমিত্তাসী’’তিআদীহি একাদসহি পদেহি অঘটিতে সীসং ন এতি, ঘটিতেপি তেসু সিখরণীসি সম্ভিন্নাসি উভতোব্যঞ্জনাসীতি ইমেহি তীহি ঘটিতেযেৰ সঙ্ঘাদিসেসো.
দেহি মেতি যাচনাযপি এত্তকেনেৰ সীসং ন এতি, ‘‘মেথুনং ধম্মং দেহী’’তি এৰং মেথুনধম্মেন ঘটিতে এৰ সঙ্ঘাদিসেসো.
কদা তে মাতা পসীদিস্সতীতিআদীসু আযাচনৰচনেসুপি এত্তকেনেৰ সীসং ন এতি, ‘‘কদা তে মাতা পসীদিস্সতি, কদা তে মেথুনং ধম্মং লভিস্সামী’’তি ৰা ‘‘তৰ মাতরি পসন্নায মেথুনং ধম্মং লভিস্সামী’’তি ৰা আদিনা পন নযেন মেথুনধম্মেন ঘটিতেযেৰ সঙ্ঘাদিসেসো.
কথং ত্ৰং সামিকস্স দেসীতিআদীসু পুচ্ছাৰচনেসুপি মেথুনধম্মন্তি ৰুত্তেযেৰ সঙ্ঘাদিসেসো, ন ইতরথা. এৰং কির ত্ৰং সামিকস্স দেসীতি পটিপুচ্ছাৰচনেসুপি এসেৰ নযো.
আচিক্খনায পুট্ঠো ভণতীতি ‘‘কথং দদমানা সামিকস্স পিযা হোতী’’তি এৰং পুট্ঠো আচিক্খতি. এত্থ চ ‘‘এৰং দেহি এৰং দদমানা’’তি ৰুত্তেপি সীসং ন এতি. ‘‘মেথুনধম্মং এৰং দেহি এৰং উপনেহি এৰং মেথুনধম্মং দদমানা উপনযমানা পিযা হোতী’’তিআদিনা পন নযেন মেথুনধম্মেন ঘটিতেযেৰ সঙ্ঘাদিসেসো. অনুসাসনীৰচনেসুপি এসেৰ নযো.
অক্কোসনিদ্দেসে – অনিমিত্তাসীতি নিমিত্তরহিতাসি, কুঞ্চিকপণালিমত্তমেৰ তৰ দকসোতন্তি ৰুত্তং হোতি.
নিমিত্তমত্তাসীতি তৰ ইত্থিনিমিত্তং অপরিপুণ্ণং সঞ্ঞামত্তমেৰাতি ৰুত্তং হোতি. অলোহিতাতি সুক্খসোতা. ধুৰলোহিতাতি নিচ্চলোহিতা কিলিন্নদকসোতা. ধুৰচোল়াতি নিচ্চপক্খিত্তাণিচোল়া, সদা আণিচোল়কং সেৰসীতি ৰুত্তং হোতি. পগ্ঘরন্তীতি সৰন্তী; সদা তে মুত্তং সৰতীতি ৰুত্তং হোতি. সিখরণীতি বহিনিক্খন্তআণিমংসা. ইত্থিপণ্ডকাতি অনিমিত্তাৰ ৰুচ্চতি. ৰেপুরিসিকাতি সমস্সুদাঠিকা পুরিসরূপা ইত্থী. সম্ভিন্নাতি সম্ভিন্নৰচ্চমগ্গপস্সাৰমগ্গা. উভতোব্যঞ্জনাতি ইত্থিনিমিত্তেন চ পুরিসনিমিত্তেন চাতি উভোহি ব্যঞ্জনেহি সমন্নাগতা.
ইমেসু চ পন একাদসসু পদেসু সিখরণীসি সম্ভিন্নাসি উভতোব্যঞ্জনাসীতি ইমানিযেৰ তীণি পদানি সুদ্ধানি সীসং এন্তি. ইতি ইমানি চ তীণি পুরিমানি চ ৰচ্চমগ্গপস্সাৰমগ্গমেথুনধম্মপদানি তীণীতি ছ পদানি সুদ্ধানি আপত্তিকরানি. সেসানি অনিমিত্তাতিআদীনি ‘‘অনিমিত্তে মেথুনধম্মং মে দেহী’’তি ৰা ‘‘অনিমিত্তাসি মেথুনধম্মং মে দেহী’’তি ৰা আদিনা নযেন মেথুনধম্মেন ঘটিতানেৰ আপত্তিকরানি হোন্তীতি ৰেদিতব্বানি.
২৮৬. ইদানি য্ৰাযং ওতিণ্ণো ৰিপরিণতেন চিত্তেন ওভাসতি, তস্স ৰচ্চমগ্গপস্সাৰমগ্গে আদিস্স এতেসং ৰণ্ণভণনাদীনং ৰসেন ৰিত্থারতো আপত্তিভেদং দস্সেন্তো ‘‘ইত্থী চ হোতি ইত্থিসঞ্ঞী’’তিআদিমাহ. তেসং অত্থো কাযসংসগ্গে ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বো.
অযং পন ৰিসেসো – অধক্খকন্তি অক্খকতো পট্ঠায অধো. উব্ভজাণুমণ্ডল জাণুমণ্ডলতো পট্ঠায উদ্ধং. উব্ভক্খকন্তি অক্খকতো পট্ঠায উদ্ধং. অধো জাণুমণ্ডলন্তি জাণুমণ্ডলতো পট্ঠায অধো. অক্খকং পন জাণুমণ্ডলঞ্চ এত্থেৰ দুক্কটক্খেত্তে সঙ্গহং গচ্ছন্তি ভিক্খুনিযা কাযসংসগ্গে ৰিয. ন হি বুদ্ধা গরুকাপত্তিং সাৰসেসং পঞ্ঞপেন্তীতি. কাযপ্পটিবদ্ধন্তি ৰত্থং ৰা পুপ্ফং ৰা আভরণং ৰা.
২৮৭. অত্থপুরেক্খারস্সাতি অনিমিত্তাতিআদীনং পদানং অত্থং কথেন্তস্স, অট্ঠকথং ৰা সজ্ঝাযং করোন্তস্স.
ধম্মপুরেক্খারস্সাতি পাল়িং ৰাচেন্তস্স ৰা সজ্ঝাযন্তস্স ৰা. এৰং অত্থঞ্চ ধম্মঞ্চ পুরক্খত্ৰা ভণন্তস্স অত্থপুরেক্খারস্স চ ধম্মপুরেক্খারস্স চ অনাপত্তি.
অনুসাসনিপুরেক্খারস্সাতি ‘‘ইদানিপি অনিমিত্তাসি উভত্তোব্যঞ্জনাসি অপ্পমাদং ইদানি করেয্যাসি, যথা আযতিম্পি এৰরূপা ন হোহিসী’’তি এৰং অনুসিট্ঠিং পুরক্খত্ৰা ভণন্তস্স অনুসাসনিপুরেক্খারস্স অনাপত্তি. যো পন ভিক্খুনীনং পাল়িং ৰাচেন্তো পকতিৰাচনামগ্গং পহায হসন্তো হসন্তো ‘‘সিখরণীসি সম্ভিন্নাসি উভতোব্যঞ্জনাসী’’তি পুনপ্পুনং ভণতি, তস্স আপত্তিযেৰ. উম্মত্তকস্স অনাপত্তি. ইধ আদিকম্মিকো উদাযিত্থেরো, তস্স অনাপত্তি আদিকম্মিকস্সাতি.
পদভাজনীযৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
সমুট্ঠানাদীসু ইদং সিক্খাপদং তিসমুট্ঠানং কাযচিত্ততো ৰাচাচিত্ততো কাযৰাচাচিত্ততো চ সমুট্ঠাতি, কিরিযং, সঞ্ঞাৰিমোক্খং, সচিত্তকং, লোকৰজ্জং, কাযকম্মং, ৰচীকম্মং, অকুসলচিত্তং, দ্ৰিৰেদনন্তি.
২৮৮. ৰিনীতৰত্থূসু লোহিতৰত্থুস্মিং সো ভিক্খু ইত্থিযা লোহিতকং নিমিত্তং সন্ধাযাহ – ইতরা ন অঞ্ঞাসি, তস্মা দুক্কটং.
কক্কসলোমন্তি রস্সলোমেহি বহুলোমং. আকিণ্ণলোমন্তি জটিতলোমং. খরলোমন্তি থদ্ধলোমং. দীঘলোমন্তি অরস্সলোমং. সব্বং ইত্থিনিমিত্তমেৰ সন্ধায ৰুত্তং.
২৮৯. ৰাপিতং খো তেতি অসদ্ধম্মং সন্ধাযাহ, সা অসল্লক্খেত্ৰা নো চ খো পটিৰুত্তন্তি আহ. পটিৰুত্তং নাম উদকৰপ্পে বীজেহি অপ্পতিট্ঠিতোকাসে পাণকেহি ৰিনাসিতবীজে ৰা ওকাসে পুন বীজং পতিট্ঠাপেত্ৰা উদকেন আসিত্তং, থলৰপ্পে ৰিসমপতিতানং ৰা বীজানং সমকরণত্থায পুন অট্ঠদন্তকেন সমীকতং, তেসু অঞ্ঞতরং সন্ধায এসা আহ.