৮. পঠমদুট্ঠদোসসিক্খাপদৰণ্ণনা

৩৮০. তেন সমযেন বুদ্ধো ভগৰাতি দুট্ঠদোসসিক্খাপদং. তত্থ ৰেল়ুৰনে কলন্দকনিৰাপেতি ৰেল়ুৰনন্তি তস্স উয্যানস্স নামং, তং কির ৰেল়ুহি চ পরিক্খিত্তং অহোসি অট্ঠারসহত্থেন চ পাকারেন গোপুরট্টালকযুত্তং নীলোভাসং মনোরমং তেন ‘‘ৰেল়ুৰন’’ন্তি ৰুচ্চতি, কলন্দকানঞ্চেত্থ নিৰাপং অদংসু তেন ‘‘কলন্দকনিৰাপ’’তি ৰুচ্চতি.

পুব্বে কির অঞ্ঞতরো রাজা তত্থ উয্যানকীল়নত্থং আগতো, সুরামদেন মত্তো দিৰাসেয্যং সুপি, পরিজনোপিস্স সুত্তো রাজাতি পুপ্ফফলাদীহি পলোভিযমানো ইতো চিতো চ পক্কমি. অথ সুরাগন্ধেন অঞ্ঞতরস্মা সুসিররুক্খা কণ্হসপ্পো নিক্খমিত্ৰা রঞ্ঞো অভিমুখো আগচ্ছতি, তং দিস্ৰা রুক্খদেৰতা ‘‘রঞ্ঞো জীৰিতং দস্সামী’’তি কাল়কৰেসেন আগন্ত্ৰা কণ্ণমূলে সদ্দমকাসি, রাজা পটিবুজ্ঝি, কণ্হসপ্পো নিৰত্তো, সো তং দিস্ৰা ‘‘ইমায কাল়কায মম জীৰিতং দিন্ন’’ন্তি কাল়কানং তত্থ নিৰাপং পট্ঠপেসি, অভযঘোসনঞ্চ ঘোসাপেসি, তস্মা তং ততোপভুতি কলন্দকনিৰাপন্তি সঙ্খ্যং গতং. কলন্দকাতি হি কাল়কানং এতং নামং.

দব্বোতি তস্স থেরস্স নামং. মল্লপুত্তোতি মল্লরাজস্স পুত্তো. জাতিযা সত্তৰস্সেন অরহত্তং সচ্ছিকতন্তি থেরো কির সত্তৰস্সিকোৰ সংৰেগং লভিত্ৰা পব্বজিতো খুরগ্গেযেৰ অরহত্তং পাপুণীতি ৰেদিতব্বো. যংকিঞ্চি সাৰকেন পত্তব্বং সব্বং তেন অনুপ্পত্তন্তি সাৰকেন পত্তব্বং নাম তিস্সো ৰিজ্জা, চতস্সো পটিসম্ভিদা, ছ অভিঞ্ঞা, নৰ লোকুত্তরধম্মাতি ইদং গুণজাতং, তং সব্বং তেন অনুপ্পত্তং হোতি. নত্থি চস্স কিঞ্চি উত্তরি করণীযন্তি চতূসু সচ্চেসু, চতূহি মগ্গেহি, সোল়সৰিধস্স কিচ্চস্স কতত্তা ইদানিস্স কিঞ্চি উত্তরি করণীযং নত্থি. কতস্স ৰা পতিচযোতি তস্সেৰ কতস্স কিচ্চস্স পুন ৰড্ঢনম্পি নত্থি, ধোতস্স ৰিয ৰত্থস্স পটিধোৰনং পিসিতস্স ৰিয গন্ধস্স পটিপিসনং, পুপ্ফিতস্স ৰিয চ পুপ্ফস্স পটিপুপ্ফনন্তি. রহোগতস্সাতি রহসি গতস্স. পটিসল্লীনস্সাতি ততো ততো পটিক্কমিত্ৰা সল্লীনস্স, একীভাৰং গতস্সাতি ৰুত্তং হোতি.

অথ খো আযস্মতো দব্বস্স মল্লপুত্তস্স এতদহোসি – ‘‘যন্নূনাহং সঙ্ঘস্স সেনাসনঞ্চ পঞ্ঞপেয্যং ভত্তানি চ উদ্দিসেয্য’’ন্তি থেরো কির অত্তনো কতকিচ্চভাৰং দিস্ৰা ‘‘অহং ইমং অন্তিমসরীরং ধারেমি, তঞ্চ খো ৰাতমুখে ঠিত পদীপো ৰিয অনিচ্চতামুখে ঠিতং, নচিরস্সেৰ নিব্বাযনধম্মং যাৰ ন নিব্বাযতি তাৰ কিন্নু খো অহং সঙ্ঘস্স ৰেয্যাৰচ্চং করেয্য’’ন্তি চিন্তেন্তো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘‘তিরোরট্ঠেসু বহূ কুলপুত্তা ভগৰন্তং অদিস্ৰাৰ পব্বজন্তি, তে ভগৰন্তং ‘পস্সিস্সাম চেৰ ৰন্দিস্সাম চা’তি দূরতোপি আগচ্ছন্তি, তত্র যেসং সেনাসনং নপ্পহোতি, তে সিলাপট্টকেপি সেয্যং কপ্পেন্তি. পহোমি খো পনাহং অত্তনো আনুভাৰেন তেসং কুলপুত্তানং ইচ্ছাৰসেন পাসাদৰিহারঅড্ঢযোগাদীনি মঞ্চপীঠকত্থরণাদীনি চ সেনাসেনানি নিম্মিনিত্ৰা দাতুং. পুনদিৰসে চেত্থ একচ্চে অতিৰিয কিলন্তরূপা হোন্তি, তে গারৰেন ভিক্খূনং পুরতো ঠত্ৰা ভত্তানিপি ন উদ্দিসাপেন্তি, অহং খো পন নেসং ভত্তানিপি উদ্দিসিতুং পহোমী’’তি. ইতি পটিসঞ্চিক্খন্তস্স ‘‘অথ খো আযস্মতো দব্বস্স মল্লপুত্তস্স এতদহোসি – ‘যন্নূনাহং সঙ্ঘস্স সেনাসনঞ্চ পঞ্ঞপেয্যং ভত্তানি চ উদ্দিসেয্য’’ন্তি.

ননু চ ইমানি দ্ৰে ঠানানি ভস্সারামতাদিমনুযুত্তস্স যুত্তানি, অযঞ্চ খীণাসৰো নিপ্পপঞ্চারামো, ইমস্স কস্মা ইমানি পটিভংসূতি? পুব্বপত্থনায চোদিতত্তা. সব্ববুদ্ধানং কির ইমং ঠানন্তরং পত্তা সাৰকা হোন্তিযেৰ. অযঞ্চ পদুমুত্তরস্স ভগৰতো কালে অঞ্ঞতরস্মিং কুলে পচ্চাজাতো ইমং ঠানন্তরং পত্তস্স ভিক্খুনো আনুভাৰং দিস্ৰা অট্ঠসট্ঠিযা ভিক্খুসতসহস্সেহি সদ্ধিং ভগৰন্তং সত্ত দিৰসানি নিমন্তেত্ৰা মহাদানং দত্ৰা পাদমূলে নিপজ্জিত্ৰা ‘‘অনাগতে তুম্হাদিসস্স বুদ্ধস্স উপ্পন্নকালে অহম্পি ইত্থন্নামো তুম্হাকং সাৰকো ৰিয সেনাসনপঞ্ঞাপকো চ ভত্তুদ্দেসকো চ অস্স’’ন্তি পত্থনং অকাসি. ভগৰা অনাগতংসঞাণং পেসেত্ৰা অদ্দস, দিস্ৰা চ ইতো কপ্পসতসহস্সস্স অচ্চযেন গোতমো নাম বুদ্ধো উপ্পজ্জিস্সতি, তদা ত্ৰং দব্বো নাম মল্লপুত্তো হুত্ৰা জাতিযা সত্তৰস্সো নিক্খম্ম পব্বজিত্ৰা অরহত্তং সচ্ছিকরিস্সসি, ইমঞ্চ ঠানন্তরং লচ্ছসী’’তি ব্যাকাসি. সো ততোপভুতি দানসীলাদীনি পূরযমানো দেৰমনুস্সসম্পত্তিং অনুভৰিত্ৰা অম্হাকং ভগৰতো কালে তেন ভগৰতা ব্যাকতসদিসমেৰ অরহত্তং সচ্ছাকাসি. অথস্স রহোগতস্স ‘‘কিন্নু খো অহং সঙ্ঘস্স ৰেয্যাৰচ্চং করেয্য’’ন্তি চিন্তযতো তায পুব্বপত্থনায চোদিতত্তা ইমানি দ্ৰে ঠানানি পটিভংসূতি.

অথস্স এতদহোসি – ‘‘অহং খো অনিস্সরোস্মি অত্তনি, সত্থারা সদ্ধিং একট্ঠানে ৰসামি, সচে মং ভগৰা অনুজানিস্সতি, ইমানি দ্ৰে ঠানানি সমাদিযিস্সামী’’তি ভগৰতো সন্তিকং অগমাসি. তেন ৰুত্তং – ‘‘অথ খো আযস্মা দব্বো মল্লপুত্তো…পে… ভত্তানি চ উদ্দিসিতু’’ন্তি. অথ নং ভগৰা ‘‘সাধু সাধু দব্বা’’তি সম্পহংসেত্ৰা যস্মা অরহতি এৰরূপো অগতিগমনপরিবাহিরো ভিক্খু ইমানি দ্ৰে ঠানানি ৰিচারেতুং, তস্মা ‘‘তেন হি ত্ৰং দব্ব সঙ্ঘস্স সেনাসনঞ্চ পঞ্ঞপেহি ভত্তানি চ উদ্দিসা’’তি আহ. ভগৰতো পচ্চস্সোসীতি ভগৰতো ৰচনং পতিঅস্সোসি অভিমুখো অস্সোসি, সম্পটিচ্ছীতি ৰুত্তং হোতি.

পঠমং দব্বো যাচিতব্বোতি কস্মা ভগৰা যাচাপেতি? গরহমোচনত্থং. পস্সতি হি ভগৰা ‘‘অনাগতে দব্বস্স ইমং ঠানং নিস্সায মেত্তিযভুমজকানং ৰসেন মহাউপদ্দৰো উপ্পজ্জিস্সতি, তত্র কেচি গরহিস্সন্তি ‘অযং তুণ্হীভূতো অত্তনো কম্মং অকত্ৰা কস্মা ঈদিসং ঠানং ৰিচারেতী’তি. ততো অঞ্ঞে ৰক্খন্তি ‘কো ইমস্স দোসো এতেহেৰ যাচিত্ৰা ঠপিতো’তি এৰং গরহতো মুচ্চিস্সতী’’তি. এৰং গরহমোচনত্থং যাচাপেত্ৰাপি পুন যস্মা অসম্মতে ভিক্খুস্মিং সঙ্ঘমজ্ঝে কিঞ্চি কথযমানে খিয্যনধম্মো উপ্পজ্জতি ‘‘অযং কস্মা সঙ্ঘমজ্ঝে উচ্চাসদ্দং করোতি, ইস্সরিযং দস্সেতী’’তি. সম্মতে পন কথেন্তে ‘‘মাযস্মন্তো কিঞ্চি অৰচুত্থ, সম্মতো অযং, কথেতু যথাসুখ’’ন্তি ৰত্তারো ভৰন্তি. অসম্মতঞ্চ অভূতেন অব্ভাচিক্খন্তস্স লহুকা আপত্তি হোতি দুক্কটমত্তা. সম্মতং পন অব্ভাচিক্খতো গরুকতরা পাচিত্তিযাপত্তি হোতি. অথ সম্মতো ভিক্খু আপত্তিযা গরুকভাৰেন ৰেরীহিপি দুপ্পধংসিযতরো হোতি, তস্মা তং আযস্মন্তং সম্মন্নাপেতুং ‘‘ব্যত্তেন ভিক্খুনা’’তিআদিমাহ. কিং পন দ্ৰে সম্মুতিযো একস্স দাতুং ৰট্টন্তীতি? ন কেৰলং দ্ৰে, সচে পহোতি, তেরসাপি দাতুং ৰট্টন্তি. অপ্পহোন্তানং পন একাপি দ্ৰিন্নং ৰা তিণ্ণং ৰা দাতুং ৰট্টতি.

৩৮২. সভাগানন্তি গুণসভাগানং, ন মিত্তসন্থৰসভাগানং. তেনেৰাহ ‘‘যে তে ভিক্খূ সুত্তন্তিকা তেসং একজ্ঝ’’ন্তিআদি. যাৰতিকা হি সুত্তন্তিকা হোন্তি, তে উচ্চিনিত্ৰা একতো তেসং অনুরূপমেৰ সেনাসনং পঞ্ঞপেতি; এৰং সেসানং. কাযদল়্হীবহুলাতি কাযস্স দল়্হীভাৰকরণবহুলা, কাযপোসনবহুলাতি অত্থো. ইমাযপিমে আযস্মন্তো রতিযাতি ইমায সগ্গমগ্গস্স তিরচ্ছানভূতায তিরচ্ছানকথারতিযা. অচ্ছিস্সন্তীতি ৰিহরিস্সন্তি.

তেজোধাতুং সমাপজ্জিত্ৰা তেনেৰালোকেনাতি তেজোকসিণচতুত্থজ্ঝানং সমাপজ্জিত্ৰা ৰুট্ঠায অভিঞ্ঞাঞাণেন অঙ্গুলিজলনং অধিট্ঠায তেনেৰ তেজোধাতুসমাপত্তিজনিতেন অঙ্গুলিজালালোকেনাতি অত্থো. অযং পন থেরস্স আনুভাৰো নচিরস্সেৰ সকলজম্বুদীপে পাকটো অহোসি, তং সুত্ৰা ইদ্ধিপাটিহারিযং দট্ঠুকামা অপিসু ভিক্খূ সঞ্চিচ্চ ৰিকালে আগচ্ছন্তি. তে সঞ্চিচ্চ দূরে অপদিসন্তীতি জানন্তাৰ দূরে অপদিসন্তি. কথং? ‘‘অম্হাকং আৰুসো দব্ব গিজ্ঝকূটে’’তি ইমিনা নযেন.

অঙ্গুলিযা জলমানায পুরতো পুরতো গচ্ছতীতি সচে একো ভিক্খু হোতি, সযমেৰ গচ্ছতি. সচে বহূ হোন্তি, বহূ অত্তভাৰে নিম্মিনাতি. সব্বে অত্তনা সদিসা এৰ সেনাসনং পঞ্ঞপেন্তি.

অযং মঞ্চোতিআদীসু পন থেরে ‘‘অযং মঞ্চো’’তি ৰদন্তে নিম্মিতাপি অত্তনো অত্তনো গতগতট্ঠানে ‘‘অযং মঞ্চো’’তি ৰদন্তি; এৰং সব্বপদেসু. অযঞ্হি নিম্মিতানং ধম্মতা –

‘‘একস্মিং ভাসমানস্মিং, সব্বে ভাসন্তি নিম্মিতা;

একস্মিং তুণ্হিমাসীনে, সব্বে তুণ্হী ভৰন্তি তে’’তি.

যস্মিং পন ৰিহারে মঞ্চপীঠাদীনি ন পরিপূরন্তি, তস্মিং অত্তনো আনুভাৰেন পূরেন্তি. তেন নিম্মিতানং অৰত্থুকৰচনং ন হোতি.

সেনাসনং পঞ্ঞপেত্ৰা পুনদেৰ ৰেল়ুৰনং পচ্চাগচ্ছতীতি তেহি সদ্ধিং জনপদকথং কথেন্তো ন নিসীদতি, অত্তনো ৰসনট্ঠানমেৰ পচ্চাগচ্ছতি.

৩৮৩. মেত্তিযভূমজকাতি মেত্তিযো চেৰ ভূমজকো চ, ছব্বগ্গিযানং অগ্গপুরিসা এতে. লামকানি চ ভত্তানীতি সেনাসনানি তাৰ নৰকানং লামকানি পাপুণন্তীতি অনচ্ছরিযমেতং. ভত্তানি পন সলাকাযো পচ্ছিযং ৰা চীৰরভোগে ৰা পক্খিপিত্ৰা আলোল়েত্ৰা একমেকং উদ্ধরিত্ৰা পঞ্ঞাপেন্তি, তানিপি তেসং মন্দপুঞতায লামকানি সব্বপচ্ছিমানেৰ পাপুণন্তি. যম্পি একচারিকভত্তং হোতি, তম্পি এতেসং পত্তদিৰসে লামকং ৰা হোতি, এতে ৰা দিস্ৰাৰ পণীতং অদত্ৰা লামকমেৰ দেন্তি.

অভিসঙ্খারিকন্তি নানাসম্ভারেহি অভিসঙ্খরিত্ৰা কতং সুসজ্জিতং, সুসম্পাদিতন্তি অত্থো. কণাজকন্তি সকুণ্ডকভত্তং. বিলঙ্গদুতিযন্তি কঞ্জিকদুতিযং.

কল্যাণভত্তিকোতি কল্যাণং সুন্দরং অতিৰিয পণীতং ভত্তমস্সাতি কল্যাণভত্তিকো, পণীতদাযকত্তা ভত্তেনেৰ পঞ্ঞাতো. চতুক্কভত্তং দেতীতি চত্তারি ভত্তানি দেতি, তদ্ধিতৰোহারেন পন ‘‘চতুক্কভত্ত’’ন্তি ৰুত্তং. উপতিট্ঠিত্ৰা পরিৰিসতীতি সব্বকম্মন্তে ৰিস্সজ্জেত্ৰা মহন্তং পূজাসক্কারং কত্ৰা সমীপে ঠত্ৰা পরিৰিসতি. ওদনেন পুচ্ছন্তীতি ওদনহত্থা উপসঙ্কমিত্ৰা ‘‘কিং ভন্তে ওদনং দেমা’’তি পুচ্ছন্তি, এৰং করণত্থেযেৰ করণৰচনং হোতি. এস নযো সূপাদীসু.

স্ৰাতনাযাতি স্ৰে ভৰো ভত্তপরিভোগো স্ৰাতনো তস্সত্থায, স্ৰাতনায স্ৰে কত্তব্বস্স ভত্তপরিভোগস্সত্থাযাতি ৰুত্তং হোতি. উদ্দিট্ঠং হোতীতি পাপেত্ৰা দিন্নং হোতি. মেত্তিযভূমজকানং খো গহপতীতি ইদং থেরো অসমন্নাহরিত্ৰা আহ. এৰংবলৰতী হি তেসং মন্দপুঞ্ঞতা, যং সতিৰেপুল্লপ্পত্তানম্পি অসমন্নাহারো হোতি. যে জেতি এত্থ জেতি দাসিং আলপতি.

হিয্যো খো আৰুসো অম্হাকন্তি রত্তিং সম্মন্তযমানা অতীতং দিৰসভাগং সন্ধায ‘‘হিয্যো’’তি ৰদন্তি. ন চিত্তরূপন্তি ন চিত্তানুরূপং, যথা পুব্বে যত্তকং ইচ্ছন্তি, তত্তকং সুপন্তি, ন এৰং সুপিংসু, অপ্পকমেৰ সুপিংসূতি ৰুত্তং হোতি.

বহারামকোট্ঠকেতি ৰেল়ুৰনৰিহারস্স বহিদ্ৰারকোট্ঠকে. পত্তক্খন্ধাতি পতিতক্খন্ধা খন্ধট্ঠিকং নামেত্ৰা নিসিন্না. পজ্ঝাযন্তাতি পধূপাযন্তা.

যতো নিৰাতং ততো সৰাতন্তি যত্থ নিৰাতং অপ্পকোপি ৰাতো নত্থি, তত্থ মহাৰাতো উট্ঠিতোতি অধিপ্পাযো. উদকং মঞ্ঞে আদিত্তন্তি উদকং ৰিয আদিত্তং.

৩৮৪. সরসি ত্ৰং দব্ব এৰরূপং কত্তাতি ত্ৰং দব্ব এৰরূপং কত্তা সরসি. অথ ৰা সরসি ত্ৰং দব্ব এৰরূপং যথাযং ভিক্খুনী আহ, কত্তা ধাসি এৰরূপং, যথাযং ভিক্খুনী আহাতি এৰং যোজেত্ৰাপেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. যে পন ‘‘কত্ৰা’’তি পঠন্তি তেসং উজুকমেৰ.

যথা মং ভন্তে ভগৰা জানাতীতি থেরো কিং দস্সেতি. ভগৰা ভন্তে সব্বঞ্ঞূ, অহঞ্চ খীণাসৰো, নত্থি ময্হং ৰত্থুপটিসেৰনা, তং মং ভগৰা জানাতি, তত্রাহং কিং ৰক্খামি, যথা মং ভগৰা জানাতি তথেৰাহং দট্ঠব্বোতি.

ন খো দব্ব দব্বা এৰং নিব্বেঠেন্তীতি এত্থ ন খো দব্ব পণ্ডিতা যথা ত্ৰং পরপ্পচ্চযেন নিব্বেঠেসি, এৰং নিব্বেঠেন্তি; অপি চ খো যদেৰ সামং ঞাতং তেন নিব্বেঠেন্তীতি এৰমত্থো দট্ঠব্বো. সচে তযা কতং কতন্তি ইমিনা কিং দস্সেতি? ন হি সক্কা পরিসবলেন ৰা পক্খুপত্থম্ভেন ৰা অকারকো কারকো কাতুং, কারকো ৰা অকারকো কাতুং, তস্মা যং সযং কতং ৰা অকতং ৰা তদেৰ ৰত্তব্বন্তি দস্সেতি. কস্মা পন ভগৰা জানন্তোপি ‘‘অহং জানামি, খীণাসৰো ত্ৰং; নত্থি তুয্হং দোসো, অযং ভিক্খুনী মুসাৰাদিনী’’তি নাৰোচাতি? পরানুদ্দযতায. সচে হি ভগৰা যং যং জানাতি তং তং ৰদেয্য, অঞ্ঞেন পারাজিকং আপন্নেন পুট্ঠেন ‘‘অহং জানামি ত্ৰং পারাজিকো’’তি ৰত্তব্বং ভৰেয্য, ততো সো পুগ্গলো ‘‘অযং পুব্বে দব্বং মল্লপুত্তং সুদ্ধং কত্ৰা ইদানি মং অসুদ্ধং করোতি; কস্স দানি কিং ৰদামি, যত্র সত্থাপি সাৰকেসু ছন্দাগতিং গচ্ছতি; কুতো ইমস্স সব্বঞ্ঞুভাৰো’’তি আঘাতং বন্ধিত্ৰা অপাযূপগো ভৰেয্য, তস্মা ভগৰা ইমায পরানুদ্দযতায জানন্তোপি নাৰোচ.

কিঞ্চ ভিয্যো উপৰাদপরিৰজ্জনতোপি নাৰোচ. যদি হি ভগৰা এৰং ৰদেয্য, এৰং উপৰাদো ভৰেয্য ‘‘দব্বস্স মল্লপুত্তস্স ৰুট্ঠানং নাম ভারিযং, সম্মাসম্বুদ্ধং পন সক্খিং লভিত্ৰা ৰুট্ঠিতো’’তি. ইদঞ্চ ৰুট্ঠানলক্খণং মঞ্ঞমানা ‘‘বুদ্ধকালেপি সক্খিনা সুদ্ধি ৰা অসুদ্ধি ৰা হোতি মযং জানাম, অযং পুগ্গলো অসুদ্ধো’’তি এৰং পাপভিক্খূ লজ্জিম্পি ৰিনাসেয্যুন্তি. অপিচ অনাগতেপি ভিক্খূ ওতিণ্ণে ৰত্থুস্মিং চোদেত্ৰা সারেত্ৰা ‘‘সচে তযা কতং, ‘কত’ন্তি ৰদেহী’’তি লজ্জীনং পটিঞ্ঞং গহেত্ৰা কম্মং করিস্সন্তীতি ৰিনযলক্খণে তন্তিং ঠপেন্তো ‘‘অহং জানামী’’তি অৰত্ৰাৰ ‘‘সচে তযা কতং, ‘কত’ন্তি ৰদেহী’’তি আহ.

নাভিজানামি সুপিনন্তেনপি মেথুনং ধম্মং পটিসেৰিতাতি সুপিনন্তেনপি মেথুনং ধম্মং ন অভিজানামি, ন পটিসেৰিতা অহন্তি ৰুত্তং হোতি. অথ ৰা পটিসেৰিতা হুত্ৰা সুপিনন্তেনপি মেথুনং ধম্মং ন জানামীতি ৰুত্তং হোতি. যে পন ‘‘পটিসেৰিত্ৰা’’তি পঠন্তি তেসং উজুকমেৰ. পগেৰ জাগরোতি জাগরন্তো পন পঠমংযেৰ ন জানামীতি.

তেন হি ভিক্খৰে মেত্তিযং ভিক্খুনিং নাসেথাতি যস্মা দব্বস্স চ ইমিস্সা চ ৰচনং ন ঘটীযতি তস্মা মেত্তিযং ভিক্খুনিং নাসেথাতি ৰুত্তং হোতি.

তত্থ তিস্সো নাসনা – লিঙ্গনাসনা, সংৰাসনাসনা, দণ্ডকম্মনাসনাতি. তাসু ‘‘দূসকো নাসেতব্বো’’তি (পারা. ৬৬) অযং ‘‘লিঙ্গনাসনা’’. আপত্তিযা অদস্সনে ৰা অপ্পটিকম্মে ৰা পাপিকায দিট্ঠিযা অপ্পটিনিস্সগ্গে ৰা উক্খেপনীযকম্মং করোন্তি, অযং ‘‘সংৰাসনাসনা’’. ‘‘চর পিরে ৰিনস্সা’’তি (পাচি. ৪২৯) দণ্ডকম্মং করোন্তি, অযং ‘‘দণ্ডকম্মনাসনা’’. ইধ পন লিঙ্গনাসনং সন্ধাযাহ – ‘‘মেত্তিযং ভিক্খুনিং নাসেথা’’তি.

ইমে চ ভিক্খূ অনুযুঞ্জথাতি ইমিনা ইমং দীপেতি ‘‘অযং ভিক্খুনী অত্তনো ধম্মতায অকারিকা অদ্ধা অঞ্ঞেহি উয্যোজিতা, তস্মা যেহি উয্যোজিতা ইমে ভিক্খূ অনুযুঞ্জথ গৰেসথ জানাথা’’তি.

কিং পন ভগৰতা মেত্তিযা ভিক্খুনী পটিঞ্ঞায নাসিতা অপ্পটিঞ্ঞায নাসিতাতি, কিঞ্চেত্থ যদি তাৰ পটিঞ্ঞায নাসিতা, থেরো কারকো হোতি সদোসো? অথ অপ্পটিঞ্ঞায, থেরো অকারকো হোতি নিদ্দোসো.

ভাতিযরাজকালেপি মহাৰিহারৰাসীনঞ্চ অভযগিরিৰাসীনঞ্চ থেরানং ইমস্মিংযেৰ পদে ৰিৰাদো অহোসি. অভযগিরিৰাসিনোপি অত্তনো সুত্তং ৰত্ৰা ‘‘তুম্হাকং ৰাদে থেরো কারকো হোতী’’তি ৰদন্তি. মহাৰিহারৰাসিনোপি অত্তনো সুত্তং ৰত্ৰা ‘‘তুম্হাকং ৰাদে থেরো কারকো হোতী’’তি ৰদন্তি. পঞ্হো ন ছিজ্জতি. রাজা সুত্ৰা থেরে সন্নিপাতেত্ৰা দীঘকারাযনং নাম ব্রাহ্মণজাতিযং অমচ্চং ‘‘থেরানং কথং সুণাহী’’তি আণাপেসি. অমচ্চো কির পণ্ডিতো ভাসন্তরকুসলো সো আহ – ‘‘ৰদন্তু তাৰ থেরা সুত্ত’’ন্তি. ততো অভযগিরিথেরা অত্তনো সুত্তং ৰদিংসু – ‘‘তেন হি, ভিক্খৰে, মেত্তিযং ভিক্খুনিং সকায পটিঞ্ঞায নাসেথা’’তি. অমচ্চো ‘‘ভন্তে, তুম্হাকং ৰাদে থেরো কারকো হোতি সদোসো’’তি আহ. মহাৰিহারৰাসিনোপি অত্তনো সুত্তং ৰদিংসু – ‘‘তেন হি, ভিক্খৰে, মেত্তিযং ভিক্খুনিং নাসেথা’’তি. অমচ্চো ‘‘ভন্তে, তুম্হাকং ৰাদে থেরো অকারকো হোতি নিদ্দোসো’’তি আহ. কিং পনেত্থ যুত্তং? যং পচ্ছা ৰুত্তং ৰিচারিতঞ্হেতং অট্ঠকথাচরিযেহি, ভিক্খু ভিক্খুং অমূলকেন অন্তিমৰত্থুনা অনুদ্ধংসেতি, সঙ্ঘাদিসেসো; ভিক্খুনিং অনুদ্ধংসেতি, দুক্কটং. কুরুন্দিযং পন ‘‘মুসাৰাদে পাচিত্তিয’’ন্তি ৰুত্তং.

তত্রাযং ৰিচারণা, পুরিমনযে তাৰ অনুদ্ধংসনাধিপ্পাযত্তা দুক্কটমেৰ যুজ্জতি. যথা সতিপি মুসাৰাদে ভিক্খুনো ভিক্খুস্মিং সঙ্ঘাদিসেসো, সতিপি চ মুসাৰাদে অসুদ্ধং সুদ্ধদিট্ঠিনো অক্কোসাধিপ্পাযেন ৰদন্তস্স ওমসৰাদেনেৰ পাচিত্তিযং, ন সম্পজানমুসাৰাদেন; এৰং ইধাপি অনুদ্ধংসনাধিপ্পাযত্তা সম্পজানমুসাৰাদে পাচিত্তিযং ন যুজ্জতি, দুক্কটমেৰ যুত্তং. পচ্ছিমনযেপি মুসাৰাদত্তা পাচিত্তিযমেৰ যুজ্জতি, ৰচনপ্পমাণতো হি অনুদ্ধংসনাধিপ্পাযেন ভিক্খুস্স ভিক্খুস্মিং সঙ্ঘাদিসেসো. অক্কোসাধিপ্পাযস্স চ ওমসৰাদো. ভিক্খুস্স পন ভিক্খুনিযা দুক্কটন্তিৰচনং নত্থি, সম্পজানমুসাৰাদে পাচিত্তিযন্তি ৰচনমত্থি, তস্মা পাচিত্তিযমেৰ যুজ্জতি.

তত্র পন ইদং উপপরিক্খিতব্বং – ‘‘অনুদ্ধংসনাধিপ্পাযে অসতি পাচিত্তিযং, তস্মিং সতি কেন ভৰিতব্ব’’ন্তি? তত্র যস্মা মুসা ভণন্তস্স পাচিত্তিযে সিদ্ধেপি অমূলকেন সঙ্ঘাদিসেসেন অনুদ্ধংসনে ৰিসুং পাচিত্তিযং ৰুত্তং, তস্মা অনুদ্ধংসনাধিপ্পাযে সতি সম্পজানমুসাৰাদে পাচিত্তিযস্স ওকাসো ন দিস্সতি, ন চ সক্কা অনুদ্ধংসেন্তস্স অনাপত্তিযা ভৰিতুন্তি পুরিমনযোৰেত্থ পরিসুদ্ধতরো খাযতি. তথা ভিক্খুনী ভিক্খুনিং অমূলকেন অন্তিমৰত্থুনা অনুদ্ধংসেতি সঙ্ঘাদিসেসো, ভিক্খুং অনুদ্ধংসেতি দুক্কটং, তত্র সঙ্ঘাদিসেসো ৰুট্ঠানগামী দুক্কটং, দেসনাগামী এতেহি নাসনা নত্থি. যস্মা পন সা পকতিযাৰ দুস্সীলা পাপভিক্খুনী ইদানি চ সযমেৰ ‘‘দুস্সীলাম্হী’’তি ৰদতি তস্মা নং ভগৰা অসুদ্ধত্তাযেৰ নাসেসীতি.

অথ খো মেত্তিযভূমজকাতি এৰং ‘‘মেত্তিযং ভিক্খুনিং নাসেথ, ইমে চ ভিক্খূ অনুযুঞ্জথা’’তি ৰত্ৰা উট্ঠাযাসনা ৰিহারং পৰিট্ঠে ভগৰতি তেহি ভিক্খূহি ‘‘দেথ দানি ইমিস্সা সেতকানী’’তি নাসিযমানং তং ভিক্খুনিং দিস্ৰা তে ভিক্খূ তং মোচেতুকামতায অত্তনো অপরাধং আৰিকরিংসু, এতমত্থং দস্সেতুং ‘‘অথ খো মেত্তিযভূমজকা’’তিআদি ৰুত্তং.

৩৮৫-৬. দুট্ঠো দোসোতি দূসিতো চেৰ দূসকো চ. উপ্পন্নে হি দোসে পুগ্গলো তেন দোসেন দূসিতো হোতি পকতিভাৰং জহাপিতো, তস্মা ‘‘দুট্ঠো’’তি ৰুচ্চতি. পরঞ্চ দূসেতি ৰিনাসেতি, তস্মা ‘‘দোসো’’তি ৰুচ্চতি. ইতি ‘‘দুট্ঠো দোসো’’তি একস্সেৰেতং পুগ্গলস্স আকারনানত্তেন নিদস্সনং, তেন ৰুত্তং ‘‘দুট্ঠো দোসোতি দূসিতো চেৰ দূসকো চা’’তি তত্থ সদ্দলক্খণং পরিযেসিতব্বং. যস্মা পন সো ‘‘দুট্ঠো দোসো’’তি সঙ্খ্যং গতো পটিঘসমঙ্গীপুগ্গলো কুপিতাদিভাৰে ঠিতোৰ হোতি, তেনস্স পদভাজনে ‘‘কুপিতো’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ কুপিতোতি কুপ্পভাৰং পকতিতো চৰনভাৰং পত্তো. অনত্তমনোতি ন সকমনো অত্তনো ৰসে অট্ঠিতচিত্তো; অপিচ পীতিসুখেহি ন অত্তমনো ন অত্তচিত্তোতি অনত্তমনো. অনভিরদ্ধোতি ন সুখিতো ন ৰা পসাদিতোতি অনভিরদ্ধো. পটিঘেন আহতং চিত্তমস্সাতি আহতচিত্তো. চিত্তথদ্ধভাৰচিত্তকচৰরসঙ্খাতং পটিঘখীলং জাতমস্সাতি খিলজাতো. অপ্পতীতোতি নপ্পতীতো পীতিসুখাদীহি ৰজ্জিতো, ন অভিসটোতি অত্থো. পদভাজনে পন যেসং ধম্মানং ৰসেন অপ্পতীতো হোতি, তে দস্সেতুং ‘‘তেন চ কোপেনা’’তিআদি ৰুত্তং.

তত্থ তেন চ কোপেনাতি যেন দুট্ঠোতি চ কুপিতোতি চ ৰুত্তো উভযম্পি হেতং পকতিভাৰং জহাপনতো একাকারং হোতি. তেন চ দোসেনাতি যেন ‘‘দোসো’’তি ৰুত্তো. ইমেহি দ্ৰীহি সঙ্খারক্খন্ধমেৰ দস্সেতি.

তায চ অনত্তমনতাযাতি যায ‘‘অনত্তমনো’’তি ৰুত্তো. তায চ অনভিরদ্ধিযাতি যায ‘‘অনভিরদ্ধো’’তি ৰুত্তো. ইমেহি দ্ৰীহি ৰেদনাক্খন্ধং দস্সেতি.

অমূলকেন পারাজিকেনাতি এত্থ নাস্স মূলন্তি অমূলকং, তং পনস্স অমূলকত্তং যস্মা চোদকৰসেন অধিপ্পেতং, ন চুদিতকৰসেন. তস্মা তমত্থং দস্সেতুং পদভাজনে ‘‘অমূলকং নাম অদিট্ঠং অসুতং অপরিসঙ্কিত’’ন্তি আহ. তেন ইমং দীপেতি ‘‘যং পারাজিকং চোদকেন চুদিতকম্হি পুগ্গলে নেৰ দিট্ঠং ন সুতং ন পরিসঙ্কিতং ইদং এতেসং দস্সনসৰনপরিসঙ্কাসঙ্খাতানং মূলানং অভাৰতো অমূলকং নাম, তং পন সো আপন্নো ৰা হোতু অনাপন্নো ৰা এতং ইধ অপ্পমাণন্তি.

তত্থ অদিট্ঠং নাম অত্তনো পসাদচক্খুনা ৰা দিব্বচক্খুনা ৰা অদিট্ঠং. অসুতং নাম তথেৰ কেনচি ৰুচ্চমানং ন সুতং. অপরিসঙ্কিতং নাম চিত্তেন অপরিসঙ্কিতং.

‘‘দিট্ঠং’’ নাম অত্তনা ৰা পরেন ৰা পসাদচক্খুনা ৰা দিব্বচক্খুনা ৰা দিট্ঠং. ‘‘সুতং’’ নাম তথেৰ সুতং. ‘‘পরিসঙ্কিত’’ম্পি অত্তনা ৰা পরেন ৰা পরিসঙ্কিতং. তত্থ অত্তনা দিট্ঠং দিট্ঠমেৰ, পরেহি দিট্ঠং অত্তনা সুতং, পরেহি সুতং, পরেহি পরিসঙ্কিতন্তি ইদং পন সব্বম্পি অত্তনা সুতট্ঠানেযেৰ তিট্ঠতি.

পরিসঙ্কিতং পন তিৰিধং – দিট্ঠপরিসঙ্কিতং, সুতপরিসঙ্কিতং, মুতপরিসঙ্কিতন্তি. তত্থ দিট্ঠপরিসঙ্কিতং নাম একো ভিক্খু উচ্চারপস্সাৰকম্মেন গামসমীপে একং গুম্বং পৰিট্ঠো, অঞ্ঞতরাপি ইত্থী কেনচিদেৰ করণীযেন তং গুম্বং পৰিসিত্ৰা নিৰত্তা, নাপি ভিক্খু ইত্থিং অদ্দস; ন ইত্থী ভিক্খুং, অদিস্ৰাৰ উভোপি যথারুচিং পক্কন্তা, অঞ্ঞতরো ভিক্খু উভিন্নং ততো নিক্খমনং সল্লক্খেত্ৰা ‘‘অদ্ধা ইমেসং কতং ৰা করিস্সন্তি ৰা’’তি পরিসঙ্কতি, ইদং দিট্ঠপরিসঙ্কিতং নাম.

সুতপরিসঙ্কিতং নাম ইধেকচ্চো অন্ধকারে ৰা পটিচ্ছন্নে ৰা ওকাসে মাতুগামেন সদ্ধিং ভিক্খুনো তাদিসং পটিসন্থারৰচনং সুণাতি, সমীপে অঞ্ঞং ৰিজ্জমানম্পি ‘‘অত্থি নত্থী’’তি ন জানাতি, সো ‘‘অদ্ধা ইমেসং কতং ৰা করিস্সন্তি ৰা’’তি পরিসঙ্কতি, ইদং সুতপরিসঙ্কিতং নাম.

মুতপরিসঙ্কিতং নাম সম্বহুলা ধুত্তা রত্তিভাগে পুপ্ফগন্ধমংসসুরাদীনি গহেত্ৰা ইত্থীহি সদ্ধিং একং পচ্চন্তৰিহারং গন্ত্ৰা মণ্ডপে ৰা ভোজনসালাদীসু ৰা যথাসুখং কীল়িত্ৰা পুপ্ফাদীনি ৰিকিরিত্ৰা গতা, পুনদিৰসে ভিক্খূ তং ৰিপ্পকারং দিস্ৰা ‘‘কস্সিদং কম্ম’’ন্তি ৰিচিনন্তি. তত্র চ কেনচি ভিক্খুনা পগেৰ ৰুট্ঠহিত্ৰা ৰত্তসীসেন মণ্ডপং ৰা ভোজনসালং ৰা পটিজগ্গন্তেন পুপ্ফাদীনি আমট্ঠানি হোন্তি, কেনচি উপট্ঠাককুলতো আভতেহি পুপ্ফাদীহি পূজা কতা হোতি, কেনচি ভেসজ্জত্থং অরিট্ঠং পীতং হোতি, অথ তে ‘‘কস্সিদং কম্ম’’ন্তি ৰিচিনন্তা ভিক্খূ তেসং হত্থগন্ধঞ্চ মুখগন্ধঞ্চ ঘাযিত্ৰা তে ভিক্খূ পরিসঙ্কন্তি, ইদং মুতপরিসঙ্কিতং নাম.

তত্থ দিট্ঠং অত্থি সমূলকং, অত্থি অমূলকং; দিট্ঠমেৰ অত্থি সঞ্ঞাসমূলকং, অত্থি সঞ্ঞাঅমূলকং. এস নযো সুতেপি. পরিসঙ্কিতে পন দিট্ঠপরিসঙ্কিতং অত্থি সমূলকং, অত্থি অমূলকং; দিট্ঠপরিসঙ্কিতমেৰ অত্থি সঞ্ঞাসমূলকং, অত্থি সঞ্ঞাঅমূলকং. এস নযো সুতমুতপরিসঙ্কিতেসু. তত্থ দিট্ঠং সমূলকং নাম পারাজিকং আপজ্জন্তং দিস্ৰাৰ ‘‘দিট্ঠো মযা’’তি ৰদতি, অমূলকং নাম পটিচ্ছন্নোকাসতো নিক্খমন্তং দিস্ৰা ৰীতিক্কমং অদিস্ৰা ‘‘দিট্ঠো মযা’’তি ৰদতি. দিট্ঠমেৰ সঞ্ঞাসমূলকং নাম দিস্ৰাৰ দিট্ঠসঞ্ঞী হুত্ৰা চোদেতি, সঞ্ঞাঅমূলকং নাম পুব্বে পারাজিকৰীতিক্কমং দিস্ৰা পচ্ছা অদিট্ঠসঞ্ঞী জাতো, সো সঞ্ঞায অমূলকং কত্ৰা ‘‘দিট্ঠো মযা’’তি চোদেতি. এতেন নযেন সুতমুতপরিসঙ্কিতানিপি ৰিত্থারতো ৰেদিতব্বানি. এত্থ চ সব্বপ্পকারেণাপি সমূলকেন ৰা সঞ্ঞাসমূলকেন ৰা চোদেন্তস্স অনাপত্তি, অমূলকেন ৰা পন সঞ্ঞাঅমূলকেন ৰা চোদেন্তস্সেৰ আপত্তি.

অনুদ্ধংসেয্যাতি ধংসেয্য পধংসেয্য অভিভৰেয্য অজ্ঝোত্থরেয্য. তং পন অনুদ্ধংসনং যস্মা অত্তনা চোদেন্তোপি পরেন চোদাপেন্তোপি করোতিযেৰ, তস্মাস্স পদভাজনে ‘‘চোদেতি ৰা চোদাপেতি ৰা’’তি ৰুত্তং.

তত্থ চোদেতীতি ‘‘পারাজিকং ধম্মং আপন্নোসী’’তিআদীহি ৰচনেহি সযং চোদেতি, তস্স ৰাচায ৰাচায সঙ্ঘাদিসেসো. চোদাপেতীতি অত্তনা সমীপে ঠত্ৰা অঞ্ঞং ভিক্খু আণাপেতি, সো তস্স ৰচনেন তং চোদেতি, চোদাপকস্সেৰ ৰাচায ৰাচায সঙ্ঘাদিসেসো. অথ সোপি ‘‘মযা দিট্ঠং সুতং অত্থী’’তি চোদেতি, দ্ৰিন্নম্পি জনানং ৰাচায ৰাচায সঙ্ঘাদিসেসো.

চোদনাপ্পভেদকোসল্লত্থং পনেত্থ একৰত্থুএকচোদকাদিচতুক্কং তাৰ ৰেদিতব্বং. তত্থ একো ভিক্খু একং ভিক্খুং একেন ৰত্থুনা চোদেতি, ইমিস্সা চোদনায একং ৰত্থু একো চোদকো. সম্বহুলা একং একৰত্থুনা চোদেন্তি, পঞ্চসতা মেত্তিযভূমজকপ্পমুখা ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ আযস্মন্তং দব্বং মল্লপুত্তমিৰ, ইমিস্সা চোদনায একং ৰত্থু নানাচোদকা. একো ভিক্খু একং ভিক্খুং সম্বহুলেহি ৰত্থূহি চোদেতি, ইমিস্সা চোদনায নানাৰত্থূনি একো চোদকো. সম্বহুলা সম্বহুলে সম্বহুলেহি ৰত্থূহি চোদেন্তি, ইমিস্সা চোদনায নানাৰত্থূনি নানাচোদকা.

চোদেতুং পন কো লভতি, কো ন লভতীতি? দুব্বলচোদকৰচনং তাৰ গহেত্ৰা কোচি ন লভতি. দুব্বলচোদকো নাম সম্বহুলেসু কথাসল্লাপেন নিসিন্নেসু একো একং আরব্ভ অনোদিস্সকং কত্ৰা পারাজিকৰত্থুং কথেতি, অঞ্ঞো তং সুত্ৰা ইতরস্স গন্ত্ৰা আরোচেতি. সো তং উপসঙ্কমিত্ৰা ‘‘ত্ৰং কির মং ইদঞ্চিদঞ্চ ৰদসী’’তি ৰদতি. সো ‘‘নাহং এৰরূপং জানামি, কথাপৰত্তিযং পন মযা অনোদিস্সকং কত্ৰা ৰুত্তমত্থি, সচে অহং তৰ ইমং দুক্খুপ্পত্তিং জানেয্যং, এত্তকম্পি ন কথেয্য’’ন্তি অযং দুব্বলচোদকো. তস্সেতং কথাসল্লাপং গহেত্ৰা তং ভিক্খুং কোচি চোদেতুং ন লভতি. এতং পন অগ্গহেত্ৰা সীলসম্পন্নো ভিক্খু ভিক্খুং ৰা ভিক্খুনিং ৰা সীলসম্পন্না চ ভিক্খুনী ভিক্খুনীমেৰ চোদেতুং লভতীতি মহাপদুমত্থেরো আহ. মহাসুমত্থেরো পন ‘‘পঞ্চপি সহধম্মিকা লভন্তী’’তি আহ. গোদত্তত্থেরো পন ‘‘ন কোচি ন লভতী’’তি ৰত্ৰা ‘‘ভিক্খুস্স সুত্ৰা চোদেতি, ভিক্খুনিযা সুত্ৰা চোদেতি…পে… তিত্থিযসাৰকানং সুত্ৰা চোদেতী’’তি ইদং সুত্তমাহরি. তিণ্ণম্পি থেরানং ৰাদে চুদিতকস্সেৰ পটিঞ্ঞায কারেতব্বো.

অযং পন চোদনা নাম দূতং ৰা পণ্ণং ৰা সাসনং ৰা পেসেত্ৰা চোদেন্তস্স সীসং ন এতি, পুগ্গলস্স পন সমীপে ঠত্ৰাৰ হত্থমুদ্দায ৰা ৰচীভেদেন ৰা চোদেন্তস্সেৰ সীসং এতি. সিক্খাপচ্চক্খানমেৰ হি হত্থমুদ্দায সীসং ন এতি, ইদং পন অনুদ্ধংসনং অভূতারোচনঞ্চ এতিযেৰ. যো পন দ্ৰিন্নং ঠিতট্ঠানে একং নিযমেত্ৰা চোদেতি, সো চে জানাতি, সীসং এতি. ইতরো জানাতি, সীসং ন এতি. দ্ৰেপি নিযমেত্ৰা চোদেতি, একো ৰা জানাতু দ্ৰে ৰা, সীসং এতিযেৰ. এসৰ নযো সম্বহুলেসু. তঙ্খণেযেৰ চ জাননং নাম দুক্করং, সমযেন আৰজ্জিত্ৰা ঞাতে পন ঞাতমেৰ হোতি. পচ্ছা চে জানাতি, সীসং ন এতি. সিক্খাপচ্চক্খানং অভূতারোচনং দুট্ঠুল্লৰাচা-অত্তকাম-দুট্ঠদোসভূতারোচনসিক্খাপদানীতি সব্বানেৰ হি ইমানি একপরিচ্ছেদানি.

এৰং কাযৰাচাৰসেন চাযং দুৰিধাপি চোদনা. পুন দিট্ঠচোদনা, সুতচোদনা, পরিসঙ্কিতচোদনাতি তিৰিধা হোতি. অপরাপি চতুব্বিধা হোতি – সীলৰিপত্তিচোদনা, আচারৰিপত্তিচোদনা, দিট্ঠিৰিপত্তিচোদনা, আজীৰৰিপত্তিচোদনাতি. তত্থ গরুকানং দ্ৰিন্নং আপত্তিক্খন্ধানং ৰসেন সীলৰিপত্তিচোদনা ৰেদিতব্বা. অৰসেসানং ৰসেন আচারৰিপত্তিচোদনা, মিচ্ছাদিট্ঠিঅন্তগ্গাহিকদিট্ঠিৰসেন দিট্ঠিৰিপত্তিচোদনা, আজীৰহেতু পঞ্ঞত্তানং ছন্নং সিক্খাপদানং ৰসেন আজীৰৰিপত্তিচোদনা ৰেদিতব্বা.

অপরাপি চতুব্বিধা হোতি – ৰত্থুসন্দস্সনা, আপত্তিসন্দস্সনা, সংৰাসপটিক্খেপো, সামীচিপটিক্খেপোতি. তত্থ ৰত্থুসন্দস্সনা নাম ‘‘ত্ৰং মেথুনং ধম্মং পটিসেৰিত্থ, অদিন্নং আদিযিত্থ, মনুস্সং ঘাতযিত্থ, অভূতং আরোচযিত্থা’’তি এৰং পৰত্তা. আপত্তিসন্দস্সনা নাম ‘‘ত্ৰং মেথুনধম্মপারাজিকাপত্তিং আপন্নো’’তি এৰমাদিনযপ্পৰত্তা. সংৰাসপটিক্খেপো নাম ‘‘নত্থি তযা সদ্ধিং উপোসথো ৰা পৰারণা ৰা সঙ্ঘকম্মং ৰা’’তি এৰং পৰত্তা; এত্তাৰতা পন সীসং ন এতি, ‘‘অস্সমণোসি অসক্যপুত্তিযোসী’’তিআদিৰচনেহি সদ্ধিং ঘটিতেযেৰ সীসং এতি. সামীচিপটিক্খেপো নাম অভিৰাদন-পচ্চুট্ঠান-অঞ্জলিকম্ম-বীজনাদিকম্মানং অকরণং. তং পটিপাটিযা ৰন্দনাদীনি করোতো একস্স অকত্ৰা সেসানং করণকালে ৰেদিতব্বং. এত্তাৰতা চ চোদনা নাম হোতি, আপত্তি পন সীসং ন এতি. ‘‘কস্মা মম ৰন্দনাদীনি ন করোসী’’তি পুচ্ছিতে পন ‘‘অস্সমণোসি অসক্যপুত্তিযোসী’’তিআদিৰচনেহি সদ্ধিং ঘটিতেযেৰ সীসং এতি. যাগুভত্তাদিনা পন যং ইচ্ছতি তং আপুচ্ছতি, ন তাৰতা চোদনা হোতি.

অপরাপি পাতিমোক্খট্ঠপনক্খন্ধকে ‘‘একং, ভিক্খৰে, অধম্মিকং পাতিমোক্খট্ঠপনং একং ধম্মিক’’ন্তি আদিং ‘‘কত্ৰা যাৰ দস অধম্মিকানি পাতিমোক্খট্ঠপনানি দস ধম্মিকানী’’তি (চূল়ৰ. ৩৮৭) এৰং অধম্মিকা পঞ্চপঞ্ঞাস ধম্মিকা পঞ্চপঞ্ঞাসাতি দসুত্তরসতং চোদনা ৰুত্তা. তা দিট্ঠেন চোদেন্তস্স দসুত্তরসতং, সুতেন চোদেন্তস্স দসুত্তরসতং, পরিসঙ্কিতেন চোদেন্তস্স দসুত্তরসতন্তি তিংসানি তীণি সতানি হোন্তি. তানি কাযেন চোদেন্তস্স, ৰাচায চোদেন্তস্স, কাযৰাচাহি চোদেন্তস্সাতি তিগুণানি কতানি নৰুতানি নৰ সতানি হোন্তি. তানি অত্তনা চোদেন্তস্সাপি পরেন চোদাপেন্তস্সাপি তত্তকানেৰাতি ৰীসতিঊনানি দ্ৰে সহস্সানি হোন্তি, পুন দিট্ঠাদিভেদে সমূলকামূলকৰসেন অনেকসহস্সা চোদনা হোন্তীতি ৰেদিতব্বা.

ইমস্মিং পন ঠানে ঠত্ৰা অট্ঠকথায ‘‘অত্তাদানং আদাতুকামেন উপালি ভিক্খুনা পঞ্চঙ্গসমন্নাগতং অত্তাদানং আদাতব্ব’’ন্তি (চূল়ৰ. ৩৯৮) চ ‘‘চোদকেন উপালি ভিক্খুনা পরং চোদেতুকামেন পঞ্চ ধম্মে অজ্ঝত্তং পচ্চৰেক্খিত্ৰা পরো চোদেতব্বো’’তি (চূল়ৰ. ৩৯৯) চ এৰং উপালিপঞ্চকাদীসু ৰুত্তানি বহূনি সুত্তানি আহরিত্ৰা অত্তাদানলক্খণঞ্চ চোদকৰত্তঞ্চ চুদিতকৰত্তঞ্চ সঙ্ঘেন কাতব্বকিচ্চঞ্চ অনুৰিজ্জকৰত্তঞ্চ সব্বং ৰিত্থারেন কথিতং, তং মযং যথাআগতট্ঠানেযেৰ ৰণ্ণযিস্সাম.

ৰুত্তপ্পভেদাসু পন ইমাসু চোদনাসু যায কাযচি চোদনায ৰসেন সঙ্ঘমজ্ঝে ওসটে ৰত্থুস্মিং চুদিতকচোদকা ৰত্তব্বা ‘‘তুম্হে অম্হাকং ৰিনিচ্ছযেন তুট্ঠা ভৰিস্সথা’’তি. সচে ‘‘ভৰিস্সামা’’তি ৰদন্তি, সঙ্ঘেন তং অধিকরণং সম্পটিচ্ছিতব্বং. অথ পন ‘‘ৰিনিচ্ছিনথ তাৰ, ভন্তে, সচে অম্হাকং খমিস্সতি, গণ্হিস্সামা’’তি ৰদন্তি. ‘‘চেতিযং তাৰ ৰন্দথা’’তিআদীনি ৰত্ৰা দীঘসুত্তং কত্ৰা ৰিস্সজ্জিতব্বং. তে চে চিররত্তং কিলন্তা পক্কন্তপরিসা উপচ্ছিন্নপক্খা হুত্ৰা পুন যাচন্তি, যাৰততিযং পটিক্খিপিত্ৰা যদা নিম্মদা হোন্তি তদা নেসং অধিকরণং ৰিনিচ্ছিনিতব্বং. ৰিনিচ্ছিনন্তেহি চ সচে অলজ্জুস্সন্না হোতি, পরিসা উব্বাহিকায তং অধিকরণং ৰিনিচ্ছিনিতব্বং. সচে বালুস্সন্না হোতি পরিসা ‘‘তুম্হাকং সভাগে ৰিনযধরে পরিযেসথা’’তি ৰিনযধরে পরিযেসাপেত্ৰা যেন ধম্মেন যেন ৰিনযেন যেন সত্থুসাসনেন তং অধিকরণং ৰূপসমতি, তথা তং অধিকরণং ৰূপসমেতব্বং.

তত্থ চ ‘‘ধম্মো’’তি ভূতং ৰত্থু. ‘‘ৰিনযো’’তি চোদনা সারণা চ. ‘‘সত্থুসাসন’’ন্তি ঞত্তিসম্পদা চ অনুসাৰনসম্পদা চ. তস্মা চোদকেন ৰত্থুস্মিং আরোচিতে চুদিতকো পুচ্ছিতব্বো ‘‘সন্তমেতং, নো’’তি. এৰং ৰত্থুং উপপরিক্খিত্ৰা ভূতেন ৰত্থুনা চোদেত্ৰা সারেত্ৰা চ ঞত্তিসম্পদায অনুসাৰনসম্পদায চ তং অধিকরণং ৰূপসমেতব্বং. তত্র চে অলজ্জী লজ্জিং চোদেতি, সো চ অলজ্জী বালো হোতি অব্যত্তো নাস্স নযো দাতব্বো. এৰং পন ৰত্তব্বো – ‘‘কিম্হি নং চোদেসী’’তি? অদ্ধা সো ৰক্খতি – ‘‘কিমিদং, ভন্তে, কিম্হি নং নামা’’তি. ত্ৰং কিম্হি নম্পি ন জানাসি, ন যুত্তং তযা এৰরূপেন বালেন পরং চোদেতুন্তি উয্যোজেতব্বো নাস্স অনুযোগো দাতব্বো. সচে পন সো অলজ্জী পণ্ডিতো হোতি ব্যত্তো দিট্ঠেন ৰা সুতেন ৰা অজ্ঝোত্থরিত্ৰা সম্পাদেতুং সক্কোতি এতস্স অনুযোগং দত্ৰা লজ্জিস্সেৰ পটিঞ্ঞায কম্মং কাতব্বং.

সচে লজ্জী অলজ্জিং চোদেতি, সো চ লজ্জী বালো হোতি অব্যত্তো, ন সক্কোতি অনুযোগং দাতুং. তস্স নযো দাতব্বো – ‘‘কিম্হি নং চোদেসি সীলৰিপত্তিযা ৰা আচারৰিপত্তিআদীসু ৰা একিস্সা’’তি. কস্মা পন ইমস্সেৰ এৰং নযো দাতব্বো, ন ইতরস্স? ননু ন যুত্তং ৰিনযধরানং অগতিগমনন্তি? ন যুত্তমেৰ. ইদং পন অগতিগমনং ন হোতি, ধম্মানুগ্গহো নাম এসো অলজ্জিনিগ্গহত্থায হি লজ্জিপগ্গহত্থায চ সিক্খাপদং পঞ্ঞত্তং. তত্র অলজ্জী নযং লভিত্ৰা অজ্ঝোত্থরন্তো এহীতি, লজ্জী পন নযং লভিত্ৰা দিট্ঠে দিট্ঠসন্তানেন, সুতে সুতসন্তানেন পতিট্ঠায কথেস্সতি, তস্মা তস্স ধম্মানুগ্গহো ৰট্টতি. সচে পন সো লজ্জী পণ্ডিতো হোতি ব্যত্তো, পতিট্ঠায কথেতি, অলজ্জী চ ‘‘এতম্পি নত্থি, এতম্পি নত্থী’’তি পটিঞ্ঞং ন দেতি, অলজ্জিস্স পটিঞ্ঞায এৰ কাতব্বং.

তদত্থদীপনত্থঞ্চ ইদং ৰত্থু ৰেদিতব্বং. তেপিটকচূল়াভযত্থেরো কির লোহপাসাদস্স হেট্ঠা ভিক্খূনং ৰিনযং কথেত্ৰা সাযন্হসমযে ৰুট্ঠাতি, তস্স ৰুট্ঠানসমযে দ্ৰে অত্তপচ্চত্থিকা কথং পৰত্তেসুং. একো ‘‘এতম্পি নত্থি, এতম্পি নত্থী’’তি পটিঞ্ঞং ন দেতি. অথ অপ্পাৰসেসে পঠমযামে থেরস্স তস্মিং পুগ্গলে ‘‘অযং পতিট্ঠায কথেতি, অযং পন পটিঞ্ঞং ন দেতি, বহূনি চ ৰত্থূনি ওসটানি অদ্ধা এতং কতং ভৰিস্সতী’’তি অসুদ্ধলদ্ধি উপ্পন্না. ততো বীজনীদণ্ডকেন পাদকথলিকায সঞ্ঞং দত্ৰা ‘‘অহং আৰুসো ৰিনিচ্ছিনিতুং অননুচ্ছৰিকো অঞ্ঞেন ৰিনিচ্ছিনাপেহী’’তি আহ. কস্মা ভন্তেতি? থেরো তমত্থং আরোচেসি, চুদিতকপুগ্গলস্স কাযে ডাহো উট্ঠিতো, ততো সো থেরং ৰন্দিত্ৰা ‘‘ভন্তে, ৰিনিচ্ছিনিতুং অনুরূপেন ৰিনযধরেন নাম তুম্হাদিসেনেৰ ভৰিতুং ৰট্টতি. চোদকেন চ ঈদিসেনেৰ ভৰিতুং ৰট্টতী’’তি ৰত্ৰা সেতকানি নিৰাসেত্ৰা ‘‘চিরং কিলমিতত্থ মযা’’তি খমাপেত্ৰা পক্কামি.

এৰং লজ্জিনা চোদিযমানো অলজ্জী বহূসুপি ৰত্থূসু উপ্পন্নেসু পটিঞ্ঞং ন দেতি, সো নেৰ ‘‘সুদ্ধো’’তি ৰত্তব্বো ন ‘‘অসুদ্ধো’’তি. জীৰমতকো নাম আমকপূতিকো নাম চেস.

সচে পনস্স অঞ্ঞম্পি তাদিসং ৰত্থুং উপ্পজ্জতি ন ৰিনিচ্ছিনিতব্বং. তথা নাসিতকোৰ ভৰিস্সতি. সচে পন অলজ্জীযেৰ অলজ্জিং চোদেতি, সো ৰত্তব্বো ‘‘আৰুসো তৰ ৰচনেনাযং কিং সক্কা ৰত্তু’’ন্তি ইতরম্পি তথেৰ ৰত্ৰা উভোপি ‘‘একসম্ভোগপরিভোগা হুত্ৰা জীৰথা’’তি ৰত্ৰা উয্যোজেতব্বা, সীলত্থায তেসং ৰিনিচ্ছযো ন কাতব্বো. পত্তচীৰরপরিৰেণাদিঅত্থায পন পতিরূপং সক্খিং লভিত্ৰা কাতব্বো.

অথ লজ্জী লজ্জিং চোদেতি, ৰিৰাদো চ নেসং কিস্মিঞ্চিদেৰ অপ্পমত্তকো হোতি, সঞ্ঞাপেত্ৰা ‘‘মা এৰং করোথা’’তি অচ্চযং দেসাপেত্ৰা উয্যোজেতব্বা. অথ পনেত্থ চুদিতকেন সহসা ৰিরদ্ধং হোতি, আদিতো পট্ঠায অলজ্জী নাম নত্থি. সো চ পক্খানুরক্খণত্থায পটিঞ্ঞং ন দেতি, ‘‘মযং সদ্দহাম, মযং সদ্দহামা’’তি বহূ উট্ঠহন্তি. সো তেসং পটিঞ্ঞায একৰারং দ্ৰেৰারং সুদ্ধো হোতু. অথ পন ৰিরদ্ধকালতো পট্ঠায ঠানে ন তিট্ঠতি, ৰিনিচ্ছযো ন দাতব্বো.

এৰং যায কাযচি চোদনায ৰসেন সঙ্ঘমজ্ঝে ওসটে ৰত্থুস্মিং চুদিতকচোদকেসু পটিপত্তিং ঞত্ৰা তস্সাযেৰ চোদনায সম্পত্তিৰিপত্তিজাননত্থং আদিমজ্ঝপরিযোসানাদীনং ৰসেন ৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বো. সেয্যথিদং চোদনায কো আদি, কিং মজ্ঝে, কিং পরিযোসানং? চোদনায ‘‘অহং তং ৰত্তুকামো, করোতু মে আযস্মা ওকাস’’ন্তি এৰং ওকাসকম্মং আদি, ওতিণ্ণেন ৰত্থুনা চোদেত্ৰা সারেত্ৰা ৰিনিচ্ছযো মজ্ঝে, আপত্তিযং ৰা অনাপত্তিযং ৰা পতিট্ঠাপনেন সমথো পরিযোসানং.

চোদনায কতি মূলানি, কতি ৰত্থূনি, কতি ভূমিযো? চোদনায দ্ৰে মূলানি – সমূলিকা ৰা অমূলিকা ৰা; তীণি ৰত্থূনি – দিট্ঠং, সুতং, পরিসঙ্কিতং; পঞ্চ ভূমিযো – কালেন ৰক্খামি নো অকালেন, ভূতেন ৰক্খামি নো অভূতেন, সণ্হেন ৰক্খামি নো ফরুসেন, অত্থসংহিতেন ৰক্খামি নো অনত্থসংহিতেন, মেত্তচিত্তো ৰক্খামি নো দোসন্তরোতি. ইমায চ পন চোদনায চোদকেন পুগ্গলেন ‘‘পরিসুদ্ধকাযসমাচারো নু খোম্হী’’তিআদিনা (চূল়ৰ. ৩৯৯) নযেন উপালিপঞ্চকে ৰুত্তেসু পন্নরসসু ধম্মেসু পতিট্ঠাতব্বং, চুদিতকেন দ্ৰীসু ধম্মেসু পতিট্ঠাতব্বং সচ্চে চ অকুপ্পে চাতি.

অপ্পেৰ নাম নং ইমম্হা ব্রহ্মচরিযা চাৰেয্যন্তি অপি এৰ নাম নং পুগ্গলং ইমম্হা সেট্ঠচরিযা চাৰেয্যং, ‘‘সাধু ৰতস্স সচাহং ইমং পুগ্গলং ইমম্হা ব্রহ্মচরিযা চাৰেয্য’’ন্তি ইমিনা অধিপ্পাযেন অনুদ্ধংসেয্যাতি ৰুত্তংহোতি. পদভাজনে পন ‘‘ব্রহ্মচরিযা চাৰেয্য’’ন্তি ইমস্সেৰ পরিযাযমত্থং দস্সেতুং ‘‘ভিক্খুভাৰা চাৰেয্য’’ন্তিআদি ৰুত্তং.

খণাদীনি সমযৰেৰচনানি. তং খণং তং লযং তং মুহুত্তং ৰীতিৰত্তেতি তস্মিং খণে তস্মিং লযে তস্মিং মুহুত্তে ৰীতিৰত্তে. ভুম্মপ্পত্তিযা হি ইদং উপযোগৰচনং.

সমনুগ্গাহিযমাননিদ্দেসে যেন ৰত্থুনা অনুদ্ধংসিতো হোতীতি চতূসু পারাজিকৰত্থূসু যেন ৰত্থুনা চোদকেন চুদিতকো অনুদ্ধংসিতো অভিভূতো অজ্ঝোত্থটো হোতি. তস্মিং ৰত্থুস্মিং সমনুগ্গাহিযমানোতি তস্মিং চোদকেন ৰুত্তৰত্থুস্মিং সো চোদকো অনুৰিজ্জকেন ‘‘কিং তে দিট্ঠং, কিন্তি তে দিট্ঠ’’ন্তিআদিনা নযেন অনুৰিজ্জিযমানো ৰীমংসিযমানো উপপরিক্খিযমানো.

অসমনুগ্গাহিযমাননিদ্দেসে ন কেনচি ৰুচ্চমানোতি অনুৰিজ্জকেন ৰা অঞ্ঞেন ৰা কেনচি, অথ ৰা দিট্ঠাদীসু ৰত্থূসু কেনচি অৰুচ্চমানো. এতেসঞ্চ দ্ৰিন্নং মাতিকাপদানং পরতো ‘‘ভিক্খু চ দোসং পতিট্ঠাতী’’তিইমিনা সম্বন্ধো ৰেদিতব্বো. ইদঞ্হি ৰুত্তং হোতি – ‘‘এৰং সমনুগ্গাহিযমানো ৰা অসমনুগ্গাহিযমানো ৰা ভিক্খু চ দোসং পতিট্ঠাতি পটিচ্চ তিট্ঠতি পটিজানাতি সঙ্ঘাদিসেসো’’তি. ইদঞ্চ অমূলকভাৰস্স পাকটকালদস্সনত্থমেৰ ৰুত্তং. আপত্তিং পন অনুদ্ধংসিতক্খণেযেৰ আপজ্জতি.

ইদানি ‘‘অমূলকঞ্চেৰ তং অধিকরণং হোতী’’তি এত্থ যস্মা অমূলকলক্খণং পুব্বে ৰুত্তং, তস্মা তং অৰত্ৰা অপুব্বমেৰ দস্সেতুং ‘‘অধিকরণং নামা’’তিআদিমাহ. তত্থ যস্মা অধিকরণং অধিকরণট্ঠেন একম্পি ৰত্থুৰসেন নানা হোতি, তেনস্স তং নানত্তং দস্সেতুং ‘‘চত্তারি অধিকরণানি ৰিৰাদাধিকরণ’’ন্তিআদিমাহ. কো পন সো অধিকরণট্ঠো, যেনেতং একং হোতীতি? সমথেহি অধিকরণীযতা. তস্মা যং অধিকিচ্চ আরব্ভ পটিচ্চ সন্ধায সমথা ৰত্তন্তি, তং ‘‘অধিকরণ’’ন্তি ৰেদিতব্বং.

অট্ঠকথাসু পন ৰুত্তং – ‘‘অধিকরণন্তি কেচি গাহং ৰদন্তি, কেচি চেতনং, কেচি অক্খন্তিং কেচি ৰোহারং, কেচি পণ্ণত্তি’’ন্তি. পুন এৰং ৰিচারিতং ‘‘যদি গাহো অধিকরণং নাম, একো অত্তাদানং গহেত্ৰা সভাগেন ভিক্খুনা সদ্ধিং মন্তযমানো তত্থ আদীনৰং দিস্ৰা পুন চজতি, তস্স তং অধিকরণং সমথপ্পত্তং ভৰিস্সতি. যদি চেতনা অধিকরণং, ‘‘ইদং অত্তাদানং গণ্হামী’’তি উপ্পন্না চেতনা নিরুজ্ঝতি. যদি অক্খন্তি অধিকরণং, অক্খন্তিযা অত্তাদানং গহেত্ৰাপি অপরভাগে ৰিনিচ্ছযং অলভমানো ৰা খমাপিতো ৰা চজতি. যদি ৰোহারো অধিকরণং, কথেন্তো আহিণ্ডিত্ৰা অপরভাগে তুণ্হী হোতি নিরৰো, এৰমস্স তং অধিকরণং সমথপ্পত্তং ভৰিস্সতি, তস্মা পণ্ণত্তি অধিকরণন্তি.

তং পনেতং ‘‘মেথুনধম্মপারাজিকাপত্তি মেথুনধম্মপারাজিকাপত্তিযা তব্ভাগিযা…পে… এৰং আপত্তাধিকরণং আপত্তাধিকরণস্স তব্ভাগিযন্তি চ ৰিৰাদাধিকরণং সিযা কুসলং সিযা অকুসলং সিযা অব্যাকত’’ন্তি চ এৰমাদীহি ৰিরুজ্ঝতি. ন হি তে পণ্ণত্তিযা কুসলাদিভাৰং ইচ্ছন্তি, ন চ ‘‘অমূলকেন পারাজিকেন ধম্মেনা’’তি এত্থ আগতো পারাজিকধম্মো পণ্ণত্তি নাম হোতি. কস্মা? অচ্চন্তঅকুসলত্তা. ৰুত্তম্পি হেতং – ‘‘আপত্তাধিকরণং সিযা অকুসলং সিযা অব্যাকত’’ন্তি (পরি. ৩০৩).

যঞ্চেতং ‘‘অমূলকেন পারাজিকেনা’’তি এত্থ অমূলকং পারাজিকং নিদ্দিট্ঠং, তস্সেৰাযং ‘‘অমূলকঞ্চেৰ তং অধিকরণং হোতী’’তি পটিনিদ্দেসো, ন পণ্ণত্তিযা ন হি অঞ্ঞং নিদ্দিসিত্ৰা অঞ্ঞং পটিনিদ্দিসতি. যস্মা পন যায পণ্ণত্তিযা যেন অভিলাপেন চোদকেন সো পুগ্গলো পারাজিকং ধম্মং অজ্ঝাপন্নোতি পঞ্ঞত্তো, পারাজিকসঙ্খাতস্স অধিকরণস্স অমূলকত্তা সাপি পঞ্ঞত্তি অমূলিকা হোতি, অধিকরণে পৰত্তত্তা চ অধিকরণং. তস্মা ইমিনা পরিযাযেন পণ্ণত্তি ‘‘অধিকরণ’’ন্তি যুজ্জেয্য, যস্মা ৰা যং অমূলকং নাম অধিকরণং তং সভাৰতো নত্থি, পঞ্ঞত্তিমত্তমেৰ অত্থি. তস্মাপি পণ্ণত্তি অধিকরণন্তি যুজ্জেয্য. তঞ্চ খো ইধেৰ ন সব্বত্থ. ন হি ৰিৰাদাদীনং পণ্ণত্তি অধিকরণং. অধিকরণট্ঠো পন তেসং পুব্বে ৰুত্তসমথেহি অধিকরণীযতা. ইতি ইমিনা অধিকরণট্ঠেন ইধেকচ্চো ৰিৰাদো ৰিৰাদো চেৰ অধিকরণঞ্চাতি ৰিৰাদাধিকরণং. এস নযো সেসেসু.

তত্থ ‘‘ইধ ভিক্খূ ৰিৰদন্তি ধম্মোতি ৰা অধম্মোতি ৰা’’তি এৰং অট্ঠারস ভেদকরৰত্থূনি নিস্সায উপ্পন্নো ৰিৰাদো ৰিৰাদাধিকরণং. ‘‘ইধ ভিক্খূ ভিক্খুং অনুৰদন্তি সীলৰিপত্তিযা ৰা’’তি এৰং চতস্সো ৰিপত্তিযো নিস্সায উপ্পন্নো অনুৰাদো অনুৰাদাধিকরণং. ‘‘পঞ্চপি আপত্তিক্খন্ধা আপত্তাধিকরণং, সত্তপি আপত্তিক্খন্ধা আপত্তাধিকরণ’’ন্তি এৰং আপত্তিযেৰ আপত্তাধিকরণং. ‘‘যা সঙ্ঘস্স কিচ্চযতা করণীযতা অপলোকনকম্মং ঞত্তিকম্মং ঞত্তিদুতিযকম্মং ঞত্তিচতুত্থকম্ম’’ন্তি (চূল়ৰ. ২১৫) এৰং চতুব্বিধং সঙ্ঘকিচ্চং কিচ্চাধিকরণন্তি ৰেদিতব্বং.

ইমস্মিং পনত্থে পারাজিকাপত্তিসঙ্খাতং আপত্তাধিকরণমেৰ অধিপ্পেতং. সেসানি অত্থুদ্ধারৰসেন ৰুত্তানি, এত্তকা হি অধিকরণসদ্দস্স অত্থা. তেসু পারাজিকমেৰ ইধ অধিপ্পেতং. তং দিট্ঠাদীহি মূলেহি অমূলকঞ্চেৰ অধিকরণং হোতি. অযঞ্চ ভিক্খু দোসং পতিট্ঠাতি, পটিচ্চ তিট্ঠতি ‘‘তুচ্ছকং মযা ভণিত’’ন্তিআদীনি ৰদন্তো পটিজানাতি. তস্স ভিক্খুনো অনুদ্ধংসিতক্খণেযেৰ সঙ্ঘাদিসেসোতি অযং তাৰস্স সপদানুক্কমনিদ্দেসস্স সিক্খাপদস্স অত্থো.

৩৮৭. ইদানি যানি তানি সঙ্খেপতো দিট্ঠাদীনি চোদনাৰত্থূনি ৰুত্তানি, তেসং ৰসেন ৰিত্থারতো আপত্তিং রোপেত্ৰা দস্সেন্তো ‘‘অদিট্ঠস্স হোতী’’তিআদিমাহ. তত্থ অদিট্ঠস্স হোতীতি অদিট্ঠো অস্স হোতি. এতেন চোদকেন অদিট্ঠো হোতি, সো পুগ্গলো পারাজিকং ধম্মং অজ্ঝাপজ্জন্তোতি অত্থো. এস নযো অসুতস্স হোতীতিআদীসুপি.

দিট্ঠো মযাতি দিট্ঠোসি মযাতি ৰুত্তং হোতি. এস নযো সুতো মযাতিআদীসুপি. সেসং অদিট্ঠমূলকে উত্তানত্থমেৰ. দিট্ঠমূলকে পন তঞ্চে চোদেতি ‘‘সুতো মযা’’তি এৰং ৰুত্তানং সুত্তাদীনং আভাৰেন অমূলকত্তং ৰেদিতব্বং.

সব্বস্মিংযেৰ চ ইমস্মিং চোদকৰারে যথা ইধাগতেসু ‘‘পারাজিকং ধম্মং অজ্ঝাপন্নোসি, অস্সমণোসি, অসক্যপুত্তিযোসী’’তি ইমেসু ৰচনেসু একেকস্স ৰসেন ৰাচায ৰাচায সঙ্ঘাদিসেসো হোতি, এৰং অঞ্ঞত্র আগতেসু ‘‘দুস্সীলো, পাপধম্মো, অসুচিসঙ্কস্সরসমাচারো, পটিচ্ছন্নকম্মন্তো, অস্সমণো সমণপটিঞ্ঞো, অব্রহ্মচারী ব্রহ্মচারিপটিঞ্ঞো, অন্তোপূতি, অৰস্সুতো, কসম্বুজাতো’’তি ইমেসুপি ৰচনেসু একেকস্স ৰসেন ৰাচায ৰাচায সঙ্ঘাদিসেসো হোতিযেৰ.

‘‘নত্থি তযা সদ্ধিং উপোসথো ৰা পৰারণা ৰা সঙ্ঘকম্মং ৰা’’তি ইমানি পন সুদ্ধানি সীসং ন এন্তি, ‘‘দুস্সীলোসি নত্থি তযা সদ্ধিং উপোসথো ৰা’’তি এৰং দুস্সীলাদিপদেসু পন ‘‘পারাজিকং ধম্মং অজ্ঝাপন্নোসী’’তিআদিপদেসু ৰা যেন কেনচি সদ্ধিং ঘটিতানেৰ সীসং এন্তি, সঙ্ঘাদিসেসকরানি হোন্তি.

মহাপদুমত্থেরো পনাহ – ‘‘ন কেৰলং ইধ পাল়িযং অনাগতানি ‘দুস্সীলো পাপধম্মো’তিআদিপদানেৰ সীসং এন্তি, ‘কোণ্ঠোসি মহাসামণেরোসি, মহাউপাসকোসি, জেট্ঠব্বতিকোসি, নিগণ্ঠোসি, আজীৰকোসি, তাপসোসি, পরিব্বাজকোসি, পণ্ডকোসি, থেয্যসংৰাসকোসি, তিত্থিযপক্কন্তকোসি, তিরচ্ছানগতোসি, মাতুঘাতকোসি, পিতুঘাতকোসি, অরহন্তঘাতকোসি, সঙ্ঘভেদকোসি, লোহিতুপ্পাদকোসি, ভিক্খুনীদূসকোসি, উভতোব্যঞ্জনকওসী’তি ইমানিপি সীসং এন্তিযেৰা’’তি. মহাপদুমত্থেরোযেৰ চ ‘‘দিট্ঠে ৰেমতিকোতিআদীসু যদগ্গেন ৰেমতিকো তদগ্গেন নো কপ্পেতি, যদগ্গেন নো কপ্পেতি তদগ্গেন নস্সরতি, যদগ্গেন নস্সরতি তদগ্গেন পমুট্ঠো হোতী’’তি ৰদতি.

মহাসুমত্থেরো পন একেকং দ্ৰিধা ভিন্দিত্ৰা চতুন্নম্পি পাটেক্কং নযং দস্সেতি. কথং? দিট্ঠে ৰেমতিকোতি অযং তাৰ দস্সনে ৰা ৰেমতিকো হোতি পুগ্গলে ৰা, তত্থ ‘‘দিট্ঠো নুখো মযা ন দিট্ঠো’’তি এৰং দস্সনে ৰেমতিকো হোতি. ‘‘অযং নুখো মযা দিট্ঠো অঞ্ঞো’’তি এৰং পুগ্গলে ৰেমতিকো হোতি. এৰং দস্সনং ৰা নো কপ্পেতি পুগ্গলং ৰা, দস্সনং ৰা নস্সরতি পুগ্গলং ৰা, দস্সনং ৰা পমুট্ঠো হোতি পুগ্গলং ৰা. এত্থ চ ৰেমতিকোতি ৰিমতিজাতো. নো কপ্পেতীতি ন সদ্দহতি. নস্সরতীতি অসারিযমানো নস্সরতি. যদা পন তং ‘‘অসুকস্মিং নাম ভন্তে ঠানে অসুকস্মিং নাম কালে’’তি সারেন্তি তদা সরতি. পমুট্ঠোতি যো তেহি তেহি উপাযেহি সারিযমানোপি নস্সরতিযেৰাতি. এতেনেৰুপাযেন চোদাপকৰারোপি ৰেদিতব্বো, কেৰলঞ্হি তত্থ ‘‘মযা’’তি পরিহীনং, সেসং চোদকৰারসদিসমেৰ.

৩৮৯. ততো পরং আপত্তিভেদং অনাপত্তিভেদঞ্চ দস্সেতুং ‘‘অসুদ্ধে সুদ্ধদিট্ঠী’’তিআদিকং চতুক্কং ঠপেত্ৰা একমেকং পদং চতূহি চতূহি ভেদেহি নিদ্দিট্ঠং, তং সব্বং পাল়িনযেনেৰ সক্কা জানিতুং. কেৰলং হেত্থাধিপ্পাযভেদো ৰেদিতব্বো. অযঞ্হি অধিপ্পাযো নাম – চাৰনাধিপ্পাযো, অক্কোসাধিপ্পাযো, কম্মাধিপ্পাযো, ৰুট্ঠানাধিপ্পাযো, উপোসথপৰারণট্ঠপনাধিপ্পাযো, অনুৰিজ্জনাধিপ্পাযো, ধম্মকথাধিপ্পাযোতি অনেকৰিধো. তত্থ পুরিমেসু চতূসু অধিপ্পাযেসু ওকাসং অকারাপেন্তস্স দুক্কটং. ওকাসং কারাপেত্ৰাপি চ সম্মুখা অমূলকেন পারাজিকেন অনুদ্ধংসেন্তস্স সঙ্ঘাদিসেসো. অমূলকেন সঙ্ঘাদিসেসেন অনুদ্ধংসেন্তস্স পাচিত্তিযং. আচারৰিপত্তিযা অনুদ্ধংসেন্তস্স দুক্কটং. অক্কোসাধিপ্পাযেন ৰদন্তস্স পাচিত্তিযং. অসম্মুখা পন সত্তহিপি আপত্তিক্খন্ধেহি ৰদন্তস্স দুক্কটং. অসম্মুখা এৰ সত্তৰিধম্পি কম্মং করোন্তস্স দুক্কটমেৰ.

কুরুন্দিযং পন ‘‘ৰুট্ঠানাধিপ্পাযেন ‘ত্ৰং ইমং নাম আপত্তিং আপন্নো তং পটিকরোহী’তি ৰদন্তস্স ওকাসকিচ্চং নত্থী’’তি ৰুত্তং. সব্বত্থেৰ পন ‘‘উপোসথপৰারণং ঠপেন্তস্স ওকাসকম্মং নত্থী’’তি ৰুত্তং. ঠপনক্খেত্তং পন জানিতব্বং. ‘‘সুণাতু মে ভন্তে সঙ্ঘো অজ্জুপোসথো পন্নরসো যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং সঙ্ঘো উপোসথং করেয্য’’তি এতস্মিঞ্হি রে-কারে অনতিক্কন্তেযেৰ ঠপেতুং লব্ভতি. ততো পরং পন য্য-কারে পত্তে ন লব্ভতি. এস নযো পৰারণায. অনুৰিজ্জকস্সাপি ওসটে ৰত্থুস্মিং ‘‘অত্থেতং তৰা’’তি অনুৰিজ্জনাধিপ্পাযেন ৰদন্তস্স ওকাসকম্মং নত্থি.

ধম্মকথিকস্সাপি ধম্মাসনে নিসীদিত্ৰা ‘‘যো ইদঞ্চিদঞ্চ করোতি, অযং ভিক্খু অস্সমণো’’তিআদিনা নযেন অনোদিস্স ধম্মং কথেন্তস্স ওকাসকম্মং নত্থি. সচে পন ওদিস্স নিযমেত্ৰা ‘‘অসুকো চ অসুকো চ অস্সমণো অনুপাসকো’’তি কথেতি, ধম্মাসনতো ওরোহিত্ৰা আপত্তিং দেসেত্ৰা গন্তব্বং. যং পন তত্থ তত্থ ‘‘অনোকাসং কারাপেত্ৰা’’তি ৰুত্তং তস্স ওকাসং অকারাপেত্ৰাতি এৰমত্থো ৰেদিতব্বো, ন হি কোচি অনোকাসো নাম অত্থি, যমোকাসং কারাপেত্ৰা আপত্তিং আপজ্জতি, ওকাসং পন অকারাপেত্ৰা আপজ্জতীতি. সেসং উত্তানমেৰ.

সমুট্ঠানাদীসু তিসমুট্ঠানং – কাযচিত্ততো, ৰাচাচিত্ততো, কাযৰাচাচিত্ততো চ সমুট্ঠাতি. কিরিযং, সঞ্ঞাৰিমোক্খং, সচিত্তকং, লোকৰজ্জং, কাযকম্মং, ৰচীকম্মং, অকুসলচিত্তং, দুক্খৰেদনন্তি.

পঠমদুট্ঠদোসসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.