৬. কুটিকারসিক্খাপদৰণ্ণনা
৩৪২. তেন সমযেনাতি কুটিকারসিক্খাপদং. তত্থ আল়ৰকাতি আল়ৰিরট্ঠে জাতা দারকা আল়ৰকা নাম, তে পব্বজিতকালেপি ‘‘আল়ৰকা’’ত্ৰেৰ পঞ্ঞাযিংসু. তে সন্ধায ৰুত্তং ‘‘আল়ৰকা ভিক্খূ’’তি. সঞ্ঞাচিকাযোতি সযং যাচিত্ৰা গহিতূপকরণাযো. কারাপেন্তীতি করোন্তিপি কারাপেন্তিপি, তে কির সাসনে ৰিপস্সনাধুরঞ্চ গন্থধুরঞ্চাতি দ্ৰেপি ধুরানি ছড্ডেত্ৰা নৰকম্মমেৰ ধুরং কত্ৰা পগ্গণ্হিংসু. অস্সামিকাযোতি অনিস্সরাযো, কারেতা দাযকেন ৰিরহিতাযোতি অত্থো. অত্তুদ্দেসিকাযোতি অত্তানং উদ্দিস্স অত্তনো অত্থায আরদ্ধাযোতি অত্থো. অপ্পমাণিকাযোতি ‘‘এত্তকেন নিট্ঠং গচ্ছিস্সন্তী’’তি এৰং অপরিচ্ছিন্নপ্পমাণাযো, ৰুদ্ধিপ্পমাণাযো ৰা মহন্তপ্পমাণাযোতি অত্থো.
যাচনা এৰ বহুলা এতেসং মন্দং অঞ্ঞং কম্মন্তি যাচনবহুলা. এৰং ৰিঞ্ঞত্তিবহুলা ৰেদিতব্বা. অত্থতো পনেত্থ নানাকরণং নত্থি, অনেকক্খত্তুং ‘‘পুরিসং দেথ, পুরিসত্থকরং দেথা’’তি যাচন্তানমেতং অধিৰচনং. তত্থ মূলচ্ছেজ্জায পুরিসং যাচিতুং ন ৰট্টতি, সহাযত্থায কম্মকরণত্থায ‘‘পুরিসং দেথা’’তি যাচিতুং ৰট্টতি. পুরিসত্থকরন্তি পুরিসেন কাতব্বং হত্থকম্মং ৰুচ্চতি, তং যাচিতুং ৰট্টতি. হত্থকম্মং নাম কিঞ্চি ৰত্থু ন হোতি, তস্মা ঠপেত্ৰা মিগলুদ্দকমচ্ছবন্ধকাদীনং সককম্মং অৰসেসং সব্বং কপ্পিযং. ‘‘কিং, ভন্তে, আগতত্থ কেন কম্ম’’ন্তি পুচ্ছিতে ৰা অপুচ্ছিতে ৰা যাচিতুং ৰট্টতি, ৰিঞ্ঞত্তিপচ্চযা দোসো নত্থি. তস্মা মিগলুদ্দকাদযো সককম্মং ন যাচিতব্বা, ‘‘হত্থকম্মং দেথা’’তি অনিযমেত্ৰাপি ন যাচিতব্বা; এৰং যাচিতা হি তে ‘‘সাধু, ভন্তে’’তি ভিক্খূ উয্যোজেত্ৰা মিগেপি মারেত্ৰা আহরেয্যুং. নিযমেত্ৰা পন ‘‘ৰিহারে কিঞ্চি কত্তব্বং অত্থি, তত্থ হত্থকম্মং দেথা’’তি যাচিতব্বা. ফালনঙ্গলাদীনি উপকরণানি গহেত্ৰা কসিতুং ৰা ৰপিতুং ৰা লাযিতুং ৰা গচ্ছন্তং সকিচ্চপসুতম্পি কস্সকং ৰা অঞ্ঞং ৰা কিঞ্চি হত্থকম্মং যাচিতুং ৰট্টতেৰ. যো পন ৰিঘাসাদো ৰা অঞ্ঞো ৰা কোচি নিক্কম্মো নিরত্থককথং কথেন্তো নিদ্দাযন্তো ৰা ৰিহরতি, এৰরূপং অযাচিত্ৰাপি ‘‘এহি রে ইদং ৰা ইদং ৰা করোহী’’তি যদিচ্ছকং কারাপেতুং ৰট্টতি.
হত্থকম্মস্স পন সব্বকপ্পিযভাৰদীপনত্থং ইমং নযং কথেন্তি. সচে হি ভিক্খু পাসাদং কারেতুকামো হোতি, থম্ভত্থায পাসাণকোট্টকানং ঘরং গন্ত্ৰা ৰত্তব্বং ‘‘হত্থকম্মং লদ্ধুং ৰট্টতি উপাসকা’’তি. কিং কাতব্বং, ভন্তে,তি? পাসাণত্থম্ভা উদ্ধরিত্ৰা দাতব্বাতি. সচে তে উদ্ধরিত্ৰা ৰা দেন্তি, উদ্ধরিত্ৰা নিক্খিত্তে অত্তনো থম্ভে ৰা দেন্তি, ৰট্টতি. অথাপি ৰদন্তি – ‘‘অম্হাকং, ভন্তে, হত্থকম্মং কাতুং খণো নত্থি, অঞ্ঞং উদ্ধরাপেথ, তস্স মূলং দস্সামা’’তি উদ্ধরাপেত্ৰা ‘‘পাসাণত্থম্ভে উদ্ধটমনুস্সানং মূলং দেথা’’তি ৰত্তুং ৰট্টতি. এতেনেৰুপাযেন পাসাদদারূনং অত্থায ৰড্ঢকীনং সন্তিকং ইট্ঠকত্থায ইট্ঠকৰড্ঢকীনং ছদনত্থায গেহচ্ছাদকানং চিত্তকম্মত্থায চিত্তকারানন্তি যেন যেন অত্থো হোতি, তস্স তস্স অত্থায তেসং তেসং সিপ্পকারকানং সন্তিকং গন্ত্ৰা হত্থকম্মং যাচিতুং ৰট্টতি. হত্থকম্মযাচনৰসেন চ মূলচ্ছেজ্জায ৰা ভত্তৰেতনানুপ্পদানেন ৰা লদ্ধম্পি সব্বং গহেতুং ৰট্টতি. অরঞ্ঞতো আহরাপেন্তেন চ সব্বং অনজ্ঝাৰুত্থকং আহরাপেতব্বং.
ন কেৰলঞ্চ পাসাদং কারেতুকামেন মঞ্চপীঠপত্তপরিস্সাৰনধমকরকচীৰরাদীনি কারাপেতুকামেনাপি দারুলোহসুত্তাদীনি লভিত্ৰা তে তে সিপ্পকারকে উপসঙ্কমিত্ৰা ৰুত্তনযেনেৰ হত্থকম্মং যাচিতব্বং. হত্থকম্মযাচনৰসেন চ মূলচ্ছেজ্জায ৰা ভত্তৰেতনানুপ্পদানেন ৰা লদ্ধম্পি সব্বং গহেতব্বং. সচে পন কাতুং ন ইচ্ছন্তি, ভত্তৰেতনং পচ্চাসীসন্তি, অকপ্পিযকহাপণাদি ন দাতব্বং. ভিক্খাচারৰত্তেন তণ্ডুলাদীনি পরিযেসিত্ৰা দাতুং ৰট্টতি.
হত্থকম্মৰসেন পত্তং কারেত্ৰা তথেৰ পাচেত্ৰা নৰপক্কস্স পত্তস্স পুঞ্ছনতেলত্থায অন্তোগামং পৰিট্ঠেন ‘‘ভিক্খায আগতো’’তি সল্লক্খেত্ৰা যাগুযা ৰা ভত্তে ৰা আনীতে হত্থেন পত্তো পিধাতব্বো. সচে উপাসিকা ‘‘কিং, ভন্তে’’তি পুচ্ছতি, ‘‘নৰপক্কো পত্তো পুঞ্ছনতেলেন অত্থো’’তি ৰত্তব্বং. সচে সা ‘‘দেহি, ভন্তে’’তি পত্তং গহেত্ৰা তেলেন পুঞ্ছিত্ৰা যাগুযা ৰা ভত্তস্স ৰা পূরেত্ৰা দেতি, ৰিঞ্ঞত্তি নাম ন হোতি, গহেতুং ৰট্টতীতি.
ভিক্খূ পগেৰ পিণ্ডায চরিত্ৰা আসনসালং গন্ত্ৰা আসনং অপস্সন্তা তিট্ঠন্তি. তত্র চে উপাসকা ভিক্খূ ঠিতে দিস্ৰা সযমেৰ আসনানি আহরাপেন্তি, নিসীদিত্ৰা গচ্ছন্তেহি আপুচ্ছিত্ৰা গন্তব্বং. অনাপুচ্ছা গতানম্পি নট্ঠং গীৰা ন হোতি, আপুচ্ছিত্ৰা গমনং পন ৰত্তং. সচে ভিক্খূহি ‘‘আসনানি আহরথা’’তি ৰুত্তেহি আহটানি হোন্তি, আপুচ্ছিত্ৰাৰ গন্তব্বং. অনাপুচ্ছা গতানং ৰত্তভেদো চ নট্ঠঞ্চ গীৰাতি. অত্থরণকোজৰাদীসুপি এসেৰ নযো.
মক্খিকাযো বহুকা হোন্তি, ‘‘মক্খিকাবীজনিং আহরথা’’তি ৰত্তব্বং. পুচিমন্দসাখাদীনি আহরন্তি, কপ্পিযং কারাপেত্ৰা পটিগ্গহেতব্বানি. আসনসালায উদকভাজনং রিত্তং হোতি, ‘‘ধমকরণং গণ্হা’’তি ন ৰত্তব্বং. ধমকরকঞ্হি রিত্তভাজনে পক্খিপন্তো ভিন্দেয্য ‘‘নদিং ৰা তল়াকং ৰা গন্ত্ৰা পন উদকং আহরা’’তি ৰত্তুং ৰট্টতি. ‘‘গেহতো আহরা’’তি নেৰ ৰত্তুং ৰট্টতি, ন আহটং পরিভুঞ্জিতব্বং. আসনসালাযং ৰা অরঞ্ঞকে ৰা ভত্তকিচ্চং করোন্তেহি তত্থজাতকং অনজ্ঝাৰুত্থকং যংকিঞ্চি উত্তরিভঙ্গারহং পত্তং ৰা ফলং ৰা সচে কিঞ্চি কম্মং করোন্তং আহরাপেতি, হত্থকম্মৰসেন আহরাপেত্ৰা পরিভুঞ্জিতুং ৰট্টতি. অলজ্জীহি পন ভিক্খূহি ৰা সামণেরেহি ৰা হত্থকম্মং ন কারেতব্বং. অযং তাৰ পুরিসত্থকরে নযো.
গোণং পন অঞ্ঞাতকঅপ্পৰারিতট্ঠানতো আহরাপেতুং ন ৰট্টতি, আহরাপেন্তস্স দুক্কটং. ঞাতিপৰারিতট্ঠানতোপি মূলচ্ছেজ্জায যাচিতুং ন ৰট্টতি, তাৰকালিকনযেন সব্বত্থ ৰট্টতি. এৰং আহরাপিতঞ্চ গোণং রক্খিত্ৰা জগ্গিত্ৰা সামিকা পটিচ্ছাপেতব্বা. সচস্স পাদো ৰা সিঙ্গং ৰা ভিজ্জতি ৰা নস্সতি ৰা সামিকা চে সম্পটিচ্ছন্তি, ইচ্চেতং কুসলং. নো চে সম্পটিচ্ছন্তি, গীৰা হোতি. সচে ‘‘তুম্হাকংযেৰ দেমা’’তি ৰদন্তি ন সম্পটিচ্ছিতব্বং. ‘‘ৰিহারস্স দেমা’’তি ৰুত্তে পন ‘‘আরামিকানং আচিক্খথ জগ্গনত্থাযা’’তি ৰত্তব্বং.
‘‘সকটং দেথা’’তিপি অঞ্ঞাতকঅপ্পৰারিতে ৰত্তুং ন ৰট্টতি, ৰিঞ্ঞত্তিএৰ হোতি দুক্কটং আপজ্জতি. ঞাতিপৰারিতট্ঠানে পন ৰট্টতি, তাৰকালিকং ৰট্টতি কম্মং কত্ৰা পুন দাতব্বং. সচে নেমিযাদীনি ভিজ্জন্তি পাকতিকানি কত্ৰা দাতব্বং. নট্ঠে গীৰা হোতি. ‘‘তুম্হাকমেৰ দেমা’’তি ৰুত্তে দারুভণ্ডং নাম সম্পটিচ্ছিতুং ৰট্টতি. এস নযো ৰাসিফরসুকুঠারীকুদালনিখাদনেসু. ৰল্লিআদীসু চ পরপরিগ্গহিতেসু. গরুভণ্ডপ্পহোনকেসুযেৰ চ ৰল্লিআদীসু ৰিঞ্ঞত্তি হোতি, ন ততো ওরং.
অনজ্ঝাৰুত্থকং পন যংকিঞ্চি আহরাপেতুং ৰট্টতি. রক্খিতগোপিতট্ঠানেযেৰ হি ৰিঞ্ঞত্তি নাম ৰুচ্চতি. সা দ্ৰীসু পচ্চযেসু সব্বেন সব্বং ন ৰট্টতি, সেনাসনপচ্চযে পন ‘‘আহর দেহী’’তি ৰিঞ্ঞত্তিমত্তমেৰ ন ৰট্টতি, পরিকথোভাসনিমিত্তকম্মানি ৰট্টন্তি. তত্থ উপোসথাগারং ৰা ভোজনসালং ৰা অঞ্ঞং ৰা যংকিঞ্চি সেনাসনং ইচ্ছতো ‘‘ইমস্মিং ৰত ওকাসে এৰরূপং সেনাসনং কাতুং ৰট্টতী’’তি ৰা ‘‘যুত্ত’’ন্তি ৰা ‘‘অনুরূপ’’ন্তি ৰাতিআদিনা নযেন ৰচনং পরিকথা নাম. ‘‘উপাসকা তুম্হে কুহিং ৰসথা’’তি? ‘‘পাসাদে, ভন্তে’’তি. ‘‘কিং ভিক্খূনং পন উপাসকা পাসাদো ন ৰট্টতী’’তি এৰমাদিৰচনং ওভাসো নাম. মনুস্সে দিস্ৰা রজ্জুং পসারেতি, খীলে আকোটাপেতি. ‘‘কিং ইদং, ভন্তে’’তি ৰুত্তে ‘‘ইধ আৰাসং করিস্সামা’’তি এৰমাদিকরণং পন নিমিত্তকম্মং নাম. গিলানপচ্চযে পন ৰিঞ্ঞত্তিপি ৰট্টতি, পগেৰ পরিকথাদীনি.
মনুস্সা উপদ্দুতা যাচনায উপদ্দুতা ৰিঞ্ঞত্তিযাতি তেসং ভিক্খূনং তায যাচনায চ ৰিঞ্ঞত্তিযা চ পীল়িতা. উব্বিজ্জন্তিপীতি ‘‘কিং নু আহরাপেস্সন্তী’’তি উব্বেগং ইঞ্জনং চলনং পটিলভন্তি. উত্তসন্তিপীতি অহিং ৰিয দিস্ৰা সহসা তসিত্ৰা উক্কমন্তি. পলাযন্তিপীতি দূরতোৰ যেন ৰা তেন ৰা পলাযন্তি. অঞ্ঞেনপি গচ্ছন্তীতি যং মগ্গং পটিপন্না তং পহায নিৰত্তিত্ৰা ৰামং ৰা দক্খিণং ৰা গহেত্ৰা গচ্ছন্তি, দ্ৰারম্পি থকেন্তি.
৩৪৪. ভূতপুব্বং ভিক্খৰেতি ইতি ভগৰা তে ভিক্খূ গরহিত্ৰা তদনুরূপঞ্চ ধম্মিং কথং কত্ৰা পুনপি ৰিঞ্ঞত্তিযা দোসং পাকটং কুরুমানো ইমিনা ‘‘ভূতপুব্বং ভিক্খৰে’’তিআদিনা নযেন তীণি ৰত্থূনি দস্সেসি. তত্থ মণিকণ্ঠোতি সো কির নাগরাজা সব্বকামদদং মহগ্ঘং মণিং কণ্ঠে পিলন্ধিত্ৰা চরতি, তস্মা ‘‘মণিকণ্ঠো’’ ত্ৰেৰ পঞ্ঞাযিত্থ. উপরিমুদ্ধনি মহন্তং ফণং করিত্ৰা অট্ঠাসীতি সো কির তেসং দ্ৰিন্নং ইসীনং কনিট্ঠো ইসি মেত্তাৰিহারী অহোসি, তস্মা নাগরাজা নদিতো উত্তরিত্ৰা দেৰৰণ্ণং নিম্মিনিত্ৰা তস্স সন্তিকে নিসীদিত্ৰা সম্মোদনীযং কথং কত্ৰা তং দেৰৰণ্ণং পহায সকৰণ্ণমেৰ উপগন্ত্ৰা তং ইসিং পরিক্খিপিত্ৰা পসন্নাকারং করোন্তো উপরিমুদ্ধনি মহন্তং ফণং করিত্ৰা ছত্তং ৰিয ধারযমানো মুহুত্তং ঠত্ৰা পক্কমতি, তেন ৰুত্তং ‘‘উপরিমুদ্ধনি মহন্তং ফণং করিত্ৰা অট্ঠাসী’’তি. মণিমস্স কণ্ঠে পিলন্ধনন্তি মণিং অস্স কণ্ঠে পিলন্ধিতং, আমুক্কন্তি অত্থো. একমন্তং অট্ঠাসীতি তেন দেৰৰণ্ণেন আগন্ত্ৰা তাপসেন সদ্ধিং সম্মোদমানো একস্মিং পদেসে অট্ঠাসি.
মমন্নপানন্তি মম অন্নঞ্চ পানঞ্চ. ৰিপুলন্তি বহুলং. উল়ারন্তি পণীতং. অতিযাচকোসীতি অতিৰিয যাচকো, অসি পুনপ্পুনং যাচসীতি ৰুত্তং হোতি. সুসূতি তরুণো, থামসম্পন্নো যোব্বনপ্পত্তপুরিসো. সক্খরা ৰুচ্চতি কাল়সিলা, তত্থ ধোতো অসি ‘‘সক্খরধোতো নামা’’তি ৰুচ্চতি, সক্খরধোতো পাণিম্হি অস্সাতি সক্খরধোতপাণি, পাসাণে ধোতনিসিতখগ্গহত্থোতি অত্থো. যথা সো অসিহত্থো পুরিসো তাসেয্য, এৰং তাসেসি মং সেলং যাচমানো, মণিং যাচন্তোতি অত্থো.
ন তং যাচেতি তং ন যাচেয্য. কতরং? যস্স পিযং জিগীসেতি যং অস্স সত্তস্স পিযন্তি জানেয্য.
কিমঙ্গং পন মনুস্সভূতানন্তি মনুস্সভূতানং অমনাপাতি কিমেৰেত্থ ৰত্তব্বং.
৩৪৫. সকুণসঙ্ঘস্স সদ্দেন উব্বাল়্হোতি সো কির সকুণসঙ্ঘো পঠমযামঞ্চ পচ্ছিমযামঞ্চ নিরন্তরং সদ্দমেৰ করোতি, সো ভিক্খু তেন সদ্দেন পীল়িতো হুত্ৰা ভগৰতো সন্তিকং অগমাসি. তেনাহ – ‘‘যেনাহং তেনুপসঙ্কমী’’তি.
কুতো চ ত্ৰং ভিক্খু আগচ্ছসীতি এত্থ নিসিন্নো সো ভিক্খু ন আগচ্ছতি ৰত্তমানসমীপে পন এৰং ৰত্তুং লব্ভতি. তেনাহ – ‘‘কুতো চ ত্ৰং ভিক্খু আগচ্ছসী’’তি, কুতো আগতোসীতি অত্থো. ততো অহং ভগৰা আগচ্ছামীতি এত্থাপি সো এৰ নযো. উব্বাল়্হোতি পীল়িতো, উক্কণ্ঠাপিতো হুত্ৰাতি অত্থো.
সো সকুণসঙ্ঘো ‘‘ভিক্খু পত্তং যাচতী’’তি এত্থ ন তে সকুণা ভিক্খুনো ৰচনং জানন্তি, ভগৰা পন অত্তনো আনুভাৰেন যথা জানন্তি তথা অকাসি.
৩৪৬. অপাহং তে ন জানামীতি অপি অহং তে জনে ‘‘কে ৰা ইমে, কস্স ৰা ইমে’’তি ন জানামি. সঙ্গম্ম যাচন্তীতি সমাগন্ত্ৰা ৰগ্গৰগ্গা হুত্ৰা যাচন্তি. যাচকো অপ্পিযো হোতীতি যো যাচতি সো অপ্পিযো হোতি. যাচং অদদমপ্পিযোতি যাচন্তি যাচিতং ৰুচ্চতি, যাচিতমত্থং অদদন্তোপি অপ্পিযো হোতি. অথ ৰা যাচন্তি যাচন্তস্স, অদদমপ্পিযোতি অদেন্তো অপ্পিযো হোতি. মা মে ৰিদেস্সনা অহূতি মা মে অপ্পিযভাৰো অহু, অহং ৰা তৰ, ত্ৰং ৰা মম ৰিদেস্সো অপ্পিযো মা অহোসীতি অত্থো.
৩৪৭. দুস্সংহরানীতি কসিগোরক্খাদীহি উপাযেহি দুক্খেন সংহরণীযানি.
৩৪৮-৯. সঞ্ঞাচিকায পন ভিক্খুনাতি এত্থ সঞ্ঞাচিকা নাম সযং পৰত্তিতযাচনা ৰুচ্চতি, তস্মা ‘‘সঞ্ঞাচিকাযা’’তি অত্তনো যাচনাযাতি ৰুত্তং হোতি, সযং যাচিতকেহি উপকরণেহীতি অত্থো. যস্মা পন সা সযংযাচিতকেহি কযিরমানা সযং যাচিত্ৰা কযিরমানা হোতি, তস্মা তং অত্থপরিযাযং দস্সেতুং ‘‘সযং যাচিত্ৰা পুরিসম্পী’’তি এৰমস্স পদভাজনং ৰুত্তং.
উল্লিত্তাতি অন্তোলিত্তা. অৰলিত্তাতি বহিলিত্তা. উল্লিত্তাৰলিত্তাতি অন্তরবাহিরলিত্তাতি ৰুত্তং হোতি.
কারযমানেনাতি ইমস্স পদভাজনে ‘‘কারাপেন্তেনা’’তি এত্তকমেৰ ৰত্তব্বং সিযা, এৰঞ্হি ব্যঞ্জনং সমেতি. যস্মা পন সঞ্ঞাচিকায কুটিং করোন্তেনাপি ইধ ৰুত্তনযেনেৰ পটিপজ্জিতব্বং, তস্মা করোন্তো ৰা হোতু কারাপেন্তো ৰা উভোপেতে ‘‘কারযমানেনা’’তি ইমিনাৰ পদেন সঙ্গহিতাতি এতমত্থং দস্সেতুং ‘‘করোন্তো ৰা কারাপেন্তো ৰা’’তি ৰুত্তং. যদি পন করোন্তেন ৰা কারাপেন্তেন ৰাতি ৰদেয্য, ব্যঞ্জনং ৰিলোমিতং ভৰেয্য, ন হি কারাপেন্তো করোন্তো নাম হোতি, তস্মা অত্থমত্তমেৰেত্থ দস্সিতন্তি ৰেদিতব্বং.
অত্তুদ্দেসন্তি ‘‘ময্হং এসা’’তি এৰং অত্তা উদ্দেসো অস্সাতি অত্তুদ্দেসা, তং অত্তুদ্দেসং. যস্মা পন যস্সা অত্তা উদ্দেসো সা অত্তনো অত্থায হোতি, তস্মা অত্থপরিযাযং দস্সেন্তো ‘‘অত্তুদ্দেসন্তি অত্তনো অত্থাযা’’তি আহ. পমাণিকা কারেতব্বাতি পমাণযুত্তা কারেতব্বা. তত্রিদং পমাণন্তি তস্সা কুটিযা ইদং পমাণং. সুগতৰিদত্থিযাতি সুগতৰিদত্থি নাম ইদানি মজ্ঝিমস্স পুরিসস্স তিস্সো ৰিদত্থিযো ৰড্ঢকীহত্থেন দিযড্ঢো হত্থো হোতি. বাহিরিমেন মানেনাতি কুটিযা বহিকুট্টমানেন দ্ৰাদস ৰিদত্থিযো, মিনন্তেন পন সব্বপঠমং দিন্নো মহামত্তিকপরিযন্তো ন গহেতব্বো. থুসপিণ্ডপরিযন্তেন মিনিতব্বং. থুসপিণ্ডস্সউপরি সেতকম্মং অব্বোহারিকং. সচে থুসপিণ্ডেন অনত্থিকো মহামত্তিকায এৰ নিট্ঠাপেতি, মহামত্তিকাৰ পরিচ্ছেদো.
তিরিযন্তি ৰিত্থারতো. সত্তাতি সত্ত সুগতৰিদত্থিযো. অন্তরাতি ইমস্স পন অযং নিদ্দেসো, ‘‘অব্ভন্তরিমেন মানেনা’’তি, কুট্টস্স বহি অন্তং অগ্গহেত্ৰা অব্ভন্তরিমেন অন্তেন মিনিযমানে তিরিযং সত্ত সুগতৰিদত্থিযো পমাণন্তি ৰুত্তং হোতি.
যো পন লেসং ওড্ডেন্তো যথাৰুত্তপ্পমাণমেৰ করিস্সামীতি দীঘতো একাদস ৰিদত্থিযো তিরিযং অট্ঠ ৰিদত্থিযো, দীঘতো ৰা তেরস ৰিদত্থিযো তিরিযং ছ ৰিদত্থিযো করেয্য, ন ৰট্টতি. একতোভাগেন অতিক্কন্তম্পি হি পমাণং অতিক্কন্তমেৰ হোতি. তিট্ঠতু ৰিদত্থি, কেসগ্গমত্তম্পি দীঘতো ৰা হাপেত্ৰা তিরিযং তিরিযতো ৰা হাপেত্ৰা দীঘং ৰড্ঢেতুং ন ৰট্টতি, কো পন ৰাদো উভতো ৰড্ঢনে? ৰুত্তঞ্হেতং – ‘‘আযামতো ৰা ৰিত্থারতো ৰা অন্তমসো কেসগ্গমত্তম্পি অতিক্কমিত্ৰা করোতি ৰা কারাপেতি ৰা পযোগে দুক্কট’’ন্তিআদি (পারা. ৩৫৩). যথাৰুত্তপ্পমাণা এৰ পন ৰট্টতি. যা পন দীঘতো সট্ঠিহত্থাপি হোতি তিরিযং তিহত্থা ৰা ঊনকচতুহত্থা ৰা যত্থ পমাণযুত্তো মঞ্চো ইতো চিতো চ ন পরিৰত্ততি, অযং কুটীতি সঙ্খ্যং ন গচ্ছতি, তস্মা অযম্পি ৰট্টতি. মহাপচ্চরিযং পন পচ্ছিমকোটিযা চতুহত্থৰিত্থারা ৰুত্তা, ততো হেট্ঠা অকুটি. পমাণিকাপি পন অদেসিতৰত্থুকা ৰা সারম্ভা ৰা অপরিক্কমনা ৰা ন ৰট্টতি. পমাণিকা দেসিতৰত্থুকা অনারম্ভা সপরিক্কমনাৰ ৰট্টতি. পমাণতো ঊনতরম্পি চতুহত্থং পঞ্চহত্থম্পি করোন্তেন দেসিতৰত্থুকাৰ কারেতব্বা. পমাণাতিক্কন্তঞ্চ পন করোন্তো লেপপরিযোসানে গরুকং আপত্তিং আপজ্জতি.
তত্থ লেপো চ অলেপো চ লেপোকাসো চ অলেপোকাসো চ ৰেদিতব্বো. সেয্যথিদং – লেপোতি দ্ৰে লেপা – মত্তিকালেপো চ সুধালেপো চ. ঠপেত্ৰা পন ইমে দ্ৰে লেপে অৰসেসো ভস্মগোমযাদিভেদো লেপো, অলেপো. সচেপি কলললেপো হোতি, অলপো এৰ. লেপোকাসোতি ভিত্তিযো চেৰ ছদনঞ্চ, ঠপেত্ৰা পন ভিত্তিচ্ছদনে অৰসেসো থম্ভতুলাপিট্ঠসঙ্ঘাটৰাতপানধূমচ্ছিদ্দাদি অলেপারহো ওকাসো সব্বোপি অলেপোকাসোতি ৰেদিতব্বো.
ভিক্খূ অভিনেতব্বা ৰত্থুদেসনাযাতি যস্মিং ঠানে কুটিং কারেতুকামো হোতি, তত্থ ৰত্থুদেসনত্থায ভিক্খূ নেতব্বা. তেন কুটিকারকেনাতিআদি পন যেন ৰিধিনা তে ভিক্খূ অভিনেতব্বা, তস্স দস্সনত্থং ৰুত্তং. তত্থ কুটিৰত্থুং সোধেত্ৰাতি ন ৰিসমং অরঞ্ঞং ভিক্খূ গহেত্ৰা গন্তব্বং, কুটিৰত্থুং পন পঠমমেৰ সোধেত্ৰা সমতলং সীমমণ্ডলসদিসং কত্ৰা পচ্ছা সঙ্ঘং উপসঙ্কমিত্ৰা যাচিত্ৰা নেতব্বাতি দস্সেতি. এৰমস্স ৰচনীযোতি সঙ্ঘো এৰং ৰত্তব্বো অস্স. পরতো পন ‘‘দুতিযম্পি যাচিতব্বা’’তি ভিক্খূ সন্ধায বহুৰচনং ৰুত্তং. নো চে সব্বো সঙ্ঘো উস্সহতীতি সচে সব্বো সঙ্ঘো ন ইচ্ছতি, সজ্ঝাযমনসিকারাদীসু উয্যুত্তা তে তে ভিক্খূ হোন্তি. সারম্ভং অনারম্ভন্তি সউপদ্দৰং অনুপদ্দৰং. সপরিক্কমনং অপরিক্কমনন্তি সউপচারং অনুপচারং.
পত্তকল্লন্তি পত্তো কালো ইমস্স ওলোকনস্সাতি পত্তকালং, পত্তকালমেৰ পত্তকল্লং. ইদঞ্চ ৰত্থুংওলোকনত্থায সম্মুতিকম্মং অনুসাৰনানযেন ওলোকেত্ৰাপি কাতুং ৰট্টতি. পরতো পন ৰত্থুদেসনাকম্মং যথাৰুত্তায এৰ ঞত্তিযা চ অনুসাৰনায চ কাতব্বং, ওলোকেত্ৰা কাতুং ন ৰট্টতি.
৩৫৩. কিপিল্লিকানন্তি রত্তকাল়পিঙ্গলাদিভেদানং যাসং কাসঞ্চি কিপিল্লিকানং. কিপীল্লকানন্তিপি পাঠো. আসযোতি নিবদ্ধৰসনট্ঠানং, যথা চ কিপিল্লিকানং এৰং উপচিকাদীনম্পি নিবদ্ধৰসনট্ঠানংযেৰ আসযো ৰেদিতব্বো. যত্থ পন তে গোচরত্থায আগন্ত্ৰা গচ্ছন্তি, সব্বেসম্পি তাদিসো সঞ্চরণপ্পদেসো অৰারিতো, তস্মা তত্থ অপনেত্ৰা সোধেত্ৰা কাতুং ৰট্টতি. ইমানি তাৰ ছ ঠানানিসত্তানুদ্দযায পটিক্খিত্তানি.
হত্থীনং ৰাতি হত্থীনং পন নিবদ্ধৰসনট্ঠানম্পি নিবদ্ধগোচরট্ঠানম্পি ন ৰট্টতি, সীহাদীনং আসযো চ গোচরায পক্কমন্তানং নিবদ্ধগমনমগ্গো চ ন ৰট্টতি. এতেসং গোচরভূমি ন গহিতা. যেসং কেসঞ্চীতি অঞ্ঞেসম্পি ৰাল়ানং তিরচ্ছানগতানং. ইমানি সত্ত ঠানানি সপ্পটিভযানি ভিক্খূনং আরোগ্যত্থায পটিক্খিত্তানি. সেসানি নানাউপদ্দৰেহি সউপদ্দৰানি. তত্থ পুব্বণ্ণনিস্সিতন্তি পুব্বণ্ণং নিস্সিতং সত্তন্নং ধঞ্ঞানং ৰিরুহনকখেত্তসামন্তা ঠিতং. এসেৰ নযো অপরণ্ণনিস্সিতাদীসুপি. এত্থ পন অব্ভাঘাতন্তি কারণাঘরং ৰেরিঘরং, চোরানং মারণত্থায কতন্তি কুরুন্দিআদীসু.
আঘাতনন্তি ধম্মগন্ধিকা ৰুচ্চতি. সুসানন্তি মহাসুসানং. সংসরণন্তি অনিব্বিজ্ঝগমনীযো গতপচ্চাগতমগ্গো ৰুচ্চতি. সেসং উত্তানমেৰ.
ন সক্কা হোতি যথাযুত্তেন সকটেনাতি দ্ৰীহি বলিবদ্দেহি যুত্তেন সকটেন একং চক্কং নিব্বোদকপতনট্ঠানে একং বহি কত্ৰা আৰিজ্জিতুং ন সক্কা হোতি. কুরুন্দিযং পন ‘‘চতূহি যুত্তেনা’’তি ৰুত্তং. সমন্তা নিস্সেণিযা অনুপরিগন্তুন্তি নিস্সেণিযং ঠত্ৰা গেহং ছাদেন্তেহি ন সক্কা হোতি সমন্তা নিস্সেণিযা আৰিজ্জিতুং. ইতি এৰরূপে সারম্ভে চ অপরিক্কমনে চ ঠানে ন কারেতব্বা. অনারম্ভে পন সপরিক্কমনে কারেতব্বা, তং ৰুত্তপটিপক্খনযেন পাল়িযং আগতমেৰ.
পুন সঞ্ঞাচিকা নামাতি এৰমাদি ‘‘সারম্ভে চে ভিক্খু ৰত্থুস্মিং অপরিক্কমনে সঞ্ঞাচিকায কুটিং কারেয্যা’’তি এৰং ৰুত্তসংযাচিকাদীনং অত্থপ্পকাসনত্থং ৰুত্তং.
পযোগে দুক্কটন্তি এৰং অদেসিতৰত্থুকং ৰা পমাণাতিক্কন্তং ৰা কুটিং কারেস্সামীতি অরঞ্ঞতো রুক্খা হরণত্থায ৰাসিং ৰা ফরসুং ৰা নিসেতি দুক্কটং, অরঞ্ঞং পৰিসতি দুক্কটং, তত্থ অল্লতিণানি ছিন্দতি দুক্কটেন সদ্ধিং পাচিত্তিযং, সুক্খানি ছিন্দতি দুক্কটং. রুক্খেসুপি এসেৰ নযো. ভূমিং সোধেতি খণতি, পংসুং উদ্ধরতি, চিনাতি; এৰং যাৰ পাচীরং বন্ধতি তাৰ পুব্বপযোগো নাম হোতি. তস্মিং পুব্বপযোগে সব্বত্থ পাচিত্তিযট্ঠানে দুক্কটেন সদ্ধিং পাচিত্তিযং, দুক্কটট্ঠানে দুক্কটং, ততো পট্ঠায সহপযোগো নাম. তত্থ থম্ভেহি কাতব্বায থম্ভং উস্সাপেতি, দুক্কটং. ইট্ঠকাহি চিনিতব্বায ইট্ঠকং আচিনাতি, দুক্কটং. এৰং যং যং উপকরণং যোজেতি, সব্বত্থ পযোগে পযোগে দুক্কটং. তচ্ছন্তস্স হত্থৰারে হত্থৰারে তদত্থায গচ্ছন্তস্স পদে পদে দুক্কটং. এৰং কতং পন দারুকুট্টিকং ৰা ইট্ঠককুট্টিকং ৰা সিলাকুট্টিকং ৰা অন্তমসো পণ্ণসালম্পি সভিত্তিচ্ছদনং লিম্পিস্সামীতি সুধায ৰা মত্তিকায ৰা লিম্পন্তস্স পযোগে পযোগে যাৰ থুল্লচ্চযং ন হোতি, তাৰ দুক্কটং. এতং পন দুক্কটং মহালেপেনেৰ ৰট্টতি, সেতরত্তৰণ্ণকরণে ৰা চিত্তকম্মে ৰা অনাপত্তি.
একং পিণ্ডং অনাগতেতি যো সব্বপচ্ছিমো একো লেপপিণ্ডো, তং একং পিণ্ডং অসম্পত্তে কুটিকম্মে. ইদং ৰুত্তং হোতি, ইদানি দ্ৰীহি পিণ্ডেহি নিট্ঠানং গমিস্সতীতি তেসু পঠমপিণ্ডদানে থুল্লচ্চযন্তি.
তস্মিং পিণ্ডে আগতেতি যং একং পিণ্ডং অনাগতে কুটিকম্মে থুল্লচ্চযং হোতি, তস্মিং অৰসানপিণ্ডে আগতে দিন্নে ঠপিতে লেপস্স ঘটিতত্তা আপত্তি সঙ্ঘাদিসেসস্স. এৰং লেম্পন্তস্স চ অন্তোলেপে ৰা অন্তোলেপেন সদ্ধিং ভিত্তিঞ্চ ছদনঞ্চ একাবদ্ধং কত্ৰা ঘটিতে বহিলেপে ৰা বহিলেপেন সদ্ধিং ঘটিতে সঙ্ঘাদিসেসো. সচে পন দ্ৰারবদ্ধং ৰা ৰাতপানং ৰা অট্ঠপেত্ৰাৰ মত্তিকায লিম্পতি, তস্মিঞ্চ তস্সোকাসং পুন ৰড্ঢেত্ৰা ৰা অৰড্ঢেত্ৰা ৰা ঠপিতে লেপো ন ঘটীযতি রক্খতি তাৰ, পুন লিম্পন্তস্স পন ঘটিতমত্তে সঙ্ঘাদিসেসো. সচে তং ঠপিযমানং পঠমং দিন্নলেপেন সদ্ধিং নিরন্তরমেৰ হুত্ৰা তিট্ঠতি, পঠমমেৰ সঙ্ঘাদিসেসো. উপচিকামোচনত্থং অট্ঠঙ্গুলমত্তেন অপ্পত্তচ্ছদনং কত্ৰা ভিত্তিং লিম্পতি, অনাপত্তি. উপচিকামোচনত্থমেৰ হেট্ঠা পাসাণকুট্টং কত্ৰা তং অলিম্পিত্ৰা উপরি লিম্পতি, লেপো ন ঘটিযতি নাম, অনাপত্তিযেৰ.
ইট্ঠককুট্টিকায ইট্ঠকাহিযেৰ ৰাতপানে চ ধূমনেত্তানি চ করোতি, লেপঘটনেনেৰ আপত্তি. পণ্ণসালং লিম্পতি, লেপঘটনেনেৰ আপত্তি. তত্থ আলোকত্থায অট্ঠঙ্গুলমত্তং ঠপেত্ৰা লিম্পতি, লেপো ন ঘটীযতি নাম, অনাপত্তিযেৰ. সচে ‘‘ৰাতপানং লদ্ধা এত্থ ঠপেস্সামী’’তি করোতি, ৰাতপানে ঠপিতে লেপঘটনেন আপত্তি. সচে মত্তিকায কুট্টং করোতি, ছদনলেপেন সদ্ধিং ঘটনে আপত্তি. একো একপিণ্ডাৰসেসং কত্ৰা ঠপেতি, অঞ্ঞো তং দিস্ৰা ‘‘দুক্কতং ইদ’’ন্তি ৰত্তসীসেন লিম্পতি উভিন্নম্পি অনাপত্তি.
৩৫৪. ভিক্খু কুটিং করোতীতি এৰমাদীনি ছত্তিংস চতুক্কানি আপত্তিভেদদস্সনত্থং ৰুত্তানি, তত্থ সারম্ভায দুক্কটং, অপরিক্কমনায দুক্কটং, পমাণাতিক্কন্তায সঙ্ঘাদিসেসো, অদেসিতৰত্থুকায সঙ্ঘাদিসেসো, এতেসং ৰসেন ৰোমিস্সকাপত্তিযো ৰেদিতব্বা.
৩৫৫. আপত্তি দ্ৰিন্নং সঙ্ঘাদিসেসেন দ্ৰিন্নং দুক্কটানন্তিআদীসু চ দ্ৰীহি সঙ্ঘাদিসেসেহি সদ্ধিং দ্ৰিন্নং দুক্কটানন্তিআদিনা নযেন অত্থো ৰেদিতব্বো.
৩৬১. সো চে ৰিপ্পকতে আগচ্ছতীতিআদীসু পন অযং অত্থৰিনিচ্ছযো. সোতি সমাদিসিত্ৰা পক্কন্তভিক্খু. ৰিপ্পকতেতি অনিট্ঠিতে কুটিকম্মে. অঞ্ঞস্স ৰা দাতব্বাতি অঞ্ঞস্স পুগ্গলস্স ৰা সঙ্ঘস্স ৰা চজিত্ৰা দাতব্বা. ভিন্দিত্ৰা ৰা পুন কাতব্বাতি কিত্তকেন ভিন্না হোতি, সচে থম্ভা ভূমিযং নিখাতা, উদ্ধরিতব্বা. সচে পাসাণানং উপরি ঠপিতা, অপনেতব্বা. ইট্ঠকচিতায যাৰ মঙ্গলিট্ঠকা তাৰ কুট্টা অপচিনিতব্বা. সঙ্খেপতো ভূমিসমং কত্ৰা ৰিনাসিতা ভিন্না হোতি, ভূমিতো উপরি চতুরঙ্গুলমত্তেপি ঠিতে অভিন্নাৰ. সেসং সব্বচতুক্কেসু পাকটমেৰ. ন হেত্থ অঞ্ঞং কিঞ্চি অত্থি, যং পাল়িঅনুসারেনেৰ দুব্বিঞ্ঞেয্যং সিযা.
৩৬৩. অত্তনা ৰিপ্পকতন্তিআদীসু পন অত্তনা আরদ্ধং কুটিং. অত্তনা পরিযোসাপেতীতি মহামত্তিকায ৰা থুসমত্তিকায ৰা যায কতং পরিযোসিতভাৰং পাপেতুকামো হোতি, তায অৰসানপিণ্ডং দেন্তো পরিযোসাপেতি.
পরেহি পরিযোসাপেতীতি অত্তনোৰ অত্থায পরেহি পরিযোসাপেতি. অত্তনা ৰা হি ৰিপ্পকতা হোতু পরেহি ৰা উভযেহি ৰা, তং চে অত্তনো অত্থায অত্তনা ৰা পরিযোসাপেতি, পরেহি ৰা পরিযোসাপেতি, অত্তনা চ পরেহি চাতি যুগনদ্ধং ৰা পরিযোসাপেতি, সঙ্ঘাদিসেসোযেৰাতি অযমেত্থ ৰিনিচ্ছযো.
কুরুন্দিযংপন ৰুত্তং – ‘‘দ্ৰে তযো ভিক্খূ ‘একতো ৰসিস্সামা’তি করোন্তি, রক্খতি তাৰ, অৰিভত্তত্তা অনাপত্তি. ‘ইদং ঠানং তৰ, ইদং মমা’তি ৰিভজিত্ৰা করোন্তি আপত্তি. সামণেরো চ ভিক্খু চ একতো করোন্তি, যাৰ অৰিভত্তা তাৰ রক্খতি. পুরিমনযেন ৰিভজিত্ৰা করোন্তি, ভিক্খুস্স আপত্তী’’তি.
৩৬৪. অনাপত্তি লেণেতিআদীসু লেণং মহন্তম্পি করোন্তস্স অনাপত্তি. ন হেত্থ লেপো ঘটীযতি. গুহম্পি ইট্ঠকাগুহং ৰা সিলাগুহং ৰা দারুগুহং ৰা ভূমিগুহং ৰা মহন্তম্পি করোন্তস্স অনাপত্তি.
তিণকুটিকাযাতি সত্তভূমিকোপি পাসাদো তিণপণ্ণচ্ছদনো ‘‘তিণকুটিকা’’তি ৰুচ্চতি. অট্ঠকথাসু পন কুক্কুটচ্ছিকগেহন্তি ছদনং দণ্ডকেহি জালবদ্ধং কত্ৰা তিণেহি ৰা পণ্ণেহি ৰা ছাদিতকুটিকাৰ ৰুত্তা, তত্থ অনাপত্তি. মহন্তম্পি তিণচ্ছদনগেহং কাতুং ৰট্টতি, উল্লিত্তাদিভাৰো এৰ হি কুটিযা লক্খণং, সো চ ছদনমেৰ সন্ধায ৰুত্তোতি ৰেদিতব্বো. চঙ্কমনসালাযং তিণচুণ্ণং পরিপততি ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, ওগুম্ফেত্ৰা উল্লিত্তাৰলিত্তং কাতু’’ন্তিআদীনি (চূল়ৰ. ২৬০) চেত্থ সাধকানি, তস্মা উভতো পক্খং ৰা কূটবদ্ধং ৰা ৰট্টং ৰা চতুরস্সং ৰা যং ‘‘ইমং এতস্স গেহস্স ছদন’’ন্তি ছদনসঙ্খেপেন কতং হোতি, তস্স ভিত্তিলেপেন সদ্ধিং লেপে ঘটিতে আপত্তি. সচে পন উল্লিত্তাৰলিত্তচ্ছদনস্স গেহস্স লেপরক্খণত্থং উপরি তিণেন ছাদেন্তি, এত্তাৰতা তিণকুটি নাম ন হোতি. কিং পনেত্থ অদেসিতৰত্থুকপ্পমাণাতিক্কন্তপচ্চযাৰ অনাপত্তি, উদাহু সারম্ভঅপরিক্কমনপচ্চযাপীতি সব্বত্থাপি অনাপত্তি. তথা হি তাদিসং কুটিং সন্ধায পরিৰারে ৰুত্তং –
‘‘ভিক্খু সঞ্ঞাচিকায কুটিং করোতি;
অদেসিতৰত্থুকং পমাণাতিক্কন্তং;
সারম্ভং অপরিক্কমনং অনাপত্তি;
পঞ্হা মেসা কুসলেহি চিন্তিতা’’তি. (পরি. ৪৭৯);
অঞ্ঞস্সত্থাযাতি কুটিলক্খণপ্পত্তম্পি কুটিং অঞ্ঞস্স উপজ্ঝাযস্স ৰা আচরিযস্স ৰা সঙ্ঘস্স ৰা অত্থায করোন্তস্স অনাপত্তি. যং পন ‘‘আপত্তি কারুকানং তিণ্ণং দুক্কটান’’ন্তিআদি পাল়িযং ৰুত্তং, তং যথাসমাদিট্ঠায অকরণপচ্চযা ৰুত্তং.
ৰাসাগারং ঠপেত্ৰা সব্বত্থাতি অত্তনো ৰসনত্থায অগারং ঠপেত্ৰা অঞ্ঞং উপোসথাগারং ৰা জন্তাঘরং ৰা ভোজনসালা ৰা অগ্গিসালা ৰা ভৰিস্সতীতি কারেতি, সব্বত্থ অনাপত্তি. সচেপিস্স হোতি ‘‘উপোসথাগারঞ্চ ভৰিস্সতি, অহঞ্চ ৰসিস্সামি জন্তাঘরঞ্চ ভোজনসালা চ অগ্গিসালা চ ভৰিস্সতি, অহঞ্চ ৰসিস্সামী’’তি কারিতেপি আনাপত্তিযেৰ. মহাপচ্চরিযং পন ‘‘অনাপত্তী’’তি ৰত্ৰা ‘‘অত্তনো ৰাসাগারত্থায করোন্তস্সেৰ আপত্তী’’তি ৰুত্তং. উম্মত্তকস্স আদিকম্মিকানঞ্চ আল়ৰকানং ভিক্খূনং অনাপত্তি.
সমুট্ঠানাদীসু ছসমুট্ঠানং কিরিযঞ্চ কিরিযাকিরিযঞ্চ, ইদঞ্হি ৰত্থুং দেসাপেত্ৰা পমাণাতিক্কন্তং করোতো কিরিযতো সমুট্ঠাতি, ৰত্থুং অদেসাপেত্ৰা করোতো কিরিযাকিরিযতো, নোসঞ্ঞাৰিমোক্খং, অচিত্তকং, পণ্ণত্তিৰজ্জং, কাযকম্মং, ৰচীকম্মং, তিচিত্তং, তিৰেদনন্তি.
কুটিকারসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.