১. লসুণৰগ্গো
১. পঠমলসুণসিক্খাপদৰণ্ণনা
তিংসকানন্তরং ধম্মা, ছসট্ঠিসতসঙ্গহা;
সঙ্গীতা যে অযং দানি, হোতি তেসম্পি ৰণ্ণনা.
৭৯৩. তত্থ লসুণৰগ্গস্স তাৰ পঠমসিক্খাপদে – দ্ৰে তযো ভণ্ডিকেতি দ্ৰে ৰা তযো ৰা পোট্টলিকে; সম্পুণ্ণমিঞ্জানমেতং অধিৰচনং. ন মত্তং জানিত্ৰাতি পমাণং অজানিত্ৰা খেত্তপালস্স ৰারেন্তস্স বহুং লসুণং হরাপেসি.
অঞ্ঞতরং হংসযোনিন্তি সুৰণ্ণহংসযোনিং. সো তাসং একেকন্তি সো হংসো জাতিস্সরো অহোসি, অথ পুব্বসিনেহেন আগন্ত্ৰা তাসং একেকং পত্তং দেতি, তং তাপনতালনচ্ছেদনক্খমং সুৰণ্ণমেৰ হোতি.
৭৯৫. মাগধকন্তি মগধেসু জাতং. মগধরট্ঠে জাতলসুণমেৰ হি ইধ লসুণন্তি অধিপ্পেতং, তম্পি ভণ্ডিকলসুণমেৰ, ন একদ্ৰিতিমিঞ্জকং. কুরুন্দিযং পন জাতদেসং অৰত্ৰা ‘‘মাগধকং নাম ভণ্ডিকলসুণ’’ন্তি ৰুত্তং. অজ্ঝোহারে অজ্ঝোহারেতি এত্থ সচে দ্ৰে তযো ভণ্ডিকে একতোযেৰ সঙ্খাদিত্ৰা অজ্ঝোহরতি, একং পাচিত্তিযং. ভিন্দিত্ৰা একেকং মিঞ্জং খাদন্তিযা পন পযোগগণনায পাচিত্তিযানীতি.
৭৯৭. পলণ্ডুকাদীনং ৰণ্ণেন ৰা মিঞ্জায ৰা নানত্তং ৰেদিতব্বং – ৰণ্ণেন তাৰ পলণ্ডুকো পণ্ডুৰণ্ণো হোতি. ভঞ্জনকো লোহিতৰণ্ণো. হরিতকো হরিতপণ্ণৰণ্ণো. মিঞ্জায পন পলণ্ডুকস্স একা মিঞ্জা হোতি, ভঞ্জনকস্স দ্ৰে, হরিতকস্স তিস্সো. চাপলসুণো অমিঞ্জকো, অঙ্কুরমত্তমেৰ হি তস্স হোতি. মহাপচ্চরিযাদীসু পন ‘‘পলণ্ডুকস্স তীণি মিঞ্জানি, ভঞ্জনকস্স দ্ৰে, হরিতকস্স এক’’ন্তি ৰুত্তং. এতে পলণ্ডুকাদযো সভাৰেনেৰ ৰট্টন্তি. সূপসম্পাকাদীসু পন মাগধকম্পি ৰট্টতি. তঞ্হি পচ্চমানেসু মুগ্গসূপাদীসু ৰা মচ্ছমংসৰিকতিযা ৰা তেলাদীসু ৰা বদরসাল়ৰাদীসু ৰা অম্বিলসাকাদীসু ৰা উত্তরিভঙ্গেসু ৰা যত্থ কত্থচি অন্তমসো যাগুভত্তেপি পক্খিপিতুং ৰট্টতি. সেসমেত্থ উত্তানমেৰ.
এল়কলোমসমুট্ঠানং – কিরিযং, নোসঞ্ঞাৰিমোক্খং, অচিত্তকং, পণ্ণত্তিৰজ্জং, কাযকম্মং, তিচিত্তং, তিৰেদনন্তি.
লসুণসিক্খাপদং পঠমং.
২. দুতিযসিক্খাপদৰণ্ণনা
৭৯৯. দুতিযে – সম্বাধেতি পটিচ্ছন্নোকাসে. তস্স ৰিভাগদস্সনত্থং পন ‘‘উভো উপকচ্ছকা মুত্তকরণ’’ন্তি ৰুত্তং. একম্পি লোমন্তি কত্তরিযা ৰা সণ্ডাসকেন ৰা খুরেন ৰা যেন কেনচি একপযোগেন ৰা নানাপযোগেন ৰা একং ৰা বহূনি ৰা সংহরাপেন্তিযা পযোগগণনায পাচিত্তিযানি, ন লোমগণনায.
৮০১. আবাধপচ্চযাতি কণ্ডুকচ্ছুআদিআবাধপচ্চযা সংহরাপেন্তিযা অনাপত্তি. সেসং উত্তানমেৰ. চতুসমুট্ঠানং – কাযতো কাযৰাচতো কাযচিত্ততো কাযৰাচাচিত্ততো চ সমুট্ঠাতি, কিরিযং, নোসঞ্ঞাৰিমোক্খং, অচিত্তকং, পণ্ণত্তিৰজ্জং, কাযকম্মং, ৰচীকম্মং, তিচিত্তং, তিৰেদনন্তি.
দুতিযসিক্খাপদং.
৩. ততিযসিক্খাপদৰণ্ণনা
৮০৩-৪. ততিযে – তলঘাতকেতি মুত্তকরণতলঘাতনে. অন্তমসো উপ্পলপত্তেনাপীতি এত্থ পত্তং তাৰ মহন্তং, কেসরেনাপি পহারং দেন্তিযা আপত্তিযেৰ.
৮০৫. আবাধপচ্চযাতি গণ্ডং ৰা ৰণং ৰা পহরিতুং ৰট্টতি. সেসং উত্তানমেৰ. পঠমপারাজিকসমুট্ঠানং – কিরিযং, সঞ্ঞাৰিমোক্খং, সচিত্তকং, লোকৰজ্জং, কাযকম্মং, অকুসলচিত্তং, তিৰেদনন্তি.
ততিযসিক্খাপদং.
৪. চতুত্থসিক্খাপদৰণ্ণনা
৮০৬. চতুত্থে – পুরাণরাজোরোধাতি পুরাণে গিহিভাৰে রঞ্ঞো ওরোধা. চিরাচিরং গচ্ছতীতি চিরেন চিরেন গচ্ছতি. ধারেথাতি সক্কোথ. কস্সিদং কম্মন্তি ৰুত্তে অনারোচিতেপি এতা মযি আসঙ্কং করিস্সন্তীতি মঞ্ঞমানা এৰমাহ – ‘‘ময্হিদং কম্ম’’ন্তি.
৮০৭. জতুমট্ঠকেতি জতুনা কতে মট্ঠদণ্ডকে. ৰত্থুৰসেনেৰেতং ৰুত্তং, যংকিঞ্চি পন দণ্ডকং পৰেসেন্তিযা আপত্তিযেৰ. তেনাহ – ‘‘অন্তমসো উপ্পলপত্তম্পি মুত্তকরণং পৰেসেতী’’তি. এতম্পি চ অতিমহন্তং, কেসরমত্তম্পি পন পৰেসেন্তিযা আপত্তি এৰ. সেসং উত্তানমেৰ. সমুট্ঠানাদীনি তলঘাতকে ৰুত্তসদিসানেৰাতি.
চতুত্থসিক্খাপদং.
৫. পঞ্চমসিক্খাপদৰণ্ণনা
৮১০. পঞ্চমে – অতিগম্ভীরং উদকসুদ্ধিকং আদিযন্তীতি অতিঅন্তো পৰেসেত্ৰা উদকেন ধোৰনং কুরুমানা.
৮১২. কেসগ্গমত্তম্পি অতিক্কামেতীতি ৰিত্থারতো ততিযং ৰা চতুত্থং ৰা অঙ্গুলং গম্ভীরতো দ্ৰিন্নং পব্বানং উপরি কেসগ্গমত্তম্পি পৰেসেন্তিযা পাচিত্তিযন্তি অত্থো. ৰুত্তঞ্হেতং মহাপচ্চরিযং – ‘‘একিস্সা অঙ্গুলিযা তীণি পব্বানি আদাতুং ন লভতি, তিণ্ণং ৰা চতুন্নং ৰা একেকম্পি পব্বং আদাতুং ন লভতী’’তি. সেসং উত্তানমেৰ. সমুট্ঠানাদীনিপি তলঘাতকে ৰুত্তসদিসানেৰাতি.
পঞ্চমসিক্খাপদং.
৬. ছট্ঠসিক্খাপদৰণ্ণনা
৮১৫. ছট্ঠে – ভত্তৰিস্সগ্গন্তি ভত্তকিচ্চং. পানীযেন চ ৰিধূপনেন চ উপতিট্ঠিত্ৰাতি একেন হত্থেন পানীযথালকং একেন বীজনিং গহেত্ৰা বীজমানা সমীপে ঠত্ৰাতি অত্থো. অচ্চাৰদতীতি পুব্বেপি তুম্হে এৰং ভুঞ্জথ, অহং এৰং উপট্ঠানং করোমী’’তি পব্বজিতচারিত্তং অতিক্কমিত্ৰা গেহস্সিতকথং কথেতীতি অত্থো.
৮১৭. যংকিঞ্চি পানীযন্তি সুদ্ধউদকং ৰা হোতু, তক্কদধিমত্থুরসখীরাদীনং ৰা অঞ্ঞতরং. যা কাচি বীজনীতি অন্তমসো চীৰরকণ্ণোপি. হত্থপাসে তিট্ঠতি আপত্তি পাচিত্তিযস্সাতি ইধ ঠানপচ্চযাৰ পাচিত্তিযং ৰুত্তং. পহারপচ্চযা পন খন্ধকে দুক্কটং পঞ্ঞত্তং.
৮১৯. দেতি দাপেতীতি পানীযং ৰা সূপাদিং ৰা ইমং পিৰথ, ইমিনা ভুঞ্জথাতি দেতি; তালৰণ্টং ইমিনা বীজন্তা ভুঞ্জথাতি দেতি; অঞ্ঞেন ৰা উভযম্পি দাপেতি, অনাপত্তি. অনুপসম্পন্নং আণাপেতীতি উপতিট্ঠনত্থং সামণেরিং আণাপেতি, অনাপত্তি. সেসং উত্তানমেৰ.
এল়কলোমসমুট্ঠানং – কিরিযং, নোসঞ্ঞাৰিমোক্খং, অচিত্তকং, পণ্ণত্তিৰজ্জং, কাযকম্মং, তিচিত্তং, তিৰেদনন্তি.
ছট্ঠসিক্খাপদং.
৭. সত্তমসিক্খাপদৰণ্ণনা
৮২২. সত্তমে – ভুঞ্জিস্সামীতি পটিগ্গণ্হাতি আপত্তি দুক্কটস্সাতি ইদং পযোগদুক্কটং নাম, তস্মা ন কেৰলং পটিগ্গহণেযেৰ হোতি, পটিগ্গণ্হিত্ৰা পন অরঞ্ঞতো আহরণেপি সুক্খাপনেপি ৰদ্দলিদিৰসে ভজ্জনত্থায উদ্ধনসজ্জনেপি কপল্লসজ্জনেপি দব্বিসজ্জনেপি দারূনি আদায অগ্গিকরণেপি কপল্লম্হি ধঞ্ঞপক্খিপনেপি দব্বিযা সঙ্ঘট্টনেসুপি কোট্টনত্থং উদুক্খলমুসলাদিসজ্জনেসুপি কোট্টনপপ্ফোটনধোৰনাদীসুপি যাৰ মুখে ঠপেত্ৰা অজ্ঝোহরণত্থং দন্তেহি সঙ্খাদতি, তাৰ সব্বপযোগেসু দুক্কটানি, অজ্ঝোহরণকালে পন অজ্ঝোহরণগণনায পাচিত্তিযানি. এত্থ চ ৰিঞ্ঞত্তি চেৰ ভোজনঞ্চ পমাণং. তস্মা সযং ৰিঞ্ঞাপেত্ৰা অঞ্ঞায ভজ্জনকোট্টনপচনানি কারাপেত্ৰা ভুঞ্জন্তিযাপি আপত্তি. অঞ্ঞায ৰিঞ্ঞাপেত্ৰা সযং ভজ্জনাদীনি কত্ৰা ভুঞ্জন্তিযাপি আপত্তি. মহাপচ্চরিযং পন ৰুত্তং – ‘‘ইদং আমকধঞ্ঞং নাম মাতরম্পি ৰিঞ্ঞাপেত্ৰা ভুঞ্জন্তিযা পাচিত্তিযমেৰ, অৰিঞ্ঞত্তিযা লদ্ধং সযং ভজ্জনাদীনি কত্ৰা ৰা কারাপেত্ৰা ৰা ভুঞ্জন্তিযা দুক্কটং. অঞ্ঞায ৰিঞ্ঞত্তিযা লদ্ধং সযং ৰা ভজ্জনাদীনি কত্ৰা তায ৰা কারাপেত্ৰা অঞ্ঞায ৰা কারাপেত্ৰা ভুঞ্জন্তিযাপি দুক্কটমেৰা’’তি. পুনপি ৰুত্তং ‘‘অঞ্ঞায ৰিঞ্ঞত্তিযা লদ্ধং, সযং ভজ্জনাদীনি কত্ৰা ভুঞ্জন্তিযা পাচিত্তিযমেৰ. ভজ্জনাদীনি কারাপেত্ৰা ভুঞ্জন্তিযা পন দুক্কট’’ন্তি. তং পুব্বাপরৰিরুদ্ধং হোতি, ন হি ভজ্জনাদীনং করণে ৰা কারাপনে ৰা ৰিসেসো অত্থি. মহাঅট্ঠকথাযং পন ‘‘অঞ্ঞায ৰিঞ্ঞত্তং ভুঞ্জন্তিযা দুক্কট’’ন্তি অৰিসেসেন ৰুত্তং.
৮২৩. আবাধপচ্চযাতি সেদকম্মাদীনং অত্থায ধঞ্ঞৰিঞ্ঞত্তিযা অনাপত্তি. ‘‘অৰিঞ্ঞত্তিযা লব্ভমানং পন নৰকম্মত্থায সম্পটিচ্ছিতুং ৰট্টতী’’তি মহাপচ্চরিযং ৰুত্তং. অপরণ্ণং ৰিঞ্ঞাপেতীতি ঠপেত্ৰা সত্ত ধঞ্ঞানি মুগ্গমাসাদিং ৰা লাবুকুম্ভণ্ডাদিং ৰা অঞ্ঞং যংকিঞ্চি ঞাতকপৰারিতট্ঠানে ৰিঞ্ঞাপেন্তিযা অনাপত্তি. আমকধঞ্ঞং পন ঞাতকপৰারিতট্ঠানে ন ৰট্টতি. সেসং উত্তানমেৰ.
চতুসমুট্ঠানং – কাযতো কাযৰাচতো কাযচিত্ততো কাযৰাচাচিত্ততো চ সমুট্ঠাতি, কিরিযং, নোসঞ্ঞাৰিমোক্খং, অচিত্তকং, পণ্ণত্তিৰজ্জং, কাযকম্মং, ৰচীকম্মং, তিচিত্তং, তিৰেদনন্তি.
সত্তমসিক্খাপদং.
৮. অট্ঠমসিক্খাপদৰণ্ণনা
৮২৪. অট্ঠমে – নিব্বিট্ঠো রাজভটো রঞ্ঞো ভতি কেণি এতেনাতি নিব্বিট্ঠরাজভটো, একং ঠানন্তরং কেণিযা গহেত্ৰা ততো লদ্ধউদযোতি অত্থো. তঞ্ঞেৰ ভটপথং যাচিস্সামীতি রঞ্ঞো কেণিং দত্ৰা পুন তংযেৰ ঠানন্তরং যাচিস্সামীতি চিন্তেন্তো. পরিভাসীতি তা ভিক্খুনিযো ‘‘মা পুন এৰং করিত্থা’’তি সন্তজ্জেসি.
৮২৬. সযং ছড্ডেতীতি চত্তারিপি ৰত্থূনি একপযোগেন ছড্ডেন্তিযা একাৰ আপত্তি, পাটেক্কং ছড্ডেন্তিযা ৰত্থুগণনায আপত্তিযো. আণত্তিযম্পি এসেৰ নযো. দন্তকট্ঠছড্ডনেপি ভিক্খুনিযা পাচিত্তিযমেৰ. ভিক্খুস্স সব্বত্থ দুক্কটং. সেসং উত্তানমেৰ.
ছসমুট্ঠানং – কিরিযাকিরিযং, নোসঞ্ঞাৰিমোক্খং, অচিত্তকং, পণ্ণত্তিৰজ্জং, কাযকম্মং, ৰচীকম্মং, তিচিত্তং, তিৰেদনন্তি.
অট্ঠমসিক্খাপদং.
৯. নৰমসিক্খাপদৰণ্ণনা
৮৩০-২. নৰমে – যং মনুস্সানং উপভোগপরিভোগং রোপিমন্তি খেত্তং ৰা হোতু নাল়িকেরাদিআরামো ৰা, যত্থ কত্থচি রোপিমহরিতট্ঠানে এতানি ৰত্থূনি ছড্ডেন্তিযা পুরিমনযেনেৰ আপত্তিভেদো ৰেদিতব্বো. খেত্তে ৰা আরামে ৰা নিসীদিত্ৰা ভুঞ্জমানা উচ্ছুআদীনি ৰা খাদন্তী; গচ্ছমানা উচ্ছিট্ঠোদকচলকাদীনি হরিতট্ঠানে ছড্ডেতি, অন্তমসো উদকং পিৰিত্ৰা মত্থকচ্ছিন্ননাল়িকেরম্পি ছড্ডেতি, পাচিত্তিযমেৰ. ভিক্খুনো দুক্কটং. কসিতট্ঠানে পন নিক্খিত্তবীজে যাৰ অঙ্কুরং ন উট্ঠহতি, তাৰ সব্বেসং দুক্কটং. অনিক্খিত্তবীজেসু খেত্তকোণাদীসু ৰা অসঞ্জাতরোপিমেসু খেত্তমরিযাদাদীসু ৰা ছড্ডেতুং ৰট্টতি. মনুস্সানং কচৰরছড্ডনট্ঠানেপি ৰট্টতি. ছড্ডিতখেত্তেতি মনুস্সেসু সস্সং উদ্ধরিত্ৰা গতেসু ছড্ডিতখেত্তং নাম হোতি, তত্থ ৰট্টতি. যত্থ পন লাযিতম্পি পুব্বণ্ণাদি পুন উট্ঠহিস্সতীতি রক্খন্তি, তত্থ যথাৰত্থুকমেৰ. সেসং উত্তানমেৰ. ছসমুট্ঠানং – কিরিযাকিরিযং…পে… তিৰেদনন্তি.
নৰমসিক্খাপদং.
১০. দসমসিক্খাপদৰণ্ণনা
৮৩৫. দসমে – যংকিঞ্চি নচ্চন্তি নটাদযো ৰা নচ্চন্তু সোণ্ডা ৰা, অন্তমসো মোরসুৰমক্কটাদযোপি, সব্বম্পেতং নচ্চমেৰ. যংকিঞ্চি গীতন্তি যংকিঞ্চি নটাদীনং ৰা গীতং হোতু, অরিযানং পরিনিব্বানকালে রতনত্তযগুণূপসংহিতং সাধুকীল়িতগীতং ৰা অসংযতভিক্খূনং ধম্মভাণকগীতং ৰা, সব্বম্পেতং গীতমেৰ. যংকিঞ্চি ৰাদিতন্তি তন্তিবদ্ধাদিৰাদনীযভণ্ডৰাদিতং ৰা হোতু, কুটভেরিৰাদিতং ৰা, অন্তমসো উদকভেরিৰাদিতম্পি, সব্বম্পেতং ৰাদিতমেৰ.
৮৩৬. দস্সনায গচ্ছতি আপত্তি দুক্কটস্সাতি পদৰারগণনায আপত্তি দুক্কটস্স. যত্থ ঠিতা পস্সতি ৰা সুণাতি ৰাতি একপযোগেন ওলোকেন্তী পস্সতি, তেসংযেৰ গীতৰাদিতং সুণাতি, একমেৰ পাচিত্তিযং. সচে পন একং দিসং ওলোকেত্ৰা নচ্চং পস্সতি, পুন অঞ্ঞতো ওলোকেত্ৰা গাযন্তে পস্সতি অঞ্ঞতো ৰাদেন্তে, পাটেক্কা আপত্তিযো. ভিক্খুনী সযম্পি নচ্চিতুং ৰা গাযিতুং ৰা ৰাদিতুং ৰা ন লভতি, অঞ্ঞে ‘‘নচ্চ, গায, ৰাদেহী’’তি ৰত্তুম্পি ন লভতি. ‘‘চেতিযস্স উপহারং দেথ, উপাসকা’’তি ৰত্তুম্পি ‘‘তুম্হাকং চেতিযস্স উপট্ঠানং করোমা’’তি ৰুত্তে ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিতুম্পি ন লভতি. সব্বত্থ পাচিত্তিযন্তি সব্বঅট্ঠকথাসু ৰুত্তং. ভিক্খুনো দুক্কটং. ‘‘তুম্হাকং চেতিযস্স উপট্ঠানং করোমা’’তি ৰুত্তে পন ‘‘উপট্ঠানকরণং নাম সুন্দর’’ন্তি ৰত্তুং ৰট্টতি.
৮৩৭. আরামে ঠিতাতি আরামে ঠত্ৰা অন্তরারামে ৰা বহিআরামে ৰা নচ্চাদীনি পস্সতি ৰা সুণাতি ৰা, অনাপত্তি. সতি করণীযেতি সলাকভত্তাদীনং ৰা অত্থায অঞ্ঞেন ৰা কেনচি করণীযেন গন্ত্ৰা গতট্ঠানে পস্সতি ৰা সুণাতি ৰা, অনাপত্তি. আপদাসূতি তাদিসেন উপদ্দৰেন উপদ্দুতা সমজ্জট্ঠানং পৰিসতি, এৰং পৰিসিত্ৰা পস্সন্তিযা ৰা সুণন্তিযা ৰা অনাপত্তি. সেসং উত্তানমেৰ.
এল়কলোমসমুট্ঠানং – কিরিযং, নোসঞ্ঞাৰিমোক্খং, অচিত্তকং, লোকৰজ্জং, কাযকম্মং, অকুসলচিত্তং, তিৰেদনন্তি.
দসমসিক্খাপদং.
লসুণৰগ্গো পঠমো.