ভিক্খুনীৰিভঙ্গৰণ্ণনা
১. পারাজিককণ্ডং (ভিক্খুনীৰিভঙ্গৰণ্ণনা)
যো ভিক্খূনং ৰিভঙ্গস্স, সঙ্গহিতো অনন্তরং;
ভিক্খুনীনং ৰিভঙ্গস্স, তস্স সংৰণ্ণনাক্কমো.
পত্তো যতো ততো তস্স, অপুব্বপদৰণ্ণনং;
কাতুং পারাজিকে তাৰ, হোতি সংৰণ্ণনা অযং.
১. পঠমপারাজিকসিক্খাপদৰণ্ণনা
৬৫৬. তেন সমযেন বুদ্ধো ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি…পে… সাল়্হো মিগারনত্তাতি এত্থ সাল়্হোতি তস্স নামং; মিগারমাতুযা পন নত্তা হোতি, তেন ৰুত্তং – ‘‘মিগারনত্তা’’তি. নৰকম্মিকন্তি নৰকম্মাধিট্ঠাযিকং. পণ্ডিতাতি পণ্ডিচ্চেন সমন্নাগতা. ব্যত্তাতি ৰেয্যত্তিকেন সমন্নাগতা. মেধাৰিনীতি পাল়িগ্গহণে সতিপুব্বঙ্গমায পঞ্ঞায অত্থগ্গহণে পঞ্ঞাপুব্বঙ্গমায সতিযা সমন্নাগতা. দক্খাতি ছেকা; অৰিরজ্ঝিত্ৰা সীঘং কত্তব্বকারিনীতি অত্থো. অনলসাতি আলসিযৰিরহিতা. তত্রুপাযাযাতি তেসু তেসু কম্মেসু উপাযভূতায. ৰীমংসাযাতি কত্তব্বকম্মুপপরিক্খায. সমন্নাগতাতি সম্পযুত্তা. অলং কাতুন্তি সমত্থা তং তং কম্মং কাতুং. অলং সংৰিধাতুন্তি এৰঞ্চ এৰঞ্চ ইদং হোতূতি এৰং সংৰিদহিতুম্পি সমত্থা. কতাকতং জানিতুন্তি কতঞ্চ অকতঞ্চ জানিতুং. তেতি তে উভো; সা চ সুন্দরীনন্দা সো চ সাল়্হোতি অত্থো. ভত্তগ্গেতি পরিৰেসনট্ঠানে. নিকূটেতি কোণসদিসং কত্ৰা দস্সিতে গম্ভীরে. ৰিস্সরো মে ভৰিস্সতীতি ৰিরূপো মে সরো ভৰিস্সতি; ৰিপ্পকারসদ্দো ভৰিস্সতীতি অত্থো. পতিমানেন্তীতি অপেক্খমানা. ক্যাহন্তি কিং অহং. জরাদুব্বলাতি জরায দুব্বলা. চরণগিলানাতি পাদরোগেন সমন্নাগতা.
৬৫৭-৮. অৰস্সুতাতি কাযসংসগ্গরাগেন অৰস্সুতা; তিন্তা কিলিন্নাতি অত্থো. পদভাজনে পনস্স তমেৰ রাগং গহেত্ৰা ‘‘সারত্তা’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ সারত্তাতি ৰত্থং ৰিয রঙ্গজাতেন কাযসংসগ্গরাগেন সুট্ঠু রত্তা. অপেক্খৰতীতি তস্সেৰ রাগস্স ৰসেন তস্মিং পুরিসে পৰত্তায অপেক্খায সমন্নাগতা. পটিবদ্ধচিত্তাতি তেন রাগেন তস্মিং পুরিসে বন্ধিত্ৰা ঠপিতচিত্তা ৰিয. এস নযো দুতিযপদৰিভঙ্গেপি. পুরিসপুগ্গলস্সাতি পুরিসসঙ্খাতস্স পুগ্গলস্স. অধক্খকন্তি অক্খকানং অধো. উব্ভজাণুমণ্ডলন্তি জাণুমণ্ডলানং উপরি. পদভাজনে পন পদপটিপাটিযা এৰ ‘‘হেট্ঠক্খকং উপরিজাণুমণ্ডল’’ন্তি ৰুত্তং. এত্থ চ উব্ভকপ্পরম্পি উব্ভজাণুমণ্ডলেনেৰ সঙ্গহিতং. সেসং মহাৰিভঙ্গে ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বং. পুরিমাযো উপাদাযাতি সাধারণপারাজিকেহি পারাজিকাযো চতস্সো উপাদাযাতি অত্থো. উব্ভজাণুমণ্ডলিকাতি ইদং পন ইমিস্সা পারাজিকায নামমত্তং, তস্মা পদভাজনে ন ৰিচারিতং.
৬৫৯. এৰং উদ্দিট্ঠসিক্খাপদং পদানুক্কমেন ৰিভজিত্ৰা ইদানি অৰস্সুতাদিভেদেন আপত্তিভেদং দস্সেতুং ‘‘উভতোঅৰস্সুতে’’তিআদিমাহ. তত্থ উভতোঅৰস্সুতেতি উভতোঅৰস্সৰে; ভিক্খুনিযা চেৰ পুরিসস্স চ কাযসংসগ্গরাগেন অৰস্সুতভাৰে সতীতি অত্থো. কাযেন কাযং আমসতীতি ভিক্খুনী যথাপরিচ্ছিন্নেন কাযেন পুরিসস্স যংকিঞ্চি কাযং পুরিসো ৰা যেন কেনচি কাযেন ভিক্খুনিযা যথাপরিচ্ছিন্নং কাযং আমসতি, উভযথাপি ভিক্খুনিযা পারাজিকং. কাযেন কাযপটিবদ্ধন্তি ৰুত্তপ্পকারেনেৰ অত্তনো কাযেন পুরিসস্স কাযপটিবদ্ধং. আমসতীতি এত্থ সযং ৰা আমসতু, তস্স ৰা আমসনং সাদিযতু, থুল্লচ্চযমেৰ. কাযপটিবদ্ধেন কাযন্তি অত্তনো ৰুত্তপ্পকারকাযপটিবদ্ধেন পুরিসস্স কাযং. আমসতীতি ইধাপি সযং ৰা আমসতু, তস্স ৰা আমসনং সাদিযতু, থুল্লচ্চযমেৰ. অৰসেসপদেসুপি ইমিনাৰ নযেন ৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বো.
সচে পন ভিক্খু চেৰ ভিক্খুনী চ হোতি, তত্র চে ভিক্খুনী আমসতি, ভিক্খু নিচ্চলো হুত্ৰা চিত্তেন সাদিযতি, ভিক্খু আপত্তিযা ন কারেতব্বো. সচে ভিক্খু আমসতি, ভিক্খুনী নিচ্চলা হুত্ৰা চিত্তেনেৰ অধিৰাসেতি, কাযঙ্গং অচোপযমানাপি পারাজিকক্খেত্তে পারাজিকেন, থুল্লচ্চযক্খেত্তে থুল্লচ্চযেন, দুক্কটক্খেত্তে দুক্কটেন কারেতব্বা. কস্মা? ‘‘কাযসংসগ্গং সাদিযেয্যা’’তি ৰুত্তত্তা. অযং অট্ঠকথাসু ৰিনিচ্ছযো. এৰং পন সতি কিরিযাসমুট্ঠানতা ন দিস্সতি, তস্মা তব্বহুলনযেন সা ৰুত্তাতি ৰেদিতব্বা.
৬৬০. উব্ভক্খকন্তি অক্খকানং উপরি. অধোজাণুমণ্ডলন্তি জাণুমণ্ডলানং হেট্ঠা. এত্থ চ অধোকপ্পরম্পি অধোজাণুমণ্ডলেনেৰ সঙ্গহিতং.
৬৬২. একতোঅৰস্সুতেতি এত্থ কিঞ্চাপি একতোতি অৰিসেসেন ৰুত্তং, তথাপি ভিক্খুনিযা এৰ অৰস্সুতে সতি অযং আপত্তিভেদো ৰুত্তোতি ৰেদিতব্বো.
তত্রাযং আদিতো পট্ঠায ৰিনিচ্ছযো – ভিক্খুনী কাযসংসগ্গরাগেন অৰস্সুতা, পুরিসোপি তথেৰ. অধক্খকে উব্ভজাণুমণ্ডলে কাযপ্পদেসে কাযসংসগ্গসাদিযনে সতি ভিক্খুনিযা পারাজিকং. ভিক্খুনিযা কাযসংসগ্গরাগো, পুরিসস্স মেথুনরাগো ৰা গেহস্সিতপেমং ৰা সুদ্ধচিত্তং ৰা হোতু, থুল্লচ্চযমেৰ. ভিক্খুনিযা মেথুনরাগো, পুরিসস্স কাযসংসগ্গরাগো ৰা মেথুনরাগো ৰা গহেস্সিতপেমং ৰা সুদ্ধচিত্তং ৰা হোতু, দুক্কটং. ভিক্খুনিযা গেহস্সিতপেমং, পুরিসস্স ৰুত্তেসু চতূসু যং ৰা তং ৰা হোতু, দুক্কটমেৰ. ভিক্খুনিযা সুদ্ধচিত্তং, পুরিসস্স ৰুত্তেসু চতূসু যং ৰা তং ৰা হোতু, অনাপত্তি.
সচে পন ভিক্খু চেৰ হোতি ভিক্খুনী চ উভিন্নং কাযসংসগ্গরাগো, ভিক্খুস্স সঙ্ঘাদিসেসো, ভিক্খুনিযা পারাজিকং. ভিক্খুনিযা কাযসংসগ্গরাগো, ভিক্খুস্স মেথুনরাগো ৰা গেহস্সিতপেমং ৰা, ভিক্খুনিযা থুল্লচ্চযং, ভিক্খুস্স দুক্কটং. উভিন্নং মেথুনরাগো ৰা গেহস্সিতপেমং ৰা, উভিন্নম্পি দুক্কটমেৰ. যস্স যত্থ সুদ্ধচিত্তং, তস্স তত্থ অনাপত্তি. উভিন্নম্পি সুদ্ধচিত্তং, উভিন্নম্পি অনাপত্তি.
৬৬৩. অনাপত্তি অসঞ্চিচ্চাতিআদীসু ৰিরজ্ঝিত্ৰা ৰা আমসন্তিযা অঞ্ঞৰিহিতায ৰা ‘‘অযং পুরিসো ৰা ইত্থী ৰা’’তি অজানন্তিযা ৰা তেন ফুট্ঠাযপি তং ফস্সং অসাদিযন্তিযা ৰা আমসনেপি সতি অনাপত্তি. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৰ.
পঠমপারাজিকসমুট্ঠানং – কিরিযং, সঞ্ঞাৰিমোক্খং, সচিত্তকং, লোকৰজ্জং, কাযকম্মং, অকুসলচিত্তং, দ্ৰিৰেদনন্তি.
পঠমপারাজিকং.
২. দুতিযপারাজিকসিক্খাপদৰণ্ণনা
৬৬৪. দুতিযে পারাজিকে – কচ্চি নো সাতি কচ্চি নু সা. অৰণ্ণোতি অগুণো. অকিত্তীতি নিন্দা. অযসোতি পরিৰারৰিপত্তি; পরম্মুখগরহা ৰা.
৬৬৫. ৰজ্জপটিচ্ছাদিকাতি ইদম্পি ইমিস্সা পারাজিকায নামমত্তমেৰ, তস্মা পদভাজনে ন ৰিচারিতং. সেসমেত্থ উত্তানমেৰ.
৬৬৬. সা ৰা আরোচেতীতি যা পারাজিকং আপন্না, সা সযং আরোচেতি. অট্ঠন্নং পারাজিকানং অঞ্ঞতরন্তি ভিক্খূহি সাধারণানং চতুন্নং অসাধারণানঞ্চ চতুন্নমেৰ অঞ্ঞতরং. ইদঞ্চ পারাজিকং পচ্ছা পঞ্ঞত্তং, তস্মা ‘‘অট্ঠন্ন’’ন্তি ৰিভঙ্গে ৰুত্তং. পুরিমেন পন সদ্ধিং যুগল়ত্তা ইমস্মিং ওকাসে ঠপিতন্তি ৰেদিতব্বং. ধুরং নিক্খিত্তমত্তেতি ধুরে নিক্খিত্তমত্তে. ৰিত্থারকথা পনেত্থ সপ্পাণকৰগ্গম্হি দুট্ঠুল্লসিক্খাপদে ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বা. তত্র হি পাচিত্তিযং, ইধ পারাজিকন্তি অযমেৰ ৰিসেসো. সেসং তাদিসমেৰ. ৰজ্জপটিচ্ছাদিকাতি ইদম্পিইমিস্সা পারাজিকায নামমত্থামেৰ, তস্মা পদভাজনে ন ৰিচারিতং. সেসমেত্থ উত্তানমেৰ.
ধুরনিক্খেপসমুট্ঠানং – কাযৰাচাচিত্ততো সমুট্ঠাতি, অকিরিযং, সঞ্ঞাৰিমোক্খং, সচিত্তকং, লোকৰজ্জং, কাযকম্মং, ৰচীকম্মং, অকুসলচিত্তং, দুক্খৰেদনন্তি.
দুতিযপারাজিকং.
৩. ততিযপারাজিকসিক্খাপদৰণ্ণনা
৬৬৯. ততিযে – ধম্মেনাতি ভূতেন ৰত্থুনা. ৰিনযেনাতি চোদেত্ৰা সারেত্ৰা. পদভাজনং পনস্স ‘‘যেন ধম্মেন যেন ৰিনযেন উক্খিত্তো সুউক্খিত্তো হোতী’’তি ইমংঅধিপ্পাযমত্তং দস্সেতুং ৰুত্তং. সত্থুসাসনেনাতি ঞত্তিসম্পদায চেৰ অনুসাৰনসম্পদায চ. পদভাজনে পনস্স ‘‘জিনসাসনেন বুদ্ধসাসনেনা’’তি ৰেৰচনমত্তমেৰ ৰুত্তং. সঙ্ঘং ৰা গণং ৰাতিআদীসু যেন সঙ্ঘেন কম্মং কতং, তং সঙ্ঘং ৰা তত্থ সম্বহুলপুগ্গলসঙ্খাতং গণং ৰা, একপুগ্গলং ৰা তং কম্মং ৰা ন আদিযতি, ন অনুৰত্ততি, ন তত্থ আদরং জনেতীতি অত্থো. সমানসংৰাসকা ভিক্খূ ৰুচ্চন্তি সহাযা, সো তেহি সদ্ধিং নত্থীতি এত্থ ‘‘এককম্মং একুদ্দেসো সমসিক্খতা’’তি অযং তাৰ সংৰাসো; সমানো সংৰাসো এতেসন্তি সমানসংৰাসকা.এৰরূপা ভিক্খূ ভিক্খুস্স তস্মিং সংৰাসে সহ অযনভাৰেন সহাযাতি ৰুচ্চন্তি. ইদানি যেন সংৰাসেন তে সমানসংৰাসকাতি ৰুত্তা, সো সংৰাসো তস্স উক্খিত্তকস্স তেহি সদ্ধিং নত্থি. যেহি চ সদ্ধিং তস্স সো সংৰাসো নত্থি, ন তেন তে ভিক্খূ অত্তনো সহাযা কতা হোন্তি. তস্মা ৰুত্তং ‘‘সমানসংৰাসকা ভিক্খূ ৰুচ্চন্তি সহাযা, সো তেহি সদ্ধিং নত্থি, তেন ৰুচ্চতি অকতসহাযো’’তি. সেসং সঙ্ঘভেদসিক্খাপদাদীসু ৰুত্তনযত্তা উত্তানত্থমেৰ.
সমনুভাসনসমুট্ঠানং – কাযৰাচাচিত্ততো সমুট্ঠাতি, অকিরিযং, সঞ্ঞাৰিমোক্খং, সচিত্তকং, লোকৰজ্জং, কাযকম্মং, ৰচীকম্মং, অকুসলচিত্তং, দুক্খৰেদনন্তি.
ততিযপারাজিকং.
৪. চতুত্থপারাজিকসিক্খাপদৰণ্ণনা
৬৭৫. চতুত্থে – অৰস্সুতাতি লোকস্সাদমিত্তসন্থৰৰসেন কাযসংসগ্গরাগেন অৰস্সুতা. দুতিযপদেপি এসেৰ নযো. পুরিসপুগ্গলস্স হত্থগ্গহণং ৰাতিআদীসু পন যং পুরিসপুগ্গলেন হত্থে গহণং কতং, তং পুরিসপুগ্গলস্স হত্থগ্গহণন্তি ৰুত্তং. এসেৰ নযো সঙ্ঘাটিকণ্ণগ্গহণেপি. হত্থগ্গহণন্তি এত্থ চ হত্থগ্গহণঞ্চ অঞ্ঞম্পি অপারাজিকক্খেত্তে গহণঞ্চ একজ্ঝং কত্ৰা হত্থগ্গহণন্তি ৰুত্তন্তি ৰেদিতব্বং. তেনেৰস্স পদভাজনে ‘‘হত্থগ্গহণং ৰা সাদিযেয্যাতি হত্থো নাম কপ্পরং উপাদায যাৰ অগ্গনখা, এতস্স অসদ্ধম্মস্স পটিসেৰনত্থায উব্ভক্খকং অধোজাণুমণ্ডলং গহণং সাদিযতি, আপত্তি থুল্লচ্চযস্সা’’তি ৰুত্তং. এত্থ চ অসদ্ধম্মোতি কাযসংসগ্গো ৰেদিতব্বো, ন মেথুনধম্মো. ন হি মেথুনস্স সামন্তা থুল্লচ্চযং হোতি. ‘‘ৰিঞ্ঞূ পটিবলো কাযসংসগ্গং সমাপজ্জিতুন্তি ৰচনম্পি চেত্থ সাধকং.
‘‘তিস্সিত্থিযো মেথুনং তং ন সেৰে,
তযো পুরিসে তযো চ অনরিযপণ্ডকে;
ন চাচরে মেথুনং ব্যঞ্জনস্মিং,
ছেজ্জা সিযা মেথুনধম্মপচ্চযা;
পঞ্হা মেসা কুসলেহি চিন্তিতা’’তি. (পরি. ৪৮১);
ইমায পরিৰারে ৰুত্তায সেদমোচকগাথায ৰিরুজ্ঝতীতি চে? ন; মেথুনধম্মস্স পুব্বভাগত্তা. পরিৰারেযেৰ হি ‘‘মেথুনধম্মস্স পুব্বভাগো জানিতব্বো’’তি ‘‘ৰণ্ণাৰণ্ণো কাযসংসগ্গো দুট্ঠুল্লৰাচা অত্তকামপারিচরিযাগমনুপ্পাদন’’ন্তি এৰং সুক্কৰিস্সট্ঠিআদীনি পঞ্চ সিক্খাপদানি মেথুনধম্মস্স পুব্বভাগোতি ৰুত্তানি. তস্মা কাযসংসগ্গো মেথুনধম্মস্স পুব্বভাগত্তা পচ্চযো হোতি. ইতি ছেজ্জা সিযা মেথুনধম্মপচ্চযাতি এত্থ ইমিনা পরিযাযেন অত্থো ৰেদিতব্বো. এতেনুপাযেন সব্বপদেসু ৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বো. অপিচ ‘‘সঙ্কেতং ৰা গচ্ছেয্যা’’তি এতস্স পদভাজনে ‘‘ইত্থন্নামং আগচ্ছা’’তি. এৰংনামকং ঠানং আগচ্ছাতি অত্থো.
৬৭৬. অট্ঠমং ৰত্থুং পরিপূরেন্তী অস্সমণী হোতীতি অনুলোমতো ৰা পটিলোমতো ৰা একন্তরিকায ৰা যেন তেন নযেন অট্ঠমং ৰত্থুং পরিপূরেন্তীযেৰ অস্সমণী হোতি. যা পন একং ৰা ৰত্থুং সত্ত ৰা ৰত্থূনি সতক্খত্তুম্পি পূরেতি, নেৰ অস্সমণী হোতি. আপন্না আপত্তিযো দেসেত্ৰা মুচ্চতি. অপিচেত্থ গণনূপিকা আপত্তি ৰেদিতব্বা. ৰুত্তঞ্হেতং ‘‘অত্থাপত্তি দেসিতা গণনূপিকা, অত্থাপত্তি দেসিতা ন গণনূপিকা’’তি. তত্রাযং ৰিনিচ্ছযো – ইদানি নাপজ্জিস্সামীতি ধুরনিক্খেপং কত্ৰা দেসিতা গণনূপিকা দেসিতগণনং উপেতি পারাজিকস্স অঙ্গং ন হোতি. তস্মা যা একং আপন্না ধুরনিক্খেপং কত্ৰা দেসেত্ৰা পুন কিলেসৰসেন আপজ্জতি, পুন দেসেতি, এৰং অট্ঠ ৰত্থূনি পূরেন্তীপি পারাজিকা ন হোতি. যা পন আপজ্জিত্ৰা পুনপি অঞ্ঞং ৰত্থুং আপজ্জিস্সামীতি সউস্সাহাৰ দেসেতি, তস্সা সা আপত্তি নগণনূপিকা, দেসিতাপি অদেসিতা হোতি, দেসিতগণনং ন গচ্ছতি, পারাজিকস্সেৰ অঙ্গং হোতি. অট্ঠমে ৰত্থুম্হি পরিপুণ্ণমত্তে পারাজিকা হোতি. সেসং উত্তানমেৰাতি.
ধুরনিক্খেপসমুট্ঠানং – কাযৰাচাচিত্ততো সমুট্ঠাতি, কিরিযং, সঞ্ঞাৰিমোক্খং, সচিত্তকং, লোকৰজ্জং, কাযকম্মং, ৰচীকম্মং, অকুসলচিত্তং, দ্ৰিৰেদনন্তি.
চতুত্থপারাজিকং.
উদ্দিট্ঠা খো অয্যাযো অট্ঠ পারাজিকা ধম্মাতি ভিক্খূ আরব্ভ পঞ্ঞত্তা সাধারণা চত্তারো ইমে চ চত্তারোতি এৰং পাতিমোক্খুদ্দেসমগ্গেন উদ্দিট্ঠা খো অয্যাযো অট্ঠ পারাজিকা ধম্মাতি এৰমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. সেসং মহাৰিভঙ্গে ৰুত্তনযমেৰাতি.
সমন্তপাসাদিকায ৰিনযসংৰণ্ণনায ভিক্খুনীৰিভঙ্গে
পারাজিককণ্ডৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
পারাজিককণ্ডং নিট্ঠিতং.
২. সঙ্ঘাদিসেসকণ্ডং (ভিক্খুনীৰিভঙ্গৰণ্ণনা)
১. পঠমসঙ্ঘাদিসেসসিক্খাপদৰণ্ণনা
পারাজিকানন্তরস্স, অযং দানি ভৰিস্সতি;
সঙ্ঘাদিসেসকণ্ডস্স, অনুত্তানত্থৰণ্ণনা.
৬৭৮. উদোসিতন্তি ভণ্ডসালা. মায্যো এৰং অৰচাতি অয্যো মা এৰং অৰচ. অপিনায্যাতি অপিনু অয্যা. অচ্চাৰদথাতি অতিক্কমিত্ৰা ৰদথ; অক্কোসথাতি ৰুত্তং হোতি.
৬৭৯. উস্সযৰাদিকাতি মানুস্সযৰসেন কোধুস্সযৰসেন ৰিৰদমানা. যস্মা পন সা অত্থতো অট্টকারিকা হোতি, তস্মা ‘‘উস্সযৰাদিকা নাম অড্ডকারিকা ৰুচ্চতী’’তি পদভাজনে ৰুত্তং. এত্থ চ অড্ডোতি ৰোহারিকৰিনিচ্ছযো ৰুচ্চতি, যং পব্বজিতা ‘‘অধিকরণ’’ন্তিপি ৰদন্তি. দুতিযং ৰা পরিযেসতীতি সক্খিং ৰা সহাযং ৰা পরিযেসতি, দুক্কটং. গচ্ছতি ৰাতি উপস্সযো ৰা হোতু ভিক্খাচারমগ্গো ৰা, যত্থ ঠিতায ‘‘অড্ডং করিস্সামী’’তি চিত্তং উপ্পজ্জতি, ততো ৰোহারিকানং সন্তিকং গচ্ছন্তিযা পদৰারে পদৰারে দুক্কটং. একস্স আরোচেতীতি দ্ৰীসু জনেসু যস্স কস্সচি একস্স কথং যো কোচি ৰোহারিকানং আরোচেতি. দুতিযস্স আরোচেতীতি এত্থাপি এসেৰ নযো.
অযং পনেত্থ অসম্মোহত্থায ৰিত্থারকথা – যত্থ কত্থচি অন্তমসো ভিক্খুনুপস্সযং আগতেপি ৰোহারিকে দিস্ৰা ভিক্খুনী অত্তনো কথং আরোচেতি, ভিক্খুনিযা দুক্কটং. উপাসকো অত্তনো কথং আরোচেতি, ভিক্খুনিযা থুল্লচ্চযং. পঠমং উপাসকো অত্তনো কথং আরোচেতি, ভিক্খুনিযা দুক্কটং. অথ সা অত্তনো কথং আরোচেতি, থুল্লচ্চযং. ভিক্খুনী উপাসকং ৰদতি – ‘‘মম চ তৰ চ কথং ত্ৰংযেৰ আরোচেহী’’তি, সো অত্তনো ৰা কথং পঠমং আরোচেতু ভিক্খুনিযা ৰা, পঠমারোচনে দুক্কটং, দুতিযারোচনে থুল্লচ্চযং. উপাসকো ভিক্খুনিং ৰদতি – ‘‘মম চ তৰ চ কথং ত্ৰংযেৰ আরোচেহী’’তি, এত্থাপি এসেৰ নযো.
ভিক্খুনী কপ্পিযকারকেন কথাপেতি, তত্থ কপ্পিযকারকো ৰা ভিক্খুনিযা কথং পঠমং আরোচেতু, ইতরো ৰা অত্তনো কথং, কপ্পিযকারকো ৰা উভিন্নম্পি কথং, ইতরো ৰা উভিন্নম্পি কথং আরোচেতু, যথা ৰা তথা ৰা আরোচিযমানে পঠমে আরোচনে ভিক্খুনিযা দুক্কটং, দুতিযে থুল্লচ্চযং. যথা ৰা তথা ৰা আরোচিতং পন উভিন্নম্পি কথং সুত্ৰা ৰোহারিকেহি ৰিনিচ্ছযে কতে অড্ডপরিযোসানং নাম হোতি, তস্মিং অড্ডপরিযোসানে ভিক্খুনিযা জযেপি পরাজযেপি সঙ্ঘাদিসেসো. সচে পন গতিগতং অধিকরণং হোতি, সুতপুব্বং ৰোহারিকেহি. অথ তে ভিক্খুনিঞ্চ অড্ডকারকঞ্চ দিস্ৰাৰ ‘‘তুম্হাকং কথনকিচ্চং নত্থি, জানাম মযং এত্থ পৰত্তি’’ন্তি সযমেৰ ৰিনিচ্ছিনিত্ৰা দেন্তি, এৰরূপে অড্ডপরিযোসানেপি ভিক্খুনিযা অনাপত্তি.
পঠমং আপত্তি এতস্সাতি পঠমাপত্তিকো; ৰীতিক্কমক্খণেযেৰ আপজ্জিতব্বোতি অত্থো, তং পঠমাপত্তিকং. পদভাজনে পন অধিপ্পাযমত্তং দস্সেতুং ‘‘সহ ৰত্থুজ্ঝাচারা আপজ্জতি অসমনুভাসনাযা’’তি ৰুত্তং. অযঞ্হেত্থ অত্থো – সহ ৰত্থুজ্ঝাচারা যং ভিক্খুনী আপজ্জতি, ন ততিযায সমনুভাসনায, অযং পঠমমেৰ সহ ৰত্থুজ্ঝাচারেন আপজ্জিতব্বত্তা পঠমাপত্তিকোতি. ভিক্খুনিসঙ্ঘতো নিস্সারেতীতি নিস্সারণীযো; তং নিস্সারণীযং. পদভাজনে পন অধিপ্পাযমত্তং দস্সেতুং ‘‘সঙ্ঘম্হা নিস্সারীযতীতি ৰুত্তং. তত্থ যং আপন্না ভিক্খুনী সঙ্ঘতো নিস্সারীযতি, সো নিস্সারণীযোতি এৰমত্থো দট্ঠব্বো. ন হি সো এৰ ধম্মো সঙ্ঘম্হা কেনচি নিস্সারীযতি. তেন পন ধম্মেন ভিক্খুনী নিস্সারীযতি, তস্মা সো নিস্সারেতীতি নিস্সারণীযো.
আকড্ঢিযমানা গচ্ছতীতি অড্ডকারকমনুস্সেহি সযং ৰা আগন্ত্ৰা দূতং ৰা পেসেত্ৰা এহীতি ৰুচ্চমানা ৰোহারিকানং সন্তিকং গচ্ছতি, ততো অড্ডকারকো অত্তনো ৰা কথং পঠমং আরোচেতু ভিক্খুনিযা ৰা, নেৰ পঠমারোচনে দুক্কটং, ন দুতিযারোচনে থুল্লচ্চযং. অমচ্চেহি ৰিনিচ্ছিনিত্ৰা কতে অড্ডপরিযোসানেপি অনাপত্তিযেৰ. সচেপি অড্ডকারকো ভিক্খুনিং ৰদতি ‘‘মম চ তৰ চ কথং ত্ৰমেৰ কথেহী’’তি; কথেন্তিযাপি কথং সুত্ৰা কতে অড্ডপরিযোসানেপি অনাপত্তিযেৰ.
রক্খং যাচতীতি ধম্মিকং রক্খং যাচতি, অনাপত্তি. ইদানি যথাযাচিতা রক্খা ধম্মিকা হোতি, তং দস্সেতুং অনোদিস্স আচিক্খতীতি আহ. তত্থ অতীতং আরব্ভ অত্থি ওদিস্সআচিক্খনা, অত্থি অনোদিস্সআচিক্খনা, অনাগতং আরব্ভাপি অত্থি ওদিস্সআচিক্খনা, অত্থি অনোদিস্সআচিক্খনা.
কথং অতীতং আরব্ভ ওদিস্সআচিক্খনা হোতি? ভিক্খুনুপস্সযে গামদারকা ধুত্তাদযো ৰা যে কেচি অনাচারং ৰা আচরন্তি, রুক্খং ৰা ছিন্দন্তি, ফলাফলং ৰা হরন্তি, পরিক্খারে ৰা অচ্ছিন্দন্তি. ভিক্খুনী ৰোহারিকে উপসঙ্কমিত্ৰা ‘‘অম্হাকং উপস্সযে ইদং নাম কত’’ন্তি ৰদতি. ‘‘কেনা’’তি ৰুত্তে ‘‘অসুকেন চ অসুকেন চা’’তি আচিক্খতি. এৰং অতীতং আরব্ভ ওদিস্সআচিক্খনা হোতি, সা ন ৰট্টতি. তঞ্চে সুত্ৰা তে ৰোহারিকা তেসং দণ্ডং করোন্তি, সব্বং ভিক্খুনিযা গীৰা হোতি. দণ্ডং গণ্হিস্সন্তীতি অধিপ্পাযেপি সতি গীৰাযেৰ হোতি. সচে পন তস্স দণ্ডং গণ্হথাতি ৰদতি, পঞ্চমাসকমত্তে গহিতে পারাজিকং হোতি.
‘‘কেনা’’তি ৰুত্তে পন ‘‘অসুকেনাতি ৰত্তুং অম্হাকং ন ৰট্টতি, তুম্হেযেৰ জানিস্সথ. কেৰলঞ্হি মযং রক্খং যাচাম, তং নো দেথ, অৰহটভণ্ডঞ্চ আহরাপেথা’’তি ৰত্তব্বং. এৰং অনোদিস্স আচিক্খনা হোতি, সা ৰট্টতি. এৰং ৰুত্তে সচেপি তে ৰোহারিকা কারকে গৰেসিত্ৰা তেসং দণ্ডং করোন্তি, সব্বং সাপতেয্যম্পি গহিতং ভিক্খুনিযা, নেৰ গীৰা ন আপত্তি.
পরিক্খারং হরন্তে দিস্ৰা তেসং অনত্থকামতায চোরো চোরোতি ৰত্তুম্পি ন ৰট্টতি. এৰং ৰুত্তেপি হি যং তেসং দণ্ডং করোন্তি, সব্বম্পি ভিক্খুনিযা গীৰা হোতি. অত্তনো ৰচনকরং পন ‘‘ইমিনা মে পরিক্খারো গহিতো, তং আহরাপেহি, মা চস্স দণ্ডং করোহী’’তি ৰত্তুং ৰট্টতি. দাসদাসীৰাপিআদীনং অত্থায অড্ডং করোন্তি, অযং অকপ্পিযঅড্ডো নাম, ন ৰট্টতি.
কথং অনাগতং আরব্ভ ওদিস্সআচিক্খনা হোতি? ৰুত্তনযেনেৰ পরেহি অনাচারাদীসু কতেসু ভিক্খুনী ৰোহারিকে এৰং ৰদতি ‘‘অম্হাকং উপস্সযে ইদঞ্চিদঞ্চ করোন্তি, রক্খং নো দেথ আযতিং অকরণত্থাযা’’তি. ‘‘কেন এৰং কত’’ন্তি ৰুত্তে চ ‘‘অসুকেন অসুকেন চা’’তি আচিক্খতি. এৰং অনাগতং আরব্ভ ওদিস্সআচিক্খনা হোতি, সাপি ন ৰট্টতি. তেসঞ্হি দণ্ডে কতে পুরিমনযেনেৰ সব্বং ভিক্খুনিযা গীৰা. সেসং পুরিমসদিসমেৰ.
সচে পন ৰোহারিকা ‘‘ভিক্খুনুপস্সযে এৰরূপং অনাচারং করোন্তানং ইমং নাম দণ্ডং করোমা’’তি ভেরিং চরাপেত্ৰা আণায অতিট্ঠমানে পরিযেসিত্ৰা দণ্ডং করোন্তি, ভিক্খুনিযা নেৰ গীৰা ন আপত্তি.
যো চাযং ভিক্খুনীনং ৰুত্তো, ভিক্খূনম্পি এসেৰ নযো. ভিক্খুনোপি হি ওদিস্সআচিক্খনা ন ৰট্টতি. যং তথা আচিক্খিতে দণ্ডং করোন্তি, সব্বং গীৰা হোতি. ৰুত্তনযেনেৰ দণ্ডং গণ্হাপেন্তস্স পারাজিকং. যো পন ‘‘দণ্ডং করিস্সন্তী’’তি জানন্তোপি অনোদিস্স কথেতি, তে চ পরিযেসিত্ৰা দণ্ডং করোন্তিযেৰ, ন দোসো. ৰিহারসীমায রুক্খাদীনি ছিন্দন্তানং ৰাসিফরসুআদীনি গহেত্ৰা পাসাণেহি কোট্টেন্তি, ন ৰট্টতি. সচে ধারা ভিজ্জতি, কারাপেত্ৰা দাতব্বা. উপধাৰিত্ৰা তেসং পরিক্খারে গণ্হন্তি, তম্পি ন কাতব্বং, লহুপরিৰত্তঞ্হি চিত্তং, থেয্যচেতনায উপ্পন্নায মূলচ্ছেজ্জম্পি গচ্ছেয্য. সেসং উত্তানমেৰ.
কথিনসমুট্ঠানং – কিরিযং, নোসঞ্ঞাৰিমোক্খং, অচিত্তকং, পণ্ণত্তিৰজ্জং, কাযকম্মং, ৰচীকম্মং, তিচিত্তং, তিৰেদনন্তি.
সত্তরসকে পঠমসিক্খাপদং.
২. দুতিযসঙ্ঘাদিসেসসিক্খাপদৰণ্ণনা
৬৮২. দুতিযে – ৰরভণ্ডন্তি মুত্তামণিৰেল়ুরিযাদি মহগ্ঘভণ্ডং.
৬৮৩. অনপলোকেত্ৰাতি অনাপুচ্ছিত্ৰা. গণং ৰাতি মল্লগণভটিপুত্তগণাদিকং. পূগন্তি ধম্মগণং. সেণিন্তি গন্ধিকসেণিদুস্সিকসেণিআদিকং. যত্থ যত্থ হি রাজানো গণাদীনং গামনিগমে নিয্যাতেন্তি ‘‘তুম্হেৰ এত্থ অনুসাসথা’’তি, তত্থ তত্থ তে এৰ ইস্সরা হোন্তি. তস্মা তে সন্ধায ইদং ৰুত্তং. এত্থ চ রাজানং ৰা গণাদিকে ৰা আপুচ্ছিত্ৰাপি ভিক্খুনিসঙ্ঘো আপুচ্ছিতব্বোৰ. ঠপেত্ৰা কপ্পন্তি তিত্থিযেসু ৰা অঞ্ঞভিক্খুনীসু ৰা পব্বজিতপুব্বং কপ্পগতিকং ঠপেত্ৰাতি. সেসং উত্তানমেৰ.
চোরীৰুট্ঠাপনসমুট্ঠানং – কেনচি করণীযেন পক্কন্তাসু ভিক্খুনীসু অগন্ত্ৰা খণ্ডসীমং যথানিসিন্নট্ঠানেযেৰ অত্তনো নিস্সিতকপরিসায সদ্ধিং ৰুট্ঠাপেন্তিযা ৰাচাচিত্ততো সমুট্ঠাতি, খণ্ডসীমং ৰা নদিং ৰা গন্ত্ৰা ৰুট্ঠাপেন্তিযা কাযৰাচাচিত্ততো সমুট্ঠাতি, অনাপুচ্ছা ৰুট্ঠাপনৰসেন কিরিযাকিরিযং, সঞ্ঞাৰিমোক্খং, সচিত্তকং, পণ্ণত্তিৰজ্জং, কাযকম্মং, ৰচীকম্মং, তিচিত্তং, তিৰেদনন্তি.
দুতিযসিক্খাপদং.
৩. ততিযসঙ্ঘাদিসেসসিক্খাপদৰণ্ণনা
৬৯২. ততিযে – পরিক্খেপং অতিক্কামেন্তিযাতি এত্থ একং পাদং অতিক্কামেন্তিযা থুল্লচ্চযং, দুতিযেন অতিক্কন্তমত্তে সঙ্ঘাদিসেসো. অপরিক্খিত্তস্স গামস্স উপচারন্তি এত্থ পরিক্খেপারহট্ঠানং একেন পাদেন অতিক্কমতি থুল্লচ্চযং, দুতিযেন অতিক্কন্তমত্তে সঙ্ঘাদিসেসো. অপিচেত্থ সকগামতো নিক্খমন্তিযা গামন্তরপচ্চযা অনাপত্তি, নিক্খমিত্ৰা পন গামন্তরং গচ্ছন্তিযা পদৰারে পদৰারে দুক্কটং, একেন পাদেন ইতরস্স গামস্স পরিক্খেপে ৰা উপচারে ৰা অতিক্কন্তমত্তে থুল্লচ্চযং, দুতিযেন অতিক্কন্তমত্তে সঙ্ঘাদিসেসো. ততো নিক্খমিত্ৰা পুন সকগামং পৰিসন্তিযাপি এসেৰ নযো. সচে পন খণ্ডপাকারেন ৰা ৰতিছিদ্দেন ৰা ভিক্খুনিৰিহারভূমিযেৰ সক্কা হোতি পৰিসিতুং, এৰং পৰিসমানায কপ্পিযভূমিং নাম পৰিট্ঠা হোতি, তস্মা ৰট্টতি. সচেপি হত্থিপিট্ঠিআদীহি ৰা ইদ্ধিযা ৰা পৰিসতি, ৰট্টতিযেৰ. পদসা গমনমেৰ হি ইধাধিপ্পেতং. তেনেৰ ‘‘পঠমং পাদং অতিক্কামেন্তিযা’’তিআদিমাহ.
দ্ৰে গামা ভিক্খুনিৰিহারেন সম্বদ্ধৰতিকা হোন্তি, যস্মিং গামে ভিক্খুনিৰিহারো, তত্থ পিণ্ডায চরিত্ৰা পুন ৰিহারং পৰিসিত্ৰা সচে ৰিহারমজ্ঝেন ইতরস্স গামস্স মগ্গো অত্থি, গন্তুং ৰট্টতি. ততো পন গামতো তেনেৰ মগ্গেন পচ্চাগন্তব্বং. সচে গামদ্ৰারেন নিক্খমিত্ৰা আগচ্ছতি, পুরিমনযেনেৰ আপত্তিভেদো ৰেদিতব্বো. সকগামতো কেনচি করণীযেন ভিক্খুনীহি সদ্ধিং নিক্খন্তায পুন পৰিসনকালে হত্থি ৰা মুচ্চতি, উস্সারণা ৰা হোতি, ইতরা ভিক্খুনিযো সহসা গামং পৰিসন্তি, যাৰ অঞ্ঞা ভিক্খুনী আগচ্ছতি, তাৰ বহিগামদ্ৰারে ঠাতব্বং. সচে ন আগচ্ছতি, দুতিযিকা ভিক্খুনী পক্কন্তা নাম হোতি, পৰিসিতুং ৰট্টতি.
পুব্বে মহাগামো হোতি, মজ্ঝে ভিক্খুনিৰিহারো. পচ্ছা তং গামং চত্তারো জনা লভিত্ৰা ৰিসুং ৰিসুং ৰতিপরিক্খেপং কত্ৰা ৰিভজিত্ৰা ভুঞ্জন্তি, ৰিহারতো একং গামং গন্তুং ৰট্টতি. ততো অপরং গামং দ্ৰারেন ৰা ৰতিছিদ্দেন ৰা পৰিসিতুং ন ৰট্টতি. পুন ৰিহারমেৰ পচ্চাগন্তুং ৰট্টতি. কস্মা? ৰিহারস্স চতুগামসাধারণত্তা.
অন্তরৰাসকো তেমিযতীতি যত্থ যথা তিমণ্ডলপটিচ্ছাদনং হোতি; এৰং নিৰত্থায ভিক্খুনিযা ৰস্সকালে তিত্থেন ৰা অতিত্থেন ৰা ওতরিত্ৰা যত্থ কত্থচি উত্তরন্তিযা একদ্ৰঙ্গুলমত্তম্পি অন্তরৰাসকো তেমিযতি. সেসং নদীলক্খণং নদীনিমিত্তকথায আৰি ভৰিস্সতি. এৰরূপং নদিং তিত্থেন ৰা অতিত্থেন ৰা ওতরিত্ৰা উত্তরণকালে পঠমং পাদং উদ্ধরিত্ৰা তীরে ঠপেন্তিযা থুল্লচ্চযং, দুতিযপাদুদ্ধারে সঙ্ঘাদিসেসো. সেতুনা গচ্ছতি, অনাপত্তি. পদসা ওতরিত্ৰা উত্তরণকালে সেতুং আরোহিত্ৰা উত্তরন্তিযাপি অনাপত্তি. সেতুনা পন গন্ত্ৰা উত্তরণকালে পদসা গচ্ছন্তিযা আপত্তিযেৰ. যাননাৰাআকাসগমনাদীসুপি এসেৰ নযো. ওরিমতীরতো পন পরতীরমেৰ অক্কমন্তিযা অনাপত্তি. রজনকম্মত্থং গন্ত্ৰা দারুসঙ্কড্ঢনাদিকিচ্চেন দ্ৰে তিস্সো উভযতীরেসু ৰিচরন্তি, ৰট্টতি. সচে পনেত্থ কাচি কলহং কত্ৰা ইতরং তীরং গচ্ছতি, আপত্তি. দ্ৰে একতো উত্তরন্তি, একা মজ্ঝে নদিযা কলহং কত্ৰা নিৰত্তিত্ৰা ওরিমতীরমেৰ আগচ্ছতি, আপত্তি. ইতরিস্সা পন অযং পক্কন্তট্ঠানে ঠিতা হোতি, তস্মা পরতীরং গচ্ছন্তিযাপি অনাপত্তি. ন্হাযিতুং ৰা পাতুং ৰা ওতিণ্ণা তমেৰ তীরং পচ্চুত্তরতি, অনাপত্তি.
সহ অরুণুগ্গমনাতি এত্থ সচে সজ্ঝাযং ৰা পধানং ৰা অঞ্ঞং ৰা কিঞ্চি কম্মং কুরুমানা পুরেঅরুণেযেৰ দুতিযিকায সন্তিকং গমিস্সামীতি আভোগং করোতি, অজানন্তিযা এৰ চস্সা অরুণো উগ্গচ্ছতি, অনাপত্তি. অথ পন ‘‘যাৰ অরুণুগ্গমনা ইধেৰ ভৰিস্সামী’’তি ৰা অনাভোগেন ৰা ৰিহারস্স একদেসে অচ্ছতি, দুতিযিকায হত্থপাসং ন ওতরতি, অরুণুগ্গমনে সঙ্ঘাদিসেসো. হত্থপাসোযেৰ হি ইধ পমাণং, হত্থপাসাতিক্কমে একগব্ভোপি ন রক্খতি.
অগামকে অরঞ্ঞেতি এত্থ ‘‘নিক্খমিত্ৰা বহি ইন্দখীলা সব্বমেতং অরঞ্ঞ’’ন্তি এৰং ৰুত্তলক্খণমেৰ অরঞ্ঞং. তং পনেতং কেৰলং গামাভাৰেন ‘‘অগামক’’ন্তি ৰুত্তং, ন ৰিঞ্ঝাটৰিসদিসতায. তাদিসে অরঞ্ঞে ওক্কন্তে দস্সনূপচারে ৰিজহিতে সচেপি সৰনূপচারো অত্থি, আপত্তি. তেনেৰ ৰুত্তং অট্ঠকথাযং ‘‘সচে ভিক্খুনীসু মহাবোধিঅঙ্গণং পৰিসন্তীসু একা বহি তিট্ঠতি, তস্সাপি আপত্তি. লোহপাসাদং পৰিসন্তীসুপি পরিৰেণং পৰিসন্তীসুপি এসেৰ নযো. মহাচেতিযং ৰন্দমানাসু একা উত্তরদ্ৰারেন নিক্খমিত্ৰা গচ্ছতি, তস্সাপি আপত্তি. থূপারামং পৰিসন্তীসু একা বহি তিট্ঠতি, তস্সাপি আপত্তী’’তি. এত্থ চ দস্সনূপচারো নাম যত্থ ঠিতং দুতিযিকা পস্সতি. সচে পন সাণিপাকারন্তরিকাপি হোতি, দস্সনূপচারং ৰিজহতি নাম. সৰনূপচারো নাম যত্থ ঠিতা মগ্গমূল়্হসদ্দেন ৰিয ধম্মসৰনারোচনসদ্দেন ৰিয চ ‘‘অয্যে’’তি সদ্দাযন্তিযা সদ্দং সুণাতি. অজ্ঝোকাসে দূরেপি দস্সনূপচারো নাম হোতি. সো এৰরূপে সৰনূপচারে ৰিজহিতে ন রক্খতি, ৰিজহিতমত্তেৰ আপত্তি সঙ্ঘাদিসেসস্স.
একা মগ্গং গচ্ছন্তী ওহীযতি. সউস্সাহা চে হুত্ৰা ইদানি পাপুণিস্সামীতি অনুবন্ধতি, অনাপত্তি. সচে পুরিমাযো অঞ্ঞেন মগ্গেন গচ্ছন্তি, পক্কন্তা নাম হোন্তি, অনাপত্তিযেৰ. দ্ৰিন্নং গচ্ছন্তীনং একা অনুবন্ধিতুং অসক্কোন্তী ‘‘গচ্ছতু অয’’ন্তি ওহীযতি, ইতরাপি ‘‘ওহীযতু অয’’ন্তি, গচ্ছতি, দ্ৰিন্নম্পি আপত্তি. সচে পন গচ্ছন্তীসু পুরিমাপি অঞ্ঞং মগ্গং গণ্হাতি, পচ্ছিমাপি অঞ্ঞং, একা একিস্সা পক্কন্তট্ঠানে তিট্ঠতি, দ্ৰিন্নম্পি অনাপত্তি.
৬৯৩. পক্খসঙ্কন্তা ৰাতি তিত্থাযতনং সঙ্কন্তা, সেসং উত্তানমেৰ. পঠমপারাজিকসমুট্ঠানং – কিরিযং, সঞ্ঞাৰিমোক্খং, সচিত্তকং, পণ্ণত্তিৰজ্জং, কাযকম্মং, তিচিত্তং, তিৰেদনন্তি.
ততিযসিক্খাপদং.
৪. চতুত্থসঙ্ঘাদিসেসসিক্খাপদৰণ্ণনা
৬৯৪-৮. চতুত্থে – পাদপীঠং নাম ধোতপাদট্ঠপনকং. পাদকঠলিকা নাম অধোতপাদট্ঠপনকং. অনঞ্ঞায গণস্স ছন্দন্তি তস্সেৰ কারকগণস্স ছন্দং অজানিত্ৰা. ৰত্তে ৰত্তন্তিন্তি তেচত্তালীসপ্পভেদে নেত্থারৰত্তে ৰত্তমানং. সেসং উত্তানমেৰ.
ধুরনিক্খেপসমুট্ঠানং – কাযৰাচাচিত্ততো সমুট্ঠাতি, কিরিযাকিরিযং, সঞ্ঞাৰিমোক্খং, সচিত্তকং, লোকৰজ্জং, কাযকম্মং, ৰচীকম্মং, অকুসলচিত্তং, দুক্খৰেদনন্তি.
চতুত্থসিক্খাপদং.
৫. পঞ্চমসঙ্ঘাদিসেসসিক্খাপদৰণ্ণনা
৭০১. পঞ্চমে – একতো অৰস্সুতেতি এত্থ ‘‘ভিক্খুনিযা অৰস্সুতভাৰো দট্ঠব্বো’’তি মহাপচ্চরিযং ৰুত্তং. মহাঅট্ঠকথাযং পনেতং ন ৰুত্তং, তং পাল়িযা সমেতি. সেসং উত্তানমেৰ.
পঠমপারাজিকসমুট্ঠানং – কিরিযং, সঞ্ঞাৰিমোক্খং, সচিত্তকং, লোকৰজ্জং, কাযকম্মং, অকুসলচিত্তং, দ্ৰিৰেদনন্তি.
পঞ্চমসিক্খাপদং.
৬. ছট্ঠসঙ্ঘাদিসেসসিক্খাপদৰণ্ণনা
৭০৫-৬. ছট্ঠে – যতো ত্ৰন্তি যস্মা ত্ৰং. উয্যোজেতি আপত্তি দুক্কটস্সাতিআদিকা সঙ্ঘাদিসেসপরিযোসানা আপত্তিযো কস্সা হোন্তীতি? উয্যোজিকায. ৰুত্তঞ্চেতং পরিৰারেপি –
‘‘ন দেতি ন পটিগ্গণ্হাতি, পটিগ্গহো তেন ন ৰিজ্জতি;
আপজ্জতি গরুকং ন লহুকং, তঞ্চ পরিভোগপচ্চযা;
পঞ্হা মেসা কুসলেহি চিন্তিতা’’তি. (পরি. ৪৮১);
অযঞ্হি গাথা ইমং উয্যোজিকং সন্ধায ৰুত্তা. ইতরিস্সা পন আপত্তিভেদো পঠমসিক্খাপদে ৰিভত্তোতি. সেসং উত্তানমেৰ.
তিসমুট্ঠানং – কিরিযং, সঞ্ঞাৰিমোক্খং, সচিত্তকং, লোকৰজ্জং, কাযকম্মং, ৰচীকম্মং, অকুসলচিত্তং, তিৰেদনন্তি.
ছট্ঠসিক্খাপদং.
৭. সত্তমসঙ্ঘাদিসেসসিক্খাপদৰণ্ণনা
৭০৯. সত্তমে – যাৰততিযকপদত্থো মহাৰিভঙ্গে ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বো. সেসং উত্তানমেৰাতি.
সমনুভাসনসমুট্ঠানং – কিরিযং, সঞ্ঞাৰিমোক্খং, সচিত্তকং, লোকৰজ্জং, কাযকম্মং, ৰচীকম্মং, অকুসলচিত্তং, দুক্খৰেদনন্তি.
সত্তমসিক্খাপদং.
৮. অট্ঠমসঙ্ঘাদিসেসসিক্খাপদৰণ্ণনা
৭১৫. অট্ঠমে – কিস্মিঞ্চিদেৰ অধিকরণেতি চতুন্নং অঞ্ঞতরস্মিং. পদভাজনে পন কেৰলং অধিকরণৰিভাগং দস্সেতুং ‘‘অধিকরণং নাম চত্তারি অধিকরণানী’’তিআদি ৰুত্তং. সেসং উত্তানমেৰ সদ্ধিং সমুট্ঠানাদীহীতি.
অট্ঠমসিক্খাপদং.
৯. নৰমসঙ্ঘাদিসেসসিক্খাপদৰণ্ণনা
৭২৩. নৰমে – সংসট্ঠাতি মিস্সীভূতা. অননুলোমিকেনাতি পব্বজিতানং অননুলোমেন কাযিকৰাচসিকেন. সংসট্ঠাতি গিহীনং কোট্টনপচনগন্ধপিসনমালাগন্থনাদিনা কাযিকেন সাসনপটিসাসনাহরণসঞ্চরিত্তাদিনা ৰাচসিকেন চ সংসট্ঠা. পাপো কিত্তিসদ্দো এতাসন্তি পাপসদ্দা. পাপো আজীৰসঙ্খাতো সিলোকো এতাসন্তি পাপসিলোকা. সেসং উত্তানমেৰ সদ্ধিং সমুট্ঠানাদীহীতি.
নৰমসিক্খাপদং.
১০. দসমসঙ্ঘাদিসেসসিক্খাপদৰণ্ণনা
৭২৭. দসমে – এৰাচারাতি এৰংআচারা. যাদিসো তুম্হাকং আচারো, তাদিসা আচারাতি অত্থো. এস নযো সব্বত্থ. উঞ্ঞাযাতি অৰঞ্ঞায নীচং কত্ৰা জাননায. পরিভৰেনাতি কিং ইমা করিস্সন্তীতি এৰং পরিভৰিত্ৰা জাননেন. অক্খন্তিযাতি অসহনতায; কোধেনাতি অত্থো. ৰেভস্সিযাতি বলৰভস্সভাৰেন; অত্তনো বলপ্পকাসনেন সমুত্রাসনেনাতি অত্থো. দুব্বল্যাতি তুম্হাকং দুব্বলভাৰেন. সব্বত্থ উঞ্ঞায চ পরিভৰেন চাতি এৰং সমুচ্চযত্থো দট্ঠব্বো. ৰিৰিচ্চথাতি ৰিনা হোথ. সেসং উত্তানমেৰ সদ্ধিং সমুট্ঠানাদীহীতি.
দসমসিক্খাপদং.
উদ্দিট্ঠা খো অয্যাযো সত্তরস সঙ্ঘাদিসেসাতি এত্থ ছন্নং পঠমাপত্তিকানং অনন্তরা সঞ্চরিত্তং, দ্ৰে দুট্ঠদোসাতি ইমানি তীণি সিক্খাপদানি মহাৰিভঙ্গতো পক্খিপিত্ৰা নৰ পঠমাপত্তিকা, চতুন্নং যাৰততিযকানং অনন্তরা মহাৰিভঙ্গতোপি চত্তারো যাৰততিযকে পক্খিপিত্ৰা অট্ঠ যাৰততিযকা ৰেদিতব্বা. এৰং সব্বেপি পাতিমোক্খুদ্দেসমগ্গেন উদ্দিট্ঠা খো অয্যাযো সত্তরস সঙ্ঘাদিসেসা ধম্মাতি এৰমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. সেসং উত্তানমেৰ অঞ্ঞত্র পক্খমানত্তা. তং পন খন্ধকে ৰিত্থারেন ৰণ্ণযিস্সামাতি.
সমন্তপাসাদিকায ৰিনযসংৰণ্ণনায ভিক্খুনীৰিভঙ্গে
সত্তরসকৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
সঙ্ঘাদিসেসকণ্ডং নিট্ঠিতং.
৩. নিস্সগ্গিযকণ্ডং (ভিক্খুনীৰিভঙ্গৰণ্ণনা)
পঠমনিস্সগ্গিযপাচিত্তিযসিক্খাপদৰণ্ণনা
তিংস নিস্সগ্গিযা ধম্মা, ভিক্খুনীনং পকাসিতা;
যে তেসং দানি ভৰতি, অযং সংৰণ্ণনাক্কমো.
৭৩৩. আমত্তিকাপণন্তি অমত্তানি ৰুচ্চন্তি ভাজনানি; তানি যে ৰিক্কিণন্তি, তে ৰুচ্চন্তি আমত্তিকা; তেসং আপণো আমত্তিকাপণো; তং ৰা পসারেস্সন্তীতি অত্থো.
৭৩৪. পত্তসন্নিচযং করেয্যাতি পত্তসন্নিধিং করেয্য; একাহং অনধিট্ঠহিত্ৰা ৰা অৰিকপ্পেত্ৰা ৰা পত্তং ঠপেয্যাতি অত্থো. সেসং মহাৰিভঙ্গে ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বং. অযমেৰ হি ৰিসেসো – তত্থ দসাহং পরিহারো, ইধ একাহম্পি নত্থি. সেসং তাদিসমেৰ.
ইদম্পি কথিনসমুট্ঠানং – কাযৰাচতো কাযৰাচাচিত্ততো চ সমুট্ঠাতি, অকিরিযং, নোসঞ্ঞাৰিমোক্খং, অচিত্তকং, পণ্ণত্তিৰজ্জং, কাযকম্মং, ৰচীকম্মং, তিচিত্তং, তিৰেদনন্তি.
পঠমসিক্খাপদং.
দুতিযনিস্সগ্গিযপাচিত্তিযসিক্খাপদৰণ্ণনা
৭৩৮. দুতিযে – দুচ্চোল়াতি ৰিরূপচোল়া; জিণ্ণচোল়াতি অত্থো. অপয্যাহীতি অপি অয্যাহি.
৭৪০. আদিস্স দিন্নন্তি সম্পত্তা ভাজেন্তূতি ৰত্ৰাপি ইদং গণস্স ইদং তুম্হাকং দম্মীতি ৰত্ৰা ৰা দাতুকম্যতায পাদমূলে ঠপেত্ৰা ৰা দিন্নম্পি আদিস্স দিন্নং নাম হোতি. এতং সব্বম্পি অকালচীৰরং. অয্যায দম্মীতি এৰং পটিলদ্ধং পন যথাদানেযেৰ উপনেতব্বং. সেসং উত্তানমেৰ.
তিসমুট্ঠানং – কিরিযং, সঞ্ঞাৰিমোক্খং, সচিত্তকং, লোকৰজ্জং, কাযকম্মং, ৰচীকম্মং, অকুসলচিত্তং, তিৰেদনন্তি.
দুতিযসিক্খাপদং.
ততিযনিস্সগ্গিযপাচিত্তিযসিক্খাপদৰণ্ণনা
৭৪৩-৫. ততিযে – হন্দাতি গণ্হ. সযং অচ্ছিন্দতীতি একং দত্ৰা একং অচ্ছিন্দন্তিযা একং নিস্সগ্গিযং, বহূসু বহূনি. সচে সংহরিত্ৰা ঠপিতানি একতো অচ্ছিন্দতি, ৰত্থুগণনায আপত্তিযো. বন্ধিত্ৰা ঠপিতেসু পন একাৰ আপত্তি. সেসং উত্তানমেৰ.
তিসমুট্ঠানং – কিরিযং, সঞ্ঞাৰিমোক্খং, সচিত্তকং, লোকৰজ্জং, কাযকম্মং, ৰচীকম্মং, অকুসলচিত্তং, দুক্খৰেদনন্তি.
ততিযসিক্খাপদং.
চতুত্থনিস্সগ্গিযপাচিত্তিযসিক্খাপদৰণ্ণনা
৭৪৮. চতুত্থে – কযেনাতি মূলেন. ন মে আৰুসো সপ্পিনা অত্থো; তেলেন মে অত্থোতি ইদং কির সা আহটসপ্পিং দত্ৰা তেলম্পি আহরিস্সতীতি মঞ্ঞমানা আহ. ৰিঞ্ঞাপেত্ৰাতি জানাপেত্ৰা; ইদং নাম আহরাতি যাচিত্ৰা ৰা.
৭৫২. তঞ্ঞেৰ ৰিঞ্ঞাপেতীতি যং পঠমং ৰিঞ্ঞত্তং তং থোকং নপ্পহোতি, তস্মা পুন তঞ্ঞেৰ ৰিঞ্ঞাপেতীতি অত্থো. অঞ্ঞঞ্চ ৰিঞ্ঞাপেতীতি সচে পঠমং সপ্পিৰিঞ্ঞত্তং, যমকং পচিতব্বন্তি চ ৰেজ্জেন ৰুত্তত্তা তেলেন অত্থো হোতি, ততো তেলেনাপি মে অত্থোতি এৰং অঞ্ঞঞ্চ ৰিঞ্ঞাপেতি. আনিসংসং দস্সেত্ৰাতি সচে কহাপণস্স সপ্পি আভতং হোতি, ইমিনা মূলেন দিগুণং তেলং লব্ভতি, তেনাপি চ ইদং কিচ্চং নিপ্ফজ্জতি, তস্মা তেলং আহরাতি এৰং আনিসংসং দস্সেত্ৰা ৰিঞ্ঞাপেতীতি. সেসং উত্তানমেৰ.
ছসমুট্ঠানং – কিরিযং, নোসঞ্ঞাৰিমোক্খং, অচিত্তকং, পণ্ণত্তিৰজ্জং, কাযকম্মং, ৰচীকম্মং, তিচিত্তং, তিৰেদনন্তি.
চতুত্থসিক্খাপদং.
পঞ্চমনিস্সগ্গিযপাচিত্তিযসিক্খাপদৰণ্ণনা
৭৫৩. পঞ্চমে – ন মে সিক্খমানেতি ইদং কির সা কুলধীতা ‘‘অযং অদ্ধা এৰং ৰুত্তা ইদং তেলং ঠপেত্ৰা সপ্পিম্পি মে অত্তনো কুলঘরা আহরিস্সতী’’তি মঞ্ঞমানা আহ. চেতাপেত্ৰাতি জানাপেত্ৰা ইচ্চেৰ অত্থো. সেসং সব্বত্থ চতুত্থসদিসমেৰাতি.
পঞ্চমসিক্খাপদং.
ছট্ঠনিস্সগ্গিযপাচিত্তিযসিক্খাপদৰণ্ণনা
৭৫৮. ছট্ঠে – ছন্দকন্তি ‘‘ইদং নাম ধম্মকিচ্চং করিস্সাম, যং সক্কোথ; তং দেথা’’তি এৰং পরেসং ছন্দঞ্চ রুচিঞ্চ উপ্পাদেত্ৰা গহিতপরিক্খারস্সেতং অধিৰচনং. অঞ্ঞদত্থিকেনাতি অঞ্ঞস্সত্থায দিন্নেন. অঞ্ঞুদ্দিসিকেনাতি অঞ্ঞং উদ্দিসিত্ৰা দিন্নেন. সঙ্ঘিকেনাতি সঙ্ঘস্স পরিচ্চত্তেন.
৭৬২. সেসকং উপনেতীতি যদত্থায দিন্নো, তং চেতাপেত্ৰা অৰসেসং অঞ্ঞস্সত্থায উপনেতি. সামিকে অপলোকেত্ৰাতি ‘‘তুম্হেহি চীৰরত্থায দিন্নো, অম্হাকঞ্চ চীৰরং অত্থি, তেলাদীহি পন অত্থো’’তি এৰং আপুচ্ছিত্ৰা উপনেতি. আপদাসূতি তথারূপেসু উপদ্দৰেসু; ভিক্খুনিযো ৰিহারং ছড্ডেত্ৰা পক্কমন্তি, এৰরূপাসু আপদাসু যং ৰা তং ৰা চেতাপেতুং ৰট্টতি. সেসং উত্তানমেৰ.
ছসমুট্ঠানং – কিরিযাকিরিযং, নোসঞ্ঞাৰিমোক্খং, অচিত্তকং, পণ্ণত্তিৰজ্জং, কাযকম্মং, ৰচীকম্মং, তিচিত্তং, তিৰেদনন্তি.
ছট্ঠসিক্খাপদং.
সত্তমনিস্সগ্গিযপাচিত্তিযসিক্খাপদৰণ্ণনা
৭৬৪. সত্তমে – সঞ্ঞাচিকেনাতি সযং যাচিতকেন. এতদেৰেত্থ নানাকরণং. সেসং ছট্ঠসদিসমেৰাতি.
সত্তমসিক্খাপদং.
অট্ঠমনিস্সগ্গিযপাচিত্তিযসিক্খাপদৰণ্ণনা
৭৬৯. অট্ঠমে – মহাজনিকেনাতি গণস্স পরিচ্চত্তেন. এতদেৰেত্থ নানাকরণং.
অট্ঠমসিক্খাপদং.
নৰমনিস্সগ্গিযপাচিত্তিযসিক্খাপদৰণ্ণনা
৭৭৪. নৰমসিক্খাপদে – সঞ্ঞাচিকেনাতি ইদং পদং ইতো অধিকতরং.
নৰমসিক্খাপদং.