৬. অৰস্সুতপরিযাযসুত্তৰণ্ণনা
২৪৩. ছট্ঠে নৰং সন্থাগারন্তি অধুনা কারিতং সন্থাগারং, একা মহাসালাতি অত্থো. উয্যোগকালাদীসু হি রাজানো তত্থ ঠত্ৰা, ‘‘এত্তকা পুরতো গচ্ছন্তু, এত্তকা পচ্ছা, এত্তকা উভোহি পস্সেহি, এত্তকা হত্থী অভিরুহন্তু, এত্তকা অস্সে, এত্তকা রথেসু তিট্ঠন্তূ’’তি এৰং সন্থং করোন্তি, মরিযাদং বন্ধন্তি, তস্মা তং ঠানং সন্থাগারন্তি ৰুচ্চতি. উয্যোগট্ঠানতো চ আগন্ত্ৰা যাৰ গেহেসু অল্লগোমযপরিভণ্ডাদীনি কারেন্তি, তাৰ দ্ৰে তীণি দিৰসানি তে রাজানো তত্থ সন্থরন্তীতিপি সন্থাগারং. তেসং রাজূনং সহ অত্থানুসাসনং অগারন্তিপি সন্থাগারং. গণরাজানো হি তে, তস্মা উপ্পন্নং কিচ্চং একস্স ৰসেন ন ছিজ্জতি, সব্বেসং ছন্দোপি লদ্ধুং ৰট্টতি, তস্মা সব্বে তত্থ সন্নিপতিত্ৰা অনুসাসন্তি. তেন ৰুত্তং ‘‘সহ অত্থানুসাসনং অগারন্তিপি সন্থাগার’’ন্তি. যস্মা পন তে তত্থ সন্নিপতিত্ৰা, ‘‘ইমস্মিং কালে কসিতুং ৰট্টতি, ইমস্মিং কালে ৰপিতু’’ন্তি এৰমাদিনা নযেন ঘরাৰাসকিচ্চানি সম্মন্তযন্তি, তস্মা ছিদ্দাৰছিদ্দং ঘরাৰাসং তত্থ সন্থরন্তীতিপি, সন্থাগারং. অচিরকারিতং হোতীতি ইট্ঠককম্মসুধাকম্মচিত্তকম্মাদিৰসেন সুসজ্জিতং দেৰৰিমানং ৰিয অধুনা নিট্ঠাপিতং. সমণেন ৰাতি এত্থ যস্মা ঘরৰত্থুপরিগ্গহণকালেযেৰ দেৰতা অত্তনো ৰসনট্ঠানং গণ্হন্তি, তস্মা ‘‘দেৰেন ৰা’’তি অৰত্ৰা, ‘‘সমণেন ৰা ব্রাহ্মণেন ৰা কেনচি ৰা মনুস্সভূতেনা’’তি ৰুত্তং.
যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমিংসূতি সন্থাগারং নিট্ঠিতন্তি সুত্ৰা ‘‘গচ্ছাম নং পস্সিস্সামা’’তি গন্ত্ৰা দ্ৰারকোট্ঠকতো পট্ঠায সব্বং ওলোকেত্ৰা ‘‘ইদং সন্থাগারং অতিৰিয মনোরমং সস্সিরিকং. কেন পঠমং পরিভুত্তং অম্হাকং দীঘরত্তং হিতায সুখায অস্সা’’তি চিন্তেত্ৰা – ‘‘অম্হাকং ঞাতিসেট্ঠস্স পঠমং দিয্যমানেপি সত্থুনোৰ অনুচ্ছৰিকং, দক্খিণেয্যৰসেন দিয্যমানেপি সত্থুনোৰ অনুচ্ছৰিকং, তস্মা সত্থারং পঠমং পরিভুঞ্জাপেস্সাম, ভিক্খুসঙ্ঘস্স চ আগমনং করিস্সাম, ভিক্খুসঙ্ঘে আগতে তেপিটকং বুদ্ধৰচনং আগতমেৰ ভৰিস্সতি, সত্থারং তিযামরত্তিং অম্হাকং ধম্মকথং কথাপেস্সাম, ইতি তীহি রতনেহি পরিভুত্তং পচ্ছা মযং পরিভুঞ্জিস্সাম, এৰং নো দীঘরত্তং হিতায সুখায ভৰিস্সতী’’তি সন্নিট্ঠানং কত্ৰা উপসঙ্কমিংসু.
যেন নৰং সন্থাগারং তেনুপসঙ্কমিংসূতি তংদিৰসং কির সন্থাগারং কিঞ্চাপি রাজকুলানং দস্সনত্থায দেৰৰিমানং ৰিয সুসজ্জিতং হোতি সুপটিজগ্গিতং, বুদ্ধারহং পন কত্ৰা অপঞ্ঞত্তং. বুদ্ধা হি নাম অরঞ্ঞজ্ঝাসযা অরঞ্ঞারামা অন্তোগামে ৰসেয্যুং ৰা নো ৰা, তস্মা ‘‘ভগৰতো মনং জানিত্ৰাৰ, পঞ্ঞাপেস্সামা’’তি চিন্তেত্ৰা, তে ভগৰন্তং উপসঙ্কমিংসু, ইদানি পন মনং লভিত্ৰা পঞ্ঞাপেতুকামা যেন সন্থাগারং তেনুপসঙ্কমিংসু.
সব্বসন্থরিং সন্থাগারং সন্থরিত্ৰাতি যথা সব্বমেৰ সন্থতং হোতি, এৰং তং সন্থরাপেত্ৰা. সব্বপঠমং তাৰ ‘‘গোমযং নাম সব্বমঙ্গলেসু ৰট্টতী’’তি সুধাপরিকম্মকতম্পি ভূমিং অল্লগোমযেন ওপুঞ্জাপেত্ৰা, পরিসুক্খভাৰং ঞত্ৰা, যথা অক্কন্তট্ঠানে পদং পঞ্ঞাযতি, এৰং চতুজ্জাতিযগন্ধেহি লিম্পাপেত্ৰা উপরি নানাৰণ্ণকটসারকে সন্থরিত্ৰা তেসং উপরি মহাপিট্ঠিককোজৰে আদিং কত্ৰা হত্থত্থরঅস্সত্থরসীহত্থরব্যগ্ঘত্থরচন্দত্থরকসূরিযত্থরকচিত্তত্থরকাদীহি নানাৰণ্ণেহি অত্থরকেহি সন্থরিতব্বযুত্তকং সব্বোকাসং সন্থরাপেসুং. তেন ৰুত্তং ‘‘সব্বসন্থরিং সন্থাগারং সন্থরিত্ৰা’’তি.
আসনানি পঞ্ঞাপেত্ৰাতি মজ্ঝট্ঠানে তাৰ মঙ্গলথম্ভং নিস্সায মহারহং বুদ্ধাসনং পঞ্ঞাপেত্ৰা, তত্থ তত্থ যং যং মুদুকঞ্চ মনোরমঞ্চ পচ্চত্থরণং, তং তং পচ্চত্থরিত্ৰা উভতোলোহিতকং মনুঞ্ঞদস্সনং উপধানং উপদহিত্ৰা উপরি সুৰণ্ণরজততারকৰিচিত্তৰিতানং বন্ধিত্ৰা গন্ধদামপুপ্ফদামপত্তদামাদীহি অলঙ্করিত্ৰা সমন্তা দ্ৰাদসহত্থে ঠানে পুপ্ফজালং কারেত্ৰা, তিংসহত্থমত্তং ঠানং পটসাণিযা পরিক্খিপাপেত্ৰা পচ্ছিমভিত্তিং নিস্সায ভিক্খুসঙ্ঘস্স পল্লঙ্কপীঠঅপস্সযপীঠমুণ্ডপীঠানি পঞ্ঞাপেত্ৰা উপরি সেতপচ্চত্থরণেহি পচ্চত্থরাপেত্ৰা পাচীনভিত্তিং নিস্সায অত্তনো অত্তনো মহাপিট্ঠিককোজৰে পঞ্ঞাপেত্ৰা মনোরমানি হংসলোমাদিপূরিতানি উপধানানি ঠপাপেসুং ‘‘এৰং অকিলমমানা সব্বরত্তিং ধম্মং সুণিস্সামা’’তি. ইদং সন্ধায ৰুত্তং ‘‘আসনানি পঞ্ঞাপেত্ৰা’’তি.
উদকমণিকং পতিট্ঠাপেত্ৰাতি মহাকুচ্ছিকং উদকচাটিং পতিট্ঠাপেত্ৰা ‘‘এৰং ভগৰা চ ভিক্খুসঙ্ঘো চ যথারুচিযা হত্থে ৰা ধোৰিস্সন্তি পাদে ৰা, মুখং ৰা ৰিক্খালেস্সন্তী’’তি তেসু তেসু ঠানেসু মণিৰণ্ণস্স উদকস্স পূরাপেত্ৰা ৰাসত্থায নানাপুপ্ফানি চেৰ উদকৰাসচুণ্ণানি চ পক্খিপিত্ৰা কদলিপণ্ণেহি পিদহিত্ৰা পতিট্ঠাপেসুং. ইদং সন্ধায ৰুত্তং ‘‘উদকমণিকং পতিট্ঠাপেত্ৰা’’তি.
তেলপ্পদীপং আরোপেত্ৰাতি রজতসুৰণ্ণাদিমযদণ্ডদীপিকাসু যোনকরূপকিরাতরূপকাদীনং হত্থে ঠপিতসুৰণ্ণরজতাদিমযকপল্লিকাসু চ তেলপ্পদীপং জালাপেত্ৰাতি অত্থো. যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমিংসূতি এত্থ পন তে সক্যরাজানো ন কেৰলং সন্থাগারমেৰ, অথ খো যোজনাৰট্টে কপিলৰত্থুস্মিং নগরৰীথিযোপি সম্মজ্জাপেত্ৰা ধজে উস্সাপেত্ৰা গেহদ্ৰারেসু পুণ্ণঘটে চ কদলিযো চ ঠপাপেতেৰা সকলনগরং দীপমালাদীহি ৰিপ্পকিণ্ণতারকং ৰিয কত্ৰা ‘‘খীরূপগে দারকে খীরং পাযেথ, দহরে কুমারে লহুং লহুং ভোজেত্ৰা সযাপেথ, উচ্চাসদ্দং মা করিত্থ, অজ্জ একরত্তিং সত্থা অন্তোগামে ৰসিস্সতি, বুদ্ধা নাম অপ্পসদ্দকামা হোন্তী’’তি ভেরিং চরাপেত্ৰা সযং দণ্ডদীপিকা আদায যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমিংসু.
অথ খো ভগৰা নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেন যেন নৰং সন্থাগারং তেনুপসঙ্কমীতি ‘‘যস্স দানি, ভন্তে, ভগৰা কালং মঞ্ঞতী’’তি এৰং কির কালে আরোচিতে ভগৰা লাখারসতিন্তরত্তকোৰিল়ারপুপ্ফৰণ্ণং রত্তদুপট্টং কত্তরিযা পদুমং কন্তেন্তো ৰিয, সংৰিধায তিমণ্ডলং পটিচ্ছাদেন্তো নিৰাসেত্ৰা সুৰণ্ণপামঙ্গেন পদুমকলাপং পরিক্খিপন্তো ৰিয, ৰিজ্জুলতাসস্সিরিকং কাযবন্ধনং বন্ধিত্ৰা রত্তকম্বলেন গজকুম্ভং পরিযোনন্ধন্তো ৰিয, রতনসতুব্বেধে সুৰণ্ণগ্ঘিকে পৰাল়জালং খিপমানো ৰিয সুৰণ্ণচেতিযে রত্তকম্বলকঞ্চুকং পটিমুঞ্চন্তো ৰিয, গচ্ছন্তং পুণ্ণচন্দং রত্তৰণ্ণৰলাহকেন পটিচ্ছাদযমানো ৰিয, কঞ্চনপব্বতমত্থকে সুপক্কলাখারসং পরিসিঞ্চন্তো ৰিয, চিত্তকূটপব্বতমত্থকং ৰিজ্জুলতায পরিক্খিপন্তো ৰিয চ সচক্কৰাল়সিনেরুযুগন্ধরং মহাপথৰিং সঞ্চালেত্ৰা গহিতং নিগ্রোধপল্লৰসমানৰণ্ণং রত্তৰরপংসুকূলং পারুপিত্ৰা, গন্ধকুটিদ্ৰারতো নিক্খমি কঞ্চনগুহতো সীহো ৰিয উদযপব্বতকূটতো পুণ্ণচন্দো ৰিয চ. নিক্খমিত্ৰা পন গন্ধকুটিপমুখে অট্ঠাসি.
অথস্স কাযতো মেঘমুখেহি ৰিজ্জুকলাপা ৰিয রস্মিযো নিক্খমিত্ৰা সুৰণ্ণরসধারাপরিসেকপিঞ্জরপত্তপুপ্ফফলৰিটপে ৰিয আরামরুক্খে করিংসু. তাৰদেৰ চ অত্তনো অত্তনো পত্তচীৰরমাদায মহাভিক্খুসঙ্ঘো ভগৰন্তং পরিৰারেসি. তে পন পরিৰারেত্ৰা ঠিতা ভিক্খূ এৰরূপা অহেসুং – অপ্পিচ্ছা সন্তুট্ঠা পৰিৰিত্তা অসংসট্ঠা আরদ্ধৰীরিযা ৰত্তারো ৰচনক্খমা চোদকা পাপগরহিনো সীলসম্পন্না সমাধিসম্পন্না পঞ্ঞাৰিমুত্তিৰিমুত্তিঞাণদস্সনসম্পন্না. তেহি পরিৰারিতো ভগৰা রত্তকম্বলপরিক্খিত্তো ৰিয সুৰণ্ণক্খন্ধো, রত্তপদুমসণ্ডমজ্ঝগতা ৰিয সুৰণ্ণনাৰা, পৰাল়ৰেদিকাপরিক্খিত্তো ৰিয সুৰণ্ণপাসাদো ৰিরোচিত্থ. সারিপুত্তমোগ্গল্লানাদযো মহাথেরাপি নং মেঘৰণ্ণং পংসুকূলং পারুপিত্ৰা মণিৰম্মৰম্মিকা ৰিয মহানাগা পরিৰারযিংসু ৰন্তরাগা ভিন্নকিলেসা ৰিজটিতজটা ছিন্নবন্ধনা কুলে ৰা গণে ৰা অলগ্গা.
ইতি ভগৰা সযং ৰীতরাগো ৰীতরাগেহি, ৰীতদোসো ৰীতদোসেহি, ৰীতমোহো ৰীতমোহেহি, নিত্তণ্হো নিত্তণ্হেহি, নিক্কিলেসো নিক্কিলেসেহি, সযং বুদ্ধো বহুস্সুতবুদ্ধেহি পরিৰারিতো পত্তপরিৰারিতং ৰিয কেসরং, কেসরপরিৰারিতা ৰিয কণ্ণিকা, অট্ঠনাগসহস্সপরিৰারিতো ৰিয ছদ্দন্তো নাগরাজা, নৰুতিহংসসহস্সপরিৰারিতো ৰিয ধতরট্ঠো হংসরাজা, সেনঙ্গপরিৰারিতো ৰিয চক্কৰত্তিরাজা, মরুগণপরিৰারিতো ৰিয সক্কো দেৰরাজা, ব্রহ্মগণপরিৰারিতো ৰিয হারিতমহাব্রহ্মা, তারাগণপরিৰারিতো ৰিয পুণ্ণচন্দো অসমেন বুদ্ধৰেসেন অপরিমাণেন বুদ্ধৰিলাসেন কপিলৰত্থুগামিমগ্গং পটিপজ্জি.
অথস্স পুরত্থিমকাযতো সুৰণ্ণৰণ্ণা রস্মি উট্ঠহিত্ৰা অসীতিহত্থট্ঠানং অগ্গহেসি পচ্ছিম-কাযতো, দক্খিণহত্থতো, ৰামহত্থতো সুৰণ্ণৰণ্ণা রস্মি উট্ঠহিত্ৰা অসীতিহত্থট্ঠানং অগ্গহেসি. উপরি কেসন্ততো পট্ঠায সব্বকেসাৰট্টেহি মোরগীৰৰণ্ণা রস্মি উট্ঠহিত্ৰা গগনতলে অসীতিহত্থট্ঠানং অগ্গহেসি. হেট্ঠা পাদতলেহি পৰাল়ৰণ্ণা রস্মি উট্ঠহিত্ৰা ঘনপথৰিং অসীতিহত্থট্ঠানং অগ্গহেসি. এৰং সমন্তা অসীতিহত্থট্ঠানং ছব্বণ্ণা বুদ্ধরস্মিযো ৰিজ্জোতমানা ৰিপ্ফন্দমানা কঞ্চনদণ্ডদীপিকাহি নিচ্ছরিত্ৰা আকাসং পক্খন্দজালা ৰিয চাতুদ্দীপিকমহামেঘতো নিক্খন্তৰিজ্জুলতা ৰিয ৰিধাৰিংসু. সব্বদিসাভাগা সুৰণ্ণচম্পকপুপ্ফেহি ৰিকিরিযমানা ৰিয, সুৰণ্ণঘটতো নিক্খন্তসুৰণ্ণরসধারাহি সিঞ্চমানা ৰিয, পসারিতসুৰণ্ণপটপরিক্খিত্তা ৰিয, ৰেরম্ভৰাতসমুট্ঠিতকিংসুককণিকারপুপ্ফচুণ্ণসমোকিণ্ণা ৰিয ৰিপ্পভাসিংসু.
ভগৰতোপি অসীতিঅনুব্যঞ্জনব্যামপ্পভাদ্ৰত্তিংসৰরলক্খণসমুজ্জলসরীরং সমুগ্গততারকং ৰিয গগনতলং, ৰিকসিতমিৰ পদুমৰনং, সব্বপালিফুল্লো ৰিয যোজনসতিকো পারিচ্ছত্তকো, পটিপাটিযা ঠপিতানং দ্ৰত্তিংসচন্দানং দ্ৰত্তিংসসূরিযানং দ্ৰত্তিংসচক্কৰত্তীনং দ্ৰত্তিংসদেৰরাজানং দ্ৰত্তিংসমহাব্রহ্মানং সিরিযা সিরিং অভিভৰমানং ৰিয ৰিরোচিত্থ, যথা তং দসহি পারমীহি দসহি উপপারমীহি দসহি পরমত্থপারমীহি সম্মদেৰ পূরিতাহি সমতিংসপারমিতাহি অলঙ্কতং. কপ্পসতসহস্সাধিকানি চত্তারি অসঙ্খ্যেয্যানি দিন্নদানং রক্খিতসীলং কতকল্যাণকম্মং একস্মিং অত্তভাৰে ওতরিত্ৰা ৰিপাকং দাতুং ঠানং অলভমানং সম্বাধপত্তং ৰিয অহোসি. নাৰাসহস্সভণ্ডং একনাৰং আরোপনকালো ৰিয, সকটসহস্সভণ্ডং একসকটং আরোপনকালো ৰিয, পঞ্চৰীসতিযা গঙ্গানং ওঘস্স সম্ভিজ্জ মুখদ্ৰারে একতো রাসিভূতকালো ৰিয অহোসি.
ইমায বুদ্ধসিরিযা ওভাসমানস্সাপি চ ভগৰতো পুরতো অনেকানি দণ্ডদীপিকাসহস্সানি উক্খিপিংসু, তথা পচ্ছতো, ৰামপস্সে, দক্খিণপস্সে. জাতিসুমনচম্পকৰনমল্লিকারত্তুপ্পল-নীলুপ্পল-বকুলসিন্দুৰারপুপ্ফানি চেৰ নীলপীতাদিৰণ্ণসুগন্ধগন্ধচুণ্ণানি চ চাতুদ্দীপিকমেঘৰিস্সট্ঠা উদকৰুট্ঠিযো ৰিয ৰিপ্পকিরিযিংসু. পঞ্চঙ্গিকতূরিযনিগ্ঘোসা চেৰ বুদ্ধধম্মসঙ্ঘগুণপটিসংযুত্তা থুতিঘোসা চ সব্বা দিসা পূরযিংসু. দেৰমনুস্সনাগসুপণ্ণগন্ধব্বযক্খাদীনং অক্খীনি অমতপানং ৰিয লভিংসু. ইমস্মিং পন ঠানে ঠত্ৰা পদসহস্সেন গমনৰণ্ণং ৰত্তুং ৰট্টতি. তত্রিদং মুখমত্তং –
‘‘এৰং সব্বঙ্গসম্পন্নো, কম্পযন্তো ৰসুন্ধরং;
অহেঠযন্তো পাণানি, যাতি লোকৰিনাযকো.
‘‘দক্খিণং পঠমং পাদং, উদ্ধরন্তো নরাসভো
গচ্ছন্তো সিরিসম্পন্নো, সোভতে দ্ৰিপদুত্তমো.
‘‘গচ্ছতো বুদ্ধসেট্ঠস্স, হেট্ঠাপাদতলং মুদু;
সমং সম্ফুসতে ভূমিং, রজসা নুপলিপ্পতি.
‘‘নিন্নট্ঠানং উন্নমতি, গচ্ছন্তে লোকনাযকে;
উন্নতঞ্চ সমং হোতি, পথৰী চ অচেতনা.
‘‘পাসাণা সক্খরা চেৰ, কথলা খাণুকণ্টকা;
সব্বে মগ্গা ৰিৰজ্জন্তি, গচ্ছন্তে লোকনাযকে.
‘‘নাতিদূরে উদ্ধরতি, নচ্চাসন্নে চ নিক্খিপং;
অঘট্টযন্তো নিয্যাতি, উভো জাণূ চ গোপ্ফকে.
‘‘নাতিসীঘং পক্কমতি, সম্পন্নচরণো মুনি;
ন চাপি সণিকং যাতি, গচ্ছমানো সমাহিতো.
‘‘উদ্ধং অধো চ তিরিযঞ্চ, দিসঞ্চ ৰিদিসং তথা;
ন পেক্খমানো সো যাতি, যুগমত্তঞ্হি পেক্খতি.
‘‘নাগৰিক্কন্তচারো সো, গমনে সোভতে জিনো;
চারুং গচ্ছতি লোকগ্গো, হাসযন্তো সদেৰকে.
‘‘উল়ুরাজাৰ সোভন্তো, চতুচারীৰ কেসরী;
তোসযন্তো বহূ সত্তে, পুরং সেট্ঠং উপাগমী’’তি.
ৰণ্ণকালো নাম কিরেস, এৰংৰিধেসু কালেসু বুদ্ধস্স সরীরৰণ্ণে ৰা গুণৰণ্ণে ৰা ধম্মকথিকস্স থামোযেৰ পমাণং. চুণ্ণিযপদেহি ৰা গাথাবন্ধেন ৰা যত্তকং সক্কোতি, তত্তকং ৰত্তব্বং. দুক্কথিতন্তি ন ৰত্তব্বং. অপ্পমাণৰণ্ণা হি বুদ্ধা. তেসং বুদ্ধাপি অনৰসেসতো ৰণ্ণং ৰত্তুং অসমত্থা, পগেৰ ইতরা পজাতি. ইমিনা সিরিৰিলাসেন অলঙ্কতপটিযত্তং সক্যরাজকুলং পৰিসিত্ৰা ভগৰা পসন্নচিত্তেন জনেন গন্ধধূমৰাসচুণ্ণাদীহি পূজিযমানো সন্থাগারং পাৰিসি. তেন ৰুত্তং ‘‘অথ খো ভগৰা নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেন যেন নৰং সন্থাগারং তেনুপসঙ্কমী’’তি.
ভগৰন্তংযেৰ পুরক্খত্ৰাতি ভগৰন্তং পুরতো কত্ৰা. তত্থ ভগৰা ভিক্খূনঞ্চেৰ উপাসকানঞ্চ মজ্ঝে নিসিন্নো গন্ধোদকেন ন্হাপেত্ৰা দুকূলচুম্বটকেন ৰোদকং কত্ৰা জাতিহিঙ্গুলকেন মজ্জিত্ৰা রত্তকম্বলপলিৰেঠিতে পীঠে ঠপিতরত্তসুৰণ্ণঘনপটিমা ৰিয অতিৰিরোচিত্থ. অযং পনেত্থ পোরাণানং ৰণ্ণভণনমগ্গো –
‘‘গন্ত্ৰান মণ্ডলমাল়ং, নাগৰিক্কন্তচারণো;
ওভাসযন্তো লোকগ্গো, নিসীদি ৰরমাসনে.
‘‘তহিং নিসিন্নো নরদম্মসারথি,
দেৰাতিদেৰো সতপুঞ্ঞলক্খণো;
বুদ্ধাসনে মজ্ঝগতো ৰিরোচতি,
সুৰণ্ণনেক্খং ৰিয পণ্ডুকম্বলে.
‘‘নেক্খং জম্বোনদস্সেৰ, নিক্খিত্তং পণ্ডুকম্বলে;
ৰিরোচতি ৰীতমলো, মণিৰেরোচনো যথা.
‘‘মহাসালোৰ সম্ফুল্লো, নেরুরাজাৰ’লঙ্কতো;
সুৰণ্ণযূপসঙ্কাসো, পদুমো কোকনদো যথা.
‘‘জলন্তো দীপরুক্খোৰ, পব্বতগ্গে যথা সিখী;
দেৰানং পারিচ্ছত্তোৰ, সব্বফুল্লো ৰিরোচতী’’তি.
কাপিলৰত্থৰে সক্যে বহুদেৰ রত্তিং ধম্মিযা কথাযাতি এত্থ ধম্মকথা নাম সন্থাগারানুমোদনাপটিসংযুত্তা পকিণ্ণককথা ৰেদিতব্বা. তদা হি ভগৰা আকাসগঙ্গং ওতারেন্তো ৰিয পথৰোজং আকড্ঢন্তো ৰিয মহাজম্বুং মত্থকে গহেত্ৰা চালেন্তো ৰিয যোজনিকং মধুভণ্ডং চক্কযন্তেন পীল়েত্ৰা মধুপানং পাযমানো ৰিয কপিলৰত্থুৰাসীনং সক্যানং হিতসুখাৰহং পকিণ্ণককথং কথেসি. ‘‘আৰাসদানং নামেতং, মহারাজ, মহন্তং, তুম্হাকং আৰাসো মযা পরিভুত্তো, ভিক্খুসঙ্ঘেন চ পরিভুত্তো, মযা চ ভিক্খুসঙ্ঘেন চ পরিভুত্তো পন ধম্মরতনেন পরিভুত্তোযেৰাতি তীহি রতনেহি পরিভুত্তো নাম হোতি. আৰাসদানস্মিঞ্হি দিন্নে সব্বদানং দিন্নমেৰ হোতি. ভুম্মট্ঠকপণ্ণসালায ৰা সাখামণ্ডপস্স ৰাপি আনিসংসো নাম পরিচ্ছিন্দিতুং ন সক্কা. আৰাসদানানুভাৰেন হি ভৰে ভৰে নিব্বত্তস্সাপি সম্বাধিতগব্ভৰাসো ন হোতি, দ্ৰাদসহত্থো ওৰরকো ৰিয মাতুকুচ্ছি অসম্বাধোৰ হোতী’’তি. এৰং নানানযৰিচিত্তং বহুং ধম্মিং কথং কথেত্ৰা –
‘‘সীতং উণ্হং পটিহন্তি, ততো ৰাল়মিগানি চ;
সিরীসপে চ মকসে, সিসিরে চাপি ৰুট্ঠিযো.
‘‘ততো ৰাতাতপো ঘোরো, সঞ্জাতো পটিহঞ্ঞতি;
লেণত্থঞ্চ সুখত্থঞ্চ, ঝাযিতুঞ্চ ৰিপস্সিতুং.
‘‘ৰিহারদানং সঙ্ঘস্স, অগ্গং বুদ্ধেন ৰণ্ণিতং;
তস্মা হি পণ্ডিতো পোসো, সম্পস্সং অত্থমত্তনো.
‘‘ৰিহারে কারযে রম্মে, ৰাসযেত্থ বহুস্সুতে;
তেসং অন্নঞ্চ পানঞ্চ, ৰত্থসেনাসনানি চ.
‘‘দদেয্য উজুভূতেসু, ৰিপ্পসন্নেন চেতসা;
তে তস্স ধম্মং দেসেন্তি, সব্বদুক্খাপনূদনং;
যং সো ধম্মং ইধঞ্ঞায, পরিনিব্বাতি অনাসৰো’’তি. (চূল়ৰ. ২৯৫) –
এৰং ‘‘অযম্পি আৰাসে আনিসংসো, অযম্পি আৰাসে আনিসংসো’’তি বহুদেৰ রত্তিং অতিরেকতরং দিযড্ঢযামং আৰাসানিসংসকথং কথেসি. তত্থ ইমা তাৰ গাথাৰ সঙ্গহং আরুল়্হা, পকিণ্ণকধম্মদেসনা পন সঙ্গহং নারোহতি. সন্দস্সেত্ৰাতিআদীনি ৰুত্তত্থানেৰ.
অভিক্কন্তাতি অতিক্কন্তা দ্ৰে যামা গতা. যস্স দানি কালং মঞ্ঞথাতি যস্স তুম্হে গমনস্স কালং মঞ্ঞথ, গমনকালো তুম্হাকং, গচ্ছথাতি ৰুত্তং হোতি. কস্মা পন ভগৰা তে উয্যোজেসীতি? অনুকম্পায. সুখুমালা হি তে, তিযামরত্তিং নিসীদিত্ৰা ৰীতিনামেন্তানং সরীরে আবাধো উপ্পজ্জেয্য. ভিক্খুসঙ্ঘোপি মহা, তস্স ঠাননিসজ্জানং ওকাসো লদ্ধুং ৰট্টতীতি উভযানুকম্পায উয্যোজেসি.
ৰিগতথিনমিদ্ধোতি তত্র কির ভিক্খূ যামদ্ৰযং ঠিতাপি নিসিন্নাপি অচালযিংসু, পচ্ছিমযামে পন আহারো পরিণমতি, তস্স পরিণতত্তা ভিক্খুসঙ্ঘো ৰিগতথিনমিদ্ধো জাতোতি অকারণমেতং. বুদ্ধানঞ্হি কথং সুণন্তস্স কাযিকচেতসিকদরথা ন হোন্তি, কাযচিত্তলহুতাদযো উপ্পজ্জন্তি, তেন তেসং দ্ৰে যামে ঠিতানম্পি নিসিন্নানম্পি ধম্মং সুণন্তানং থিনমিদ্ধং ৰিগতং, পচ্ছিমযামেপি সম্পত্তে তথা ৰিগতমেৰ জাতং. তেনাহ ‘‘ৰিগতথিনমিদ্ধো’’তি.
পিট্ঠি মে আগিলাযতীতি কস্মা আগিলাযতি? ভগৰতো হি ছব্বস্সানি মহাপধানং পদহন্তস্স মহন্তং কাযদুক্খং অহোসি, অথস্স অপরভাগে মহল্লককালে পিট্ঠিৰাতো উপ্পজ্জীতি. অকারণং ৰা এতং. পহোতি হি ভগৰা উপ্পন্নং ৰেদনং ৰিক্খম্ভেত্ৰা একম্পি দ্ৰেপি সত্তাহানি একপল্লঙ্কেন নিসীদিতুং. সন্থাগারসালং পন চতূহি ইরিযাপথেহি পরিভুঞ্জিতুকামো অহোসি. তত্থ পাদধোৰনট্ঠানতো যাৰ ধম্মাসনা অগমাসি, এত্তকে ঠানে গমনং নিপ্ফন্নং. ধম্মাসনং পত্তং থোকং ঠত্ৰা নিসীদি, এত্তকে ঠানে ঠানং নিপ্ফন্নং. দ্ৰেযামং ধম্মাসনে নিসীদি, এত্তকে ঠানে নিসজ্জা নিপ্ফন্না. ইদানি দক্খিণেন পস্সেন থোকং নিপন্নে সযনং নিপ্ফজ্জিস্সতীতি এৰং চতূহি ইরিযাপথেহি পরিভুঞ্জিতুকামো অহোসি. উপাদিন্নকসরীরঞ্চ নাম ‘‘নো আগিলাযতী’’তি ন ৰত্তব্বং, তস্মা চিরনিসজ্জায সঞ্জাতং অপ্পকম্পি আগিলাযনং গহেত্ৰা এৰমাহ.
সঙ্ঘাটিং পঞ্ঞাপেত্ৰাতি সন্থাগারস্স কির একপস্সে তে রাজানো পটসাণিং পরিক্খিপাপেত্ৰা কপ্পিযমঞ্চকং পঞ্ঞাপেত্ৰা কপ্পিযপচ্চত্থরণেন অত্থরিত্ৰা উপরি সুৰণ্ণতারকগন্ধমালাদিদামপটিমণ্ডিতং ৰিতানং বন্ধিত্ৰা গন্ধতেলপ্পদীপং আরোপযিংসু, ‘‘অপ্পেৰ নাম সত্থা ধম্মাসনতো ৰুট্ঠায থোকং ৰিস্সমন্তো ইধ নিপজ্জেয্য, এৰং নো ইমং সন্থাগারং ভগৰতা চতূহি ইরিযাপথেহি পরিভুত্তং দীঘরত্তং হিতায সুখায ভৰিস্সতী’’তি. সত্থাপি তদেৰ সন্ধায তত্থ সঙ্ঘাটিং পঞ্ঞাপেত্ৰা নিপজ্জি. উট্ঠানসঞ্ঞং মনসি করিত্ৰাতি ‘‘এত্তকং কালং অতিক্কমিত্ৰা ৰুট্ঠহিস্সামী’’তি ৰুট্ঠানসঞ্ঞং চিত্তে ঠপেত্ৰা, তঞ্চ খো অনিদ্দাযন্তোৰ থেরস্স ধম্মকথং সুণমানো.
অৰস্সুতপরিযাযন্তি অৰস্সুতস্স পরিযাযং, অৰস্সুতস্স কারণন্তি অত্থো. অধিমুচ্চতীতি কিলেসাধিমুচ্চনেন অধিমুচ্চতি, গিদ্ধো হোতি. ব্যাপজ্জতীতি ব্যাপাদৰসেন পূতিচিত্তো হোতি. চক্খুতোতি চক্খুভাৰেন. মারোতি কিলেসমারোপি দেৰপুত্তমারোপি. ওতারন্তি ৰিৰরং. আরম্মণন্তি পচ্চযং. নল়াগারতিণাগারং ৰিয হি সৰিসেৰনানি আযতনানি, তিণুক্কা ৰিয কিলেসুপ্পত্তিরহং আরম্মণং, তিণুক্কায ঠপিতঠপিতট্ঠানে অঙ্গারস্সুজ্জলনং ৰিয আরম্মণে আপাথমাগতে কিলেসানং উপ্পত্তি. তেন ৰুত্তং লভেথ মারো ওতারন্তি.
সুক্কপক্খে বহলমত্তিকপিণ্ডাৰলেপনং কূটাগারং ৰিয নিব্বিসেৰনানি আযতনানি, তিণুক্কা ৰিয ৰুত্তপকারারম্মণং, তিণুক্কায ঠপিতঠপিতট্ঠানে নিব্বাপনং ৰিয নিব্বিসেৰনানং আযতনানং আরম্মণে আপাথমাগতে কিলেসপরিল়াহস্স অনুপ্পত্তি. তেন ৰুত্তং নেৰ লভেথ মারো ওতারন্তি.