৫. চূল়কম্মৰিভঙ্গসুত্তৰণ্ণনা

২৮৯. এৰং মে সুতন্তি চূল়কম্মৰিভঙ্গসুত্তং. তত্থ সুভোতি সো কির দস্সনীযো অহোসি পাসাদিকো, তেনস্স অঙ্গসুভতায সুভোত্ৰেৰ নামং অকংসু. মাণৰোতি পন তং তরুণকালে ৰোহরিংসু, সো মহল্লককালেপি তেনেৰ ৰোহারেন ৰোহরিযতি. তোদেয্যপুত্তোতি তোদেয্যস্স নাম পসেনদিরঞ্ঞো পুরোহিতব্রাহ্মণস্স পুত্তো. সো কির সাৰত্থিযা অৰিদূরে তুদিগামো নাম অত্থি, তস্স অধিপতিত্তা তোদেয্যোতি সঙ্খং গতো. মহাধনো পন হোতি সত্তাসীতিকোটিৰিভৰো পরমমচ্ছরী, ‘‘দদতো ভোগানং অপরিক্খযো নাম নত্থী’’তি চিন্তেত্ৰা কস্সচি কিঞ্চি ন দেতি. ৰুত্তম্পি চেতং –

‘‘অঞ্জনানং খযং দিস্ৰা, ৰম্মিকানঞ্চ সঞ্চযং;

মধূনঞ্চ সমাহারং, পণ্ডিতো ঘরমাৰসে’’তি.

এৰং অদানমেৰ সিক্খাপেসি. ধুরৰিহারে ৰসতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স যাগুউল়ুঙ্গমত্তং ৰা ভত্তকটচ্ছুমত্তং ৰা অদত্ৰা ধনলোভেন কালং কত্ৰা তস্মিংযেৰ ঘরে সুনখো হুত্ৰা নিব্বত্তো. সুভো তং সুনখং অতিৰিয পিযাযতি, অত্তনো ভুঞ্জনকভত্তংযেৰ ভোজেতি, উক্খিপিত্ৰা ৰরসযনে সযাপেতি. অথ ভগৰা একদিৰসং পচ্চূসসমযে লোকং ৰোলোকেন্তো তং সুনখং দিস্ৰা – ‘‘তোদেয্যব্রাহ্মণো ধনলোভেন অত্তনোৰ ঘরে সুনখো হুত্ৰা নিব্বত্তো, অজ্জ মযি সুভস্স ঘরং গতে মং দিস্ৰা সুনখো ভুক্কারং করিস্সতি, অথস্সাহং একং ৰচনং ৰক্খামি, সো ‘জানাতি মং সমণো গোতমো’তি গন্ত্ৰা উদ্ধনট্ঠানে নিপজ্জিস্সতি. ততোনিদানং সুভস্স মযা সদ্ধিং একো কথাসল্লাপো ভৰিস্সতি, সো ধম্মং সুত্ৰা সরণেসু পতিট্ঠহিস্সতি, সুনখো পন কালং কত্ৰা নিরযে নিব্বত্তিস্সতী’’তি ইমং মাণৰস্স সরণেসু পতিট্ঠানভাৰং ঞত্ৰা ভগৰা তং দিৰসং সরীরপটিজগ্গনং কত্ৰা এককোৰ গামং পৰিসিত্ৰা নিক্খন্তে মাণৰে তং ঘরং পিণ্ডায পাৰিসি.

সুনখো ভগৰন্তং দিস্ৰা ভুক্কারং করোন্তো ভগৰতো সমীপং গতো. ততো নং ভগৰা এতদৰোচ – ‘‘তোদেয্য ত্ৰং পুব্বেপি মং ভো ভোতি পরিভৰিত্ৰা সুনখো জাতো, ইদানিপি ভুক্কারং কত্ৰা অৰীচিং গমিস্সসী’’তি. সুনখো তং সুত্ৰা – ‘‘জানাতি মং সমণো গোতমো’’তি ৰিপ্পটিসারী হুত্ৰা গীৰং ওনামেত্ৰা উদ্ধনন্তরে ছারিকাযং নিপন্নো. মনুস্সা উক্খিপিত্ৰা সযনে সযাপেতুং নাসক্খিংসু. সুভো আগন্ত্ৰা – ‘‘কেনাযং সুনখো সযনা ওরোপিতো’’তি আহ. মনুস্সা ন কেনচীতি ৰত্ৰা তং পৰত্তিং আরোচেসুং. মাণৰো সুত্ৰা – ‘‘মম পিতা ব্রহ্মলোকে নিব্বত্তো, তোদেয্যো নাম সুনখো নত্থি. সমণো পন গোতমো পিতরং সুনখং করোতি, যংকিঞ্চি এস মুখারুল়্হং ভাসতী’’তি কুজ্ঝিত্ৰা ভগৰন্তং মুসাৰাদেন নিগ্গহেতুকামো ৰিহারং গন্ত্ৰা তং পৰত্তিং পুচ্ছি.

ভগৰাপি তস্স তথেৰ ৰত্ৰা অৰিসংৰাদনত্থং আহ – ‘‘অত্থি পন তে মাণৰ পিতরা অনক্খাতং ধন’’ন্তি. অত্থি, ভো গোতম, সতসহস্সগ্ঘনিকা সুৰণ্ণমালা সতসহস্সগ্ঘনিকা সুৰণ্ণপাদুকা সতসহস্সগ্ঘনিকা সুৰণ্ণপাতি সতসহস্সঞ্চ কহাপণন্তি. গচ্ছ তং সুনখং অপ্পোদকপাযাসং ভোজাপেত্ৰা সযনে আরোপেত্ৰা ঈসকং নিদ্দং ওক্কন্তকালে পুচ্ছ, সব্বং তে আচিক্খিস্সতি. অথ নং জানেয্যাসি ‘‘পিতা মে এসো’’তি. মাণৰো – ‘‘সচে সচ্চং ভৰিস্সতি, ধনং লচ্ছামি, নো চে, সমণং গোতমং মুসাৰাদেন নিগ্গণ্হিস্সামী’’তি দ্ৰীহিপি কারণেহি তুট্ঠো গন্ত্ৰা তথা অকাসি. সুনখো – ‘‘ঞাতোম্হি ইমিনা’’তি রোদিত্ৰা হুং হুন্তি করোন্তো ধননিধানট্ঠানং গন্ত্ৰা পাদেন পথৰিং খণিত্ৰা সঞ্ঞং অদাসি, মাণৰো ধনং গহেত্ৰা – ‘‘ভৰপটিচ্ছন্নং নাম এৰং সুখুমং পটিসন্ধিঅন্তরং পাকটং সমণস্স গোতমস্স, অদ্ধা এস সব্বঞ্ঞূ’’তি ভগৰতি পসন্নচিত্তো চুদ্দস পঞ্হে অভিসঙ্খরি. অঙ্গৰিজ্জাপাঠকো কিরেস, তেনস্স এতদহোসি – ‘‘ইদং ধম্মপণ্ণাকারং গহেত্ৰা সমণং গোতমং পঞ্হে পুচ্ছিস্সামী’’তি দুতিযগমনেন যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি, তেন পুট্ঠপঞ্হে পন ভগৰা একপ্পহারেনেৰ ৰিস্সজ্জেন্তো কম্মস্সকাতিআদিমাহ.

তত্থ কম্মং এতেসং সকং অত্তনো ভণ্ডকন্তি কম্মস্সকা. কম্মস্স দাযাদাতি কম্মদাযাদা, কম্মং এতেসং দাযজ্জং ভণ্ডকন্তি অত্থো. কম্মং এতেসং যোনি কারণন্তি কম্মযোনী. কম্মং এতেসং বন্ধূতি কম্মবন্ধূ, কম্মঞাতকাতি অত্থো. কম্মং এতেসং পটিসরণং পতিট্ঠাতি কম্মপটিসরণা. যদিদং হীনপ্পণীততাযাতি যং ইদং ‘‘ত্ৰং হীনো ভৰ, ত্ৰং পণীতো, ত্ৰং অপ্পাযুকো, ত্ৰং দীঘাযুকো…পে… ত্ৰং দুপ্পঞ্ঞো ভৰ, ত্ৰং পঞ্ঞৰা’’তি এৰং হীনপ্পণীততায ৰিভজনং, তং ন অঞ্ঞো কোচি করোতি, কম্মমেৰ এৰং সত্তে ৰিভজতীতি অত্থো. ন মাণৰো কথিতস্স অত্থং সঞ্জানাসি, ঘনদুস্সপট্টেনস্স মুখং বন্ধিত্ৰা মধুরং পুরতো ঠপিতং ৰিয অহোসি. মাননিস্সিতো কিরেস পণ্ডিতমানী, অত্তনা সমং ন পস্সতি. অথস্স ‘‘কিং সমণো গোতমো কথেতি, যমহং জানামি, তদেৰ কথেতীতি অযং মানো মা অহোসী’’তি মানভঞ্জনত্থং ভগৰা ‘‘আদিতোৰ দুপ্পটিৰিজ্ঝং কত্ৰা কথেস্সামি, ততো ‘নাহং ভো গোতম জানামি, ৰিত্থারেন মে পাকটং কত্ৰা কথেথা’তি মং যাচিস্সতি, অথস্সাহং যাচিতকালে কথেস্সামি, এৰঞ্চস্স সাত্থকং ভৰিস্সতী’’তি দুপ্পটিৰিজ্ঝং কত্ৰা কথেসি.

ইদানি সো অত্তনো অপ্পটিৰিদ্ধভাৰং পকাসেন্তো ন খো অহন্তিআদিমাহ.

২৯০. সমত্তেনাতি পরিপুণ্ণেন. সমাদিন্নেনাতি গহিতেন পরামট্ঠেন. অপ্পাযুকসংৰত্তনিকা এসা, মাণৰ, পটিপদা যদিদং পাণাতিপাতীতি যং ইদং পাণাতিপাতকম্মং, এসা অপ্পাযুকসংৰত্তনিকা পটিপদাতি.

কথং পনেসা অপ্পাযুকতং করোতি? চত্তারি হি কম্মানি উপপীল়কং উপচ্ছেদকং জনকং উপত্থম্ভকন্তি. বলৰকম্মেন হি নিব্বত্তং পৰত্তে উপপীল়কং আগন্ত্ৰা অত্থতো এৰং ৰদতি নাম – ‘‘সচাহং পঠমতরং জানেয্যং, ন তে ইধ নিব্বত্তিতুং দদেয্যং, চতূসুযেৰ তং অপাযেসু নিব্বত্তাপেয্যং. হোতু, ত্ৰং যত্থ কত্থচি নিব্বত্ত, অহং উপপীল়ককম্মং নাম তং পীল়েত্ৰা নিরোজং নিযূসং কসটং করিস্সামী’’তি. ততো পট্ঠায তং তাদিসং করোতি. কিং করোতি? পরিস্সযং উপনেতি, ভোগে ৰিনাসেতি.

তত্থ দারকস্স মাতুকুচ্ছিযং নিব্বত্তকালতো পট্ঠায মাতু অস্সাদো ৰা সুখং ৰা ন হোতি, মাতাপিতূনং পীল়াৰ উপ্পজ্জতি. এৰং পরিস্সযং উপনেতি. দারকস্স পন মাতুকুচ্ছিম্হি নিব্বত্তকালতো পট্ঠায গেহে ভোগা উদকং পত্ৰা লোণং ৰিয রাজাদীনং ৰসেন নস্সন্তি, কুম্ভদোহনধেনুযো খীরং ন দেন্তি, সূরতা গোণা চণ্ডা হোন্তি, কাণা হোন্তি, খুজ্জা হোন্তি, গোমণ্ডলে রোগো পততি, দাসাদযো ৰচনং ন করোন্তি, ৰাপিতং সস্সং ন জাযতি, গেহগতং গেহে, অরঞ্ঞগতং অরঞ্ঞে নস্সতি, অনুপুব্বেন ঘাসচ্ছাদনমত্তং দুল্লভং হোতি, গব্ভপরিহারো ন হোতি, ৰিজাতকালে মাতুথঞ্ঞং ছিজ্জতি, দারকো পরিহারং অলভন্তো পীল়িতো নিরোজো নিযূসো কসটো হোতি, ইদং উপপীল়ককম্মং নাম.

দীঘাযুককম্মেন পন নিব্বত্তস্স উপচ্ছেদককম্মং আগন্ত্ৰা আযুং ছিন্দতি. যথা হি পুরিসো অট্ঠুসভগমনং কত্ৰা সরং খিপেয্য তমঞ্ঞো ধনুতো ৰিমুত্তমত্তং মুগ্গরেন পহরিত্ৰা তত্থেৰ পাতেয্য, এৰং দীঘাযুককম্মেন নিব্বত্তস্স উপচ্ছেদককম্মং আযুং ছিন্দতি. কিং করোতি? চোরানং অটৰিং পৰেসেতি, ৰাল়মচ্ছোদকং ওতারেতি, অঞ্ঞতরং ৰা পন সপরিস্সযট্ঠানং উপনেতি, ইদং উপচ্ছেদককম্মং নাম, ‘‘উপঘাতক’’ন্তিপি এতস্সেৰ নামং.

পটিসন্ধিনিব্বত্তকং পন কম্মং জনককম্মং নাম. অপ্পভোগকুলাদীসু নিব্বত্তস্স ভোগসম্পদাদিকরণেন উপত্থম্ভককম্মং উপত্থম্ভককম্মং নাম.

ইমেসু চতূসু পুরিমানি দ্ৰে অকুসলানেৰ, জনকং কুসলম্পি অকুসলম্পি, উপত্থম্ভকং কুসলমেৰ. তত্থ পাণাতিপাতকম্মং উপচ্ছেদককম্মেন অপ্পাযুকসংৰত্তনিকং হোতি. পাণাতিপাতিনা ৰা কতং কুসলকম্মং উল়ারং ন হোতি, দীঘাযুকপটিসন্ধিং জনেতুং ন সক্কোতি. এৰং পাণাতিপাতো অপ্পাযুকসংৰত্তনিকো হোতি. পটিসন্ধিমেৰ ৰা নিযামেত্ৰা অপ্পাযুকং করোতি, সন্নিট্ঠানচেতনায ৰা নিরযে নিব্বত্ততি, পুব্বাপরচেতনাহি ৰুত্তনযেন অপ্পাযুকো হোতি.

দীঘাযুকসংৰত্তনিকা এসা মাণৰ পটিপদাতি এত্থ পরিত্তকম্মেনপি নিব্বত্তং পৰত্তে এতং পাণাতিপাতা ৰিরতিকম্মং আগন্ত্ৰা অত্থতো এৰং ৰদতি নাম – ‘‘সচাহং পঠমতরং জানেয্যং, ন তে ইধ নিব্বত্তিতুং দদেয্যং, দেৰলোকেযেৰ তং নিব্বত্তাপেয্যং. হোতু, ত্ৰং যত্থ কত্থচি নিব্বত্তি, অহং উপত্থম্ভককম্মং নাম থম্ভং তে করিস্সামী’’তি উপত্থম্ভং করোতি. কিং করোতি? পরিস্সযং নাসেতি, ভোগে উপ্পাদেতি.

তত্থ দারকস্স মাতুকুচ্ছিযং নিব্বত্তকালতো পট্ঠায মাতাপিতূনং সুখমেৰ সাতমেৰ হোতি. যেপি পকতিযা মনুস্সামনুস্সপরিস্সযা হোন্তি, তে সব্বে অপগচ্ছন্তি. এৰং পরিস্সযং নাসেতি. দারকস্স পন মাতুকুচ্ছিম্হি নিব্বত্তকালতো পট্ঠায গেহে ভোগানং পমাণং ন হোতি, নিধিকুম্ভিযো পুরতোপি পচ্ছতোপি গেহং পৰট্টমানা পৰিসন্তি. মাতাপিতরো পরেহি ঠপিতধনস্সাপি সম্মুখীভাৰং গচ্ছন্তি. ধেনুযো বহুখীরা হোন্তি, গোণা সুখসীলা হোন্তি, ৰপ্পট্ঠানে সস্সানি সম্পজ্জন্তি. ৰড্ঢিযা ৰা সম্পযুত্তং, তাৰকালিকং ৰা দিন্নং ধনং অচোদিতা সযমেৰ আহরিত্ৰা দেন্তি, দাসাদযো সুৰচা হোন্তি, কম্মন্তা ন পরিহাযন্তি. দারকো গব্ভতো পট্ঠায পরিহারং লভতি, কোমারিকৰেজ্জা সন্নিহিতাৰ হোন্তি. গহপতিকুলে জাতো সেট্ঠিট্ঠানং, অমচ্চকুলাদীসু জাতো সেনাপতিট্ঠানাদীনি লভতি. এৰং ভোগে উপ্পাদেতি. সো অপরিস্সযো সভোগো চিরং জীৰতীতি. এৰং অপাণাতিপাতকম্মং দীঘাযুকসংৰত্তনিকং হোতি.

অপাণাতিপাতিনা ৰা কতং অঞ্ঞম্পি কুসলং উল়ারং হোতি, দীঘাযুকপটিসন্ধিং জনেতুং সক্কোতি, এৰম্পি দীঘাযুকসংৰত্তনিকং হোতি. পটিসন্ধিমেৰ ৰা নিযামেত্ৰা দীঘাযুকং করোতি. সন্নিট্ঠানচেতনায ৰা দেৰলোকে নিব্বত্ততি, পুব্বাপরচেতনাহি ৰুত্তনযেন দীঘাযুকো হোতি. ইমিনা নযেন সব্বপঞ্হৰিস্সজ্জনেসু অত্থো ৰেদিতব্বো.

ৰিহেঠনকম্মাদীনিপি হি পৰত্তে আগন্ত্ৰা অত্থতো তথেৰ ৰদমানানি ৰিয উপপীল়নেন নিব্ভোগতং আপাদেত্ৰা পটিজগ্গনং অলভন্তস্স রোগুপ্পাদনাদীহি ৰা, ৰিহেঠকাদীহি কতস্স কুসলস্স অনুল়ারতায ৰা, আদিতোৰ পটিসন্ধিনিযামনেন ৰা, ৰুত্তনযেনেৰ পুব্বাপরচেতনাৰসেন ৰা বহ্ৰাবাধতাদীনি করোন্তি, অপাণাতিপাতো ৰিয চ অৰিহেঠনাদীনিপি অপ্পাবাধতাদীনীতি.

২৯৩. এত্থ পন ইস্সামনকোতি ইস্সাসম্পযুত্তচিত্তো. উপদুস্সতীতি ইস্সাৰসেনেৰ উপক্কোসন্তো দুস্সতি. ইস্সং বন্ধতীতি যৰকলাপং বন্ধন্তো ৰিয যথা ন নস্সতি এৰং বন্ধিত্ৰা ৰিয ঠপেতি. অপ্পেসক্খোতি অপ্পপরিৰারো, রত্তিং খিত্তো ৰিয সরো ন পঞ্ঞাযতি, উচ্ছিট্ঠহত্থো নিসীদিত্ৰা উদকদাযকম্পি ন লভতি.

২৯৪. ন দাতা হোতীতি মচ্ছরিযৰসেন ন দাতা হোতি. তেন কম্মেনাতি তেন মচ্ছরিযকম্মেন.

২৯৫. অভিৰাদেতব্বন্তি অভিৰাদনারহং বুদ্ধং ৰা পচ্চেকবুদ্ধং ৰা অরিযসাৰকং ৰা. পচ্চুট্ঠাতব্বাদীসুপি এসেৰ নযো. ইমস্মিং পন পঞ্হৰিস্সজ্জনে উপপীল়কউপত্থম্ভককম্মানি ন গহেতব্বানি. ন হি পৰত্তে নীচকুলিনং ৰা উচ্চাকুলিনং ৰা সক্কা কাতুং, পটিসন্ধিমেৰ পন নিযামেত্ৰা নীচকুলিযং কম্মং নীচকুলে নিব্বত্তেতি, উচ্চাকুলিযং কম্মং উচ্চাকুলে.

২৯৬. ন পরিপুচ্ছিতা হোতীতি এত্থ পন অপরিপুচ্ছনেন নিরযে ন নিব্বত্ততি. অপরিপুচ্ছকো পন ‘‘ইদং কাতব্বং, ইদং ন কাতব্ব’’ন্তি ন জানাতি, অজানন্তো কাতব্বং ন করোতি, অকাতব্বং করোতি. তেন নিরযে নিব্বত্ততি, ইতরো সগ্গে. ইতি খো, মাণৰ…পে… যদিদং হীনপ্পণীততাযাতি সত্থা দেসনং যথানুসন্ধিং পাপেসি. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৰাতি.

পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায

চূল়কম্মৰিভঙ্গসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

সুভসুত্তন্তিপি ৰুচ্চতি.