নমো তস্স ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স
মজ্ঝিমনিকাযে
উপরিপণ্ণাস-অট্ঠকথা
১. দেৰদহৰগ্গো
১. দেৰদহসুত্তৰণ্ণনা
১. এৰং মে সুতন্তি দেৰদহসুত্তং. তত্থ দেৰদহং নামাতি দেৰা ৰুচ্চন্তি রাজানো, তত্থ চ সক্যরাজূনং মঙ্গলপোক্খরণী অহোসি পাসাদিকা আরক্খসম্পন্না, সা দেৰানং দহত্তা ‘‘দেৰদহ’’ন্তি পঞ্ঞাযিত্থ. তদুপাদায সোপি নিগমো দেৰদহন্ত্ৰেৰ সঙ্খং গতো. ভগৰা তং নিগমং নিস্সায লুম্বিনিৰনে ৰিহরতি. সব্বং তং পুব্বেকতহেতূতি পুব্বে কতকম্মপচ্চযা. ইমিনা কম্মৰেদনঞ্চ কিরিযৰেদনঞ্চ পটিক্খিপিত্ৰা একং ৰিপাকৰেদনমেৰ সম্পটিচ্ছন্তীতি দস্সেতি. এৰং ৰাদিনো, ভিক্খৰে, নিগণ্ঠাতি ইমিনা পুব্বে অনিযমেত্ৰা ৰুত্তং নিযমেত্ৰা দস্সেতি.
অহুৰম্হেৰ মযন্তি ইদং ভগৰা তেসং অজাননভাৰং জানন্তোৰ কেৰলং কলিসাসনং আরোপেতুকামো পুচ্ছতি. যে হি ‘‘মযং অহুৰম্হা’’তিপি ন জানন্তি, তে কথং কম্মস্স কতভাৰং ৰা অকতভাৰং ৰা জানিস্সন্তি. উত্তরিপুচ্ছাযপি এসেৰ নযো.
২. এৰং সন্তেতি চূল়দুক্খক্খন্ধে (ম. নি. ১.১৭৯-১৮০) মহানিগণ্ঠস্স ৰচনে সচ্চে সন্তেতি অত্থো, ইধ পন এত্তকস্স ঠানস্স তুম্হাকং অজাননভাৰে সন্তেতি অত্থো. ন কল্লন্তি ন যুত্তং.
৩. গাল়্হূপলেপনেনাতি বহলূপলেপনেন, পুনপ্পুনং ৰিসরঞ্জিতেন, ন পন খলিযা লিত্তেন ৰিয. এসনিযাতি এসনিসলাকায অন্তমসো নন্তকৰট্টিযাপি. এসেয্যাতি গম্ভীরং ৰা উত্তানং ৰাতি ৰীমংসেয্য. অগদঙ্গারন্তি ঝামহরীতকস্স ৰা আমলকস্স ৰা চুণ্ণং. ওদহেয্যাতি পক্খিপেয্য. অরোগোতিআদি মাগণ্ডিযসুত্তে (ম. নি. ২.২১৩) ৰুত্তমেৰ.
এৰমেৰ খোতি এত্থ ইদং ওপম্মসংসন্দনং, সল্লেন ৰিদ্ধস্স হি ৰিদ্ধকালে ৰেদনায পাকটকালো ৰিয ইমেসং ‘‘মযং পুব্বে অহুৰম্হা ৰা নো ৰা, পাপকম্মং অকরম্হা ৰা নো ৰা, এৰরূপং ৰা পাপং করম্হা’’তি জাননকালো সিযা. ৰণমুখস্স পরিকন্তনাদীসু চতূসু কালেসু ৰেদনায পাকটকালো ৰিয ‘‘এত্তকং ৰা নো দুক্খং নিজ্জিণ্ণং, এত্তকে ৰা নিজ্জিণ্ণে সব্বমেৰ দুক্খং নিজ্জিণ্ণং ভৰিস্সতি, সুদ্ধন্তে পতিট্ঠিতা নাম ভৰিস্সামা’’তি জাননকালো সিযা. অপরভাগে ফাসুভাৰজাননকালো ৰিয দিট্ঠেৰ ধম্মে অকুসলানং ধম্মানং পহানায কুসলানং ধম্মানং উপসম্পদায জাননকালো সিযা. এৰমেত্থ একায উপমায তযো অত্থা, চতূহি উপমাহি একো অত্থো পরিদীপিতো.
৪. ইমে পন ততো একম্পি ন জানন্তি, ৰিরজ্ঝিত্ৰা গতে সল্লে অৰিদ্ধোৰ ‘‘ৰিদ্ধোসি মযা’’তি পচ্চত্থিকস্স ৰচনপ্পমাণেনেৰ ‘‘ৰিদ্ধোস্মী’’তি সঞ্ঞং উপ্পাদেত্ৰা দুক্খপ্পত্তপুরিসো ৰিয কেৰলং মহানিগণ্ঠস্স ৰচনপ্পমাণেন সব্বমেতং সদ্দহন্তা এৰং সল্লোপমায ভগৰতা নিগ্গহিতা পচ্চাহরিতুং অসক্কোন্তা যথা নাম দুব্বলো সুনখো মিগং উট্ঠাপেত্ৰা সামিকস্স অভিমুখং করিত্ৰা অত্তনা ওসক্কতি, এৰং মহানিগণ্ঠস্স মত্থকে ৰাদং পক্খিপন্তা নিগণ্ঠো, আৰুসোতিআদীমাহংসু.
৫. অথ নে ভগৰা সাচরিযকে নিগ্গণ্হন্তো পঞ্চ খো ইমেতিআদিমাহ. তত্রাযস্মন্তানন্তি তেসু পঞ্চসু ধম্মেসু আযস্মন্তানং. কা অতীতংসে সত্থরি সদ্ধাতি অতীতংসৰাদিম্হি সত্থরি কা সদ্ধা. যা অতীতৰাদং সদ্দহন্তানং তুম্হাকং মহানিগণ্ঠস্স সদ্ধা, সা কতমা? কিং ভূতত্থা অভূতত্থা, ভূতৰিপাকা অভূতৰিপাকাতি পুচ্ছতি. সেসপদেসুপি এসেৰ নযো. সহধম্মিকন্তি সহেতুকং সকারণং. ৰাদপটিহারন্তি পচ্চাগমনকৰাদং. এত্তাৰতা তেসং ‘‘অপনেথ সদ্ধং, সব্বদুব্বলা এসা’’তি সদ্ধাছেদকৰাদং নাম দস্সেতি.
৬. অৰিজ্জা অঞ্ঞাণাতি অৰিজ্জায অঞ্ঞাণেন. সম্মোহাতি সম্মোহেন. ৰিপচ্চেথাতি ৰিপরীততো সদ্দহথ, ৰিপল্লাসগ্গাহং ৰা গণ্হথাতি অত্থো.
৭. দিট্ঠধম্মৰেদনীযন্তি ইমস্মিংযেৰ অত্তভাৰে ৰিপাকদাযকং. উপক্কমেনাতি পযোগেন. পধানেনাতি ৰীরিযেন. সম্পরাযৰেদনীযন্তি দুতিযে ৰা ততিযে ৰা অত্তভাৰে ৰিপাকদাযকং. সুখৰেদনীযন্তি ইট্ঠারম্মণৰিপাকদাযকং কুসলকম্মং. ৰিপরীতং দুক্খৰেদনীযং. পরিপক্কৰেদনীযন্তি পরিপক্কে নিপ্ফন্নে অত্তভাৰে ৰেদনীযং, দিট্ঠধম্মৰেদনীযস্সেৰেতং অধিৰচনং. অপরিপক্কৰেদনীযন্তি অপরিপক্কে অত্তভাৰে ৰেদনীযং, সম্পরাযৰেদনীযস্সেৰেতং অধিৰচনং. এৰং সন্তেপি অযমেত্থ ৰিসেসো – যং পঠমৰযে কতং পঠমৰযে ৰা মজ্ঝিমৰযে ৰা পচ্ছিমৰযে ৰা ৰিপাকং দেতি, মজ্ঝিমৰযে কতং মজ্ঝিমৰযে ৰা পচ্ছিমৰযে ৰা ৰিপাকং দেতি, পচ্ছিমৰযে কতং তত্থেৰ ৰিপাকং দেতি, তং দিট্ঠধম্মৰেদনীযং নাম. যং পন সত্তদিৰসব্ভন্তরে ৰিপাকং দেতি, তং পরিপক্কৰেদনীযং নাম. তং কুসলম্পি হোতি অকুসলম্পি.
তত্রিমানি ৰত্থূনি – পুণ্ণো নাম কির দুগ্গতমনুস্সো রাজগহে সুমনসেট্ঠিং নিস্সায ৰসতি. তমেনং একদিৰসং নগরম্হি নক্খত্তে সঙ্ঘুট্ঠে সেট্ঠি আহ – ‘‘সচে অজ্জ কসিস্সসি, দ্ৰে চ গোণে নঙ্গলঞ্চ লভিস্সসি. কিং নক্খত্তং কীল়িস্সসি, কসিস্সসী’’তি. কিং মে নক্খত্তেন, কসিস্সামীতি? তেন হি যে গোণে ইচ্ছসি, তে গহেত্ৰা কসাহীতি. সো কসিতুং গতো. তং দিৰসং সারিপুত্তত্থেরো নিরোধা ৰুট্ঠায ‘‘কস্স সঙ্গহং করোমী’’তি? আৰজ্জন্তো পুণ্ণং দিস্ৰা পত্তচীৰরং আদায তস্স কসনট্ঠানং গতো. পুণ্ণো কসিং ঠপেত্ৰা থেরস্স দন্তকট্ঠং দত্ৰা মুখোদকং অদাসি. থেরো সরীরং পটিজগ্গিত্ৰা কম্মন্তস্স অৰিদূরে নিসীদি ভত্তাভিহারং ওলোকেন্তো. অথস্স ভরিযং ভত্তং আহরন্তিং দিস্ৰা অন্তরামগ্গেযেৰ অত্তানং দস্সেসি.
সা সামিকস্স আহটভত্তং থেরস্স পত্তে পক্খিপিত্ৰা পুন গন্ত্ৰা অঞ্ঞং ভত্তং সম্পাদেত্ৰা দিৰা অগমাসি. পুণ্ণো একৰারং কসিত্ৰা নিসীদি. সাপি ভত্তং গহেত্ৰা আগচ্ছন্তী আহ – ‘‘সামি পাতোৰ তে ভত্তং আহরিযিত্থ, অন্তরামগ্গে পন সারিপুত্তত্থেরং দিস্ৰা তং তস্স দত্ৰা অঞ্ঞং পচিত্ৰা আহরন্তিযা মে উস্সূরো জাতো, মা কুজ্ঝি সামী’’তি. ভদ্দকং তে ভদ্দে কতং, মযা থেরস্স পাতোৰ দন্তকট্ঠঞ্চ মুখোদকঞ্চ দিন্নং, অম্হাকংযেৰানেন পিণ্ডপাতোপি পরিভুত্তো, অজ্জ থেরেন কতসমণধম্মস্স মযং ভাগিনো জাতাতি চিত্তং পসাদেসি. একৰারং কসিতট্ঠানং সুৰণ্ণমেৰ অহোসি. সো ভুঞ্জিত্ৰা কসিতট্ঠানং ওলোকেন্তো ৰিজ্জোতমানং দিস্ৰা উট্ঠায যট্ঠিযা পহরিত্ৰা রত্তসুৰণ্ণভাৰং জানিত্ৰা ‘‘রঞ্ঞো অকথেত্ৰা পরিভুঞ্জিতুং ন সক্কা’’তি গন্ত্ৰা রঞ্ঞো আরোচেসি. রাজা তং সব্বং সকটেহি আহরাপেত্ৰা রাজঙ্গণে রাসিং কারেত্ৰা ‘‘কস্সিমস্মিং নগরে এত্তকং সুৰণ্ণং অত্থী’’তি পুচ্ছি. কস্সচি নত্থীতি চ ৰুত্তে সেট্ঠিট্ঠানমস্স অদাসি. সো পুণ্ণসেট্ঠি নাম জাতো.
অপরম্পি ৰত্থু – তস্মিংযেৰ রাজগহে কাল়ৰেল়িযো নাম দুগ্গতো অত্থি. তস্স ভরিযা পণ্ণম্বিলযাগুং পচি. মহাকস্সপত্থেরো নিরোধা ৰুট্ঠায ‘‘কস্স সঙ্গহং করোমী’’তি আৰজ্জন্তো তং দিস্ৰা গন্ত্ৰা গেহদ্ৰারে অট্ঠাসি. সা পত্তং গহেত্ৰা সব্বং তত্থ পক্খিপিত্ৰা থেরস্স অদাসি, থেরো ৰিহারং গন্ত্ৰা সত্থু উপনামেসি. সত্থা অত্তনো যাপনমত্তং গণ্হি, সেসং পঞ্চন্নং ভিক্খুসতানং পহোসি. কাল়ৰল়িযোপি তং ঠানং পত্তো চূল়কং লভি. মহাকস্সপো সত্থারং কাল়ৰল়িযস্স ৰিপাকং পুচ্ছি. সত্থা ‘‘ইতো সত্তমে দিৰসে সেট্ঠিচ্ছত্তং লভিস্সতী’’তি আহ. কাল়ৰল়িযো তং কথং সুত্ৰা গন্ত্ৰা ভরিযায আরোচেসি.
তদা চ রাজা নগরং অনুসঞ্চরন্তো বহিনগরে জীৰসূলে নিসিন্নং পুরিসং অদ্দস. পুরিসো রাজানং দিস্ৰা উচ্চাসদ্দং অকাসি ‘‘তুম্হাকং মে ভুঞ্জনভত্তং পহিণথ দেৰা’’তি. রাজা ‘‘পেসেস্সামী’’তি ৰত্ৰা সাযমাসভত্তে উপনীতে সরিত্ৰা ‘‘ইমং হরিতুং সমত্থং জানাথা’’তি আহ, নগরে সহস্সভণ্ডিকং চারেসুং. ততিযৰারে কাল়ৰল়িযস্স ভরিযা অগ্গহেসি. অথ নং রঞ্ঞো দস্সেসুং, সা পুরিসৰেসং গহেত্ৰা পঞ্চাৰুধসন্নদ্ধা ভত্তপাতিং গহেত্ৰা নগরা নিক্খমি. বহিনগরে তালে অধিৰত্থো দীঘতালো নাম যক্খো তং রুক্খমূলেন গচ্ছন্তিং দিস্ৰা ‘‘তিট্ঠ তিট্ঠ ভক্খোসি মে’’তি আহ. নাহং তৰ ভক্খো, রাজদূতো অহন্তি. কত্থ গচ্ছসীতি. জীৰসূলে নিসিন্নস্স পুরিসস্স সন্তিকন্তি. মমপি একং সাসনং হরিতুং সক্খিস্সসীতি. আম সক্খিস্সামীতি. ‘‘দীঘতালস্স ভরিযা সুমনদেৰরাজধীতা কাল়ী পুত্তং ৰিজাতা’’তি আরোচেয্যাসি. ইমস্মিং তালমূলে সত্ত নিধিকুম্ভিযো অত্থি, তা ত্ৰং গণ্হেয্যাসীতি. সা ‘‘দীঘতালস্স ভরিযা সুমনদেৰরাজধীতা কাল়ী পুত্তং ৰিজাতা’’তি উগ্ঘোসেন্তী অগমাসি.
সুমনদেৰো যক্খসমাগমে নিসিন্নো সুত্ৰা ‘‘একো মনুস্সো অম্হাকং পিযপৰত্তিং আহরতি, পক্কোসথ ন’’ন্তি সাসনং সুত্ৰা পসন্নো ‘‘ইমস্স রুক্খস্স পরিমণ্ডলচ্ছাযায ফরণট্ঠানে নিধিকুম্ভিযো তুয্হং দম্মী’’তি আহ. জীৰসূলে নিসিন্নপুরিসো ভত্তং ভুঞ্জিত্ৰা মুখপুঞ্ছনকালে ইত্থিফস্সোতি ঞত্ৰা চূল়ায ডংসি, সা অসিনা অত্তনো চূল়ং ছিন্দিত্ৰা রঞ্ঞো সন্তিকংযেৰ গতা. রাজা ভত্তভোজিতভাৰো কথং জানিতব্বোতি? চূল়সঞ্ঞাযাতি ৰত্ৰা রঞ্ঞো আচিক্খিত্ৰা তং ধনং আহরাপেসি. রাজা অঞ্ঞস্স এত্তকং ধনং নাম অত্থীতি. নত্থি দেৰাতি. রাজা তস্সা পতিং তস্মিং নগরে ধনসেট্ঠিং অকাসি. মল্লিকাযপি দেৰিযা ৰত্থু কথেতব্বং. ইমানি তাৰ কুসলকম্মে ৰত্থূনি.
নন্দমাণৰকো পন উপ্পলৰণ্ণায থেরিযা ৰিপ্পটিপজ্জি, তস্স মঞ্চতো উট্ঠায নিক্খমিত্ৰা গচ্ছন্তস্স মহাপথৰী ভিজ্জিত্ৰা ওকাসমদাসি, তত্থেৰ মহানরকং পৰিট্ঠো. নন্দোপি গোঘাতকো পণ্ণাস ৰস্সানি গোঘাতককম্মং কত্ৰা একদিৰসং ভোজনকালে মংসং অলভন্তো একস্স জীৰমানকগোণস্স জিৰ্হং ছিন্দিত্ৰা অঙ্গারেসু পচাপেত্ৰা খাদিতুং আরদ্ধো. অথস্স জিৰ্হা মূলে ছিজ্জিত্ৰা ভত্তপাতিযংযেৰ পতিতা, সো ৰিরৰন্তো কালং কত্ৰা নিরযে নিব্বত্তি. নন্দোপি যক্খো অঞ্ঞেন যক্খেন সদ্ধিং আকাসেন গচ্ছন্তো সারিপুত্তত্থেরং নৰোরোপিতেহি কেসেহি রত্তিভাগে অব্ভোকাসে নিসিন্নং দিস্ৰা সীসে পহরিতুকামো ইতরস্স যক্খস্স আরোচেত্ৰা তেন ৰারিযমানোপি পহারং দত্ৰা ডয্হামি ডয্হামীতি ৰিরৰন্তো তস্মিংযেৰ ঠানে ভূমিং পৰিসিত্ৰা মহানিরযে নিব্বত্তোতি ইমানি অকুসলকম্মে ৰত্থূনি.
যং পন অন্তমসো মরণসন্তিকেপি কতং কম্মং ভৰন্তরে ৰিপাকং দেতি, তং সব্বং সম্পরাযৰেদনীযং নাম. তত্থ যো অপরিহীনস্স ঝানস্স ৰিপাকো নিব্বত্তিস্সতি, সো ইধ নিব্বত্তিতৰিপাকোতি ৰুত্তো. তস্স মূলভূতং কম্মং নেৰ দিট্ঠধম্মৰেদনীযং ন সম্পরাযৰেদনীযন্তি, ন ৰিচারিতং, কিঞ্চাপি ন ৰিচারিতং, সম্পরাযৰেদনীযমেৰ পনেতন্তি ৰেদিতব্বং. যো পঠমমগ্গাদীনং ভৰন্তরে ফলসমাপত্তিৰিপাকো, সো ইধ নিব্বত্তিতগুণোত্ৰেৰ ৰুত্তো. কিঞ্চাপি এৰং ৰুত্তো, মগ্গকম্মং পন পরিপক্কৰেদনীযন্তি ৰেদিতব্বং. মগ্গচেতনাযেৰ হি সব্বলহুং ফলদাযিকা অনন্তরফলত্তাতি.
৮. বহুৰেদনীযন্তি সঞ্ঞাভৰূপগং. অপ্পৰেদনীযন্তি অসঞ্ঞাভৰূপগং. সৰেদনীযন্তি সৰিপাকং কম্মং. অৰেদনীযন্তি অৰিপাকং কম্মং. এৰং সন্তেতি ইমেসং দিট্ঠধম্মৰেদনীযাদীনং কম্মানং উপক্কমেন সম্পরাযৰেদনীযাদি ভাৰকারণস্স অলাভে সতি. অফলোতি নিপ্ফলো নিরত্থকোতি. এত্তাৰতা অনিয্যানিকসাসনে পযোগস্স অফলতং দস্সেত্ৰা পধানচ্ছেদকৰাদো নাম দস্সিতোতি ৰেদিতব্বো. সহধম্মিকা ৰাদানুৰাদাতি পরেহি ৰুত্তকারণেন সকারণা হুত্ৰা নিগণ্ঠানং ৰাদা চ অনুৰাদা চ. গারয্হং ঠানং আগচ্ছন্তীতি ৰিঞ্ঞূহি গরহিতব্বং কারণং আগচ্ছন্তি. ‘‘ৰাদানুপ্পত্তা গারয্হট্ঠানা’’তিপি পাঠো. তস্সত্থো – পরেহি ৰুত্তেন কারণেন সকারণা নিগণ্ঠানং ৰাদং অনুপ্পত্তা তং ৰাদং সোসেন্তা মিলাপেন্তা দুক্কটকম্মকারিনোতিআদযো দস গারয্হট্ঠানা আগচ্ছন্তি.
৯. সঙ্গতিভাৰহেতূতি নিযতিভাৰকারণা. পাপসঙ্গতিকাতি পাপনিযতিনো. অভিজাতিহেতূতি ছল়ভিজাতিহেতু.
১০. এৰং নিগণ্ঠানং উপক্কমস্স অফলতং দস্সেত্ৰা ইদানি নিয্যানিকসাসনে উপক্কমস্স ৰীরিযস্স চ সফলতং দস্সেতুং কথঞ্চ, ভিক্খৰেতিআদিমাহ. তত্থ অনদ্ধভূতন্তি অনধিভূতং. দুক্খেন অনধিভূতো নাম মনুস্সত্তভাৰো ৰুচ্চতি, ন তং অদ্ধভাৰেতি নাভিভৰতীতি অত্থো. তম্পি নানপ্পকারায দুক্করকারিকায পযোজেন্তো দুক্খেন অদ্ধভাৰেতি নাম. যে পন সাসনে পব্বজিত্ৰা আরঞ্ঞকা ৰা হোন্তি রুক্খমূলিকাদযো ৰা, তে দুক্খেন ন অদ্ধভাৰেন্তি নাম. নিয্যানিকসাসনস্মিঞ্হি ৰীরিযং সম্মাৰাযামো নাম হোতি.
থেরো পনাহ – যো ইস্সরকুলে নিব্বত্তো সত্তৰস্সিকো হুত্ৰা অলঙ্কতপ্পটিযত্তো পিতুঅঙ্কে নিসিন্নো ঘরে ভত্তকিচ্চং কত্ৰা নিসিন্নেন ভিক্খুসঙ্ঘেন অনুমোদনায করিযমানায তিস্সো সম্পত্তিযো দস্সেত্ৰা সচ্চেসু পকাসিতেসু অরহত্তং পাপুণাতি, মাতাপিতূহি ৰা ‘‘পব্বজিস্সসি তাতা’’তি ৰুত্তো ‘‘আম পব্বজিস্সামী’’তি ৰত্ৰা ন্হাপেত্ৰা অলঙ্করিত্ৰা ৰিহারং নীতো তচপঞ্চকং উগ্গণ্হিত্ৰা নিসিন্নো কেসেসু ওহারিযমানেসু খুরগ্গেযেৰ অরহত্তং পাপুণাতি, নৰপব্বজিতো ৰা পন মনোসিলাতেলমক্খিতেন সীসেন পুনদিৰসে মাতাপিতূহি পেসিতং কাজভত্তং ভুঞ্জিত্ৰা ৰিহারে নিসিন্নোৰ অরহত্তং পাপুণাতি, অযং ন দুক্খেন অত্তানং অদ্ধভাৰেতি নাম. অযং পন উক্কট্ঠসক্কারো. যো দাসিকুচ্ছিযং নিব্বত্তো অন্তমসো রজতমুদ্দিকম্পি পিল়ন্ধিত্ৰা গোরকপিযঙ্গুমত্তেনাপি সরীরং ৰিলিম্পেত্ৰা ‘‘পব্বাজেথ ন’’ন্তি নীতো খুরগ্গে ৰা পুনদিৰসে ৰা অরহত্তং পাপুণাতি, অযম্পি ন অনদ্ধভূতং অত্তানং দুক্খেন অদ্ধভাৰেতি নাম.
ধম্মিকং সুখং নাম সঙ্ঘতো ৰা গণতো ৰা উপ্পন্নং চতুপচ্চযসুখং. অনধিমুচ্ছিতোতি তণ্হামুচ্ছনায অমুচ্ছিতো. ধম্মিকঞ্হি সুখং ন পরিচ্চজামীতি ন তত্থ গেধো কাতব্বো. সঙ্ঘতো হি উপ্পন্নং সলাকভত্তং ৰা ৰস্সাৰাসিকং ৰা ‘‘ইদমত্থং এত’’ন্তি পরিচ্ছিন্দিত্ৰা সঙ্ঘমজ্ঝে ভিক্খূনং অন্তরে পরিভুঞ্জন্তো পত্তন্তরে পদুমং ৰিয সীলসমাধিৰিপস্সনামগ্গফলেহি ৰড্ঢতি. ইমস্সাতি পচ্চুপ্পন্নানং পঞ্চন্নং খন্ধানং মূলভূতস্স. দুক্খনিদানস্সাতি তণ্হায. সা হি পঞ্চক্খন্ধদুক্খস্স নিদানং. সঙ্খারং পদহতোতি সম্পযোগৰীরিযং করোন্তস্স. ৰিরাগো হোতীতি মগ্গেন ৰিরাগো হোতি. ইদং ৰুত্তং হোতি ‘‘সঙ্খারপধানেন মে ইমস্স দুক্খনিদানস্স ৰিরাগো হোতী’’তি এৰং পজানাতীতি ইমিনা সুখাপটিপদা খিপ্পাভিঞ্ঞা কথিতা. দুতিযৰারেন তস্স সম্পযোগৰীরিযস্স মজ্ঝত্ততাকারো কথিতো. সো যস্স হি খ্ৰাস্সাতি এত্থ অযং সঙ্খেপত্থো – সো পুগ্গলো যস্স দুক্খনিদানস্স সঙ্খারপধানেন ৰিরাগো হোতি, সঙ্খারং তত্থ পদহতি, মগ্গপধানেন পদহতি. যস্স পন দুক্খনিদানস্স অজ্ঝুপেক্খতো উপেক্খং ভাৰেন্তস্স ৰিরাগো হোতি, উপেক্খং তত্থ ভাৰেতি, মগ্গভাৰনায ভাৰেতি. তস্সাতি তস্স পুগ্গলস্স.
১১. পটিবদ্ধচিত্তোতি ছন্দরাগেন বদ্ধচিত্তো. তিব্বচ্ছন্দোতি বহলচ্ছন্দো. তিব্বাপেক্খোতি বহলপত্থনো. সন্তিট্ঠন্তিন্তি একতো তিট্ঠন্তিং. সঞ্জগ্ঘন্তিন্তি মহাহসিতং হসমানং. সংহসন্তিন্তি সিতং কুরুমানং.
এৰমেৰ খো, ভিক্খৰেতি এত্থ ইদং ওপম্মৰিভাৰনং – একো হি পুরিসো একিস্সা ইত্থিযা সারত্তো ঘাসচ্ছাদনমালালঙ্কারাদীনি দত্ৰা ঘরে ৰাসেতি. সা তং অতিচরিত্ৰা অঞ্ঞং সেৰতি. সো ‘‘নূন অহং অস্সা অনুরূপং সক্কারং ন করোমী’’তি সক্কারং ৰড্ঢেসি. সা ভিয্যোসোমত্তায অতিচরতিযেৰ. সো – ‘‘অযং সক্করিযমানাপি অতিচরতেৰ, ঘরে মে ৰসমানা অনত্থম্পি করেয্য, নীহরামি ন’’ন্তি পরিসমজ্ঝে অলংৰচনীযং কত্ৰা ‘‘মা পুন গেহং পাৰিসী’’তি ৰিস্সজ্জেসি. সা কেনচি উপাযেন তেন সদ্ধিং সন্থৰং কাতুং অসক্কোন্তী নটনচ্চকাদীহি সদ্ধিং ৰিচরতি. তস্স পুরিসস্স তং দিস্ৰা নেৰ উপ্পজ্জতি দোমনস্সং, সোমনস্সং পন উপ্পজ্জতি.
তত্থ পুরিসস্স ইত্থিযা সারত্তকালো ৰিয ইমস্স ভিক্খুনো অত্তভাৰে আলযো. ঘাসচ্ছাদনাদীনি দত্ৰা ঘরে ৰসাপনকালো ৰিয অত্তভাৰস্স পটিজগ্গনকালো. তস্সা অতিচরণকালো ৰিয জগ্গিযমানস্সেৰ অত্তভাৰস্স পিত্তপকোপাদীনং ৰসেন সাবাধতা. ‘‘অত্তনো অনুরূপং সক্কারং অলভন্তী অতিচরতী’’তি সল্লক্খেত্ৰা সক্কারৰড্ঢনং ৰিয ‘‘ভেসজ্জং অলভন্তো এৰং হোতী’’তি সল্লক্খেত্ৰা ভেসজ্জকরণকালো. সক্কারে ৰড্ঢিতেপি পুন অতিচরণং ৰিয পিত্তাদীসু একস্স ভেসজ্জে করিযমানে সেসানং পকোপৰসেন পুন সাবাধতা. পরিসমজ্ঝে অলংৰচনীযং কত্ৰা গেহা নিক্কড্ঢনং ৰিয ‘‘ইদানি তে নাহং দাসো ন কম্মকরো, অনমতগ্গে সংসারে তংযেৰ উপট্ঠহন্তো ৰিচরিং, কো মে তযা অত্থো, ছিজ্জ ৰা ভিজ্জ ৰা’’তি তস্মিং অনপেক্খতং আপজ্জিত্ৰা ৰীরিযং থিরং কত্ৰা মগ্গেন কিলেসসমুগ্ঘাতনং. নটনচ্চকাদীহি নচ্চমানং ৰিচরন্তিং দিস্ৰা যথা তস্স পুরিসস্স দোমনস্সং ন উপ্পজ্জতি, সোমনস্সমেৰ উপ্পজ্জতি, এৰমেৰ ইমস্স ভিক্খুনো অরহত্তং পত্তস্স পিত্তপকোপাদীনং ৰসেন আবাধিকং অত্তভাৰং দিস্ৰা দোমনস্সং ন উপ্পজ্জতি, ‘‘মুচ্চিস্সামি ৰত খন্ধপরিহারদুক্খতো’’তি সোমনস্সমেৰ উপ্পজ্জতীতি. অযং পন উপমা ‘‘পটিবদ্ধচিত্তস্স দোমনস্সং উপ্পজ্জতি, অপ্পটিবদ্ধচিত্তস্স নত্থেতন্তি ঞত্ৰা ইত্থিযা ছন্দরাগং পজহতি, এৰমযং ভিক্খু সঙ্খারং ৰা পদহন্তস্স উপেক্খং ৰা ভাৰেন্তস্স দুক্খনিদানং পহীযতি, নো অঞ্ঞথাতি ঞত্ৰা তদুভযং সম্পাদেন্তো দুক্খনিদানং পজহতী’’তি এতমত্থং ৰিভাৰেতুং আগতাতি ৰেদিতব্বা.
১২. যথা সুখং খো মে ৰিহরতোতি যেন সুখেন ৰিহরিতুং ইচ্ছামি তেন, মে ৰিহরতো. পদহতোতি পেসেন্তস্স. এত্থ চ যস্স সুখা পটিপদা অসপ্পাযা, সুখুমচীৰরানি ধারেন্তস্স পাসাদিকে সেনাসনে ৰসন্তস্স চিত্তং ৰিক্খিপতি, দুক্খা পটিপদা সপ্পাযা, ছিন্নভিন্নানি থূলচীৰরানি ধারেন্তস্স সুসানরুক্খমূলাদীসু ৰসন্তস্স চিত্তং একগ্গং হোতি, তং সন্ধাযেতং ৰুত্তং.
এৰমেৰ খোতি এত্থ ইদং ওপম্মসংসন্দনং, উসুকারো ৰিয হি জাতিজরামরণভীতো যোগী দট্ঠব্বো, ৰঙ্ককুটিলজিম্হতেজনং ৰিয ৰঙ্ককুটিলজিম্হচিত্তং, দ্ৰে অলাতা ৰিয কাযিকচেতসিকৰীরিযং, তেজনং উজুং করোন্তস্স কঞ্জিকতেলং ৰিয সদ্ধা, নমনদণ্ডকো ৰিয লোকুত্তরমগ্গো, উস্সুকারস্স ৰঙ্ককুটিলজিম্হতেজনং কঞ্জিকতেলেন সিনেহেত্ৰা অলাতেসু তাপেত্ৰা নমনদণ্ডকেন উজুকরণং ৰিয ইমস্স ভিক্খুনো ৰঙ্ককুটিলজিম্হচিত্তং সদ্ধায সিনেহেত্ৰা কাযিকচেতসিকৰীরিযেন তাপেত্ৰা লোকুত্তরমগ্গেন উজুকরণং, উসুকারস্সেৰ এৰং উজুকতেন তেজনেন সপত্তং ৰিজ্ঝিত্ৰা সম্পত্তিঅনুভৰনং ৰিয ইমস্স যোগিনো তথা উজুকতেন চিত্তেন কিলেসগণং ৰিজ্ঝিত্ৰা পাসাদিকে সেনাসনে নিরোধৰরতলগতস্স ফলসমাপত্তিসুখানুভৰনং দট্ঠব্বং. ইধ তথাগতো সুখাপটিপদাখিপ্পাভিঞ্ঞভিক্খুনো, দুক্খাপটিপদাদন্ধাভিঞ্ঞভিক্খুনো চ পটিপত্তিযো কথিতা, ইতরেসং দ্ৰিন্নং ন কথিতা, তা কথেতুং ইমং দেসনং আরভি. ইমাসু ৰা দ্ৰীসু কথিতাসু ইতরাপি কথিতাৰ হোন্তি, আগমনীযপটিপদা পন ন কথিতা, তং কথেতুং ইমং দেসনং আরভি. সহাগমনীযাপি ৰা পটিপদা কথিতাৰ, অদস্সিতং পন একং বুদ্ধুপ্পাদং দস্সেত্ৰা একস্স কুলপুত্তস্স নিক্খমনদেসনং অরহত্তেন ৰিনিৰট্টেস্সামীতি দস্সেতুং ইমং দেসনং আরভি. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৰাতি.
পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায
দেৰদহসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. পঞ্চত্তযসুত্তৰণ্ণনা
২১. এৰং মে সুতন্তি পঞ্চত্তযসুত্তং. তত্থ একেতি একচ্চে. সমণব্রাহ্মণাতি পরিব্বজুপগতভাৰেন সমণা জাতিযা ব্রাহ্মণা, লোকেন ৰা সমণাতি চ ব্রাহ্মণাতি চ এৰং সম্মতা. অপরন্তং কপ্পেত্ৰা ৰিকপ্পেত্ৰা গণ্হন্তীতি অপরন্তকপ্পিকা. অপরন্তকপ্পো ৰা এতেসং অত্থীতিপি অপরন্তকপ্পিকা. এত্থ চ অন্তোতি ‘‘সক্কাযো খো, আৰুসো, একো অন্তো’’তিআদীসু (অ. নি. ৬.৬১) ৰিয ইধ কোট্ঠাসো অধিপ্পেতো. কপ্পোতি তণ্হাদিট্ঠিযো. ৰুত্তম্পি চেতং ‘‘কপ্পোতি উদ্দানতো দ্ৰে কপ্পা তণ্হাকপ্পো চ দিট্ঠিকপ্পো চা’’তি. তস্মা তণ্হাদিট্ঠিৰসেন অনাগতং খন্ধকোট্ঠাসং কপ্পেত্ৰা ঠিতাতি অপরন্তকপ্পিকাতি এৰমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. তেসং এৰং অপরন্তং কপ্পেত্ৰা ঠিতানং পুনপ্পুনং উপ্পজ্জনৰসেন অপরন্তমেৰ অনুগতা দিট্ঠীতি অপরন্তানুদিট্ঠিনো. তে এৰংদিট্ঠিনো তং অপরন্তং আরব্ভ আগম্ম পটিচ্চ অঞ্ঞম্পি জনং দিট্ঠিগতিকং করোন্তা অনেকৰিহিতানি অধিৰুত্তিপদানি অভিৰদন্তি. অনেকৰিহিতানীতি অনেকৰিধানি. অধিৰুত্তিপদানীতি অধিৰচনপদানি. অথ ৰা ভূতমত্থং অধিভৰিত্ৰা যথাসভাৰতো অগ্গহেত্ৰা ৰত্তনতো অধিৰুত্তিযোতি দিট্ঠিযো ৰুচ্চন্তি, অধিৰুত্তীনং পদানি অধিৰুত্তিপদানি, দিট্ঠিদীপকানি ৰচনানীতি অত্থো.
সঞ্ঞীতি সঞ্ঞাসমঙ্গী. অরোগোতি নিচ্চো. ইত্থেকেতি ইত্থং একে, এৰমেকেতি অত্থো. ইমিনা সোল়স সঞ্ঞীৰাদা কথিতা, অসঞ্ঞীতি ইমিনা অট্ঠ অসঞ্ঞীৰাদা, নেৰসঞ্ঞীনাসঞ্ঞীতি ইমিনা অট্ঠ নেৰসঞ্ঞীনাসঞ্ঞীৰাদা, সতো ৰা পন সত্তস্সাতি ইমিনা সত্ত উচ্ছেদৰাদা. তত্থ সতোতি ৰিজ্জমানস্স. উচ্ছেদন্তি উপচ্ছেদং. ৰিনাসন্তি অদস্সনং. ৰিভৰন্তি ভৰৰিগমং. সব্বানেতানি অঞ্ঞমঞ্ঞৰেৰচনানেৰ. দিট্ঠধম্মনিব্বানং ৰাতি ইমিনা পঞ্চ দিট্ঠধম্মনিব্বানৰাদা কথিতা. তত্থ দিট্ঠধম্মোতি পচ্চক্খধম্মো ৰুচ্চতি, তত্থ তত্থ পটিলদ্ধঅত্তভাৰস্সেতং অধিৰচনং. দিট্ঠধম্মে নিব্বানং দিট্ঠধম্মনিব্বানং, ইমস্মিংযেৰ অত্তভাৰে দুক্খৰূপসমন্তি অত্থো. সন্তং ৰাতি সঞ্ঞীতিআদিৰসেন তীহাকারেহি সন্তং. তীণি হোন্তীতি সঞ্ঞী অত্তাতিআদীনি সন্তঅত্তৰসেন একং, ইতরানি দ্ৰেতি এৰং তীণি.
২২. রূপিং ৰাতি করজরূপেন ৰা কসিণরূপেন ৰা রূপিং. তত্থ লাভী কসিণরূপং অত্তাতি গণ্হাতি, তক্কী উভোপি রূপানি গণ্হাতিযেৰ. অরূপিন্তি অরূপসমাপত্তিনিমিত্তং ৰা, ঠপেত্ৰা সঞ্ঞাক্খন্ধং সেসঅরূপধম্মে ৰা অত্তাতি পঞ্ঞপেন্তা লাভিনোপি তক্কিকাপি এৰং পঞ্ঞপেন্তি. ততিযদিট্ঠি পন মিস্সকগাহৰসেন পৰত্তা, চতুত্থা তক্কগাহেনেৰ. দুতিযচতুক্কে পঠমদিট্ঠি সমাপন্নকৰারেন কথিতা, দুতিযদিট্ঠি অসমাপন্নকৰারেন, ততিযদিট্ঠি সুপ্পমত্তেন ৰা সরাৰমত্তেন ৰা কসিণপরিকম্মৰসেন, চতুত্থদিট্ঠি ৰিপুলকসিণৰসেন কথিতাতি ৰেদিতব্বা.
এতং ৰা পনেকেসং উপাতিৰত্ততন্তি সঞ্ঞীতিপদেন সঙ্খেপতো ৰুত্তং সঞ্ঞাসত্তকং অতিক্কন্তানন্তি অত্থো. অপরে অট্ঠকন্তি ৰদন্তি. তদুভযং পরতো আৰিভৰিস্সতি. অযং পনেত্থ সঙ্খেপত্থো – কেচি হি এতা সত্ত ৰা অট্ঠ ৰা সঞ্ঞা সমতিক্কমিতুং সক্কোন্তি, কেচি পন ন সক্কোন্তি. তত্থ যে সক্কোন্তি, তেৰ গহিতা. তেসং পন একেসং উপাতিৰত্ততং অতিক্কমিতুং সক্কোন্তানং যথাপি নাম গঙ্গং উত্তিণ্ণেসু মনুস্সেসু একো দীঘৰাপিং গন্ত্ৰা তিট্ঠেয্য, একো ততো পরং মহাগামং; এৰমেৰ একে ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং অপ্পমাণং আনেঞ্জন্তি ৰত্ৰা তিট্ঠন্তি, একে আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং. তত্থ ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং তাৰ দস্সেতুং ৰিঞ্ঞাণকসিণমেকেতি ৰুত্তং. পরতো ‘‘আকিঞ্চঞ্ঞাযতনমেকে’’তি ৰক্খতি. তযিদন্তি তং ইদং দিট্ঠিগতঞ্চ দিট্ঠিপচ্চযঞ্চ দিট্ঠারম্মণঞ্চ. তথাগতো অভিজানাতীতি. ইমিনা পচ্চযেন ইদং নাম দস্সনং গহিতন্তি অভিৰিসিট্ঠেন ঞাণেন জানাতি.
ইদানি তদেৰ ৰিত্থারেন্তো যে খো তে ভোন্তোতিআদিমাহ. যা ৰা পন এতাসং সঞ্ঞানন্তি যা ৰা পন এতাসং ‘‘যদি রূপসঞ্ঞান’’ন্তি এৰং ৰুত্তসঞ্ঞানং. পরিসুদ্ধাতি নিরুপক্কিলেসা. পরমাতি উত্তমা. অগ্গাতি সেট্ঠা. অনুত্তরিযা অক্খাযতীতি অসদিসা কথীযতি. যদি রূপসঞ্ঞানন্তি ইমিনা চতস্সো রূপাৰচরসঞ্ঞা কথিতা. যদি অরূপসঞ্ঞানন্তি ইমিনা আকাসানঞ্চাযতনৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসঞ্ঞা. ইতরেহি পন দ্ৰীহি পদেহি সমাপন্নকৰারো চ অসমাপন্নকৰারো চ কথিতোতি এৰমেতা কোট্ঠাসতো অট্ঠ, অত্থতো পন সত্ত সঞ্ঞা হোন্তি. সমাপন্নকৰারো হি পুরিমাহি ছহিসঙ্গহিতোযেৰ. তযিদং সঙ্খতন্তি তং ইদং সব্বম্পি সঞ্ঞাগতং সদ্ধিং দিট্ঠিগতেন সঙ্খতং পচ্চযেহি সমাগন্ত্ৰা কতং. ওল়ারিকন্তি সঙ্খতত্তাৰ ওল়ারিকং. অত্থি খো পন সঙ্খারানং নিরোধোতি এতেসং পন সঙ্খতন্তি ৰুত্তানং সঙ্খারানং নিরোধসঙ্খাতং নিব্বানং নাম অত্থি. অত্থেতন্তি ইতি ৰিদিত্ৰাতি তং খো পন নিব্বানং ‘‘অত্থি এত’’ন্তি এৰং জানিত্ৰা. তস্স নিস্সরণদস্সাৰীতি তস্স সঙ্খতস্স নিস্সরণদস্সী নিব্বানদস্সী. তথাগতো তদুপাতিৰত্তোতি তং সঙ্খতং অতিক্কন্তো সমতিক্কন্তোতি অত্থো.
২৩. তত্রাতি তেসু অট্ঠসু অসঞ্ঞীৰাদেসু. রূপিং ৰাতিআদীনি সঞ্ঞীৰাদে ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বানি. অযঞ্চ যস্মা অসঞ্ঞীৰাদো, তস্মা ইধ দুতিযচতুক্কং ন ৰুত্তং. পটিক্কোসন্তীতি পটিবাহন্তি পটিসেধেন্তি. সঞ্ঞা রোগোতিআদীসু আবাধট্ঠেন রোগো, সদোসট্ঠেন গণ্ডো, অনুপৰিট্ঠট্ঠেন সল্লং. আগতিং ৰা গতিং ৰাতিআদীসু পটিসন্ধিৰসেন আগতিং, চুতিৰসেন গতিং, চৰনৰসেন চুতিং, উপপজ্জনৰসেন উপপত্তিং, পুনপ্পুনং উপ্পজ্জিত্ৰা অপরাপরং ৰড্ঢনৰসেন ৰুড্ঢিং ৰিরূল়্হিং ৰেপুল্লং. কামঞ্চ চতুৰোকারভৰে রূপং ৰিনাপি ৰিঞ্ঞাণস্স পৰত্তি অত্থি, সেসে পন তযো খন্ধে ৰিনা নত্থি. অযং পন পঞ্হো পঞ্চৰোকারভৰৰসেন কথিতো. পঞ্চৰোকারে হি এত্তকে খন্ধে ৰিনা ৰিঞ্ঞাণস্স পৰত্তি নাম নত্থি. ৰিতণ্ডৰাদী পনেত্থ ‘‘অঞ্ঞত্র রূপাতিআদিৰচনতো অরূপভৰেপি রূপং, অসঞ্ঞাভৰে চ ৰিঞ্ঞাণং অত্থি, তথা নিরোধসমাপন্নস্সা’’তি ৰদতি. সো ৰত্তব্বো – ব্যঞ্জনচ্ছাযায চে অত্থং পটিবাহসি, আগতিং ৰাতিআদিৰচনতো তং ৰিঞ্ঞাণং পক্খিদ্ৰিপদচতুপ্পদা ৰিয উপ্পতিত্ৰাপি গচ্ছতি, পদসাপি গচ্ছতি, গোৰিসাণৰল্লিআদীনি ৰিয চ ৰড্ঢতীতি আপজ্জতি. যে চ ভগৰতা অনেকসতেসু সুত্তেসু তযো ভৰা ৰুত্তা, তে অরূপভৰস্স অভাৰা দ্ৰেৰ আপজ্জন্তি. তস্মা মা এৰং অৰচ, যথা ৰুত্তমত্থং ধারেহীতি.
২৪. তত্রাতি অট্ঠসু নেৰসঞ্ঞীনাসঞ্ঞীৰাদেসু ভুম্মং. ইধাপি রূপিং ৰাতিআদীনি ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বানি. অসঞ্ঞা সম্মোহোতি নিস্সঞ্ঞভাৰো নামেস সম্মোহট্ঠানং. যো হি কিঞ্চি ন জানাতি, তং অসঞ্ঞী এসোতি ৰদন্তি. দিট্ঠসুতমুতৰিঞ্ঞাতব্বসঙ্খারমত্তেনাতি দিট্ঠৰিঞ্ঞাতব্বমত্তেন সুতৰিঞ্ঞাতব্বমত্তেন মুতৰিঞ্ঞাতব্বমত্তেন. এত্থ চ ৰিজানাতীতি ৰিঞ্ঞাতব্বং, দিট্ঠসুতমুতৰিঞ্ঞাতব্বমত্তেন পঞ্চদ্ৰারিকসঞ্ঞাপৰত্তিমত্তেনাতি অযঞ্হি এত্থ অত্থো. সঙ্খারমত্তেনাতি ওল়ারিকসঙ্খারপৰত্তিমত্তেনাতি অত্থো. এতস্স আযতনস্সাতি এতস্স নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনস্স. উপসম্পদন্তি পটিলাভং. ব্যসনং হেতন্তি ৰিনাসো হেস, ৰুট্ঠানং হেতন্তি অত্থো. পঞ্চদ্ৰারিকসঞ্ঞাপৰত্তঞ্হি ওল়ারিকসঙ্খারপৰত্তং ৰা অপ্পৰত্তং কত্ৰা তং সমাপজ্জিতব্বং. তস্স পন পৰত্তেন ততো ৰুট্ঠানং হোতীতি দস্সেতি. সঙ্খারসমাপত্তিপত্তব্বমক্খাযতীতি ওল়ারিকসঙ্খারপৰত্তিযা পত্তব্বন্তি ন অক্খাযতি. সঙ্খারাৰসেসসমাপত্তিপত্তব্বন্তি সঙ্খারানংযেৰ অৰসেসা ভাৰনাৰসেন সব্বসুখুমভাৰং পত্তা সঙ্খারা, তেসং পৰত্তিযা এতং পত্তব্বন্তি অত্থো. এৰরূপেসু হি সঙ্খারেসু পৰত্তেসু এতং পত্তব্বং নাম হোতি. তযিদন্তি তং ইদং এতং সুখুমম্পি সমানং সঙ্খতং সঙ্খতত্তা চ ওল়ারিকং.
২৫. তত্রাতি সত্তসু উচ্ছেদৰাদেসু ভুম্মং. উদ্ধং সরন্তি উদ্ধং ৰুচ্চতি অনাগতসংসারৰাদো, অনাগতং সংসারৰাদং সরন্তীতি অত্থো. আসত্তিংযেৰ অভিৰদন্তি লগ্গনকংযেৰ ৰদন্তি. ‘‘আসত্ত’’ন্তিপি পাঠো, তণ্হংযেৰ ৰদন্তীতি অত্থো. ইতি পেচ্চ ভৰিস্সামাতি এৰং পেচ্চ ভৰিস্সাম. খত্তিযা ভৰিস্সাম, ব্রাহ্মণা ভৰিস্সামাতি এৰমেত্থ নযো নেতব্বো. ৰাণিজূপমা মঞ্ঞেতি ৰাণিজূপমা ৰিয ৰাণিজপটিভাগা ৰাণিজসদিসা ময্হং উপট্ঠহন্তি. সক্কাযভযাতি সক্কাযস্স ভযা. তে হি যথেৰ ‘‘চত্তারো খো, মহারাজ, অভযস্স ভাযন্তি. কতমে চত্তারো? গণ্ডুপ্পাদো খো, মহারাজ, ভযা পথৰিং ন খাদতি ‘মা পথৰী খিযী’তি, কোন্তো খো, মহারাজ, একপাদেন তিট্ঠতি ‘মা পথৰী ওসীদী’তি, কিকী খো, মহারাজ, উত্তানা সেতি ‘মা অম্ভা উন্দ্রিযী’তি, ব্রাহ্মণধম্মিকো খো, মহারাজ, ব্রহ্মচরিযং ন চরতি ‘মা লোকো উচ্ছিজ্জী’তি ইমে চত্তারো অভযস্স ভাযন্তি, এৰং সক্কাযস্স ভাযন্তি’’. সক্কাযপরিজেগুচ্ছাতি তমেৰ তেভূমকসঙ্খাতং সক্কাযং পরিজিগুচ্ছমানা. সা গদ্দুলবদ্ধোতি দণ্ডকে রজ্জুং পৰেসেত্ৰা বদ্ধসুনখো. এৰমেৰিমেতি এত্থ দল়্হত্থম্ভো ৰিয খীলো ৰিয চ তেভূমকধম্মসঙ্খাতো সক্কাযো দট্ঠব্বো, সা ৰিয দিট্ঠিগতিকো, দণ্ডকো ৰিয দিট্ঠি, রজ্জু ৰিয তণ্হা, গদ্দুলেন বন্ধিত্ৰা থম্ভে ৰা খীলে ৰা উপনিবদ্ধসুনখস্স অত্তনো ধম্মতায ছিন্দিত্ৰা গন্তুং অসমত্থস্স অনুপরিধাৰনং ৰিয দিট্ঠিগতিকস্স দিট্ঠিদণ্ডকে পৰেসিতায তণ্হারজ্জুযা বন্ধিত্ৰা সক্কাযে উপনিবদ্ধস্স অনুপরিধাৰনং ৰেদিতব্বং.
২৬. ইমানেৰ পঞ্চাযতনানীতি ইমানেৰ পঞ্চ কারণানি. ইতি মাতিকং ঠপেন্তেনপি পঞ্চেৰ ঠপিতানি, নিগমেন্তেনপি পঞ্চেৰ নিগমিতানি, ভাজেন্তেন পন চত্তারি ভাজিতানি. দিট্ঠধম্মনিব্বানং কুহিং পৰিট্ঠন্তি. একত্তনানত্তৰসেন দ্ৰীসু পদেসু পৰিট্ঠন্তি ৰেদিতব্বং.
২৭. এৰঞ্চ চতুচত্তালীস অপরন্তকপ্পিকে দস্সেত্ৰা ইদানি অট্ঠারস পুব্বন্তকপ্পিকে দস্সেতুং সন্তি, ভিক্খৰেতিআদিমাহ. তত্থ অতীতকোট্ঠাসসঙ্খাতং পুব্বন্তং কপ্পেত্ৰা ৰিকপ্পেত্ৰা গণ্হন্তীতি পুব্বন্তকপ্পিকা. পুব্বন্তকপ্পো ৰা এতেসং অত্থীতি পুব্বন্তকপ্পিকা. এৰং সেসম্পি পুব্বে ৰুত্তপ্পকারং ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বং. সস্সতো অত্তা চ লোকো চাতি রূপাদীসু অঞ্ঞতরং অত্তাতি চ লোকোতি চ গহেত্ৰা সস্সতো অমরো নিচ্চো ধুৰোতি অভিৰদন্তি. যথাহ ‘‘রূপং অত্তা চেৰ লোকো চ সস্সতো চাতি অত্তানঞ্চ লোকঞ্চ পঞ্ঞপেন্তী’’তি ৰিত্থারো. অসস্সতাদীসুপি এসেৰ নযো. এত্থ চ পঠমৰাদেন চত্তারো সস্সতৰাদা ৰুত্তা, দুতিযৰাদেন সত্ত উচ্ছেদৰাদা.
ননু চেতে হেট্ঠা আগতা, ইধ কস্মা পুন গহিতাতি. হেট্ঠা তত্থ তত্থ মতো তত্থ তত্থেৰ উচ্ছিজ্জতীতি দস্সনত্থং আগতা. ইধ পন পুব্বেনিৰাসলাভী দিট্ঠিগতিকো অতীতং পস্সতি, ন অনাগতং, তস্স এৰং হোতি ‘‘পুব্বন্ততো আগতো অত্তা ইধেৰ উচ্ছিজ্জতি, ইতো পরং ন গচ্ছতী’’তি ইমস্সত্থস্স দস্সনত্থং গহিতা. ততিযৰাদেন চত্তারো একচ্চসস্সতৰাদা ৰুত্তা, চতুত্থৰাদেন চত্তারো অমরাৰিক্খেপিকা ৰুত্তা. অন্তৰাতি সপরিযন্তো পরিচ্ছিন্নো পরিৰটুমো. অৰড্ঢিতকসিণস্স তং কসিণং অত্তাতি চ লোকোতি চ গহেত্ৰা এৰং হোতি. দুতিযৰাদো ৰড্ঢিতকসিণস্স ৰসেন ৰুত্তো, ততিযৰাদো তিরিযং ৰড্ঢেত্ৰা উদ্ধমধো অৰড্ঢিতকসিণস্স, চতুত্থৰাদো তক্কিৰসেন ৰুত্তো. অনন্তরচতুক্কং হেট্ঠা ৰুত্তনযমেৰ.
একন্তসুখীতি নিরন্তরসুখী. অযং দিট্ঠি লাভীজাতিস্সরতক্কীনং ৰসেন উপ্পজ্জতি. লাভিনো হি পুব্বেনিৰাসঞাণেন খত্তিযাদিকুলে একন্তসুখমেৰ অত্তনো জাতিং অনুস্সরন্তস্স এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জতি. তথা জাতিস্সরস্স পচ্চুপ্পন্নং সুখমনুভৰতো অতীতাসু সত্তসু জাতীসু তাদিসমেৰ অত্তভাৰং অনুস্সরন্তস্স. তক্কিস্স পন ইধ সুখসমঙ্গিনো ‘‘অতীতেপাহং এৰমেৰ অহোসি’’ন্তি তক্কেনেৰ উপ্পজ্জতি.
একন্তদুক্খীতি অযং দিট্ঠি লাভিনো নুপ্পজ্জতি. সো হি একন্তেনেৰ ইধ ঝানসুখেন সুখী হোতি. ইধ দুক্খেন ফুট্ঠস্স পন জাতিস্সরস্স তক্কিস্সেৰ চ সা উপ্পজ্জতি. ততিযা ইধ ৰোকিণ্ণসুখদুক্খানং সব্বেসম্পি তেসং উপ্পজ্জতি, তথা চতুত্থা দিট্ঠি. লাভিনো হি ইদানি চতুত্থজ্ঝানৰসেন অদুক্খমসুখস্স, পুব্বে চতুত্থজ্ঝানিকমেৰ ব্রহ্মলোকং অনুস্সরন্তস্স. জাতিস্সরস্সাপি পচ্চুপ্পন্নে মজ্ঝত্তস্স, অনুস্সরন্তস্সাপি মজ্ঝত্তভূতট্ঠানমেৰ অনুস্সরন্তস্স, তক্কিনোপি পচ্চুপ্পন্নে মজ্ঝত্তস্স, অতীতেপি এৰং ভৰিস্সতীতি তক্কেনেৰ গণ্হন্তস্স এসা দিট্ঠি উপ্পজ্জতি. এত্তাৰতা চত্তারো সস্সতৰাদা, চত্তারো একচ্চসস্সতিকা, চত্তারো অন্তানন্তিকা, চত্তারো অমরাৰিক্খেপিকা, দ্ৰে অধিচ্চ-সমুপ্পন্নিকাতি অট্ঠারসপি পুব্বন্তকপ্পিকা কথিতা হোন্তি.
২৮. ইদানি দিট্ঠুদ্ধারং উদ্ধরন্তো তত্র, ভিক্খৰেতিআদিমাহ. তত্থ পচ্চত্তংযেৰ ঞাণন্তি পচ্চক্খঞাণং. পরিসুদ্ধন্তি নিরুপক্কিলেসং. পরিযোদাতন্তি পভস্সরং. সব্বপদেহি ৰিপস্সনাঞাণংযেৰ কথিতং. সদ্ধাদযো হি পঞ্চ ধম্মা বাহিরসমযস্মিম্পি হোন্তি, ৰিপস্সনাঞাণং সাসনস্মিংযেৰ. তত্থ ঞাণভাগমত্তমেৰ পরিযোদপেন্তীতি মযমিদং জানামাতি এৰং তত্থ ঞাণকোট্ঠাসং ওতারেন্তিযেৰ. উপাদানমক্খাযতীতি ন তং ঞাণং, মিচ্ছাদস্সনং নামেতং, তস্মা তদপি তেসং ভৰন্তানং দিট্ঠুপাদানং অক্খাযতীতি অত্থো. অথাপি তং জাননমত্তলক্খণত্তা ঞাণভাগমত্তমেৰ, তথাপি তস্স দস্সনস্স অনুপাতিৰত্তনতো উপাদানপচ্চযতো চ উপাদানমেৰ. তদুপাতিৰত্তোতি তং দিট্ঠিং অতিক্কন্তো. এত্তাৰতা চত্তারো সস্সতৰাদা, চত্তারো একচ্চসস্সতিকা, চত্তারো অন্তানন্তিকা, চত্তারো অমরাৰিক্খেপিকা, দ্ৰে অধিচ্চসমুপ্পন্নিকা, সোল়স সঞ্ঞীৰাদা, অট্ঠ অসঞ্ঞীৰাদা, অট্ঠ নেৰসঞ্ঞীনাসঞ্ঞীৰাদা, সত্ত উচ্ছেদৰাদা, পঞ্চ দিট্ঠধম্মনিব্বানৰাদাতি ব্রহ্মজালে আগতা দ্ৰাসট্ঠিপি দিট্ঠিযো কথিতা হোন্তি. ব্রহ্মজালে পন কথিতে ইদং সুত্তং অকথিতমেৰ হোতি. কস্মা? ইধ ততো অতিরেকায সক্কাযদিট্ঠিযা আগতত্তা. ইমস্মিং পন কথিতে ব্রহ্মজালং কথিতমেৰ হোতি.
৩০. ইদানি ইমা দ্ৰাসট্ঠি দিট্ঠিযো উপ্পজ্জমানা সক্কাযদিট্ঠিপমুখেনেৰ উপ্পজ্জন্তীতি দস্সেতুং ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চোতিআদিমাহ. তত্থ পটিনিস্সগ্গাতি পরিচ্চাগেন. কামসংযোজনানং অনধিট্ঠানাতি পঞ্চকামগুণতণ্হানং নিস্সট্ঠত্তা. পৰিৰেকং পীতিন্তি সপ্পীতিকজ্ঝানদ্ৰযপীতিং. নিরুজ্ঝতীতি ঝাননিরোধেন নিরুজ্ঝতি. সমাপত্তিতো পন ৰুট্ঠিতস্স নিরুদ্ধা নাম হোতি. যথেৰ হি ‘‘অদুক্খমসুখায ৰেদনায নিরোধা উপ্পজ্জতি নিরামিসং সুখং, নিরামিসসুখস্স নিরোধা উপ্পজ্জতি অদুক্খমসুখা ৰেদনা’’তি এত্থ ন অযমত্থো হোতি – চতুত্থজ্ঝাননিরোধা ততিযজ্ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতীতি. অযং পনেত্থ অত্থো – চতুত্থজ্ঝানা ৰুট্ঠায ততিযং ঝানং সমাপজ্জতি, ততিযজ্ঝানা ৰুট্ঠায চতুত্থং ঝানং সমাপজ্জতীতি, এৰংসম্পদমিদং ৰেদিতব্বং. উপ্পজ্জতি দোমনস্সন্তি হীনজ্ঝানপরিযাদানকদোমনস্সং. সমাপত্তিতো ৰুট্ঠিতচিত্তস্স পন কম্মনীযভাৰো কথিতো.
পৰিৰেকা পীতীতি সা এৰ ঝানদ্ৰযপীতি. যং ছাযা জহতীতি যং ঠানং ছাযা জহতি. কিং ৰুত্তং হোতি? যস্মিং ঠানে ছাযা অত্থি, তস্মিং আতপো নত্থি. যস্মিং আতপো অত্থি, তস্মিং ছাযা নত্থীতি.
৩১. নিরামিসং সুখন্তি ততিযজ্ঝানসুখং.
৩২. অদুক্খমসুখন্তি চতুত্থজ্ঝানৰেদনং.
৩৩. অনুপাদানোহমস্মীতি নিগ্গহণো অহমস্মি. নিব্বানসপ্পাযন্তি নিব্বানস্স সপ্পাযং উপকারভূতং. ননু চ মগ্গদস্সনং নাম সব্বত্থ নিকন্তিযা সুক্খাপিতায উপ্পজ্জতি, কথমেতং নিব্বানস্স উপকারপটিপদা নাম জাতন্তি, সব্বত্থ অনুপাদিযনৰসেন অগ্গণ্হনৰসেন উপকারপটিপদা নাম জাতং. অভিৰদতীতি অভিমানেন উপৰদতি. পুব্বন্তানুদিট্ঠিন্তি অট্ঠারসৰিধম্পি পুব্বন্তানুদিট্ঠিং. অপরন্তানুদিট্ঠিন্তি চতুচত্তারীসৰিধম্পি অপরন্তানুদিট্ঠিং. উপাদানমক্খাযতীতি অহমস্মীতি গহণস্স সক্কাযদিট্ঠিপরিযাপন্নত্তা দিট্ঠুপাদানং অক্খাযতি.
সন্তিৰরপদন্তি ৰূপসন্তকিলেসত্তা সন্তং উত্তমপদং. ছন্নং ফস্সাযতনানন্তি ভগৰতা ‘‘যত্থ চক্খু চ নিরুজ্ঝতি রূপসঞ্ঞা চ নিরুজ্ঝতি সো আযতনো ৰেদিতব্বো’’তি এত্থ দ্ৰিন্নং আযতনানং পটিক্খেপেন নিব্বানং দস্সিতং.
‘‘যত্থ আপো চ পথৰী, তেজো ৰাযো ন গাধতি;
অতো সরা নিৰত্তন্তি, এত্থ ৰট্টং ন ৰত্ততি;
এত্থ নামঞ্চ রূপঞ্চ, অসেসং উপরুজ্ঝতী’’তি. (সং. নি. ১.২৭) –
এত্থ পন সঙ্খারপটিক্খেপেন নিব্বানং দস্সিতং.
‘‘কত্থ আপো চ পথৰী, তেজো ৰাযো ন গাধতি;
কত্থ দীঘঞ্চ রস্সঞ্চ, অণুং থূলং সুভাসুভং;
কত্থ নামঞ্চ রূপঞ্চ, অসেসং উপরুজ্ঝতী’’তি. (দী. নি. ১.৪৯৮);
তত্র ৰেয্যাকরণং ভৰতি –
‘‘ৰিঞ্ঞাণং অনিদস্সনং, অনন্তং সব্বতো পভ’’ন্তি –
এত্থ সঙ্খারপটিক্খেপেন নিব্বানং দস্সিতং. ইমস্মিং পন সুত্তে ছআযতনপটিক্খেপেন দস্সিতং. অঞ্ঞত্থ চ অনুপাদাৰিমোক্খোতি নিব্বানমেৰ দস্সিতং, ইধ পন অরহত্তফলসমাপত্তি. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৰাতি.
পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায
পঞ্চত্তযসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩. কিন্তিসুত্তৰণ্ণনা
৩৪. এৰং মে সুতন্তি কিন্তিসুত্তং. তত্থ পিসিনারাযন্তি এৰংনামকে মণ্ডলপদেসে. বলিহরণেতি তস্মিং ৰনসণ্ডে ভূতানং বলিং আহরন্তি, তস্মা সো বলিহরণন্তি ৰুত্তো. চীৰরহেতূতি চীৰরকারণা, চীৰরং পচ্চাসীসমানোতি অত্থো. ইতিভৰাভৰহেতূতি এৰং ইমং দেসনামযং পুঞ্ঞকিরিযৰত্থুং নিস্সায তস্মিং তস্মিং ভৰে সুখং ৰেদিস্সামীতি ধম্মং দেসেতীতি কিং তুম্হাকং এৰং হোতীতি অত্থো.
৩৫. চত্তারো সতিপট্ঠানাতিআদযো সত্ততিংস বোধিপক্খিযধম্মা লোকিযলোকুত্তরাৰ কথিতা. তত্থাতি তেসু সত্ততিংসায ধম্মেসু. সিযংসূতি ভৰেয্যুং. অভিধম্মেতি ৰিসিট্ঠে ধম্মে, ইমেসু সত্ততিংসবোধিপক্খিযধম্মেসূতি অত্থো. তত্র চেতি ইদম্পি বোধিপক্খিযধম্মেস্ৰেৰ ভুম্মং. অত্থতো চেৰ নানং ব্যঞ্জনতো চাতি এত্থ ‘‘কাযোৰ সতিপট্ঠানং ৰেদনাৰ সতিপট্ঠান’’ন্তি ৰুত্তে অত্থতো নানং হোতি, ‘‘সতিপট্ঠানা’’তি ৰুত্তে পন ব্যঞ্জনতো নানং নাম হোতি. তদমিনাপীতি তং তুম্হে ইমিনাপি কারণেন জানাথাতি অত্থঞ্চ ব্যঞ্জনঞ্চ সমানেত্ৰা অথস্স চ অঞ্ঞথা গহিতভাৰো ব্যঞ্জনস্স চ মিচ্ছা রোপিতভাৰো দস্সেতব্বো. যো ধম্মো যো ৰিনযোতি এত্থ অত্থঞ্চ ব্যঞ্জনঞ্চ ৰিঞ্ঞাপনকারণমেৰ ধম্মো চ ৰিনযো চ.
৩৭. অত্থতো হি খো সমেতীতি সতিযেৰ সতিপট্ঠানন্তি গহিতা. ব্যঞ্জনতো নানন্তি কেৰলং ব্যঞ্জনমেৰ সতিপট্ঠানোতি ৰা সতিপট্ঠানাতি ৰা মিচ্ছা রোপেথ. অপ্পমত্তকং খোতি সুত্তন্তং পত্ৰা ব্যঞ্জনং অপ্পমত্তকং নাম হোতি. পরিত্তমত্তং ধনিতং কত্ৰা রোপিতেপি হি নিব্বুতিং পত্তুং সক্কা হোতি.
তত্রিদং ৰত্থু – ৰিজযারামৰিহারৰাসী কিরেকো খীণাসৰত্থেরো দ্ৰিন্নং ভিক্খূনং সুত্তং আহরিত্ৰা কম্মট্ঠানং কথেন্তো – ‘‘সমুদ্ধো সমুদ্ধোতি, ভিক্খৰে, অস্সুতৰা পুথুজ্জনো ভাসতী’’তি ধনিতং কত্ৰা আহ. একো ভিক্খু ‘‘সমুদ্ধো নাম, ভন্তে’’তি আহ. আৰুসো, সমুদ্ধোতি ৰুত্তেপি সমুদ্দোতি ৰুত্তেপি মযং লোণসাগরমেৰ জানাম, তুম্হে পন নো অত্থগৰেসকা, ব্যঞ্জনগৰেসকা, গচ্ছথ মহাৰিহারে পগুণব্যঞ্জনানং ভিক্খূনং সন্তিকে ব্যঞ্জনং সোধাপেথাতি কম্মট্ঠানং অকথেত্ৰাৰ উট্ঠাপেসি. সো অপরভাগে মহাৰিহারে ভেরিং পহরাপেত্ৰা ভিক্খুসঙ্ঘস্স চতূসু মগ্গেসু পঞ্হং কথেত্ৰাৰ পরিনিব্বুতো. এৰং সুত্তন্তং পত্ৰা ব্যঞ্জনং অপ্পমত্তকং নাম হোতি.
ৰিনযং পন পত্ৰা নো অপ্পমত্তকং. সামণেরপব্বজ্জাপি হি উভতোসুদ্ধিতো ৰট্টতি, উপসম্পদাদিকম্মানিপি সিথিলাদীনং ধনিতাদিকরণমত্তেনেৰ কুপ্পন্তি. ইধ পন সুত্তন্তব্যঞ্জনং সন্ধাযেতং ৰুত্তং.
৩৮. অথ চতুত্থৰারে ৰিৰাদো কস্মা? সঞ্ঞায ৰিৰাদো. ‘‘অহং সতিমেৰ সতিপট্ঠানং ৰদামি, অযং ‘কাযো সতিপট্ঠান’ন্তি ৰদতী’’তি হি নেসং সঞ্ঞা হোতি. ব্যঞ্জনেপি এসেৰ নযো.
৩৯. ন চোদনায তরিতব্বন্তি ন চোদনত্থায ৰেগাযিতব্বং. একচ্চো হি পুগ্গলো ‘‘নলাটে তে সাসপমত্তা পিল়কা’’তি ৰুত্তো ‘‘ময্হং নলাটে সাসপমত্তং পিল়কং পস্সসি, অত্তনো নলাটে তালপক্কমত্তং মহাগণ্ডং ন পস্সসী’’তি ৰদতি. তস্মা পুগ্গলো উপপরিক্খিতব্বো. অদল়্হদিট্ঠীতি অনাদানদিট্ঠী সুংসুমারং হদযে পক্খিপন্তো ৰিয দল়্হং ন গণ্হাতি.
উপঘাতোতি চণ্ডভাৰেন ৰণঘট্টিতস্স ৰিয দুক্খুপ্পত্তি. সুপ্পটিনিস্সগ্গীতি ‘‘কিং নাম অহং আপন্নো, কদা আপন্নো’’তি ৰা ‘‘ত্ৰং আপন্নো, তৰ উপজ্ঝাযো আপন্নো’’তি ৰা একং দ্ৰে ৰারে ৰত্ৰাপি ‘‘অসুকং নাম অসুকদিৰসে নাম, ভন্তে, আপন্নত্থ, সণিকং অনুস্সরথা’’তি সরিত্ৰা তাৰদেৰ ৰিস্সজ্জেতি. ৰিহেসাতি বহুং অত্থঞ্চ কারণঞ্চ আহরন্তস্স কাযচিত্তকিলমথো. সক্কোমীতি এৰরূপো হি পুগ্গলো ওকাসং কারেত্ৰা ‘‘আপত্তিং আপন্নত্থ, ভন্তে’’তি ৰুত্তো ‘‘কদা কিস্মিং ৰত্থুস্মি’’ন্তি ৰত্ৰা ‘‘অসুকদিৰসে অসুকস্মিং ৰত্থুস্মি’’ন্তি ৰুত্তে ‘‘ন সরামি, আৰুসো’’তি ৰদতি, ততো ‘‘সণিকং, ভন্তে, সরথা’’তি বহুং ৰত্ৰা সারিতো সরিত্ৰা ৰিস্সজ্জেতি. তেনাহ ‘‘সক্কোমী’’তি. ইমিনা নযেন সব্বত্থ অত্থো ৰেদিতব্বো.
উপেক্খা নাতিমঞ্ঞিতব্বাতি উপেক্খা ন অতিক্কমিতব্বা, কত্তব্বা জনেতব্বাতি অত্থো. যো হি এৰরূপং পুগ্গলং ঠিতকংযেৰ পস্সাৰং করোন্তং দিস্ৰাপি ‘‘ননু, আৰুসো, নিসীদিতব্ব’’ন্তি ৰদতি, সো উপেক্খং অতিমঞ্ঞতি নাম.
৪০. ৰচীসংহারোতি ৰচনসঞ্চারো. ইমেহি কথিতং অমূসং অন্তরং পৰেসেয্য, তুম্হে ইমেহি ইদঞ্চিদঞ্চ ৰুত্তাতি অমূহি কথিতং ইমেসং অন্তরং পৰেসেয্যাতি অত্থো. দিট্ঠিপল়াসোতিআদীহি চিত্তস্স অনারাধনিযভাৰো কথিতো. তং জানমানো সমানো গরহেয্যাতি তং সত্থা জানমানো সমানো নিন্দেয্য অম্হেতি. এতং পনাৰুসো, ধম্মন্তি এতং কলহভণ্ডনধম্মং.
তঞ্চেতি তং সঞ্ঞত্তিকারকং ভিক্খুং. এৰং ব্যাকরেয্যাতি মযা এতে সুদ্ধন্তে পতিট্ঠাপিতাতি অৰত্ৰা যেন কারণেন সঞ্ঞত্তি কতা, তদেৰ দস্সেন্তো এৰং ব্যাকরেয্য. তাহং ধম্মং সুত্ৰাতি এত্থ ধম্মোতি সারণীযধম্মো অধিপ্পেতো. ন চেৰ অত্তানন্তিআদীসু ‘‘ব্রহ্মলোকপ্পমাণো হেস অগ্গি উট্ঠাসি, কো এতমঞ্ঞত্র মযা নিব্বাপেতুং সমত্থো’’তি হি ৰদন্তো অত্তানং উক্কংসেতি নাম. ‘‘এত্তকা জনা ৰিচরন্তি, ওকাসো লদ্ধুং ন সক্কা, একোপি এত্তকমত্তং নিব্বাপেতুং সমত্থো নাম নত্থী’’তি ৰদমানো পরং ৰম্ভেতি নাম. তদুভযম্পেস ন করোতি. ধম্মো পনেত্থ সম্মাসম্বুদ্ধস্স ব্যাকরণং, তেসং ভিক্খূনং সঞ্ঞত্তিকরণং অনুধম্মো, তদেৰ ব্যাকরোতি নাম. ন চ কোচি সহধম্মিকোতি অঞ্ঞো চস্স কোচি সহেতুকো পরেহি ৰুত্তো ৰাদো ৰা অনুৰাদো ৰা গরহিতব্বভাৰং আগচ্ছন্তো নাম নত্থি. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৰাতি.
পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায
কিন্তিসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪. সামগামসুত্তৰণ্ণনা
৪১. এৰং মে সুতন্তি সামগামসুত্তং. তত্থ সামগামেতি সামাকানং উস্সন্নত্তা এৰংলদ্ধনামে গামে. অধুনা কালঙ্কতোতি সম্পতি কালং কতো. দ্ৰেধিকজাতাতি দ্ৰেজ্ঝজাতা দ্ৰেভাগজাতা. ভণ্ডনাদীসু ভণ্ডনং পুব্বভাগকলহো, তং দণ্ডাদানাদিৰসেন পণ্ণত্তিৰীতিক্কমৰসেন চ ৰদ্ধিতং কলহো, ‘‘ন ত্ৰং ইমং ধম্মৰিনযং আজানাসী’’তিআদিকং ৰিরুদ্ধৰচনং ৰিৰাদো. ৰিতুদন্তাতি ৰিতুজ্জন্তা. সহিতং মেতি মম ৰচনং অত্থসংহিতং. অধিচিণ্ণং তে ৰিপরাৰত্তন্তি যং তৰ অধিচিণ্ণং চিরকালসেৰনৰসেন পগুণং, তং মম ৰাদং আগম্ম নিৰত্তং. আরোপিতো তে ৰাদোতি তুয্হং উপরি মযা দোসো আরোপিতো. চর ৰাদপ্পমোক্খাযাতি ভত্তপুটং আদায তং তং উপসঙ্কমিত্ৰা ৰাদপ্পমোক্খত্থায উত্তরি পরিযেসমানো চর. নিব্বেঠেহি ৰাতি অথ মযা আরোপিতৰাদতো অত্তানং মোচেহি. সচে পহোসীতি সচে সক্কোসি. ৰধোযেৰাতি মরণমেৰ.
নাটপুত্তিযেসূতি নাটপুত্তস্স অন্তেৰাসিকেসু. নিব্বিন্নরূপাতি উক্কণ্ঠিতসভাৰা, অভিৰাদনাদীনি ন করোন্তি. ৰিরত্তরূপাতি ৰিগতপেমা. পটিৰানরূপাতি তেসং নিপচ্চকিরিযতো নিৰত্তসভাৰা. যথা তন্তি যথা চ দুরক্খাতাদিসভাৰে ধম্মৰিনযে নিব্বিন্নৰিরত্তপটিৰানরূপেহি ভৰিতব্বং, তথেৰ জাতাতি অত্থো. দুরক্খাতেতি দুক্কথিতে. দুপ্পৰেদিতেতি দুৰিঞ্ঞাপিতে. অনুপসমসংৰত্তনিকেতি রাগাদীনং উপসমং কাতুং অসমত্থো. ভিন্নথূপেতি ভিন্নপতিট্ঠে. এত্থ হি নাটপুত্তোৰ নেসং পতিট্ঠেন থূপো, সো পন ভিন্নো মতো. তেন ৰুত্তং ‘‘ভিন্নথূপে’’তি. অপ্পটিসরণেতি তস্সেৰ অভাৰেন পটিসরণৰিরহিতে.
ননু চাযং নাটপুত্তো নাল়ন্দৰাসিকো, সো কস্মা পাৰাযং কালংকতোতি. সো কির উপালিনা গহপতিনা পটিৰিদ্ধসচ্চেন দসহি গাথাহি ভাসিতে বুদ্ধগুণে সুত্ৰা উণ্হং লোহিতং ছড্ডেসি. অথ নং অফাসুকং গহেত্ৰা পাৰং অগমংসু, সো তত্থ কালমকাসি. কালং কুরুমানো চ ‘‘মম লদ্ধি অনিয্যানিকা সাররহিতা, মযং তাৰ নট্ঠা, অৰসেসজনো মা অপাযপূরকো অহোসি. সচে পনাহং ‘মম সাসনং অনিয্যানিক’ন্তি ৰক্খামি, ন সদ্দহিস্সন্তি. যংনূনাহং দ্ৰেপি জনে ন একনীহারেন উগ্গণ্হাপেয্যং, তে মমচ্চযেন অঞ্ঞমঞ্ঞং ৰিৰদিস্সন্তি. সত্থা তং ৰিৰাদং পটিচ্চ একং ধম্মকথং কথেস্সতি, ততো তে সাসনস্স মহন্তভাৰং জাতিস্সন্তী’’তি.
অথ নং একো অন্তেৰাসিকো উপসঙ্কমিত্ৰা আহ ‘‘ভন্তে, তুম্হে দুব্বলা, ময্হং ইমস্মিং ধম্মে সারং আচিক্খথ আচরিযপ্পমাণ’’ন্তি. আৰুসো, ত্ৰং মমচ্চযেন সস্সতন্তি গণ্হেয্যাসীতি. অপরোপি তং উপসঙ্কমি, তং উচ্ছেদং গণ্হাপেসি. এৰং দ্ৰেপি জনে একলদ্ধিকে অকত্ৰা বহূ নানানীহারেন উগ্গণ্হাপেত্ৰা কালমকাসি. তে তস্স সরীরকিচ্চং কত্ৰা সন্নিপতিত্ৰা অঞ্ঞমঞ্ঞং পুচ্ছিংসু ‘‘কস্সাৰুসো, আচরিযো সারমাচিক্খী’’তি? একো উট্ঠহিত্ৰা ময্হন্তি আহ. কিং আচিক্খীতি? সস্সতন্তি. অপরো তং পটিবাহিত্ৰা ময্হং সারং আচিক্খীতি আহ. এৰং সব্বে ‘‘ময্হং সারং আচিক্খি, অহং জেট্ঠকো’’তি অঞ্ঞমঞ্ঞং ৰিৰাদং ৰড্ঢেত্ৰা অক্কোসে চেৰ পরিভাসে চ হত্থপাদপহারাদীনি চ পৰত্তেত্ৰা একমগ্গেন দ্ৰে অগচ্ছন্তা নানাদিসাসু পক্কমিংসু, একচ্চে গিহী অহেসুং.
ভগৰতো পন ধরমানকালেপি ভিক্খুসঙ্ঘে ৰিৰাদো ন উপ্পজ্জি. সত্থা হি তেসং ৰিৰাদকারণে উপ্পন্নমত্তেযেৰ সযং ৰা গন্ত্ৰা তে ৰা ভিক্খূ পক্কোসাপেত্ৰা খন্তি মেত্তা পটিসঙ্খা অৰিহিংসা সারণীযধম্মেসু একং কারণং কথেত্ৰা ৰিৰাদং ৰূপসমেতি. এৰং ধরমানোপি সঙ্ঘস্স পতিট্ঠাৰ অহোসি. পরিনিব্বাযমানোপি অৰিৰাদকারণং কত্ৰাৰ পরিনিব্বাযি. ভগৰতা হি সুত্তে দেসিতা চত্তারো মহাপদেসা (অ. নি. ৪.১৮০; দী. নি. ২.১৮৭) যাৰজ্জদিৰসা ভিক্খূনং পতিট্ঠা চ অৰস্সযো চ. তথা খন্ধকে দেসিতা চত্তারো মহাপদেসা (মহাৰ. ৩০৫) সুত্তে ৰুত্তানি চত্তারি পঞ্হব্যাকরণানি (অ. নি. ৪.৪২) চ. তেনেৰাহ – ‘‘যো ৰো মযা, আনন্দ, ধম্মো চ ৰিনযো চ দেসিতো পঞ্ঞত্তো, সো ৰো মমচ্চযেন সত্থা’’তি (দী. নি. ২.২১৬).
৪২. অথ খো চুন্দো সমণুদ্দেসোতি অযং থেরো ধম্মসেনাপতিস্স কনিট্ঠভাতিকো. তং ভিক্খূ অনুপসম্পন্নকালে চুন্দো সমণুদ্দেসোতি সমুদাচরিত্ৰা থেরকালেপি তথেৰ সমুদাচরিংসু. তেন ৰুত্তং ‘‘চুন্দো সমণুদ্দেসো’’তি. উপসঙ্কমীতি কস্মা উপসঙ্কমি? নাটপুত্তে কির কালংকতে জম্বুদীপে মনুস্সা তত্থ তত্থ কথং পৰত্তযিংসু – ‘‘নিগণ্ঠো নাটপুত্তো একো সত্থাতি পঞ্ঞাযিত্থ, তস্স কালকিরিযায সাৰকানং এৰরূপো ৰিৰাদো জাতো, সমণো পন গোতমো জম্বুদীপে চন্দো ৰিয সূরিযো ৰিয চ পাকটোযেৰ, কীদিসো নু খো সমণে গোতমে পরিনিব্বুতে সাৰকানং ৰিৰাদো ভৰিস্সতী’’তি. থেরো তং কথং সুত্ৰা চিন্তেসি – ‘‘ইমং কথং গহেত্ৰা দসবলস্স আরোচেস্সামি, সত্থা চ এতং অত্থুপ্পত্তিং কত্ৰা একং দেসনং কথেস্সতী’’তি. সো নিক্খমিত্ৰা যেন সামগামো, যেনাযস্মা আনন্দো তেনুপসঙ্কমি. উজুমেৰ ভগৰতো সন্তিকং অগন্ত্ৰা যেনস্স উপজ্ঝাযো আযস্মা আনন্দো তেনুপসঙ্কমীতি অত্থো. এৰং কিরস্স অহোসি – ‘‘উপজ্ঝাযো মে মহাপঞ্ঞো, সো ইমং সাসনং সত্থু আরোচেস্সতি, অথ সত্থা তদনুরূপং ধম্মং দেসেস্সতী’’তি. কথাপাভতন্তি কথামূলং, মূলঞ্হি পাভতন্তি ৰুচ্চতি. যথাহ –
‘‘অপ্পকেনপি মেধাৰী, পাভতেন ৰিচক্খণো;
সমুট্ঠাপেতি অত্তানং, অণুং অগ্গিংৰ সন্ধম’’ন্তি. (জা. ২.১.৪);
দস্সনাযাতি দস্সনত্থায. কিং পনিমিনা ভগৰা ন দিট্ঠপুব্বোতি? নো ন দিট্ঠপুব্বো, অযঞ্হি আযস্মা দিৰা নৰ ৰারে রত্তিং নৰ ৰারেতি একাহং অট্ঠারস ৰারে উপট্ঠানমেৰ গচ্ছতি. দিৰসস্স পন সতক্খত্তুং ৰা সহস্সক্খত্তুং ৰা গন্তুকামো সমানোপি ন অকারণা গচ্ছতি, একং পঞ্হুদ্ধারং গহেত্ৰাৰ গচ্ছতি. সো তংদিৰসং তেন গন্তুকামো এৰমাহ.
অহিতায দুক্খায দেৰমনুস্সানন্তি একস্মিং ৰিহারে সঙ্ঘমজ্ঝে উপ্পন্নো ৰিৰাদো কথং দেৰমনুস্সানং অহিতায দুক্খায সংৰত্ততি? কোসম্বকক্খন্ধকে (মহাৰ. ৪৫১) ৰিয হি দ্ৰীসু ভিক্খূসু ৰিৰাদং আপন্নেসু তস্মিং ৰিহারে তেসং অন্তেৰাসিকা ৰিৰদন্তি, তেসং ওৰাদং গণ্হন্তো ভিক্খুনিসঙ্ঘো ৰিৰদতি, ততো তেসং উপট্ঠাকা ৰিৰদন্তি, অথ মনুস্সানং আরক্খদেৰতা দ্ৰে কোট্ঠাসা হোন্তি. তত্থ ধম্মৰাদীনং আরক্খদেৰতা ধম্মৰাদিনিযো হোন্তি, অধম্মৰাদীনং অধম্মৰাদিনিযো হোন্তি. ততো তাসং আরক্খদেৰতানং মিত্তা ভুম্মদেৰতা ভিজ্জন্তি. এৰং পরম্পরায যাৰ ব্রহ্মলোকা ঠপেত্ৰা অরিযসাৰকে সব্বে দেৰমনুস্সা দ্ৰে কোট্ঠাসা হোন্তি. ধম্মৰাদীহি পন অধম্মৰাদিনোৰ বহুতরা হোন্তি, ততো যং বহূহি গহিতং, তং গণ্হন্তি. ধম্মং ৰিস্সজ্জেত্ৰা বহুতরাৰ অধম্মং গণ্হন্তি. তে অধম্মং পূরেত্ৰা ৰিহরন্তা অপাযে নিব্বত্তন্তি. এৰং একস্মিং ৰিহারে সঙ্ঘমজ্ঝে উপ্পন্নো ৰিৰাদো বহূনং অহিতায দুক্খায হোতি.
৪৩. অভিঞ্ঞা দেসিতাতি মহাবোধিমূলে নিসিন্নেন পচ্চক্খং কত্ৰা পৰেদিতা. পতিস্সযমানরূপা ৰিহরন্তীতি উপনিস্সায ৰিহরন্তি. ভগৰতো অচ্চযেনাতি এতরহি ভগৰন্তং জেট্ঠকং কত্ৰা সগারৰা ৰিহরন্তি, তুম্হাকং, ভন্তে, উগ্গতেজতায দুরাসদতায ৰিৰাদং জনেতুং ন সক্কোন্তি, ভগৰতো পন অচ্চযেন ৰিৰাদং জনেয্যুন্তি ৰদতি. যত্থ পন তং ৰিৰাদং জনেয্যুং, তং দস্সেন্তো অজ্ঝাজীৰে ৰা অধিপাতিমোক্খে ৰাতি আহ. তত্থ অজ্ঝাজীৰেতি আজীৰহেতু আজীৰকারণা – ‘‘ভিক্খু উত্তরিমনুস্সধম্মং উল্লপতি আপত্তি পারাজিকস্সা’’তিআদিনা (পরি. ২৮৭) নযেন পরিৰারে পঞ্ঞত্তানি ছ সিক্খাপদানি, তানি ঠপেত্ৰা সেসানি সব্বসিক্খাপদানি অধিপাতিমোক্খং নাম. অপ্পমত্তকো সো আনন্দাতি অজ্ঝাজীৰং অধিপাতিমোক্খঞ্চ আরব্ভ উপ্পন্নৰিৰাদো নাম যস্মা পরস্স কথাযপি অত্তনো ধম্মতাযপি সল্লক্খেত্ৰা সুপ্পজহো হোতি, তস্মা ‘‘অপ্পমত্তকো’’তি ৰুত্তো.
তত্রাযং নযো – ইধেকচ্চো ‘‘ন সক্কা উত্তরিমনুস্সধম্মং অনুল্লপন্তেন কিঞ্চি লদ্ধু’’ন্তিআদীনি চিন্তেত্ৰা আজীৰহেতু উত্তরিমনুস্সধম্মং ৰা উল্লপতি সঞ্চরিত্তং ৰা আপজ্জতি, যো তে ৰিহারে ৰসতি, সো ভিক্খু অরহাতিআদিনা নযেন সামন্তজপ্পনং ৰা করোতি, অগিলানো ৰা অত্তনো অত্থায পণীতভোজনানি ৰিঞ্ঞাপেত্ৰা ভুঞ্জতি, ভিক্খুনী ৰা পন তানি ৰিঞ্ঞাপেত্ৰা পাটিদেসনীযং আপজ্জতি, যো কোচি দুক্কটৰত্থুকং যংকিঞ্চি সূপোদনৰিঞ্ঞত্তিমেৰ ৰা করোতি, অঞ্ঞতরং ৰা পন পণ্ণত্তিৰীতিক্কমং করোন্তো ৰিহরতি, তমেনং সব্রহ্মচারী এৰং সঞ্জানন্তি – ‘‘কিং ইমস্স ইমিনা লাভেন লদ্ধেন, যো সাসনে পব্বজিত্ৰা মিচ্ছাজীৰেন জীৰিকং কপ্পেতি, পণ্ণত্তিৰীতিক্কমং করোতী’’তি. অত্তনো ধম্মতাযপিস্স এৰং হোতি – ‘‘কিস্স ময্হং ইমিনা লাভেন, য্ৰাহং এৰং স্ৰাক্খাতে ধম্মৰিনযে পব্বজিত্ৰা মিচ্ছাজীৰেন জীৰিকং কপ্পেমি, পণ্ণত্তিৰীতিক্কমং করোমী’’তি সল্লক্খেত্ৰা ততো ওরমতি. এৰং পরস্স কথাযপি অত্তনো ধম্মতাযপি সল্লক্খেত্ৰা সুপ্পজহো হোতি. তেন ভগৰা ‘‘অপ্পমত্তকো’’তি আহ.
মগ্গে ৰা হি, আনন্দ, পটিপদায ৰাতি লোকুত্তরমগ্গং পত্ৰা ৰিৰাদো নাম সব্বসো ৰূপসম্মতি, নত্থি অধিগতমগ্গানং ৰিৰাদো. পুব্বভাগমগ্গং পন পুব্বভাগপটিপদঞ্চ সন্ধাযেতং ৰুত্তং.
তত্রাযং নযো – এৰং ভিক্খুং মনুস্সা লোকুত্তরধম্মে সম্ভাৰেন্তি. সো সদ্ধিৰিহারিকাদযো আগন্ত্ৰা ৰন্দিত্ৰা ঠিতে পুচ্ছতি ‘‘কিং আগতত্থা’’তি. মনসিকাতব্বকম্মট্ঠানং পুচ্ছিতুং, ভন্তেতি. নিসীদথ, খণেনেৰ অরহত্তং পাপেতুং সমত্থকম্মট্ঠানকথং আচিক্খিস্সামীতি ৰত্ৰা ৰদতি – ‘‘ইধ ভিক্খু অত্তনো ৰসনট্ঠানং পৰিসিত্ৰা নিসিন্নো মূলকম্মট্ঠানং মনসি করোতি, তস্স তং মনসিকরোতো ওভাসো উপ্পজ্জতি. অযং পঠমমগ্গো নাম. সো দুতিযং ওভাসঞাণং নিব্বত্তেতি, দুতিযমগ্গো অধিগতো হোতি, এৰং ততিযঞ্চ চতুত্থঞ্চ. এত্তাৰতা মগ্গপ্পত্তো চেৰ ফলপ্পত্তো চ হোতী’’তি. অথ তে ভিক্খূ ‘‘অখীণাসৰো নাম এৰং কম্মট্ঠানং কথেতুং ন সক্কোতি, অদ্ধাযং খীণাসৰো’’তি নিট্ঠং গচ্ছন্তি.
সো অপরেন সমযেন কালং করোতি. সমন্তা ভিক্খাচারগামেহি মনুস্সা আগন্ত্ৰা পুচ্ছন্তি ‘‘কেনচি, ভন্তে, থেরো পঞ্হং পুচ্ছিতো’’তি. উপাসকা পুব্বেৰ থেরেন পঞ্হো কথিতো অম্হাকন্তি. তে পুপ্ফমণ্ডপং পুপ্ফকূটাগারং সজ্জেত্ৰা সুৰণ্ণেন অক্খিপিধানমুখপিধানাদিং করিত্ৰা গন্ধমালাদীহি পূজেত্ৰা সত্তাহং সাধুকীল়িকং কীল়েত্ৰা ঝাপেত্ৰা অট্ঠীনি আদায চেতিযং করোন্তি. অঞ্ঞে আগন্তুকা ৰিহারং আগন্ত্ৰা পাদে ধোৰিত্ৰা ‘‘মহাথেরং পস্সিস্সাম, কহং, আৰুসো, মহাথেরো’’তি পুচ্ছন্তি. পরিনিব্বুতো, ভন্তেতি. দুক্করং, আৰুসো, থেরেন কতং মগ্গফলানি নিব্বত্তেন্তেন, পঞ্হং পুচ্ছিত্থ, আৰুসোতি. ভিক্খূনং কম্মট্ঠানং কথেন্তো ইমিনা নিযামেন কথেসি, ভন্তেতি. ন এসো, আৰুসো, মগ্গো, ৰিপস্সনুপক্কিলেসো নামেস, ন তুম্হে জানিত্থ, পুথুজ্জনো, আৰুসো, থেরোতি. তে কলহং করোন্তা উট্ঠহিত্ৰা ‘‘সকলৰিহারে ভিক্খূ চ ভিক্খাচারগামেসু মনুস্সা চ ন জানন্তি, তুম্হেযেৰ জানাথ. কতরমগ্গেন তুম্হে আগতা, কিং ৰো ৰিহারদ্ৰারে চেতিযং ন দিট্ঠ’’ন্তি. এৰংৰাদীনং পন ভিক্খূনং সতং ৰা, হোতু সহস্সং ৰা, যাৰ তং লদ্ধিং নপ্পজহন্তি, সগ্গোপি মগ্গোপি ৰারিতোযেৰ.
অপরোপি তাদিসোৰ কম্মট্ঠানং কথেন্তো এৰং কথেতি – চিত্তেনেৰ তীসু উদ্ধনেসু তীণি কপল্লানি আরোপেত্ৰা হেট্ঠা অগ্গিং কত্ৰা চিত্তেনেৰ অত্তনো দ্ৰত্তিংসাকারং উপ্পাটেত্ৰা কপল্লেসু পক্খিপিত্ৰা চিত্তেনেৰ দণ্ডকেন পরিৰত্তেত্ৰা পরিৰত্তেত্ৰা ভজ্জিতব্বং, যা ঝাযমানে ছারিকা হোতি, সা মুখৰাতেন পলাসেতব্বা. এত্তকেন ধূতপাপো নামেস সমণো হোতি. সেসং পুরিমনযেনেৰ ৰিত্থারেতব্বং.
অপরো এৰং কথেতি – চিত্তেনেৰ মহাচাটিং ঠপেত্ৰা মত্থুং যোজেত্ৰা চিত্তেনেৰ অত্তনো দ্ৰত্তিংসাকারং উপ্পাটেত্ৰা তত্থ পক্খিপিত্ৰা মত্থুং ওতারেত্ৰা মন্থিতব্বং. মথিযমানং ৰিলীযতি, ৰিলীনে উপরি ফেণো উগ্গচ্ছতি. সো ফেণো পরিভুঞ্জিতব্বো. এত্তাৰতা ৰো অমতং পরিভুত্তং নাম ভৰিস্সতি. ইতো পরং ‘‘অথ তে ভিক্খূ’’তিআদি সব্বং পুরিমনযেনেৰ ৰিত্থারেতব্বং.
৪৪. ইদানি যো এৰং ৰিৰাদো উপ্পজ্জেয্য, তস্স মূলং দস্সেন্তো ছযিমানীতিআদিমাহ. তত্থ অগারৰোতি গারৰৰিরহিতো. অপ্পতিস্সোতি অপ্পতিস্সযো অনীচৰুত্তি. এত্থ পন যো ভিক্খু সত্থরি ধরমানে তীসু কালেসু উপট্ঠানং ন যাতি, সত্থরি অনুপাহনে চঙ্কমন্তে সউপাহনো চঙ্কমতি, নীচে চঙ্কমে চঙ্কমন্তে উচ্চে চঙ্কমে চঙ্কমতি, হেট্ঠা ৰসন্তে উপরি ৰসতি, সত্থু দস্সনট্ঠানে উভো অংসে পারুপতি, ছত্তং ধারেতি, উপাহনং ধারেতি, ন্হানতিত্থে উচ্চারং ৰা পস্সাৰং ৰা করোতি, পরিনিব্বুতে ৰা পন চেতিযং ৰন্দিতুং ন গচ্ছতি, চেতিযস্স পঞ্ঞাযনট্ঠানে সত্থুদস্সনট্ঠানে ৰুত্তং সব্বং করোতি, অঞ্ঞেহি চ ভিক্খূহি ‘‘কস্মা এৰং করোসি, ন ইদং ৰট্টতি, সম্মাসবুদ্ধস্স নাম লজ্জিতুং ৰট্টতী’’তি ৰুত্তে ‘‘তূণ্হী হোতি, কিং বুদ্ধো বুদ্ধোতি ৰদসী’’তি ভণতি, অযং সত্থরি অগারৰো নাম.
যো পন ধম্মস্সৰনে সঙ্ঘুট্ঠে সক্কচ্চং ন গচ্ছতি, সক্কচ্চং ধম্মং ন সুণাতি, নিদ্দাযতি ৰা সল্লপেন্তো ৰা নিসীদতি, সক্কচ্চং ন গণ্হাতি ন ধারেতি, ‘‘কিং ধম্মে অগারৰং করোসী’’তি ৰুত্তে ‘‘তুণ্হী হোতি, ধম্মো ধম্মোতি ৰদসি, কিং ধম্মো নামা’’তি ৰদতি, অযং ধম্মে অগারৰো নাম.
যো পন থেরেন ভিক্খুনা অনজ্ঝিট্ঠো ধম্মং দেসেতি, নিসীদতি পঞ্হং কথেতি, ৰুড্ঢে ভিক্খূ ঘট্টেন্তো গচ্ছতি, তিট্ঠতি নিসীদতি, দুস্সপল্লত্থিকং ৰা হত্থপল্লত্থিকং ৰা করোতি, সঙ্ঘমজ্ঝে উভো অংসে পারুপতি, ছত্তুপাহনং ধারেতি, ‘‘ভিক্খুসঙ্ঘস্স লজ্জিতুং ৰট্টতী’’তি ৰুত্তেপি ‘‘তুণ্হী হোতি, সঙ্ঘো সঙ্ঘোতি ৰদসি, কিং সঙ্ঘো, মিগসঙ্ঘো অজসঙ্ঘো’’তিআদীনি ৰদতি, অযং সঙ্ঘে অগারৰো নাম. একভিক্খুস্মিম্পি হি অগারৰে কতে সঙ্ঘে কতোযেৰ হোতি. তিস্সো সিক্খা পন অপরিপূরযমানোৰ সিক্খায ন পরিপূরকারী নাম.
অজ্ঝত্তং ৰাতি অত্তনি ৰা অত্তনো পরিসায ৰা. বাহিদ্ধাতি পরস্মিং ৰা পরস্স পরিসায ৰা.
৪৬. ইদানি অযং ছ ঠানানি নিস্সায উপ্পন্নৰিৰাদো ৰড্ঢন্তো যানি অধিকরণানি পাপুণাতি, তানি দস্সেতুং চত্তারিমানীতিআদিমাহ. তত্থ ৰূপসমনত্থায পৰত্তমানেহি সমথেহি অধিকাতব্বানীতি অধিকরণানি. ৰিৰাদোৰ অধিকরণং ৰিৰাদাধিকরণং. ইতরেসুপি এসেৰ নযো.
ইদানি ইমানিপি চত্তারি অধিকরণানি পত্ৰা উপরি ৰড্ঢেন্তো সো ৰিৰাদো যেহি সমথেহি ৰূপসম্মতি, তেসং দস্সনত্থং সত্ত খো পনিমেতিআদিমাহ. তত্থ অধিকরণানি সমেন্তি ৰূপসমেন্তীতি অধিকরণসমথা. উপ্পন্নুপ্পন্নানন্তি উপ্পন্নানং উপ্পন্নানং. অধিকরণানন্তি এতেসং ৰিৰাদাধিকরণাদীনং চতুন্নং. সমথায ৰূপসমাযাতি সমনত্থঞ্চেৰ ৰূপসমনত্থঞ্চ. সম্মুখাৰিনযো দাতব্বো…পে… তিণৰত্থারকোতি ইমে সত্ত সমথা দাতব্বা.
তত্রাযং ৰিনিচ্ছযকথা – অধিকরণেসু তাৰ ধম্মোতি ৰা অধম্মোতি ৰাতি অট্ঠারসহি ৰত্থূহি ৰিৰদন্তানং ভিক্খূনং যো ৰিৰাদো, ইদং ৰিৰাদাধিকরণং নাম. সীলৰিপত্তিযা ৰা আচারদিট্ঠিআজীৰৰিপত্তিযা ৰা অনুৰদন্তানং যো অনুৰাদো উপৰদনা চেৰ চোদনা চ, ইদং অনুৰাদাধিকরণং নাম. মাতিকাযং আগতা পঞ্চ ৰিভঙ্গে দ্ৰেতি সত্ত আপত্তিক্খন্ধা আপত্তাধিকরণং নাম. যং সঙ্ঘস্স অপলোকনাদীনং চতুন্নং কম্মানং করণং, ইদং কিচ্চাধিকরণং নাম.
তত্থ ৰিৰাদাধিকরণং দ্ৰীহি সমথেহি সম্মতি সম্মুখাৰিনযেন চ যেভুয্যসিকায চ. সম্মুখাৰিনযেনেৰ সম্মমানং যস্মিং ৰিহারে উপ্পন্নং, তস্মিংযেৰ ৰা, অঞ্ঞত্থ ৰূপসমেতুং গচ্ছন্তানং অন্তরামগ্গে ৰা, যত্থ গন্ত্ৰা সঙ্ঘস্স নিয্যাতিতং, তত্থ সঙ্ঘেন ৰা গণেন ৰা ৰূপসমেতুং অসক্কোন্তে তত্থেৰ উব্বাহিকায সম্মতপুগ্গলেহি ৰা ৰিনিচ্ছিতং সম্মতি. এৰং সম্মমানে পন তস্মিং যা সঙ্ঘসম্মুখতা ধম্মসম্মুখতা, ৰিনযসম্মুখতা, পুগ্গলসম্মুখতা, অযং সম্মুখাৰিনযো নাম.
তত্থ চ কারকসঙ্ঘস্স সামগ্গিৰসেন সম্মুখীভাৰো সঙ্ঘসম্মুখতা. সমেতব্বস্স ৰত্থুনো ভূততা ধম্মসম্মুখতা. যথা তং সমেতব্বং, তথেৰ সমনং ৰিনযসম্মুখতা. যো চ ৰিৰদতি, যেন চ ৰিৰদতি, তেসং উভিন্নং অত্তপচ্চত্থিকানং সম্মুখীভাৰো পুগ্গলসম্মুখতা. উব্বাহিকায ৰূপসমে পনেত্থ সঙ্ঘসম্মুখতা পরিহাযতি. এৰং তাৰ সম্মুখাৰিনযেনেৰ সম্মতি.
সচে পনেৰম্পি ন সম্মতি, অথ নং উব্বাহিকায সম্মতা ভিক্খূ ‘‘ন মযং সক্কোম ৰূপসমেতু’’ন্তি সঙ্ঘস্সেৰ নিয্যাতেন্তি. ততো সঙ্ঘো পঞ্চঙ্গসমন্নাগতং ভিক্খুং সলাকগ্গাহকং সম্মন্নিত্ৰা তেন গুল়্হকৰিৰটকসকণ্ণজপ্পকেসু তীসু সলাকগ্গাহেসু অঞ্ঞতরৰসেন সলাকং গাহেত্ৰা সন্নিপতিতপরিসায ধম্মৰাদীনং যেভুয্যতায যথা তে ধম্মৰাদিনো ৰদন্তি, এৰং ৰূপসন্তং অধিকরণং সম্মুখাৰিনযেন চ যেভুয্যসিকায চ ৰূপসন্তং হোতি. তত্থ সম্মুখাৰিনযো ৰুত্তনযো এৰ. যং পন যেভুয্যসিকায কম্মস্স করণং, অযং যেভুয্যসিকা নাম. এৰং ৰিৰাদাধিকরণং দ্ৰীহি সমথেহি সম্মতি.
অনুৰাদাধিকরণং চতূহি সমথেহি সম্মতি সম্মুখাৰিনযেন চ সতিৰিনযেন চ অমূল়্হৰিনযেন চ তস্সপাপিযসিকায চ. সম্মুখাৰিনযেনেৰ সম্মমানং যো চ অনুৰদতি, যঞ্চ অনুৰদতি, তেসং ৰচনং সুত্ৰা, সচে কাচি আপত্তি নত্থি, উভো খমাপেত্ৰা, সচে অত্থি, অযং নামেত্থ আপত্তীতি এৰং ৰিনিচ্ছিতং ৰূপসম্মতি. তত্থ সম্মুখাৰিনযলক্খণং ৰুত্তনযমেৰ.
যদা পন খীণাসৰস্স ভিক্খুনো অমূলিকায সীলৰিপত্তিযা অনুদ্ধংসিতস্স সতিৰিনযং যাচমানস্স সঙ্ঘো ঞত্তিচতুত্থেন কম্মেন সতিৰিনযং দেতি, তদা সম্মুখাৰিনযেন চ সতিৰিনযেন চ ৰূপসন্তং হোতি. দিন্নে পন সতিৰিনযে পুন তস্মিং পুগ্গলে কস্সচি অনুৰাদো ন রুহতি.
যদা উম্মত্তকো ভিক্খু উম্মাদৰসেন কতে অস্সামণকে অজ্ঝাচারে ‘‘সরতাযস্মা এৰরূপিং আপত্তি’’ন্তি ভিক্খূহি ৰুচ্চমানো – ‘‘উম্মত্তকেন মে, আৰুসো, এতং কতং, নাহং তং সরামী’’তি ভণন্তোপি ভিক্খূহি চোদিযমানোৰ পুন অচোদনত্থায অমূল়্হৰিনযং যাচতি, সঙ্ঘো চস্স ঞত্তিচতুত্থেন কম্মেন অমূল়্হৰিনযং দেতি, তদা সম্মুখাৰিনযেন চ অমূল়্হৰিনযেন চ ৰূপসন্তং হোতি. দিন্নে পন অমূল়্হৰিনযে পুন তস্মিং পুগ্গলে কস্সচি তপ্পচ্চযা অনুৰাদো ন রুহতি.
যদা পন পারাজিকেন ৰা পারাজিকসামন্তেন ৰা চোদিযমানস্স অঞ্ঞেনাঞ্ঞং পটিচরতো পাপুস্সন্নতায পাপিযস্স পুগ্গলস্স – ‘‘সচাযং অচ্ছিন্নমূলো ভৰিস্সতি, সম্মা ৰত্তিত্ৰা ওসারণং লভিস্সতি, সচে ছিন্নমূলো, অযমেৰস্স নাসনা ভৰিস্সতী’’তি মঞ্ঞমানো সঙ্ঘো ঞত্তিচতুত্থেন কম্মেন তস্সপাপিযসিকং করোতি, তদা সম্মুখাৰিনযেন চ তস্স পাপিযসিকায চ ৰূপসন্তং হোতি. এৰং অনুৰাদাধিকরণং চতূহি সমথেহি সম্মতি.
আপত্তাধিকরণং তীহি সমথেহি সম্মতি সম্মুখাৰিনযেন চ পটিঞ্ঞাতকরণেন চ তিণৰত্থারকেন চ. তস্স সম্মুখাৰিনযেনেৰ ৰূপসমো নত্থি. যদা পন একস্স ৰা ভিক্খুনো সন্তিকে সঙ্ঘগণমজ্ঝেসু ৰা ভিক্খু লহুকং আপত্তিং দেসেতি, তদা আপত্তাধিকরণং সম্মুখাৰিনযেন চ পটিঞ্ঞাতকরণেন চ ৰূপসম্মতি. তত্থ সম্মুখাৰিনযো তাৰ যো চ দেসেতি, যস্স চ দেসেতি, তেসং সম্মুখতা. সেসং ৰুত্তনযমেৰ. পুগ্গলস্স চ গণস্স চ দেসনাকালে সঙ্ঘসম্মুখতা পরিহাযতি. যং পনেত্থ ‘‘অহং, ভন্তে, ইত্থন্নামং আপত্তিং অপন্নো’’তি চ, আম ‘‘পস্সামী’’তি চ পটিঞ্ঞাতায ‘‘আযতিং সংৰরেয্যাসী’’তি করণং, তং পটিঞ্ঞাতকরণং নাম. সঙ্ঘাদিসেসে পরিৰাসাদিযাচনা পটিঞ্ঞা, পরিৰাসাদীনং দানং পটিঞ্ঞাতকরণং নাম.
দ্ৰেপক্খজাতা পন ভণ্ডনকারকা ভিক্খূ বহুং অস্সামণকং অজ্ঝাচারং চরিত্ৰা পুন লজ্জিধম্মে উপ্পন্নে ‘‘সচে মযং ইমাহি আপত্তীহি অঞ্ঞমঞ্ঞং কারেস্সাম, সিযাপি তং অধিকরণং কক্খল়ত্তায সংৰত্তেয্যা’’তি অঞ্ঞমঞ্ঞং আপত্তিযা কারাপনে দোসং দিস্ৰা যদা তিণৰত্থারককম্মং করোন্তি, তদা আপত্তাধিকরণং সম্মুখাৰিনযেন চ তিণৰত্থারকেন চ সম্মতি. তত্র হি যত্তকা হত্থপাসুপগতা ‘‘ন মে তং খমতী’’তি এৰং দিট্ঠাৰিকম্মং অকত্ৰা ‘‘দুক্কটং কম্মং পুন কাতব্বং কম্ম’’ন্তি ন উক্কোটেন্তি, নিদ্দম্পি ওক্কন্তা হোন্তি, সব্বেসম্পি ঠপেত্ৰা থুল্লৰজ্জঞ্চ গিহিপটিসংযুত্তঞ্চ সব্বাপত্তিযো ৰুট্ঠহন্তি. এৰং আপত্তাধিকরণং তীহি সমথেহি সম্মতি. কিচ্চাধিকরণং একেন সমথেন সম্মতি সম্মুখাৰিনযেনেৰ.
ইমানি চত্তারি অধিকরণানি যথানুরূপং ইমেহি সত্তহি সমথেহি সম্মন্তি. তেন ৰুত্তং ‘‘উপ্পন্নুপ্পন্নানং অধিকরণানং সমথায ৰূপসমায সম্মুখাৰিনযো দাতব্বো…পে… তিণৰত্থারকো’’তি. অযমেত্থ ৰিনিচ্ছযনযো, ৰিত্থারো পন সমথক্খন্ধকে (চূল়ৰ. ১৮৫) আগতোযেৰ. ৰিনিচ্ছযোপিস্স সমন্তপাসাদিকায ৰুত্তো.
৪৭. যো পনাযং ইমস্মিং সুত্তে ‘‘ইধানন্দ, ভিক্খূ ৰিৰদন্তী’’তিআদিকো ৰিত্থারো ৰুত্তো, সো এতেন নযেন সঙ্খেপতোৰ ৰুত্তোতি ৰেদিতব্বো. তত্থ ধম্মোতিআদীসু সুত্তন্তপরিযাযেন তাৰ দস কুসলকম্মপথা ধম্মো, অকুসলকম্মপথা অধম্মো. তথা ‘‘চত্তারো সতিপট্ঠানা’’তি হেট্ঠা আগতা সত্ততিংস বোধিপক্খিযধম্মা, তযো সতিপট্ঠানা তযো সম্মপ্পধানা তযো ইদ্ধিপাদা ছ ইন্দ্রিযানি ছ বলানি অট্ঠ বোজ্ঝঙ্গা নৰঙ্গিকো মগ্গো চাতি, চত্তারো উপাদানা পঞ্চ নীৰরণানীতিআদযো সঙ্কলিট্ঠধম্মা চাতি অযং অধম্মো.
তত্থ যংকিঞ্চি একং অধম্মকোট্ঠাসং গহেত্ৰা ‘‘ইমং অধম্মং ধম্মোতি করিস্সাম, এৰং অম্হাকং আচরিযকুলং নিয্যানিকং ভৰিস্সতি, মযঞ্চ লোকে পাকটা ভৰিস্সামা’’তি তং অধম্মং ‘‘ধম্মো অয’’ন্তি কথেন্তা ধম্মোতি ৰিৰদন্তি. তত্থেৰ ধম্মকোট্ঠাসেসু একং গহেত্ৰা ‘‘অধম্মো অয’’ন্তি কথেন্তা অধম্মোতি ৰিৰদন্তি.
ৰিনযপরিযাযেন পন ভূতেন ৰত্থুনা চোদেত্ৰা সারেত্ৰা যথাপটিঞ্ঞায কাতব্বকম্মং ধম্মো নাম, অভূতেন পন ৰত্থুনা অচোদেত্ৰা অসারেত্ৰা অপটিঞ্ঞায কতব্বকম্মং অধম্মো নাম. তেসুপি অধম্মং ‘‘ধম্মো অয’’ন্তি কথেন্তা ধম্মোতি ৰিৰদন্তি, ‘‘অধম্মো অয’’ন্তি কথেন্তা অধম্মোতি ৰিৰদন্তি.
সুত্তন্তপরিযাযেন পন রাগৰিনযো দোসৰিনযো মোহৰিনযো সংৰরো পহানং পটিসঙ্খাতি অযং ৰিনযো নাম, রাগাদীনং অৰিনযো অসংৰরো অপ্পহানং অপ্পটিসঙ্খাতি অযং অৰিনযো নাম. ৰিনযপরিযাযেন ৰত্থুসম্পত্তি ঞত্তিসম্পত্তি অনুসাৰনসম্পত্তি সীমসম্পতি পরিসসম্পত্তীতি অযং ৰিনযো নাম, ৰত্থুৰিপত্তি…পে… পরিসৰিপত্তীতি অযং অৰিনযো নাম. তেসুপি যংকিঞ্চি অৰিনযং ‘‘ৰিনযো অয’’ন্তি কথেন্তা ৰিনযোতি ৰিৰদন্তি, ৰিনযং অৰিনযোতি কথেন্তা অৰিনযোতি ৰিৰদন্তি.
ধম্মনেত্তি সমনুমজ্জিতব্বাতি ধম্মরজ্জু অনুমজ্জিতব্বা ঞাণেন ঘংসিতব্বা উপপরিক্খিতব্বা. সা পনেসা ধম্মনেত্তি ‘‘ইতি খো ৰচ্ছ ইমে দস ধম্মা অকুসলা দস ধম্মা কুসলা’’তি এৰং মহাৰচ্ছগোত্তসুত্তে (ম. নি. ২.১৯৪) আগতাতি ৰুত্তা. সা এৰ ৰা হোতু, যো ৰা ইধ ধম্মোতি চ ৰিনযো চ ৰুত্তো. যথা তত্থ সমেতীতি যথা তায ধম্মনেত্তিযা সমেতি, ‘‘ধম্মো ধম্মোৰ হোতি, অধম্মো অধম্মোৰ, ৰিনযো ৰিনযোৰ হোতি, অৰিনযো অৰিনযোৰ’’. তথা তন্তি এৰং তং অধিকরণং ৰূপসমেতব্বং. একচ্চানং অধিকরণানন্তি ইধ ৰিৰাদাধিকরণমেৰ দস্সিতং, সম্মুখাৰিনযো পন ন কিস্মিঞ্চি অধিকরণে ন লব্ভতি.
৪৮. তং পনেতং যস্মা দ্ৰীহি সমথেহি সম্মতি সম্মুখাৰিনযেন চ যেভুয্যসিকায চ, তস্মা হেট্ঠা মাতিকায ঠপিতানুক্কমেন ইদানি সতিৰিনযস্স ৰারে পত্তেপি তং অৰত্ৰা ৰিৰাদাধিকরণযেৰ তাৰ দুতিযসমথং দস্সেন্তো কথঞ্চানন্দ, যেভুয্যসিকাতিআদিমাহ. তত্থ বহুতরাতি অন্তমসো দ্ৰীহি তীহিপি অতিরেকতরা. সেসমেত্থ হেট্ঠা ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বং.
৪৯. ইদানি হেট্ঠা অৰিত্থারিতং সতিৰিনযং আদিং কত্ৰা ৰিত্থারিতাৰসেসসমথে পটিপাটিযা ৰিত্থারেতুং কথঞ্চানন্দ, সতিৰিনযোতিআদিমাহ. তত্থ পারাজিকসামন্তেন ৰাতি দ্ৰে সামন্তানি খন্ধসামন্তঞ্চ আপত্তিসামন্তঞ্চ. তত্থ পারাজিকাপত্তিক্খন্ধো সঙ্ঘাদিসেসাপত্তিক্খন্ধো থুল্লচ্চয-পাচিত্তিয-পাটিদেসনীয-দুক্কট-দুব্ভাসিতাপত্তিক্খন্ধোতি এৰং পুরিমস্স পচ্ছিমখন্ধং খন্ধসামন্তং নাম হোতি. পঠমপারাজিকস্স পন পুব্বভাগে দুক্কটং, সেসানং থুল্লচ্চযন্তি ইদং আপত্তিসামন্তং নাম. তত্থ খন্ধসামন্তে পারাজিকসামন্তং গরুকাপত্তি নাম হোতি. সরতাযস্মাতি সরতু আযস্মা. একচ্চানং অধিকরণানন্তি ইধ অনুৰাদাধিকরণমেৰ দস্সিতং.
৫০. ভাসিতপরিক্কন্তন্তি ৰাচায ভাসিতং কাযেন চ পরিক্কন্তং, পরক্কমিত্ৰা কতন্তি অত্থো. একচ্চানন্তি ইধাপি অনুৰাদাধিকরণমেৰ অধিপ্পেতং. পটিঞ্ঞাতকরণে ‘‘একচ্চান’’ন্তি আপত্তাধিকরণং দস্সিতং.
৫২. দৰাতি সহসা. রৰাতি অঞ্ঞং ভণিতুকামেন অঞ্ঞং ৰুত্তং. এৰং খো, আনন্দ, তস্সপাপিযসিকা হোতীতি তস্সপুগ্গলস্স পাপুস্সন্নতা পাপিযসিকা হোতি. ইমিনা কম্মস্স ৰত্থু দস্সিতং. এৰরূপস্স হি পুগ্গলস্স কম্মং কাত্তব্বং. কম্মেন হি অধিকরণস্স ৰূপসমো হোতি, ন পুগ্গলস্স পাপুস্সন্নতায. ইধাপি চ অনুৰাদাধিকরণমেৰ অধিকরণন্তি ৰেদিতব্বং.
৫৩. কথঞ্চানন্দ, তিণৰত্থারকোতি এত্থ ইদং কম্মং তিণৰত্থারকসদিসত্তা তিণৰত্থারকোতি ৰুত্তং. যথা হি গূথং ৰা মুত্তং ৰা ঘট্টিযমানং দুগ্গন্ধতায বাধতি, তিণেহি অৰত্থরিত্ৰা সুপ্পটিচ্ছাদিতস্স পনস্স সো গন্ধো ন বাধতি, এৰমেৰ যং অধিকরণং মূলানুমূলং গন্ত্ৰা ৰূপসমিযমানং কক্খল়ত্তায ৰাল়ত্তায ভেদায সংৰত্ততি, তং ইমিনা কম্মেন ৰূপসন্তং গূথং ৰিয তিণৰত্থারকেন পটিচ্ছন্নং ৰূপসন্তং হোতীতি ইদং কম্মং তিণৰত্থারকসদিসত্তা তিণৰত্থারকোতি ৰুত্তং. তস্স ইধানন্দ, ভিক্খূনং ভণ্ডনজাতানন্তিআদিৰচনেন আকারমত্তমেৰ দস্সিতং, খন্ধকে আগতাযেৰ পনেত্থ কম্মৰাচা পমাণং. ঠপেত্ৰা থুল্লৰজ্জং ঠপেত্ৰা গিহিপটিসংযুত্তন্তি. এত্থ পন থুল্লৰজ্জন্তি থূল্লৰজ্জং পারাজিকঞ্চেৰ সঙ্ঘাদিসেসঞ্চ. গিহিপটিসংযুত্তন্তি গিহীনং হীনেন খুংসনৰম্ভনধম্মিকপটিস্সৰেসু আপন্না আপত্তি. অধিকরণানন্তি ইধ আপত্তাধিকরণমেৰ ৰেদিতব্বং. কিচ্চাধিকরণস্স পন ৰসেন ইধ ন কিঞ্চি ৰুত্তং. কিঞ্চাপি ন ৰুত্তং, সম্মুখাৰিনযেনেৰ পনস্স ৰূপসমো হোতীতি ৰেদিতব্বো.
৫৪. ছযিমে, আনন্দ, ধম্মা সারণীযাতি হেট্ঠা কলহৰসেন সুত্তং আরদ্ধং, উপরি সারণীযধম্মা আগতা. ইতি যথানুসন্ধিনাৰ দেসনা গতা হোতি. হেট্ঠা কোসম্বিযসুত্তে (ম. নি. ১.৪৯৮-৫০০) পন সোতাপত্তিমগ্গসম্মাদিট্ঠি কথিতা, ইমস্মিং সুত্তে সোতাপত্তিফলসম্মাদিট্ঠি ৰুত্তাতি ৰেদিতব্বা. অণুন্তি অপ্পসাৰজ্জং. থূলন্তি মহাসাৰজ্জং. সেসমেত্থ উত্তানমেৰাতি.
পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায
সামগামসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫. সুনক্খত্তসুত্তৰণ্ণনা
৫৫. এৰং মে সুতন্তি সুনক্খত্তসুত্তং. তত্থ অঞ্ঞাতি অরহত্তং. ব্যাকতাতি খীণা জাতীতিআদীহি চতূহি পদেহি কথিতা. অধিমানেনাতি অপ্পত্তে পত্তসঞ্ঞিনো, অনধিগতে অধিগতসঞ্ঞিনো হুত্ৰা অধিগতং অম্হেহীতি মানেন ব্যাকরিংসু.
৫৬. এৰঞ্চেত্থ সুনক্খত্ত তথাগতস্স হোতীতি সুনক্খত্ত এত্থ এতেসং ভিক্খূনং পঞ্হব্যাকরণে – ‘‘ইদং ঠানং এতেসং অৰিভূতং অন্ধকারং, তেনিমে অনধিগতে অধিগতসঞ্ঞিনো, হন্দ নেসং ৰিসোধেত্ৰা পাকটং কত্ৰা ধম্মং দেসেমী’’তি, এৰঞ্চ তথাগতস্স হোতি. অথ চ পনিধেকচ্চে…পে… তস্সপি হোতি অঞ্ঞথত্তন্তি ভগৰা পটিপন্নকানং ধম্মং দেসেতি. যত্থ পন ইচ্ছাচারে ঠিতা একচ্চে মোঘপুরিসা হোন্তি, তত্র ভগৰা পস্সতি – ‘‘ইমে ইমং পঞ্হং উগ্গহেত্ৰা অজানিত্ৰাৰ জানন্তা ৰিয অপ্পত্তে পত্তসঞ্ঞিনো হুত্ৰা গামনিগমাদীসু ৰিসেৰমানা ৰিচরিস্সন্তি, তং নেসং ভৰিস্সতি দীঘরত্তং অহিতায দুক্খাযা’’তি এৰমস্সাযং ইচ্ছাচারে ঠিতানং কারণা পটিপন্নকানম্পি অত্থায ‘‘ধম্মং দেসিস্সামী’’তি উপ্পন্নস্স চিত্তস্স অঞ্ঞথাভাৰো হোতি. তং সন্ধাযেতং ৰুত্তং.
৫৮. লোকামিসাধিমুত্তোতি ৰট্টামিস-কামামিস-লোকামিসভূতেসু পঞ্চসু কামগুণেসু অধিমুত্তো তন্নিন্নো তগ্গরুকো তপ্পব্ভারো. তপ্পতিরূপীতি কামগুণসভাগা. আনেঞ্জপটিসংযুত্তাযাতি আনেঞ্জসমাপত্তিপটিসংযুত্তায. সংসেয্যাতি কথেয্য. আনেঞ্জসংযোজনেন হি খো ৰিসংযুত্তোতি আনেঞ্জসমাপত্তিসংযোজনেন ৰিসংসট্ঠো. লোকামিসাধিমুত্তোতি এৰরূপো হি লূখচীৰরধরো মত্তিকাপত্তং আদায অত্তনো সদিসেহি কতিপযেহি সদ্ধিং পচ্চন্তজনপদং গচ্ছতি, গামং পিণ্ডায পৰিট্ঠকালে মনুস্সা দিস্ৰা ‘‘মহাপংসুকুলিকা আগতা’’তি যাগুভত্তাদীনি সম্পাদেত্ৰা সক্কচ্চং দানং দেন্তি, ভত্তকিচ্চে নিট্ঠিতে অনুমোদনং সুত্ৰা – ‘‘স্ৰেপি, ভন্তে, ইধেৰ পিণ্ডায পৰিসথা’’তি ৰদন্তি. অলং উপাসকা, অজ্জাপি ৰো বহূনং দিন্নন্তি. তেন হি, ভন্তে, অন্তোৰস্সং ইধ ৰসেয্যাথাতি অধিৰাসেত্ৰা ৰিহারমগ্গং পুচ্ছিত্ৰা ৰিহারং গচ্ছন্তি. তত্থ সেনাসনং গহেত্ৰা পত্তচীৰরং পটিসামেন্তি. সাযং একো আৰাসিকো তে ভিক্খূ পুচ্ছতি ‘‘কত্থ পিণ্ডায চরিত্থা’’তি? অসুকগামেতি. ভিক্খাসম্পন্নাতি? আম এৰরূপা নাম মনুস্সানং সদ্ধা হোতি. ‘‘অজ্জেৰ নু খো এতে এদিসা, নিচ্চম্পি এদিসা’’তি? সদ্ধা তে মনুস্সা নিচ্চম্পি এদিসা, তে নিস্সাযেৰ অযং ৰিহারো ৰড্ঢতীতি. ততো তে পংসুকুলিকা পুনপ্পুনং তেসং ৰণ্ণং কথেন্তি, দিৰসাৰসেসং কথেত্ৰা রত্তিম্পি কথেন্তি. এত্তাৰতা ইচ্ছাচারে ঠিতস্স সীসং নিক্খন্তং হোতি উদরং ফালিতং. এৰং লোকামিসাধিমুত্তো ৰেদিতব্বো.
৫৯. ইদানি আনেঞ্জসমাপত্তিলাভিং অধিমানিকং দস্সেন্তো ঠানং খো পনেতন্তিআদিমাহ. আনেঞ্জাধিমুত্তস্সাতি কিলেসসিঞ্চনৰিরহিতাসু হেট্ঠিমাসু ছসু সমাপত্তীসু অধিমুত্তস্স তন্নিন্নস্স তগ্গরুনো তপ্পব্ভারস্স. সে পৰুত্তেতি তং পৰুত্তং. ছ সমাপত্তিলাভিনো হি অধিমানিকস্স পঞ্চকামগুণামিসবন্ধনা পতিতপণ্ডুপলাসো ৰিয উপট্ঠাতি. তেনেতং ৰুত্তং.
৬০. ইদানি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসমাপত্তি লাভিনো অধিমানিকস্স নিঘংসং দস্সেতুং ঠানং খো পনাতিআদিমাহ. তত্থ দ্ৰেধা ভিন্নাতি মজ্ঝে ভিন্না. অপ্পটিসন্ধিকাতি খুদ্দকা মুট্ঠিপাসাণমত্তা জতুনা ৰা সিলেসেন ৰা অল্লীযাপেত্ৰা পটিসন্ধাতুং সক্কা. মহন্তং পন কুটাগারপ্পমাণং সন্ধাযেতং ৰুত্তং. সে ভিন্নেতি তং ভিন্নং. উপরি সমাপত্তিলাভিনো হি হেট্ঠাসমাপত্তি দ্ৰেধাভিন্না সেলা ৰিয হোতি, তং সমাপজ্জিস্সামীতি চিত্তং ন উপ্পজ্জতি. তেনেতং ৰুত্তং.
৬১. ইদানি নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনলাভিনো অধিমানিকস্স চ নিঘংসং দস্সেন্তো ঠানং খো পনাতিআদিমাহ. তত্থ সে ৰন্তেতি তং ৰন্তং. অট্ঠসমাপত্তিলাভিনো হি হেট্ঠাসমাপত্তিযো ৰন্তসদিসা হুত্ৰা উপট্ঠহন্তি, পুন সমাপজ্জিস্সামীতি চিত্তং ন উপ্পজ্জতি. তেনেতং ৰুত্তং.
৬২. ইদানি খীণাসৰস্স নিঘংসং দস্সেন্তো ঠানং খো পনাতিআদিমাহ. তত্থ সে উচ্ছিন্নমূলেতি সো উচ্ছিন্নমূলো. উপরি সমাপত্তিলাভিনো হি হেট্ঠাসমাপত্তি মূলচ্ছিন্নতালো ৰিয উপট্ঠাতি, তং সমাপজ্জিস্সামীতি চিত্তং ন উপ্পজ্জতি. তেনেতং ৰুত্তং.
৬৩. ঠানং খো পনাতি পাটিযেক্কো অনুসন্ধি. হেট্ঠা হি সমাপত্তিলাভিনো অধিমানিকস্সপি খীণাসৰস্সপি নিঘংসো কথিতো, সুক্খৰিপস্সকস্স পন অধিমানিকস্সপি খীণাসৰস্সপি ন কথিতো. তেসং দ্ৰিন্নম্পি নিঘংসং দস্সেতুং ইমং দেসনং আরভি. তং পন পটিক্খিত্তং. সমাপত্তিলাভিনো হি অধিমানিকস্স নিঘংসে কথিতে সুক্খৰিপস্সকস্সপি অধিমানিকস্স কথিতোৰ হোতি, সমাপত্তিলাভিনো চ খীণাসৰস্স কথিতে সুক্খৰিপস্সকখীণাসৰস্স কথিতোৰ হোতি. এতেসং পন দ্ৰিন্নং ভিক্খূনং সপ্পাযাসপ্পাযং কথেতুং ইমং দেসনং আরভি.
তত্থ সিযা – পুথুজ্জনস্স তাৰ আরম্মণং অসপ্পাযং হোতু, খীণাসৰস্স কথং অসপ্পাযন্তি. যদগ্গেন পুথুজ্জনস্স অসপ্পাযং, তদগ্গেন খীণাসৰস্সাপি অসপ্পাযমেৰ. ৰিসং নাম জানিত্ৰা খাদিতম্পি অজানিত্ৰা খাদিতম্পি ৰিসমেৰ. ন হি খীণাসৰেনপি ‘‘অহং খীণাসৰো’’তি অসংৰুতেন ভৰিতব্বং. খীণাসৰেনপি যুত্তপযুত্তেনেৰ ভৰিতুং ৰট্টতি.
৬৪. তত্থ সমণেনাতি বুদ্ধসমণেন. ছন্দরাগব্যাপাদেনাতি সো অৰিজ্জাসঙ্খাতো ৰিসদোসো ছন্দরাগেন চ ব্যাপাদেন চ রুপ্পতি কুপ্পতি. অসপ্পাযানীতি অৰড্ঢিকরানি আরম্মণানি. অনুদ্ধংসেয্যাতি সোসেয্য মিলাপেয্য. সউপাদিসেসন্তি সগহণসেসং, উপাদিতব্বং গণ্হিতব্বং ইধ উপাদীতি ৰুত্তং. অনলঞ্চ তে অন্তরাযাযাতি জীৰিতন্তরাযং তে কাতুং অসমত্থং. রজোসূকন্তি রজো চ ৰীহিসুকাদি চ সূকং. অসু চ ৰিসদোসোতি সো চ ৰিসদোসো. তদুভযেনাতি যা সা অসপ্পাযকিরিযা চ যো ৰিসদোসো চ, তেন উভযেন. পুথুত্তন্তি মহন্তভাৰং.
এৰমেৰ খোতি এত্থ সউপাদানসল্লুদ্ধারো ৰিয অপ্পহীনো অৰিজ্জাৰিসদোসো দট্ঠব্বো, অসপ্পাযকিরিযায ঠিতভাৰো ৰিয ছসু দ্ৰারেসু অসংৰুতকালো, তদুভযেন ৰণে পুথুত্তং গতে মরণং ৰিয সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৰত্তনং, মরণমত্তং দুক্খং ৰিয অঞ্ঞতরায গরুকায সংকিলিট্ঠায আপত্তিযা আপজ্জনং দট্ঠব্বং. সুক্কপক্খেপি ইমিনাৰ নযেন ওপম্মসংসন্দনং ৰেদিতব্বং.
৬৫. সতিযাযেতং অধিৰচনন্তি এত্থ সতি পঞ্ঞাগতিকা. লোকিকায পঞ্ঞায লোকিকা হোতি, লোকুত্তরায লোকুত্তরা. অরিযাযেতং পঞ্ঞাযাতি পরিসুদ্ধায ৰিপস্সনাপঞ্ঞায.
ইদানি খীণাসৰস্স বলং দস্সেন্তো সো ৰতাতিআদিমাহ. তত্থ সংৰুতকারীতি পিহিতকারী. ইতি ৰিদিত্ৰা নিরুপধীতি এৰং জানিত্ৰা কিলেসুপধিপহানা নিরুপধি হোতি, নিরুপাদানোতি অত্থো. উপধিসঙ্খযে ৰিমুত্তোতি উপধীনং সঙ্খযভূতে নিব্বানে আরম্মণতো ৰিমুত্তো. উপধিস্মিন্তি কামুপধিস্মিং. কাযং উপসংহরিস্সতীতি কাযং অল্লীযাপেস্সতি. ইদং ৰুত্তং হোতি – তণ্হক্খযে নিব্বানে আরম্মণতো ৰিমুত্তো খীণাসৰো পঞ্চ কামগুণে সেৰিতুং, কাযং ৰা উপসংহরিস্সতি চিত্তং ৰা উপ্পাদেস্সতীতি নেতং ঠানং ৰিজ্জতি. সেসং সব্বত্থ উত্তানত্থমেৰাতি.
পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায
সুনক্খত্তসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৬. আনেঞ্জসপ্পাযসুত্তৰণ্ণনা
৬৬. এৰং মে সুতন্তি আনেঞ্জসপ্পাযসুত্তং. তত্থ অনিচ্চাতি হুত্ৰা অভাৰট্ঠেন অনিচ্চা. কামাতি ৰত্থুকামাপি কিলেসকামাপি. তুচ্ছাতি নিচ্চসারধুৰসারঅত্তসারৰিরহিতত্তা রিত্তা, ন পন নত্থীতি গহেতব্বা. ন হি তুচ্ছমুট্ঠীতি ৰুত্তে মুট্ঠি নাম নত্থীতি ৰুত্তং হোতি. যস্স পন অব্ভন্তরে কিঞ্চি নত্থি, সো ৰুচ্চতি তুচ্ছো. মুসাতি নাসনকা. মোসধম্মাতি নস্সনসভাৰা, খেত্তং ৰিয ৰত্থু ৰিয হিরঞ্ঞসুৰণ্ণং ৰিয চ ন পঞ্ঞাযিত্থ, কতিপাহেনেৰ সুপিনকে দিট্ঠা ৰিয নস্সন্তি ন পঞ্ঞাযন্তি. তেন ৰুত্তং ‘‘মোসধম্মা’’তি, মাযাকতমেতন্তি যথা মাযায উদকং মণীতি কত্ৰা দস্সিতং, বদরিপণ্ণং কহাপণোতি কত্ৰা দস্সিতং, অঞ্ঞং ৰা পন এৰরূপং দস্সনূপচারে ঠিতস্সেৰ তথা পঞ্ঞাযতি, উপচারাতিক্কমতো পট্ঠায পাকতিকমেৰ পঞ্ঞাযতি. এৰং কামাপি ইত্তরপচ্চুপট্ঠানট্ঠেন ‘‘মাযাকত’’ন্তি ৰুত্তা. যথা চ মাযাকারো উদকাদীনি মণিআদীনং ৰসেন দস্সেন্তো ৰঞ্চেতি, এৰং কামাপি অনিচ্চাদীনি নিচ্চাদিসভাৰং দস্সেন্তা ৰঞ্চেন্তীতি ৰঞ্চনকট্ঠেনপি ‘‘মাযাকত’’ন্তি ৰুত্তা. বাললাপনন্তি ময্হং পুত্তো, ময্হং ধীতা, ময্হং হিরঞ্ঞং ময্হং সুৰণ্ণন্তি এৰং বালানং লাপনতো বাললাপনং. দিট্ঠধম্মিকা কামাতি মানুসকা পঞ্চ কামগুণা. সম্পরাযিকাতি তে ঠপেত্ৰা অৰসেসা. দিট্ঠধম্মিকা. কামসঞ্ঞাতি মানুসকে কামে আরব্ভ উপ্পন্নসঞ্ঞা. উভযমেতং মারধেয্যন্তি এতে কামা চ কামসঞ্ঞা চ উভযম্পি মারধেয্যং. যেহি উভযমেতং গহিতং, তেসঞ্হি উপরি মারো ৰসং ৰত্তেতি. তং সন্ধায ‘‘উভযমেতং মারধেয্য’’ন্তি ৰুত্তং.
মারস্সেস ৰিসযোতিআদীসুপি যথা চোল়স্স ৰিসযো চোল়ৰিসযো, পণ্ডস্স ৰিসযো পণ্ডৰিসযো, সংৰরানং ৰিসযো সংৰরৰিসযোতি পৰত্তনট্ঠানং ৰিসযোতি ৰুচ্চতি, এৰং যেহি এতে কামা গহিতা, তেসং উপরি মারো ৰসং ৰত্তেতি. তং সন্ধায মারস্সেস ৰিসযোতি ৰুত্তং. পঞ্চ পন কামগুণে নিৰাপবীজং ৰিয ৰিপ্পকিরন্তো মারো গচ্ছতি. যেহি পন তে গহিতা, তেসং উপরি মারো ৰসং ৰত্তেতি. তং সন্ধায মারস্সেস নিৰাপোতি ৰুত্তং. যথা চ যত্থ হত্থিআদযো ৰসং ৰত্তেন্তি, সো হত্থিগোচরো অস্সগোচরো অজগোচরোতি ৰুচ্চতি, এৰং যেহি এতে কামা গহিতা, তেসু মারো ৰসং ৰত্তেতি. তং সন্ধায মারস্সেস গোচরোতি ৰুত্তং.
এত্থাতি এতেসু কামেসু. মানসাতি চিত্তসম্ভূতা. তত্থ সিযা – দুৰিধে তাৰ কামে আরব্ভ অভিজ্ঝানলক্খণা অভিজ্ঝা, করণুত্তরিযলক্খণো সারম্ভো চ উপ্পজ্জতু, ব্যাপাদো কথং উপ্পজ্জতীতি? মমাযিতে ৰত্থুস্মিং অচ্ছিন্নেপি সোচন্তি, অচ্ছিজ্জন্তেপি সোচন্তি, অচ্ছিন্নসঙ্কিনোপি সোচন্তি, যো এৰরূপো চিত্তস্স আঘাতোতি এৰং উপ্পজ্জতি. তেৰ অরিযসাৰকস্সাতি তে অরিযসাৰকস্স. ৰকারো আগমসন্ধিমত্তং হোতি. ইধ মনুসিক্খতোতি ইমস্মিং সাসনে সিক্খন্তস্স তে তযোপি কিলেসা অন্তরাযকরা হোন্তি. অভিভুয্য লোকন্তি কামলোকং অভিভৰিত্ৰা. অধিট্ঠায মনসাতি ঝানারম্মণচিত্তেন অধিট্ঠহিত্ৰা. অপরিত্তন্তি কামাৰচরচিত্তং পরিত্তং নাম, তস্স পটিক্খেপেন মহগ্গতং অপরিত্তং নাম. পমাণন্তিপি কামাৰচরমেৰ, রূপাৰচরং অরূপাৰচরং অপ্পমাণং. সুভাৰিতন্তি পন এতং কামাৰচরাদীনং নামং ন হোতি, লোকুত্তরস্সেৰেতং নামং. তস্মা এতস্স ৰসেন অপরিত্তং অপ্পমাণং সুভাৰিতন্তি সব্বং লোকুত্তরমেৰ ৰট্টতি.
তব্বহুলৰিহারিনোতি কামপটিবাহনেন তমেৰ পটিপদং বহুলং কত্ৰা ৰিহরন্তস্স. আযতনে চিত্তং পসীদতীতি কারণে চিত্তং পসীদতি. কিং পনেত্থ কারণং? অরহত্তং ৰা, অরহত্তস্স ৰিপস্সনং ৰা, চতুত্থজ্ঝানং ৰা, চতুত্থজ্ঝানস্স উপচারং ৰা. সম্পসাদে সতীতি এত্থ দুৰিধো সম্পসাদো অধিমোক্খসম্পসাদো চ পটিলাভসম্পসাদো চ. অরহত্তস্স হি ৰিপস্সনং পট্ঠপেত্ৰা ৰিহরতো মহাভূতাদীসু উপট্ঠহন্তেসু যেনিমে নীহারেন মহাভূতা উপট্ঠহন্তি, উপাদারূপা উপট্ঠহন্তি নামরূপা উপট্ঠহন্তি, পচ্চযা সব্বথা উপট্ঠহন্তি, লক্খণারম্মণা ৰিপস্সনা উপট্ঠহতি, অজ্জেৰ অরহত্তং গণ্হিস্সামীতি অপ্পটিলদ্ধেযেৰ আসা সন্তিট্ঠতি, অধিমোক্খং পটিলভতি. ততিযজ্ঝানং ৰা পাদকং কত্ৰা চতুত্থজ্ঝানত্থায কসিণপরিকম্মং করোন্তস্স নীৰরণৰিক্খম্ভনাদীনি সমনুপস্সতো যেনিমে নীহারেন নীৰরণা ৰিক্খম্ভন্তি, কিলেসা সন্নিসীদন্তি, সতি সন্তিট্ঠতি, সঙ্খারগতং ৰা ৰিভূতং পাকটং হুত্ৰা দিব্বচক্খুকস্স পরলোকো ৰিয উপট্ঠাতি, চিত্তুপ্পাদো লেপপিণ্ডে লগ্গমানো ৰিয উপচারেন সমাধিযতি, অজ্জেৰ চতুত্থজ্ঝানং নিব্বত্তেস্সামীতি অপটিলদ্ধেযেৰ আসা সন্তিট্ঠতি, অধিমোক্খং পটিলভতি. অযং অধিমোক্খসম্পসাদো নাম. তস্মিং সম্পসাদে সতি. যো পন অরহত্তং ৰা পটিলভতি চতুত্থজ্ঝানং ৰা, তস্স চিত্তং ৰিপ্পসন্নং হোতিযেৰ. ইধ পন ‘‘আযতনে চিত্তং পসীদতী’’তি ৰচনতো অরহত্তৰিপস্সনায চেৰ চতুত্থজ্ঝানূপচারস্স চ পটিলাভো পটিলাভসম্পসাদোতি ৰেদিতব্বো. ৰিপস্সনা হি পঞ্ঞায অধিমুচ্চনস্স কারণং, উপচারং আনেঞ্জসমাপত্তিযা.
এতরহি ৰা আনেঞ্জং সমাপজ্জতি. পঞ্ঞায ৰা অধিমুচ্চতীতি এত্থ এতরহি ৰা পঞ্ঞায অধিমুচ্চতি, আনেঞ্জং ৰা সমাপজ্জতীতি এৰং পদপরিৰত্তনং কত্ৰা অত্থো ৰেদিতব্বো. ইদঞ্হি ৰুত্তং হোতি – তস্মিং সম্পসাদে সতি এতরহি ৰা পঞ্ঞায অধিমুচ্চতি, অরহত্তং সচ্ছিকরোতীতি অত্থো. তং অনভিসম্ভুণন্তো আনেঞ্জং ৰা সমাপজ্জতি, অথ ৰা পঞ্ঞায ৰা অধিমুচ্চতীতি অরহত্তমগ্গং ভাৰেতি, তং অনভিসম্ভুণন্তো আনেঞ্জং ৰা সমাপজ্জতি. অরহত্তমগ্গং ভাৰেতুং অসক্কোন্তো এতরহি চতুসচ্চং ৰা সচ্ছিকরোতি. তং অনভিসম্ভুণন্তো আনেঞ্জং ৰা সমাপজ্জতীতি.