৮. উপক্কিলেসসুত্তৰণ্ণনা
২৩৬. এৰং মে সুতন্তি উপক্কিলেসসুত্তং. তত্থ এতদৰোচাতি নেৰ ভেদাধিপ্পাযেন ন পিযকম্যতায, অথ খ্ৰাস্স এতদহোসি – ‘‘ইমে ভিক্খূ মম ৰচনং গহেত্ৰা ন ওরমিস্সন্তি, বুদ্ধা চ নাম হিতানুকম্পকা, অদ্ধা নেসং ভগৰা একং কারণং কথেস্সতি, তং সুত্ৰা এতে ওরমিস্সন্তি, ততো তেসং ফাসুৰিহারো ভৰিস্সতী’’তি. তস্মা এতং ‘‘ইধ, ভন্তে’’তিআদিৰচনমৰোচ. মা ভণ্ডনন্তিআদীসু ‘‘অকত্থা’’তি পাঠসেসং গহেত্ৰা ‘‘মা ভণ্ডনং অকত্থা’’তি এৰং অত্থো দট্ঠব্বো. অঞ্ঞতরোতি সো কির ভিক্খু ভগৰতো অত্থকামো, অযং কিরস্স অধিপ্পাযো – ‘‘ইমে ভিক্খূ কোধাভিভূতা সত্থু ৰচনং ন গণ্হন্তি, মা ভগৰা এতে ওৰদন্তো কিলমী’’তি, তস্মা এৰমাহ.
পিণ্ডায পাৰিসীতি ন কেৰলং পাৰিসি, যেনপি জনেন ন দিট্ঠো, সো মং পস্সতূতিপি অধিট্ঠাসি. কিমত্থং অধিট্ঠাসীতি? তেসং ভিক্খূনং দমনত্থং. ভগৰা হি তদা পিণ্ডপাতপ্পটিক্কন্তো ‘‘পুথুসদ্দো সমজনো’’তিআদিগাথা ভাসিত্ৰা কোসম্বিতো বালকলোণকারগামং গতো. ততো পাচীনৰংসদাযং, ততো পালিলেয্যকৰনসণ্ডং গন্ত্ৰা পালিলেয্যহত্থিনাগেন উপট্ঠহিযমানো তেমাসং ৰসি. নগরৰাসিনোপি – ‘‘সত্থা ৰিহারং গতো, গচ্ছাম ধম্মস্সৰনাযা’’তি গন্ধপুপ্ফহত্থা ৰিহারং গন্ত্ৰা ‘‘কহং, ভন্তে, সত্থা’’তি পুচ্ছিংসু. ‘‘কহং তুম্হে সত্থারং দক্খথ, সত্থা ‘ইমে ভিক্খূ সমগ্গে করিস্সামী’তি আগতো, সমগ্গে কাতুং অসক্কোন্তো নিক্খমিত্ৰা গতো’’তি. ‘‘মযং সতম্পি সহস্সম্পি দত্ৰা সত্থারং আনেতুং ন সক্কোম, সো নো অযাচিতো সযমেৰ আগতো, মযং ইমে ভিক্খূ নিস্সায সত্থু সম্মুখা ধম্মকথং সোতুং ন লভিম্হা. ইমে সত্থারং উদ্দিস্স পব্বজিতা, তস্মিম্পি সামগ্গিং করোন্তে সমগ্গা ন জাতা, কস্সাঞ্ঞস্স ৰচনং করিস্সন্তি. অলং ন ইমেসং ভিক্খা দাতব্বা’’তি সকলনগরে দণ্ডং ঠপযিংসু. তে পুনদিৰসে সকলনগরং পিণ্ডায চরিত্ৰা কটচ্ছুমত্তম্পি ভিক্খং অলভিত্ৰা ৰিহারং আগমংসু. উপাসকাপি তে পুন আহংসু – ‘‘যাৰ সত্থারং ন খমাপেথ, তাৰ ৰো তমেৰ দণ্ডকম্ম’’ন্তি. তে ‘‘সত্থারং খমাপেস্সামা’’তি ভগৰতি সাৰত্থিযং অনুপ্পত্তে তত্থ অগমংসু. সত্থা তেসং অট্ঠারস ভেদকরৰত্থূনি দেসেসীতি অযমেত্থ পাল়িমুত্তককথা.
২৩৭. ইদানি পুথুসদ্দোতিআদিগাথাসু পুথু মহাসদ্দো অস্সাতি পুথুসদ্দো. সমজনোতি সমানো একসদিসো জনো, সব্বোৰাযং ভণ্ডনকারকজনো সমন্ততো সদ্দনিচ্ছরণেন পুথুসদ্দো চেৰ সদিসো চাতি ৰুত্তং হোতি. ন বালো কোচি মঞ্ঞথাতি তত্র কোচি একোপি অহং বালোতি ন মঞ্ঞতি, সব্বেপি পণ্ডিতমানিনোযেৰ. নাঞ্ঞং ভিয্যো অমঞ্ঞরুন্তি কোচি একোপি অহং বালোতি ন চ মঞ্ঞি, ভিয্যো চ সঙ্ঘস্মিং ভিজ্জমানে অঞ্ঞম্পি একং ‘‘ময্হং কারণা সঙ্ঘো ভিজ্জতী’’তি ইদং কারণং ন মঞ্ঞীতি অত্থো.
পরিমুট্ঠাতি মুট্ঠস্সতিনো. ৰাচাগোচরভাণিনোতি রাকারস্স রস্সাদেসো কতো; ৰাচাগোচরাৰ, ন সতিপট্ঠানগোচরা, ভাণিনো চ, কথং ভাণিনো? যাৰিচ্ছন্তি মুখাযামং, যাৰ মুখং পসারেতুং ইচ্ছন্তি, তাৰ পসারেত্ৰা ভাণিনো, একোপি সঙ্ঘগারৰেন মুখসঙ্কোচনং ন করোতীতি অত্থো. যেন নীতাতি যেন কলহেন ইমং নিল্লজ্জভাৰং নীতা. ন তং ৰিদূ ন তং জানন্তি ‘‘এৰং সাদীনৰো অয’’ন্তি.
যে চ তং উপনয্হন্তীতি তং অক্কোচ্ছি মন্তিআদিকং আকারং যে উপনয্হন্তি. সনন্তনোতি পোরাণো.
পরেতি পণ্ডিতে ঠপেত্ৰা ততো অঞ্ঞে ভণ্ডনকারকা পরে নাম. তে এত্থ সঙ্ঘমজ্ঝে কলহং করোন্তা ‘‘মযং যমামসে উপযমাম নস্সাম সততং সমিতং মচ্চুসন্তিকং গচ্ছামা’’তি ন জানন্তি. যে চ তত্থ ৰিজানন্তীতি যে চ তত্থ পণ্ডিতা ‘‘মযং মচ্চুনো সমীপং গচ্ছামা’’তি ৰিজানন্তি. ততো সম্মন্তি মেধগাতি এৰঞ্হি তে জানন্তা যোনিসোমনসিকারং উপ্পাদেত্ৰা মেধগানং কলহানং ৰূপসমায পটিপজ্জন্তি.
অট্ঠিচ্ছিন্নাতি অযং গাথা জাতকে (জা. ১.৯.১৬) আগতা, ব্রহ্মদত্তঞ্চ দীঘাৰুকুমারঞ্চ সন্ধায ৰুত্তা. অযঞ্হেত্থ অত্থো – তেসম্পি তথা পৰত্তৰেরানং হোতি সঙ্গতি, কস্মা তুম্হাকং ন হোতি, যেসং ৰো নেৰ মাতাপিতূনং অট্ঠীনি ছিন্নানি, ন পাণা হটা ন গৰাস্সধনানি হটানীতি.
সচে লভেথাতিআদিগাথা পণ্ডিতসহাযস্স চ বালসহাযস্স চ ৰণ্ণাৰণ্ণদীপনত্থং ৰুত্তা. অভিভুয্য সব্বানি পরিস্সযানীতি পাকটপরিস্সযে চ পটিচ্ছন্নপরিস্সযে চ অভিভৰিত্ৰা তেন সদ্ধিং অত্তমনো সতিমা চরেয্যাতি.
রাজাৰ রট্ঠং ৰিজিতন্তি যথা অত্তনো ৰিজিতরট্ঠং মহাজনকরাজা চ অরিন্দমমহারাজা চ পহায এককা ৰিচরিংসু, এৰং ৰিচরেয্যাতি অত্থো. মাতঙ্গরঞ্ঞেৰ নাগোতি মাতঙ্গো অরঞ্ঞে নাগোৰ. মাতঙ্গোতি হত্থি ৰুচ্চতি. নাগোতি মহন্তাধিৰচনমেতং. যথা হি মাতুপোসকো মাতঙ্গনাগো অরঞ্ঞে একো চরি, ন চ পাপানি অকাসি, যথা চ পালিলেয্যকো, এৰং একো চরে, ন চ পাপানি কযিরাতি ৰুত্তং হোতি.
২৩৮. বালকলোণকারগামোতি উপালিগহপতিস্স ভোগগামো. তেনুপসঙ্কমীতি কস্মা উপসঙ্কমি? গণে কিরস্স আদীনৰং দিস্ৰা একৰিহারিং ভিক্খুং পস্সিতুকামতা উদপাদি, তস্মা সীতাদীহি পীল়িতো উণ্হাদীনি পত্থযমানো ৰিয উপসঙ্কমি. ধম্মিযা কথাযাতি একীভাৰে আনিসংসপ্পটিসংযুত্তায. যেন পাচীনৰংসদাযো, তত্থ কস্মা উপসঙ্কমি? কলহকারকে কিরস্স দিট্ঠাদীনৰত্তা সমগ্গৰাসিনো ভিক্খূ পস্সিতুকামতা উদপাদি, তস্মা সীতাদীহি পীল়িতো উণ্হাদীনি পত্থযমানো ৰিয তত্থ উপসঙ্কমি. আযস্মা চ অনুরুদ্ধোতিআদি ৰুত্তনযমেৰ.
২৪১. অত্থি পন ৰোতি পচ্ছিমপুচ্ছায লোকুত্তরধম্মং পুচ্ছেয্য. সো পন থেরানং নত্থি, তস্মা তং পুচ্ছিতুং ন যুত্তন্তি পরিকম্মোভাসং পুচ্ছতি. ওভাসঞ্চেৰ সঞ্জানামাতি পরিকম্মোভাসং সঞ্জানাম. দস্সনঞ্চ রূপানন্তি দিব্বচক্খুনা রূপদস্সনঞ্চ সঞ্জানাম. তঞ্চ নিমিত্তং নপ্পটিৰিজ্ঝামাতি তঞ্চ কারণং ন জানাম, যেন নো ওভাসো চ রূপদস্সনঞ্চ অন্তরধাযতি.
তং খো পন ৰো অনুরুদ্ধা নিমিত্তং পটিৰিজ্ঝিতব্বন্তি তং ৰো কারণং জানিতব্বং. অহম্পি সুদন্তি অনুরুদ্ধা তুম্হে কিং ন আল়ুলেস্সন্তি, অহম্পি ইমেহি একাদসহি উপক্কিলেসেহি আল়ুলিতপুব্বোতি দস্সেতুং ইমং দেসনং আরভি. ৰিচিকিচ্ছা খো মেতিআদীসু মহাসত্তস্স আলোকং ৰড্ঢেত্ৰা দিব্বচক্খুনা নানাৰিধানি রূপানি দিস্ৰা ‘‘ইদং খো কি’’ন্তি ৰিচিকিচ্ছা উদপাদি. সমাধি চৰীতি পরিকম্মসমাধি চৰি. ওভাসোতি পরিকম্মোভাসোপি অন্তরধাযি, দিব্বচক্খুনাপি রূপং ন পস্সি. অমনসিকারোতি রূপানি পস্সতো ৰিচিকিচ্ছা উপ্পজ্জতি, ইদানি কিঞ্চি ন মনসিকরিস্সামীতি অমনসিকারো উদপাদি.
থিনমিদ্ধন্তি কিঞ্চি অমনসিকরোন্তস্স থিনমিদ্ধং উদপাদি.
ছম্ভিতত্তন্তি হিমৰন্তাভিমুখং আলোকং ৰড্ঢেত্ৰা দানৰরক্খসঅজগরাদযো অদ্দস, অথস্স ছম্ভিতত্তং উদপাদি.
উপ্পিলন্তি ‘‘মযা দিট্ঠভযং পকতিযা ওলোকিযমানং নত্থি. অদিট্ঠে কিং নাম ভয’’ন্তি চিন্তযতো উপ্পিলাৰিতত্তং উদপাদি. সকিদেৰাতি একপযোগেনেৰ পঞ্চ নিধিকুম্ভিযোপি পস্সেয্য.
দুট্ঠুল্লন্তি মযা ৰীরিযং গাল়্হং পগ্গহিতং, তেন মে উপ্পিলং উপ্পন্নন্তি ৰীরিযং সিথিলমকাসি, ততো কাযদরথো কাযদুট্ঠুল্লং কাযালসিযং উদপাদি.
অচ্চারদ্ধৰীরিযন্তি মম ৰীরিযং সিথিলং করোতো দুট্ঠুল্লং উপ্পন্নন্তি পুন ৰীরিযং পগ্গণ্হতো অচ্চারদ্ধৰীরিযং উদপাদি. পতমেয্যাতি মরেয্য.
অতিলীনৰীরিযন্তি মম ৰীরিযং পগ্গণ্হতো এৰং জাতন্তি পুন ৰীরিযং সিথিলং করোতো অতিলীনৰীরিযং উদপাদি.
অভিজপ্পাতি দেৰলোকাভিমুখং আলোকং ৰড্ঢেত্ৰা দেৰসঙ্ঘং পস্সতো তণ্হা উদপাদি.
নানত্তসঞ্ঞাতি ময্হং একজাতিকং রূপং মনসিকরোন্তস্স অভিজপ্পা উপ্পন্না, নানাৰিধরূপং মনসি করিস্সামীতি কালেন দেৰলোকাভিমুখং কালেন মনুস্সলোকাভিমুখং ৰড্ঢেত্ৰা নানাৰিধানি রূপানি মনসিকরোতো নানত্তসঞ্ঞা উদপাদি.
অতিনিজ্ঝাযিতত্তন্তি ময্হং নানাৰিধানি রূপানি মনসিকরোন্তস্স নানত্তসঞ্ঞা উদপাদি, ইট্ঠং ৰা অনিট্ঠং ৰা একজাতিকমেৰ মনসি করিস্সামীতি তথা মনসিকরোতো অতিনিজ্ঝাযিতত্তং রূপানং উদপাদি.
২৪৩. ওভাসনিমিত্তং মনসি করোমীতি পরিকম্মোভাসমেৰ মনসি করোমি. ন চ রূপানি পস্সামীতি দিব্বচক্খুনা রূপানি ন পস্সামি. রূপনিমিত্তং মনসি করোমীতি দিব্বচক্খুনা ৰিসযরূপমেৰ মনসি করোমি.
পরিত্তঞ্চেৰ ওভাসন্তি পরিত্তকট্ঠানে ওভাসং. পরিত্তানি চ রূপানীতি পরিত্তকট্ঠানে রূপানি. ৰিপরিযাযেন দুতিযৰারো ৰেদিতব্বো. পরিত্তো সমাধীতি পরিত্তকো পরিকম্মোভাসো, ওভাসপরিত্ততঞ্হি সন্ধায ইধ পরিকম্মসমাধি ‘‘পরিত্তো’’তি ৰুত্তো. পরিত্তং মে তস্মিং সমযেতি তস্মিং সমযে দিব্বচক্খুপি পরিত্তকং হোতি. অপ্পমাণৰারেপি এসেৰ নযো.
২৪৫. অৰিতক্কম্পি ৰিচারমত্তন্তি পঞ্চকনযে দুতিযজ্ঝানসমাধিং. অৰিতক্কম্পি অৰিচারন্তি চতুক্কনযেপি পঞ্চকনযেপি ঝানত্তযসমাধিং. সপ্পীতিকন্তি দুকতিকজ্ঝানসমাধিং. নিপ্পীতিকন্তি দুকজ্ঝানসমাধিং. সাতসহগতন্তি তিকচতুক্কজ্ঝানসমাধিং. উপেক্খাসহগতন্তি চতুক্কনযে চতুত্থজ্ঝানসমাধিং পঞ্চকনযে পঞ্চমজ্ঝানসমাধিং.
কদা পন ভগৰা ইমং তিৰিধং সমাধিং ভাৰেতি? মহাবোধিমূলে নিসিন্নো পচ্ছিমযামে. ভগৰতো হি পঠমমগ্গো পঠমজ্ঝানিকো অহোসি, দুতিযাদযো দুতিযততিযচতুত্থজ্ঝানিকা. পঞ্চকনযে পঞ্চমজ্ঝানস্স মগ্গো নত্থীতি সো লোকিযো অহোসীতি লোকিযলোকুত্তরমিস্সকং সন্ধাযেতং ৰুত্তং. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৰাতি.
পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায
উপক্কিলেসসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.