৩. অচ্ছরিযঅব্ভুতসুত্তৰণ্ণনা

১৯৭. এৰং মে সুতন্তি অচ্ছরিযঅব্ভুতসুত্তং. তত্থ যত্র হি নামাতি অচ্ছরিযত্থে নিপাতো. যো নাম তথাগতোতি অত্থো. ছিন্নপপঞ্চেতি এত্থ পপঞ্চা নাম তণ্হা মানো দিট্ঠীতি ইমে তযো কিলেসা. ছিন্নৰটুমেতি এত্থ ৰটুমন্তি কুসলাকুসলকম্মৰট্টং ৰুচ্চতি. পরিযাদিন্নৰট্টেতি তস্সেৰ ৰেৰচনং. সব্বদুক্খৰীতিৰত্তেতি সব্বং ৰিপাকৰট্টসঙ্খাতং দুক্খং ৰীতিৰত্তে. অনুস্সরিস্সতীতি ইদং যত্রাতি নিপাতৰসেন অনাগতৰচনং, অত্থো পনেত্থ অতীতৰসেন ৰেদিতব্বো. ভগৰা হি তে বুদ্ধে অনুস্সরি, ন ইদানি অনুস্সরিস্সতি. এৰংজচ্চাতি ৰিপস্সীআদযো খত্তিযজচ্চা, ককুসন্ধাদযো ব্রাহ্মণজচ্চাতি. এৰংগোত্তাতি ৰিপস্সীআদযো কোণ্ডঞ্ঞগোত্তা, ককুসন্ধাদযো কস্সপগোত্তাতি. এৰংসীলাতি লোকিযলোকুত্তরসীলেন এৰংসীলা. এৰংধম্মাতি এত্থ সমাধিপক্খা ধম্মা অধিপ্পেতা. লোকিযলোকুত্তরেন সমাধিনা এৰংসমাধিনোতি অত্থো. এৰংপঞ্ঞাতি লোকিযলোকুত্তরপঞ্ঞায এৰংপঞ্ঞা. এৰংৰিহারীতি এত্থ পন হেট্ঠা সমাধিপক্খানং ধম্মানং গহিতত্তা ৰিহারো গহিতোৰ, পুন কস্মা গহিতমেৰ গণ্হাতীতি চে, ন ইদং গহিতমেৰ. ইদঞ্হি নিরোধসমাপত্তিদীপনত্থং, তস্মা এৰংনিরোধসমাপত্তিৰিহারীতি অযমেত্থ অত্থো.

এৰংৰিমুত্তাতি এত্থ ৰিক্খম্ভনৰিমুত্তি তদঙ্গৰিমুত্তি সমুচ্ছেদৰিমুত্তি পটিপ্পস্সদ্ধিৰিমুত্তি নিস্সরণৰিমুত্তীতি পঞ্চৰিধা ৰিমুত্তিযো. তত্থ অট্ঠ সমাপত্তিযো সযং ৰিক্খম্ভিতেহি নীৰরণাদীহি ৰিমুত্তত্তা ৰিক্খম্ভনৰিমুত্তীতি সঙ্খং গচ্ছন্তি. অনিচ্চানুপস্সনাদিকা সত্ত অনুপস্সনা সযং তস্স তস্স পচ্চনীকঙ্গৰসেন পরিচত্তাহি নিচ্চসঞ্ঞাদীহি ৰিমুত্তত্তা তদঙ্গৰিমুত্তীতি সঙ্খং গচ্ছন্তি. চত্তারো অরিযমগ্গা সযং সমুচ্ছিন্নেহি কিলেসেহি ৰিমুত্তত্তা সমুচ্ছেদৰিমুত্তীতি সঙ্খং গচ্ছন্তি. চত্তারি সামঞ্ঞফলানি মগ্গানুভাৰেন কিলেসানং পটিপ্পস্সদ্ধন্তে উপ্পন্নত্তা পটিপ্পস্সদ্ধিৰিমুত্তীতি সঙ্খং গচ্ছন্তি. নিব্বানং সব্বকিলেসেহি নিস্সটত্তা অপগতত্তা দূরে ঠিতত্তা নিস্সরণৰিমুত্তীতি সঙ্খং গতং. ইতি ইমাসং পঞ্চন্নং ৰিমুত্তীনং ৰসেন এৰংৰিমুত্তাতি এৰমেত্থ অত্থো ৰেদিতব্বো.

১৯৯. তস্মাতিহাতি যস্মা ত্ৰং ‘‘তথাগতা অচ্ছরিযা’’তি ৰদসি, তস্মা তং ভিয্যোসো মত্তায পটিভন্তু তথাগতস্স অচ্ছরিযা অব্ভুতধম্মাতি. সতো সম্পজানোতি এত্থ দ্ৰেসম্পজঞ্ঞানি মনুস্সলোকে দেৰলোকে চ. তত্থ ৰেস্সন্তরজাতকে ব্রাহ্মণস্স দ্ৰে পুত্তে দত্ৰা পুনদিৰসে সক্কস্স দেৰিং দত্ৰা সক্কেন পসীদিত্ৰা দিন্নে অট্ঠ ৰরে গণ্হন্তো –

‘‘ইতো ৰিমুচ্চমানাহং, সগ্গগামী ৰিসেসগূ;

অনিৰত্তী ততো অস্সং, অট্ঠমেতং ৰরং ৰরে’’তি. (জা. ২.২২.২৩০০) –

এৰং তুসিতভৰনে মে পটিসন্ধি হোতূতি ৰরং অগ্গহেসি, ততো পট্ঠায তুসিতভৰনে উপ্পজ্জিস্সামীতি জানাতি, ইদং মনুস্সলোকে সম্পজঞ্ঞং. ৰেস্সন্তরত্তভাৰতো পন চুতো পুন তুসিতভৰনে নিব্বত্তিত্ৰা নিব্বত্তোস্মীতি অঞ্ঞাসি, ইদং দেৰলোকে সম্পজঞ্ঞং.

কিং পন সেসদেৰতা ন জানন্তীতি? নো ন জানন্তি. তা পন উয্যানৰিমানকপ্পরুক্খে ওলোকেত্ৰা দেৰনাটকেহি তূরিযসদ্দেন পবোধিতা ‘‘মারিস অযং দেৰলোকো তুম্হে ইধ নিব্বত্তা’’তি সারিতা জানন্তি. বোধিসত্তো পঠমজৰনৰারে ন জানাতি, দুতিযজৰনতো পট্ঠায জানাতি. ইচ্চস্স অঞ্ঞেহি অসাধারণজাননং হোতি.

অট্ঠাসীতি এত্থ কিঞ্চাপি অঞ্ঞেপি দেৰা তত্থ ঠিতা ঠিতম্হাতি জানন্তি, তে পন ছসু দ্ৰারেসু বলৰতা ইট্ঠারম্মণেন অভিভুয্যমানা সতিং ৰিস্সজ্জেত্ৰা অত্তনো ভুত্তপীতভাৰম্পি অজানন্তা আহারূপচ্ছেদেন কালং করোন্তি. বোধিসত্তস্স কিং তথারূপং আরম্মণং নত্থীতি? নো নত্থি. সো হি সেসদেৰে দসহি ঠানেহি অধিগ্গণ্হাতি, আরম্মণেন পন অত্তানং মদ্দিতুং ন দেতি, তং আরম্মণং অভিভৰিত্ৰা তিট্ঠতি. তেন ৰুত্তং – ‘‘সতো সম্পজানো, আনন্দ, বোধিসত্তো তুসিতে কাযে অট্ঠাসী’’তি.

২০০. যাৰতাযুকন্তি সেসত্তভাৰেসু কিং যাৰতাযুকং ন তিট্ঠত্তীতি? আম ন তিট্ঠতি. অঞ্ঞদা হি দীঘাযুকদেৰলোকে নিব্বত্তো তত্থ পারমিযো ন সক্কা পূরেতুন্তি অক্খীনি নিমীলেত্ৰা অধিমুত্তিকালংকিরিযং নাম কত্ৰা মনুস্সলোকে নিব্বত্ততি. অযং কালঙ্কিরিযা অঞ্ঞেসং ন হোতি. তদা পন অদিন্নদানং নাম নত্থি, অরক্খিতসীলং নাম নত্থি, সব্বপারমীনং পূরিতত্তা যাৰতাযুকং অট্ঠাসি.

সতো সম্পজানো তুসিতা কাযা চৰিত্ৰা মাতুকুচ্ছিং ওক্কমতীতি এৰং তাৰ সব্বপারমিযো পূরেত্ৰা তদা বোধিসত্তো যাৰতাযুকং অট্ঠাসি. দেৰতানং পন – ‘‘মনুস্সগণনাৰসেন ইদানি সত্তহি দিৰসেহি চুতি ভৰিস্সতী’’তি পঞ্চ পুব্বনিমিত্তানি উপ্পজ্জন্তি – মালা মিলাযন্তি, ৰত্থানি কিলিস্সন্তি, কচ্ছেহি সেদা মুচ্চন্তি, কাযে দুব্বণ্ণিযং ওক্কমতি, দেৰো দেৰাসনে ন সণ্ঠাতি.

তত্থ মালাতি পটিসন্ধিগ্গহণদিৰসে পিল়ন্ধনমালা. তা কির সট্ঠিসতসহস্সাধিকা সত্তপণ্ণাস-ৰস্সকোটিযো অমিলাযিত্ৰা তদা মিলাযন্তি. ৰত্থেসুপি এসেৰ নযো. এত্তকং পন কালং দেৰানং নেৰ সীতং ন উণ্হং হোতি, তস্মিং কালে সরীরতো বিন্দুবিন্দুৰসেন সেদা মুচ্চন্তি. এত্তকঞ্চ কালং তেসং সরীরে খণ্ডিচ্চপালিচ্চাদিৰসেন ৰিৰণ্ণতা ন পঞ্ঞাযতি, দেৰধীতা সোল়সৰস্সুদ্দেসিকা ৰিয, দেৰপুত্তা ৰীসতিৰস্সুদ্দেসিকা ৰিয খাযন্তি. মরণকালে পন নেসং কিলন্তরূপো অত্তভাৰো হোতি. এত্তকঞ্চ নেসং কালং দেৰলোকে উক্কণ্ঠিতা নাম নত্থি, মরণকালে পন নিস্সসন্তি ৰিজম্ভন্তি, সকে আসনে নাভিরমন্তি.

ইমানি পন পুব্বনিমিত্তানি, যথা লোকে মহাপুঞ্ঞানং রাজরাজমহামত্তাদীনংযেৰ উক্কাপাতভূমিচালচন্দগ্গাহাদীনি নিমিত্তানি পঞ্ঞাযন্তি, ন সব্বেসং, এৰমেৰ মহেসক্খানং দেৰতানংযেৰ পঞ্ঞাযন্তি, ন সব্বেসং. যথা চ মনুস্সেসু পুব্বনিমিত্তানি নক্খত্তপাঠকাদযোৰ জানন্তি, ন সব্বে, এৰমেৰ তানিপি সব্বে দেৰা ন জানন্তি, পণ্ডিতা এৰ পন জানন্তি. তত্থ যে চ মন্দেন কুসলকম্মেন নিব্বত্তা দেৰপুত্তা, তে তেসু উপ্পন্নেসু – ‘‘ইদানি কো জানাতি, কুহিং নিব্বত্তিস্সামা’’তি ভাযন্তি. যে মহাপুঞ্ঞা, তে – ‘‘অম্হেহি দিন্নং দানং রক্খিতং সীলং ভাৰিতং ভাৰনং আগম্ম উপরিদেৰলোকেসু সম্পত্তিং অনুভৰিস্সামা’’তি ন ভাযন্তি. বোধিসত্তোপি তানি পুব্বনিমিত্তানি দিস্ৰা ‘‘ইদানি অনন্তরে অত্তভাৰে বুদ্ধো ভৰিস্সামী’’তি ন ভাযি. অথস্স তেসু নিমিত্তেসু পাতুভূতেসু দসসহস্সচক্কৰাল়দেৰতা সন্নিপতিত্ৰা – ‘‘মারিস তুম্হেহি দস পারমিযো পূরেন্তেহি ন সক্কসম্পত্তিং ন মারব্রহ্মচক্কৰত্তিসম্পত্তিং পত্থেন্তেহি পূরিতা, লোকনিত্থরণত্থায পন বুদ্ধত্তং পত্থযমানেহি পূরিতা. সো ৰো ইদানি কালো মারিস বুদ্ধত্তায, সমযো মারিস বুদ্ধত্তাযা’’তি যাচন্তি.

অথ মহাসত্তো দেৰতানং পটিঞ্ঞং অদত্ৰাৰ কালদীপদেসকুলজনেত্তিআযুপরিচ্ছেদৰসেন পঞ্চমহাৰিলোকনং নাম ৰিলোকেসি. তত্থ ‘‘কালো নু খো, ন কালো’’তি পঠমং কালং ৰিলোকেসি. তত্থ ৰস্সসতসহস্সতো উদ্ধং ৰড্ঢিতআযুকালো কালো নাম ন হোতি. কস্মা? তদা হি সত্তানং জাতিজরামরণানি ন পঞ্ঞাযন্তি, বুদ্ধানঞ্চ ধম্মদেসনা নাম তিলক্খণমুত্তা নত্থি, তেসং অনিচ্চং দুক্খং অনত্তাতি কথেন্তানং ‘‘কিং নামেতং কথেন্তী’’তি নেৰ সোতুং ন সদ্ধাতুং মঞ্ঞন্তি, ততো অভিসমযো ন হোতি, তস্মিং অসতি অনিয্যানিকং সাসনং হোতি. তস্মা সো অকালো. ৰস্সসততো ঊনআযুকালোপি কালো নাম ন হোতি. কস্মা? তদা হি সত্তা উস্সন্নকিলেসা হোন্তি, উস্সন্নকিলেসানঞ্চ দিন্নোৰাদো ওৰাদট্ঠানে ন তিট্ঠতি. উদকে দণ্ডরাজি ৰিয খিপ্পং ৰিগচ্ছতি. তস্মা সোপি অকালো. সতসহস্সতো পন পট্ঠায হেট্ঠা ৰস্সসততো পট্ঠায উদ্ধং আযুকালো কালো নাম. তদা চ ৰস্সসতকালো হোতি. অথ মহাসত্তো ‘‘নিব্বত্তিতব্বকালো’’তি কালং পস্সি.

ততো দীপং ৰিলোকেন্তো সপরিৰারে চত্তারো দীপে ওলোকেত্ৰা – ‘‘তীসু দীপেসু বুদ্ধা ন নিব্বত্তন্তি, জম্বুদীপেযেৰ নিব্বত্তন্তী’’তি দীপং পস্সি.

ততো – ‘‘জম্বুদীপো নাম মহা, দসযোজনসহস্সপরিমাণো, কতরস্মিং নু খো পদেসে বুদ্ধা নিব্বত্তন্তী’’তি দেসং ৰিলোকেন্তো মজ্ঝিমদেসং পস্সি. মজ্ঝিমদেসো নাম ‘‘পুরত্থিমায দিসায গজঙ্গলং নাম নিগমো’’তিআদিনা নযেন ৰিনযে (মহাৰ. ২৫৯) ৰুত্তোৰ. সো পন আযামতো তীণি যোজনসতানি. ৰিত্থারতো অড্ঢতিযানি, পরিক্খেপতো নৰযোজনসতানীতি. এতস্মিঞ্হি পদেসে চত্তারি অট্ঠ সোল়স ৰা অসঙ্খ্যেয্যানি, কপ্পসতসহস্সঞ্চ পারমিযো পূরেত্ৰা সম্মাসম্বুদ্ধা উপ্পজ্জন্তি. দ্ৰে অসঙ্খ্যেয্যানি, কপ্পসতসহস্সঞ্চ পারমিযো পূরেত্ৰা পচ্চেকবুদ্ধা উপ্পজ্জন্তি, একং অসঙ্খ্যেয্যং, কপ্পসতসহস্সঞ্চ পারমিযো পূরেত্ৰা সারিপুত্তমোগ্গল্লানাদযো মহাসাৰকা উপ্পজ্জন্তি, চতুন্নং মহাদীপানং দ্ৰিসহস্সানং পরিত্তদীপানঞ্চ ইস্সরিযাধিপচ্চকারকচক্কৰত্তিরাজানো উপ্পজ্জন্তি, অঞ্ঞে চ মহেসক্খা খত্তিযব্রাহ্মণগহপতিমহাসালা উপ্পজ্জন্তি. ইদঞ্চেত্থ কপিলৰত্থু নাম নগরং, তত্থ মযা নিব্বত্তিতব্বন্তি নিট্ঠমগমাসি.

ততো কুলং ৰিলোকেন্তো – ‘‘বুদ্ধা নাম লোকসম্মতে কুলে নিব্বত্তন্তি, ইদানি চ খত্তিযকুলং লোকসম্মতং, তত্থ নিব্বত্তিস্সামি, সুদ্ধোদনো নাম রাজা মে পিতা ভৰিস্সতী’’তি কুলং পস্সি.

ততো মাতরং ৰিলোকেন্তো – ‘‘বুদ্ধমাতা নাম লোলা সুরাধুত্তা ন হোতি, কপ্পসতসহস্সং পূরিতপারমী জাতিতো পট্ঠায অখণ্ডপঞ্চসীলা হোতি, অযঞ্চ মহামাযা নাম দেৰী এদিসা. অযং মে মাতা ভৰিস্সতি. কিত্তকং পনস্সা আযূ’’তি আৰজ্জন্তো – ‘‘দসন্নং মাসানং উপরি সত্ত দিৰসানী’’তি পস্সি.

ইতি ইমং পঞ্চমহাৰিলোকনং ৰিলোকেত্ৰা – ‘‘কালো মে মারিসা বুদ্ধভাৰাযা’’তি দেৰতানং সঙ্গহং করোন্তো পটিঞ্ঞং দত্ৰা ‘‘গচ্ছথ তুম্হে’’তি তা দেৰতা উয্যোজেত্ৰা তুসিতদেৰতাহি পরিৰুতো তুসিতপুরে নন্দনৰনং পাৰিসি. সব্বদেৰলোকেসু হি নন্দনৰনং অত্থিযেৰ. তত্থ নং দেৰতা – ‘‘ইতো চুতো সুগতিং গচ্ছ, ইতো চুতো সুগতিং গচ্ছা’’তি পুব্বেকতকুসলকম্মোকাসং সারযমানা ৰিচরন্তি. সো এৰং দেৰতাহি কুসলং সারযমানাহি পরিৰুতো তত্থ ৰিচরন্তোৰ চৰি.

এৰং চুতো চৰামীতি পজানাতি, চুতিচিত্তং ন জানাতি. পটিসন্ধিং গহেত্ৰাপি পটিসন্ধিচিত্তং ন জানাতি, ইমস্মিং মে ঠানে পটিসন্ধি গহিতাতি এৰং পন জানাতি. কেচি পন থেরা ‘‘আৰজ্জনপরিযাযো নাম লদ্ধুং ৰট্টতি, দুতিযততিযচিত্তৰারেযেৰ জানিস্সতী’’তি ৰদন্তি. তিপিটকমহাসীৰত্থেরো পনাহ – ‘‘মহাসত্তানং পটিসন্ধি ন অঞ্ঞেসং পটিসন্ধিসদিসা, কোটিপ্পত্তং তেসং সতিসম্পজঞ্ঞং. যস্মা পন তেনেৰ চিত্তেন তং চিত্তং ঞাতুং ন সক্কা, তস্মা চুতিচিত্তং ন জানাতি. চুতিক্খণেপি চৰামীতি পজানাতি, পটিসন্ধিং গহেত্ৰাপি পটিসন্ধিচিত্তং ন জানাতি, অসুকস্মিং ঠানে পটিসন্ধি গহিতাতি পজানাতি, তস্মিং কালে দসসহস্সী কম্পতী’’তি. এৰং সতো সম্পজানো মাতুকুচ্ছিং ওক্কমন্তো পন একূনৰীসতিযা পটিসন্ধিচিত্তেসু মেত্তাপুব্বভাগস্স সোমনস্স-সহগত-ঞাণসম্পযুত্ত-অসঙ্খারিক-কুসলচিত্তস্স সদিসমহাৰিপাকচিত্তেন পটিসন্ধিং গণ্হি. মহাসীৰত্থেরো পন ‘‘উপেক্খাসহগতেনা’’তি আহ.

পটিসন্ধিং গণ্হন্তো পন আসাল়্হীপুণ্ণমাযং উত্তরাসাল়্হনক্খত্তেন অগ্গহেসি. তদা কির মহামাযা পুরে পুণ্ণমায সত্তমদিৰসতো পট্ঠায ৰিগতসুরাপানং মালাগন্ধৰিভূসনসম্পন্নং নক্খত্তকীল়ং অনুভৰমানা সত্তমে দিৰসে পাতো ৰুট্ঠায গন্ধোদকেন ন্হাযিত্ৰা সব্বালঙ্কারৰিভূসিতা ৰরভোজনং ভুঞ্জিত্ৰা উপোসথঙ্গানি অধিট্ঠায সিরীগব্ভং পৰিসিত্ৰা সিরীসযনে নিপন্না নিদ্দং ওক্কমমানা ইদং সুপিনং অদ্দস – ‘‘চত্তারো কির নং মহারাজানো সযনেনেৰ সদ্ধিং উক্খিপিত্ৰা অনোতত্তদহং নেত্ৰা একমন্তং অট্ঠংসু. অথ নেসং দেৰিযো আগন্ত্ৰা মনুস্সমলহরণত্থং ন্হাপেত্ৰা দিব্বৰত্থং নিৰাসেত্ৰা গন্ধেহি ৰিলিম্পেত্ৰা দিব্বপুপ্ফানি পিল়ন্ধিত্ৰা ততো অৰিদূরে রজতপব্বতো, তস্স অন্তো কনকৰিমানং অত্থি, তস্মিং পাচীনতো সীসং কত্ৰা নিপজ্জাপেসুং. অথ বোধিসত্তো সেতৰরৰারণো হুত্ৰা ততো অৰিদূরে একো সুৰণ্ণপব্বতো, তত্থ চরিত্ৰা ততো ওরুয্হ রজতপব্বতং অভিরুহিত্ৰা উত্তরদিসতো আগম্ম কনকৰিমানং পৰিসিত্ৰা মাতরং পদক্খিণং কত্ৰা দক্খিণপস্সং ফালেত্ৰা কুচ্ছিং পৰিট্ঠসদিসো অহোসি.

অথ পবুদ্ধা দেৰী তং সুপিনং রঞ্ঞো আরোচেসি. রাজা পভাতায রত্তিযা চতুসট্ঠিমত্তে ব্রাহ্মণপামোক্খে পক্কোসাপেত্ৰা হরিতূপলিত্তায লাজাদীহি কতমঙ্গলসক্কারায ভূমিযা মহারহানি আসনানি পঞ্ঞাপেত্ৰা তত্থ নিসিন্নানং ব্রাহ্মণানং সপ্পিমধুসক্করাভিসঙ্খারস্স ৰরপাযাসস্স সুৰণ্ণরজতপাতিযো পূরেত্ৰা সুৰণ্ণরজতপাতীতিহেৰ পটিকুজ্জিত্ৰা অদাসি, অঞ্ঞেহি চ অহতৰত্থকপিলগাৰীদানাদীহি তে সন্তপ্পেসি. অথ নেসং সব্বকামসন্তপ্পিতানং সুপিনং আরোচাপেত্ৰা – ‘‘কিং ভৰিস্সতী’’তি পুচ্ছি. ব্রাহ্মণা আহংসু – ‘‘মা চিন্তযি মহারাজ, দেৰিযা তে কুচ্ছিম্হি গব্ভো পতিট্ঠিতো, সো চ খো পুরিসগব্ভো, ন ইত্থিগব্ভো, পুত্তো তে ভৰিস্সতি. সো সচে অগারং অজ্ঝাৰসিস্সতি, রাজা ভৰিস্সতি চক্কৰত্তী. সচে অগারা নিক্খম্ম পব্বজিস্সতি, বুদ্ধো ভৰিস্সতি লোকে ৰিৰট্টচ্ছদো’’তি. এৰং সতো সম্পজানো বোধিসত্তো তুসিতকাযা চৰিত্ৰা মাতুকুচ্ছিং ওক্কমতি.

তত্থ সতো সম্পজানোতি ইমিনা চতুত্থায গব্ভাৰক্কন্তিযা ওক্কমতীতি দস্সেতি. চতস্সো হি গব্ভাৰক্কন্তিযো.

‘‘চতস্সো ইমা, ভন্তে, গব্ভাৰক্কন্তিযো. ইধ, ভন্তে, একচ্চো অসম্পজানো মাতুকুচ্ছিং ওক্কমতি, অসম্পজানো মাতুকুচ্ছিস্মিং ঠাতি, অসম্পজানো মাতুকুচ্ছিম্হা নিক্খমতি, অযং পঠমা গব্ভাৰক্কন্তি.

পুন চপরং, ভন্তে, ইধেকচ্চো সম্পজানো মাতুকুচ্ছিং ওক্কমতি, অসম্পজানো মাতুকুচ্ছিস্মিং ঠাতি, অসম্পজানো মাতুকুচ্ছিম্হা নিক্খমতি, অযং দুতিযা গব্ভাৰক্কন্তি.

পুন চপরং, ভন্তে, ইধেকচ্চো সম্পজানো মাতুকুচ্ছিং ওক্কমতি, সম্পজানো মাতুকুচ্ছিস্মিং ঠাতি, অসম্পজানো মাতুকুচ্ছিম্হা নিক্খমতি, অযং ততিযা গব্ভাৰক্কন্তি.

পুন চপরং, ভন্তে, ইধেকচ্চো সম্পজানো মাতুকুচ্ছিং ওক্কমতি, সম্পজানো মাতুকুচ্ছিস্মিং ঠাতি, সম্পজানো মাতুকুচ্ছিম্হা নিক্খমতি, অযং চতুত্থা গব্ভাৰক্কন্তী’’তি (দী. নি. ৩.১৪৭).

এতাসু পঠমা লোকিযমনুস্সানং হোতি, দুতিযা অসীতিমহাসাৰকানং, ততিযা দ্ৰিন্নং অগ্গসাৰকানং পচ্চেকবোধিসত্তানঞ্চ. তে কির কম্মজৰাতেহি উদ্ধংপাদা অধোসিরা অনেকসতপোরিসে পপাতে ৰিয যোনিমুখে তাল়চ্ছিগ্গলেন হত্থী ৰিয অতিৰিয সম্বাধেন যোনিমুখেন নিক্খমমানা অনন্তং দুক্খং পাপুণন্তি. তেন নেসং ‘‘মযং নিক্খমামা’’তি সম্পজানতা ন হোতি. চতুত্থা সব্বঞ্ঞুবোধিসত্তানং. তে হি মাতুকুচ্ছিস্মিং পটিসন্ধিং গণ্হন্তাপি জানন্তি, তত্থ ৰসন্তাপি জানন্তি. নিক্খমনকালেপি নেসং কম্মজৰাতা উদ্ধংপাদে অধোসিরে কত্ৰা খিপিতুং ন সক্কোন্তি, দ্ৰে হত্থে পসারেত্ৰা অক্খীনি উম্মীলেত্ৰা ঠিতকাৰ নিক্খমন্তি.

২০১. মাতুকুচ্ছিং ওক্কমতীতি এত্থ মাতুকুচ্ছিং ওক্কন্তো হোতীতি অত্থো. ওক্কন্তে হি তস্মিং এৰং হোতি, ন ওক্কমমানে. অপ্পমাণোতি বুদ্ধপ্পমাণো, ৰিপুলোতি অত্থো. উল়ারোতি তস্সেৰ ৰেৰচনং. দেৰানুভাৰন্তি এত্থ দেৰানং অযমানুভাৰো – নিৰত্থৰত্থস্স পভা দ্ৰাদস যোজনানি ফরতি, তথা সরীরস্স, তথা অলঙ্কারস্স, তথা ৰিমানস্স, তং অতিক্কমিত্ৰাতি অত্থো.

লোকন্তরিকাতি তিণ্ণং তিণ্ণং চক্কৰাল়ানং অন্তরা একেকো লোকন্তরিকা হোতি, তিণ্ণং সকটচক্কানং পত্তানং ৰা অঞ্ঞমঞ্ঞং আহচ্চ ঠপিতানং মজ্ঝে ওকাসো ৰিয. সো পন লোকন্তরিকনিরযো পরিমাণতো অট্ঠযোজনসহস্সো হোতি. অঘাতি নিচ্চৰিৰটা. অসংৰুতাতি হেট্ঠাপি অপ্পতিট্ঠা. অন্ধকারাতি তমভূতা. অন্ধকারতিমিসাতি চক্খুৰিঞ্ঞাণুপ্পত্তিনিৰারণতো অন্ধভাৰকরণতিমিসেন সমন্নাগতা. তত্থ কির চক্খুৰিঞ্ঞাণং ন জাযতি. এৰংমহিদ্ধিকাতি চন্দিমসূরিযা কির একপ্পহারেনেৰ তীসু দীপেসু পঞ্ঞাযন্তি, এৰংমহিদ্ধিকা. একেকায দিসায নৰনৰযোজনসতসহস্সানি অন্ধকারং ৰিধমিত্ৰা আলোকং দস্সেন্তি, এৰং মহানুভাৰা. আভায নানুভোন্তীতি অত্তনো পভায নপ্পহোন্তি. তে কির চক্কৰাল়পব্বতস্স ৰেমজ্ঝেন চরন্তি, চক্কৰাল়পব্বতঞ্চ অতিক্কম্ম লোকন্তরিকনিরযো, তস্মা তে তত্থ আভায নপ্পহোন্তি.

যেপি তত্থ সত্তাতি যেপি তস্মিং লোকন্তরমহানিরযে সত্তা উপপন্না. কিং পন কম্মং কত্ৰা তে তত্থ উপ্পজ্জন্তীতি? ভারিযং দারুণং মাতাপিতূনং ধম্মিকসমণব্রাহ্মণানঞ্চ উপরি অপরাধং অঞ্ঞঞ্চ দিৰসে দিৰসে পাণৰধাদিসাহসিককম্মং কত্ৰা উপ্পজ্জন্তি তম্বপণ্ণিদীপে অভযচোরনাগচোরাদযো ৰিয. তেসং অত্তভাৰো তিগাৰুতিকো হোতি, ৰগ্গুলীনং ৰিয দীঘনখা হোন্তি. তে রুক্খে ৰগ্গুলিযো ৰিয নখেহি চক্কৰাল়পাদে লগ্গন্তি. যদা পন সংসপ্পন্তা অঞ্ঞমঞ্ঞস্স হত্থপাসং গতা হোন্তি, অথ ‘‘ভক্খো নো লদ্ধো’’তি মঞ্ঞমানা তত্থ ৰাৰটা ৰিপরিৰত্তিত্ৰা লোকসন্ধারকউদকে পতন্তি. ৰাতে পহরন্তে মধুকফলানি ৰিয ছিজ্জিত্ৰা উদকে পতন্তি. পতিতমত্তা চ অচ্চন্তখারে উদকে পিট্ঠপিণ্ডি ৰিয ৰিলীযন্তি.

অঞ্ঞেপি কির ভো সন্তি সত্তাতি – ‘‘যথা মযং মহাদুক্খং অনুভৰাম, এৰং অঞ্ঞেপি কির সত্তা ইদং দুক্খং অনুভৰন্তা ইধূপপন্না’’তি তং দিৰসং পস্সন্তি. অযং পন ওভাসো একযাগুপানমত্তম্পি ন তিট্ঠতি, যাৰতা নিদ্দাযিত্ৰা পবুদ্ধো আরম্মণং ৰিভাৰেতি, তত্তকং কালং হোতি. দীঘভাণকা পন ‘‘অচ্ছরাসঙ্ঘাটমত্তমেৰ ৰিজ্জুভাসো ৰিয নিচ্ছরিত্ৰা কিং ইদন্তি ভণন্তানংযেৰ অন্তরধাযতী’’তি ৰদন্তি. সঙ্কম্পতীতি সমন্ততো কম্পতি. ইতরদ্ৰযং পুরিমপস্সেৰ ৰেৰচনং. পুন অপ্পমাণো চাতিআদি নিগমনত্থং ৰুত্তং.

২০২. চত্তারো দেৰপুত্তা চতুদ্দিসং আরক্খায উপগচ্ছন্তীতি এত্থ চত্তারোতি চতুন্নং মহারাজূনং ৰসেন ৰুত্তং, দসসহস্সচক্কৰাল়ে পন চত্তারো চত্তারো কত্ৰা চত্তালীসদসসহস্সা হোন্তি. তত্থ ইমস্মিং চক্কৰাল়ে মহারাজানো খগ্গহত্থা আগন্ত্ৰা বোধিসত্তস্স আরক্খণত্থায উপগন্ত্ৰা সিরীগব্ভং পৰিট্ঠা, ইতরে গব্ভদ্ৰারতো পট্ঠায অৰরুদ্ধপংসুপিসাচকাদিযক্খগণে পটিক্কমাপেত্ৰা যাৰ চক্কৰাল়া আরক্খং গণ্হিংসু.

কিমত্থং পনাযং রক্খা আগতা? ননু পটিসন্ধিক্খণে কললকালতো পট্ঠায সচেপি কোটিসতসহস্সা মারা কোটিসতসহস্সং সিনেরুং উক্খিপিত্ৰা বোধিসত্তস্স ৰা বোধিসত্তমাতুযা ৰা অন্তরাযকরণত্থং আগচ্ছেয্যুং, সব্বে অন্তরাৰ অন্তরধাযেয্যুং. ৰুত্তম্পি চেতং ভগৰতা রুহিরুপ্পাদৰত্থুস্মিং – ‘‘অট্ঠানমেতং, ভিক্খৰে, অনৰকাসো, যং পরূপক্কমেন তথাগতং জীৰিতা ৰোরোপেয্য. অনুপক্কমেন, ভিক্খৰে, তথাগতা পরিনিব্বাযন্তি. গচ্ছথ তুম্হে, ভিক্খৰে, যথাৰিহারং, অরক্খিযা, ভিক্খৰে, তথাগতা’’তি (চূল়ৰ. ৩৪১). এৰমেতং, ন পরূপক্কমেন তেসং জীৰিতন্তরাযো অত্থি. সন্তি খো পন অমনুস্সা ৰিরূপা দুদ্দসিকা, ভেরৰরুপা পক্খিনো, যেসং রূপং দিস্ৰা সদ্দং ৰা সুত্ৰা বোধিসত্তমাতু ভযং ৰা সন্তাসো ৰা উপ্পজ্জেয্য, তেসং নিৰারণত্থায রক্খং অগ্গহেসুং. অপিচ খো বোধিসত্তস্স পুঞ্ঞতেজেন সঞ্জাতগারৰা অত্তনো গারৰচোদিতাপি তে এৰমকংসু.

কিং পন তে অন্তোগব্ভং পৰিসিত্ৰা ঠিতা চত্তারো মহারাজানো বোধিসত্তমাতুযা অত্তানং দস্সেন্তি ন দস্সেন্তীতি? নহানমণ্ডনভোজনাদিসরীরকিচ্চকালে ন দস্সেন্তি, সিরীগব্ভং পৰিসিত্ৰা ৰরসযনে নিপন্নকালে পন দস্সেন্তি. তত্থ কিঞ্চাপি অমনুস্সদস্সনং নাম মনুস্সানং সপ্পটিভযং হোতি, বোধিসত্তমাতা পন অত্তনো চেৰ পুত্তস্স চ পুঞ্ঞানুভাৰেন তে দিস্ৰা ন ভাযতি, পকতিঅন্তেপুরপালকেসু ৰিয অস্সা তেসু চিত্তং উপ্পজ্জতি.

২০৩. পকতিযা সীলৰতীতি সভাৰেনেৰ সীলসম্পন্না. অনুপ্পন্নে কির বুদ্ধে মনুস্সা তাপসপরিব্বাজকানং সন্তিকে ৰন্দিত্ৰা উক্কুটিকং নিসীদিত্ৰা সীলং গণ্হন্তি, বোধিসত্তমাতাপি কালদেৰিলস্স ইসিনো সন্তিকে গণ্হাতি. বোধিসত্তে পন কুচ্ছিগতে অঞ্ঞস্স পাদমূলে নিসীদিতুং নাম ন সক্কা, সমাসনে নিসীদিত্ৰা গহিতসীলম্পি অৰঞ্ঞা কারণমত্তং হোতি. তস্মা সযমেৰ সীলং অগ্গহেসীতি ৰুত্তং হোতি.

পুরিসেসূতি বোধিসত্তস্স পিতরং আদিং কত্ৰা কেসুচি মনুস্সেসু পুরিসাধিপ্পাযচিত্তং নুপ্পজ্জতি. তঞ্চ খো বোধিসত্তে গারৰেন, ন পহীনকিলেসতায. বোধিসত্তমাতু রূপং পন সুকুসলাপি সিপ্পিকা পোত্থকম্মাদীসুপি কাতুং ন সক্কোন্তি, তং দিস্ৰা পুরিসস্স রাগো নুপ্পজ্জতীতি ন সক্কা ৰত্তুং. সচে পন তং রত্তচিত্তো উপসঙ্কমিতুকামো হোতি, পাদা ন ৰহন্তি, দিব্বসঙ্খলিকা ৰিয বজ্ঝন্তি. তস্মা ‘‘অনতিক্কমনীযা’’তিআদি ৰুত্তং.

পঞ্চন্নং কামগুণানন্তি পুব্বে ‘‘কামগুণূপসংহিত’’ন্তি পুরিসাধিপ্পাযৰসেন ৰত্থুপটিক্খেপো কথিতো, ইধ আরম্মণপ্পটিলাভো দস্সিতো. তদা কির ‘‘দেৰিযা এৰরূপো পুত্তো কুচ্ছিস্মিং উপ্পন্নো’’তি, সুত্ৰা সমন্ততো রাজানো মহগ্ঘআভরণতূরিযাদিৰসেন পঞ্চদ্ৰারারম্মণৰত্থুভূতং পণ্ণাকারং পেসেন্তি, বোধিসত্তস্স চ বোধিসত্তমাতুযা চ কতকম্মস্স উস্সন্নত্তা লাভসক্কারস্স পমাণপরিচ্ছেদো নাম নত্থি.

২০৪. অকিলন্তকাযাতি যথা অঞ্ঞা ইত্থিযো গব্ভভারেন কিলমন্তি, হত্থপাদা উদ্ধুমাতকাদীনি পাপুণন্তি, ন এৰং তস্সা কোচি কিলমথো অহোসি. তিরোকুচ্ছিগতন্তি অন্তোকুচ্ছিগতং. কললাদিকালং অতিক্কমিত্ৰা সঞ্জাতঅঙ্গপচ্চঙ্গং অহীনিন্দ্রিযভাৰং উপগতংযেৰ পস্সতি. কিমত্থং পস্সতি? সুখৰাসত্থং. যথেৰ হি মাতা পুত্তেন সদ্ধিং নিসিন্না ৰা নিপন্না ৰা ‘‘হত্থং ৰা পাদং ৰা ওলম্বন্তং উক্খিপিত্ৰা সণ্ঠপেস্সামী’’তি সুখৰাসত্থং পুত্তং ওলোকেতি, এৰং বোধিসত্তমাতাপি যং তং মাতু উট্ঠানগমনপরিৰত্তননিসজ্জাদীসু উণ্হসীতলোণিকতিত্তককটুকাহারঅজ্ঝোহরণকালেসু চ গব্ভস্স দুক্খং উপ্পজ্জতি, অত্থি নু খো মে তং পুত্তস্সাতি সুখৰাসত্থং বোধিসত্তং ওলোকযমানা পল্লঙ্কং আভুজিত্ৰা নিসিন্নং বোধিসত্তং পস্সতি. যথা হি অঞ্ঞে অন্তোকুচ্ছিগতা পক্কাসযং অজ্ঝোত্থরিত্ৰা আমাসযং উক্খিপিত্ৰা উদরপটলং পিট্ঠিতো কত্ৰা পিট্ঠিকণ্টকং নিস্সায উক্কুটিকা দ্ৰীসু মুট্ঠীসু হনুকং ঠপেত্ৰা দেৰে ৰস্সন্তে রুক্খসুসিরে মক্কটা ৰিয নিসীদন্তি, ন এৰং বোধিসত্তো. বোধিসত্তো পন পিট্ঠিকণ্টকং পিট্ঠিতো কত্ৰা ধম্মাসনে ধম্মকথিকো ৰিয পল্লঙ্কং আভুজিত্ৰা পুরত্থাভিমুখো নিসীদতি. পুব্বে কতকম্মং পনস্সা ৰত্থুং সোধেতি, সুদ্ধে ৰত্থুম্হি সুখুমচ্ছৰিলক্খণং নিব্বত্ততি. অথ নং কুচ্ছিগতং তচো পটিচ্ছাদেতুং ন সক্কোতি, ওলোকেন্তিযা বহি ঠিতো ৰিয পঞ্ঞাযতি. তমত্থং উপমায ৰিভাৰেন্তো সেয্যথাপীতিআদিমাহ. বোধিসত্তো পন অন্তোকুচ্ছিগতো মাতরং ন পস্সতি. ন হি অন্তোকুচ্ছিযং চক্খুৰিঞ্ঞাণং উপ্পজ্জতি.

২০৫. কালং করোতীতি ন ৰিজাতভাৰপচ্চযা, আযুপরিক্খযেনেৰ. বোধিসত্তেন ৰসিতট্ঠানঞ্হি চেতিযকুটিসদিসং হোতি অঞ্ঞেসং অপরিভোগং, ন চ সক্কা বোধিসত্তমাতরং অপনেত্ৰা অঞ্ঞং অগ্গমহেসিট্ঠানে ঠপেতুন্তি তত্তকংযেৰ বোধিসত্তমাতু আযুপ্পমাণং হোতি, তস্মা তদা কালং করোতি. কতরস্মিং পন ৰযে কালং করোতীতি? মজ্ঝিমৰযে. পঠমৰযস্মিঞ্হি সত্তানং অত্তভাৰে ছন্দরাগো বলৰা হোতি, তেন তদা সঞ্জাতগব্ভা ইত্থী তং গব্ভং অনুরক্খিতুং ন সক্কোন্তি, গব্ভো বহ্ৰাবাধো হোতি. মজ্ঝিমৰযস্স পন দ্ৰে কোট্ঠাসে অতিক্কম্ম ততিযকোট্ঠাসে ৰত্থুং ৰিসদং হোতি, ৰিসদে ৰত্থুম্হি নিব্বত্তা দারকা অরোগা হোন্তি. তস্মা বোধিসত্তমাতাপি পঠমৰযে সম্পত্তিং অনুভৰিত্ৰা মজ্ঝিমৰযস্স ততিযকোট্ঠাসে ৰিজাযিত্ৰা কালং করোতি.

নৰ ৰা দস ৰাতি এত্থ ৰা-সদ্দেন ৰিকপ্পনৰসেন সত্ত ৰা অট্ঠ ৰা একাদস ৰা দ্ৰাদস ৰাতি এৰমাদীনম্পি সঙ্গহো ৰেদিতব্বো. তত্থ সত্তমাসজাতো জীৰতি, সীতুণ্হক্খমো পন ন হোতি. অট্ঠমাসজাতো ন জীৰতি, সেসা জীৰন্তি.

ঠিতাৰাতি ঠিতাৰ হুত্ৰা. মহামাযাপি দেৰী উপৰিজঞ্ঞা ঞাতিকুলঘরং গমিস্সামীতি রঞ্ঞো আরোচেসি. রাজা কপিলৰত্থুতো দেৰদহনগরগামিমগ্গং অলঙ্কারাপেত্ৰা দেৰিং সুৰণ্ণসিৰিকায নিসীদাপেসি. সকলনগরৰাসিনো সক্যা পরিৰারেত্ৰা গন্ধমালাদীহি পূজযমানা দেৰিং গহেত্ৰা পাযিংসু. সা দেৰদহনগরস্স অৰিদূরে লুম্বিনিসালৰনুয্যানং দিস্ৰা উয্যানৰিচরণত্থায চিত্তং উপ্পাদেত্ৰা রঞ্ঞো সঞ্ঞং অদাসি. রাজা উয্যানং পটিজগ্গাপেত্ৰা আরক্খং সংৰিদহাপেসি. দেৰিযা উয্যানং পৰিট্ঠমত্তায কাযদুব্বল্যং অহোসি, অথস্সা মঙ্গলসালমূলে সিরীসযনং পঞ্ঞাপেত্ৰা সাণিযা পরিক্খিপিংসু. সা অন্তোসাণিং পৰিসিত্ৰা সালসাখং হত্থেন গহেত্ৰা অট্ঠাসি. অথস্সা তাৰদেৰ গব্ভৰুট্ঠানং অহোসি.

দেৰা নং পঠমং পটিগ্গণ্হন্তীতি খীণাসৰা সুদ্ধাৰাসব্রহ্মানো পটিগ্গণ্হন্তি. কথং? সূতিৰেসং গণ্হিত্ৰাতি একে. তং পন পটিক্খিপিত্ৰা ইদং ৰুত্তং – তদা বোধিসত্তমাতা সুৰণ্ণখচিতং ৰত্থং নিৰাসেত্ৰা মচ্ছক্খিসদিসং দুকূলপটং যাৰ পাদন্তাৰ পারুপিত্ৰা অট্ঠাসি. অথস্সা সল্লহুকং গব্ভৰুট্ঠানং অহোসি ধম্মকরণতো উদকনিক্খমনসদিসং. অথ তে পকতিব্রহ্মৰেসেনেৰ উপসঙ্কমিত্ৰা পঠমং সুৰণ্ণজালেন পটিগ্গহেসুং. তেসং হত্থতো মনুস্সা দুকূলচুম্বটকেন পটিগ্গহেসুং. তেন ৰুত্তং – ‘‘দেৰা নং পঠমং পটিগ্গণ্হন্তি পচ্ছা মনুস্সা’’তি.

২০৬. চত্তারো নং দেৰপুত্তাতি চত্তারো মহারাজানো. পটিগ্গহেত্ৰাতি অজিনপ্পৰেণিযা পটিগ্গহেত্ৰা. মহেসক্খোতি মহাতেজো মহাযসো লক্খণসম্পন্নোতি অত্থো.

ৰিসদোৰ নিক্খমতীতি যথা অঞ্ঞে সত্তা যোনিমগ্গে লগ্গন্তা ভগ্গৰিভগ্গা নিক্খমন্তি, ন এৰং নিক্খমতি, অলগ্গো হুত্ৰা নিক্খমতীতি অত্থো. উদেনাতি উদকেন. কেনচি অসুচিনাতি যথা অঞ্ঞে সত্তা কম্মজৰাতেহি উদ্ধংপাদা অধোসিরা যোনিমগ্গে পক্খিত্তা সতপোরিসনরকপপাতং পতন্তা ৰিয তাল়চ্ছিদ্দেন নিক্কড্ঢিযমানা হত্থী ৰিয মহাদুক্খং অনুভৰন্তা নানাঅসুচিমক্খিতাৰ নিক্খমন্তি, ন এৰং বোধিসত্তো. বোধিসত্তঞ্হি কম্মজৰাতা উদ্ধংপাদং অধোসিরং কাতুং ন সক্কোন্তি. সো ধম্মাসনতো ওতরন্তো ধম্মকথিকো ৰিয নিস্সেণিতো ওতরন্তো পুরিসো ৰিয চ দ্ৰে হত্থে চ পাদে চ পসারেত্ৰা ঠিতকোৰ মাতুকুচ্ছিসম্ভৰেন কেনচি অসুচিনা অমক্খিতোৰ নিক্খমতি.

উদকস্স ধারাতি উদকৰট্টিযো. তাসু সীতা সুৰণ্ণকটাহে পততি, উণ্হা রজতকটাহে. ইদঞ্চ পথৰীতলে কেনচি অসুচিনা অসম্মিস্সং তেসং পানীযপরিভোজনীযউদকঞ্চেৰ অঞ্ঞেহি অসাধারণং কীল়নউদকঞ্চ দস্সেতুং ৰুত্তং. অঞ্ঞস্স পন সুৰণ্ণরজতঘটেহি আহরিযমানউদকস্স চেৰ হংসৰট্টকাদিপোক্খরণিগতস্স চ উদকস্স পরিচ্ছেদো নত্থি.

২০৭. সম্পতিজাতোতি মুহুত্তজাতো. পাল়িযং পন মাতুকুচ্ছিতো নিক্খন্তমত্তো ৰিয দস্সিতো, ন পন এৰং দট্ঠব্বং. নিক্খন্তমত্তঞ্হি তং পঠমং ব্রহ্মানো সুৰণ্ণজালেন পটিগ্গণ্হিংসু, তেসং হত্থতো চত্তারো মহারাজানো মঙ্গলসম্মতায সুখসম্ফস্সায অজিনপ্পৰেণিযা, তেসং হত্থতো মনুস্সা দুকূলচুম্বটকেন, মনুস্সানং হত্থতো মুচ্চিত্ৰা পথৰিযং পতিট্ঠিতো.

সেতম্হি ছত্তে অনুধারিযমানেতি দিব্বসেতচ্ছত্তে অনুধারিযমানে. এত্থ চ ছত্তস্স পরিৰারানি খগ্গাদীনি পঞ্চ রাজককুধভণ্ডানিপি আগতানেৰ. পাল়িযং পন রাজগমনে রাজা ৰিয ছত্তমেৰ ৰুত্তং. তেসু ছত্তমেৰ পঞ্ঞাযতি, ন ছত্তগ্গাহকা. তথা খগ্গ-তালৰণ্ট-মোরহত্থক-ৰাল়বীজনি-উণ্হীসমত্তাযেৰ পঞ্ঞাযন্তি, ন তেসং গাহকা. সব্বানি কির তানি অদিস্সমানরূপা দেৰতা গণ্হিংসু. ৰুত্তম্পি চেতং –

‘‘অনেকসাখঞ্চ সহস্সমণ্ডলং,

ছত্তং মরূ ধারযুমন্তলিক্খে;

সুৰণ্ণদণ্ডা ৰিপতন্তি চামরা,

ন দিস্সরে চামরছত্তগাহকা’’তি. (সু. নি. ৬৯৩);

সব্বা চ দিসাতি ইদং সত্তপদৰীতিহারূপরি ঠিতস্স ৰিয সব্বদিসানুৰিলোকনং ৰুত্তং, ন খো পনেৰং দট্ঠব্বং. মহাসত্তো হি মনুস্সানং হত্থতো মুচ্চিত্ৰা পুরত্থিমদিসং ওলোকেসি, অনেকচক্কৰাল়সহস্সানি একঙ্গণানি অহেসুং. তত্থ দেৰমনুস্সা গন্ধমালাদীহি পূজযমানা – ‘‘মহাপুরিস ইধ তুম্হেহি সদিসোপি নত্থি, কুতো উত্তরিতরো’’তি আহংসু. এৰং চতস্সো দিসা, চতস্সো অনুদিসা, হেট্ঠা, উপরীতি দসপি দিসা অনুৰিলোকেত্ৰা অত্তনা সদিসং অদিস্ৰা অযং উত্তরা দিসাতি সত্তপদৰীতিহারেন অগমাসীতি এৰমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. আসভিন্তি উত্তমং. অগ্গোতি গুণেহি সব্বপঠমো. ইতরানি দ্ৰে পদানি এতস্সেৰ ৰেৰচনানি. অযমন্তিমা জাতি, নত্থি দানি পুনব্ভৰোতি পদদ্ৰযেন ইমস্মিং অত্তভাৰে পত্তব্বং অরহত্তং ব্যাকাসি.

এত্থ চ সমেহি পাদেহি পথৰিযং পতিট্ঠানং চতুইদ্ধিপাদপটিলাভস্স পুব্বনিমিত্তং, উত্তরাভিমুখভাৰো মহাজনং অজ্ঝোত্থরিত্ৰা অভিভৰিত্ৰা গমনস্স পুব্বনিমিত্তং, সত্তপদগমনং সত্তবোজ্ঝঙ্গরতনপটিলাভস্স পুব্বনিমিত্তং, দিব্বসেতচ্ছত্তধারণং ৰিমুত্তিচ্ছত্তপটিলাভস্স পুব্বনিমিত্তং, পঞ্চরাজককুধভণ্ডানি পঞ্চহি ৰিমুত্তীহি ৰিমুচ্চনস্স পুব্বনিমিত্তং, দিসানুৰিলোকনং অনাৰরণঞাণপটিলাভস্স পুব্বনিমিত্তং, আসভীৰাচাভাসনং অপ্পটিৰত্তিযধম্মচক্কপ্পৰত্তনস্স পুব্বনিমিত্তং. ‘‘অযমন্তিমা জাতী’’তি সীহনাদো অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা পরিনিব্বানস্স পুব্বনিমিত্তন্তি ৰেদিতব্বং. ইমে ৰারা পাল়িযং আগতা, সম্বহুলৰারো পন আগতো, আহরিত্ৰা দীপেতব্বো.

মহাপুরিসস্স হি জাতদিৰসে দসসহস্সিলোকধাতু কম্পি. দসসহস্সিলোকধাতুম্হি দেৰতা একচক্কৰাল়ে সন্নিপতিংসু. পঠমং দেৰা পটিগ্গহিংসু, পচ্ছা মনুস্সা. তন্তিবদ্ধা ৰীণা চম্মবদ্ধা ভেরিযো চ কেনচি অৰাদিতা সযমেৰ ৰজ্জিংসু, মনুস্সানং অন্দুবন্ধনাদীনি খণ্ডাখণ্ডং ভিজ্জিংসু. সব্বরোগা অম্বিলেন ধোততম্বমলং ৰিয ৰিগচ্ছিংসু, জচ্চন্ধা রূপানি পস্সিংসু. জচ্চবধিরা সদ্দং সুণিংসু, পীঠসপ্পী জৰনসম্পন্না অহেসুং, জাতিজল়ানম্পি এল়মূগানং সতি পতিট্ঠাসি, ৰিদেসে পক্খন্দনাৰা সুপট্টনং পাপুণিংসু, আকাসট্ঠকভূমট্ঠকরতনানি সকতেজোভাসিতানি অহেসুং, ৰেরিনো মেত্তচিত্তং পটিলভিংসু, অৰীচিম্হি অগ্গি নিব্বাযি. লোকন্তরে আলোকো উদপাদি, নদীসু জলং ন পৰত্তি, মহাসমুদ্দেসু মধুরসদিসং উদকং অহোসি, ৰাতো ন ৰাযি, আকাসপব্বতরুক্খগতা সকুণা ভস্সিত্ৰা পথৰীগতা অহেসুং, চন্দো অতিরোচি, সূরিযো ন উণ্হো ন সীতলো নিম্মলো উতুসম্পন্নো অহোসি, দেৰতা অত্তনো অত্তনো ৰিমানদ্ৰারে ঠত্ৰা অপ্ফোটনসেল়নচেলুক্খেপাদীহি মহাকীল়ং কীল়িংসু, চাতুদ্দীপিকমহামেঘো ৰস্সি, মহাজনং নেৰ খুদা ন পিপাসা পীল়েসি, দ্ৰারকৰাটানি সযমেৰ ৰিৰরিংসু, পুপ্ফূপগফলূপগা রুক্খা পুপ্ফফলানি গণ্হিংসু, দসসহস্সিলোকধাতু একদ্ধজমালা অহোসীতি.

তত্রাপিস্স দসসহস্সিলোকধাতুকম্পো সব্বঞ্ঞুতঞাণপটিলাভস্স পুব্বনিমিত্তং, দেৰতানং একচক্কৰাল়ে সন্নিপাতো ধম্মচক্কপ্পৰত্তনকালে একপ্পহারেন সন্নিপতিত্ৰা ধম্মপটিগ্গণ্হনস্স পুব্বনিমিত্তং, পঠমং দেৰতানং পটিগ্গহণং চতুন্নং রূপাৰচরজ্ঝানানং পটিলাভস্স পুব্বনিমিত্তং. পচ্ছা মনুস্সানং পটিগ্গহণং চতুন্নং অরূপজ্ঝানানং পটিলাভস্স পুব্বনিমিত্তং, তন্তিবদ্ধৰীণানং সযং ৰজ্জনং অনুপুব্বৰিহারপটিলাভস্স পুব্বনিমিত্তং, চম্মবদ্ধভেরীনং ৰজ্জনং মহতিযা ধম্মভেরিযা অনুস্সাৰনস্স পুব্বনিমিত্তং, অন্দুবন্ধনাদীনং ছেদো অস্মিমানসমুচ্ছেদস্স পুব্বনিমিত্তং, সব্বরোগৰিগমো সব্বকিলেসৰিগমস্স পুব্বনিমিত্তং, জচ্চন্ধানং রূপদস্সনং দিব্বচক্খুপটিলাভস্স পুব্বনিমিত্তং, জচ্চবধিরানং সদ্দস্সৰনং দিব্বসোতধাতুপটিলাভস্স পুব্বনিমিত্তং, পীঠসপ্পীনং জৰনসম্পদা চতুইদ্ধিপাদাধিগমস্স পুব্বনিমিত্তং, জল়ানং সতিপতিট্ঠানং চতুসতিপট্ঠানপটিলাভস্স পুব্বনিমিত্তং, ৰিদেসপক্খন্দনাৰানং সুপট্টনসম্পাপুণনং চতুপটিসম্ভিদাধিগমস্স পুব্বনিমিত্তং, রতনানং সকতেজোভাসিতত্তং যং লোকস্স ধম্মোভাসং দস্সেস্সতি তস্স পুব্বনিমিত্তং.

ৰেরীনং মেত্তচিত্তপটিলাভো চতুব্রহ্মৰিহারপটিলাভস্স পুব্বনিমিত্তং, অৰীচিম্হি অগ্গিনিব্বানং একাদসঅগ্গিনিব্বানস্স পুব্বনিমিত্তং, লোকন্তরালোকো অৰিজ্জন্ধকারং ৰিধমিত্ৰা ঞাণালোকদস্সনস্স পুব্বনিমিত্তং, মহাসমুদ্দস্স মধুরতা নিব্বানরসেন একরসভাৰস্স পুব্বনিমিত্তং, ৰাতস্স অৰাযনং দ্ৰাসট্ঠিদিট্ঠিগতভিন্দনস্স পুব্বনিমিত্তং, সকুণানং পথৰীগমনং মহাজনস্স ওৰাদং সুত্ৰা পাণেহি সরণগমনস্স পুব্বনিমিত্তং, চন্দস্স অতিৰিরোচনং বহুজনকন্ততায পুব্বনিমিত্তং, সূরিযস্স উণ্হসীতৰিৰজ্জনউতুসুখতা কাযিকচেতসিকসুখুপ্পত্তিযা পুব্বনিমিত্তং, দেৰতানং ৰিমানদ্ৰারেসু অপ্ফোটনাদীহি কীল়নং বুদ্ধভাৰং পত্ৰা উদানং উদানস্স পুব্বনিমিত্তং, চাতুদ্দীপিকমহামেঘৰস্সনং মহতো ধম্মমেঘৰস্সনস্স পুব্বনিমিত্তং, খুদাপীল়নস্স অভাৰো কাযগতাসতিঅমতপটিলাভস্স পুব্বনিমিত্তং, পিপাসাপীল়নস্স অভাৰো ৰিমুত্তিসুখেন সুখিতভাৰস্স পুব্বনিমিত্তং, দ্ৰারকৰাটানং সযমেৰ ৰিৰরণং অট্ঠঙ্গিকমগ্গদ্ৰারৰিৰরণস্স পুব্বনিমিত্তং, রুক্খানং পুপ্ফফলগহণং ৰিমুত্তিপুপ্ফেহি পুপ্ফিতস্স চ সামঞ্ঞফলভারভরিতভাৰস্স চ পুব্বনিমিত্তং, দসসহস্সিলোকধাতুযা একদ্ধজমালতা অরিযদ্ধজমালামালিতায পুব্বনিমিত্তন্তি ৰেদিতব্বং. অযং সম্বহুলৰারো নাম.

এত্থ পঞ্হে পুচ্ছন্তি – ‘‘যদা মহাপুরিসো পথৰিযং পতিট্ঠহিত্ৰা উত্তরাভিমুখো গন্ত্ৰা আসভিং ৰাচং ভাসতি, তদা কিং পথৰিযা গতো, উদাহু আকাসেন? দিস্সমানো গতো, উদাহু অদিস্সমানো? অচেলকো গতো, উদাহু অলঙ্কতপ্পটিযত্তো? দহরো হুত্ৰা গতো, উদাহু মহল্লকো? পচ্ছাপি কিং তাদিসোৰ অহোসি, উদাহু পুন বালদারকো’’তি? অযং পন পঞ্হো হেট্ঠা লোহপাসাদে সঙ্ঘসন্নিপাতে তিপিটকচূল়াভযত্থেরেন ৰিস্সজ্জিতোৰ. থেরো কিরেত্থ নিযতি পুব্বেকতকম্ম-ইস্সরনিম্মানৰাদৰসেন তং তং বহুং ৰত্ৰা অৰসানে এৰং ব্যাকাসি – ‘‘মহাপুরিসো পথৰিযং গতো, মহাজনস্স পন আকাসে গচ্ছন্তো ৰিয অহোসি. দিস্সমানো গতো, মহাজনস্স পন অদিস্সমানো ৰিয অহোসি. অচেলকো গতো, মহাজনস্স পন অলঙ্কতপ্পটিযত্তোৰ উপট্ঠাসি. দহরোৰ গতো, মহাজনস্স পন সোল়সৰস্সুদ্দেসিকো ৰিয অহোসি. পচ্ছা পন বালদারকোৰ অহোসি, ন তাদিসো’’তি. এৰং ৰুত্তে পরিসা চস্স ‘‘বুদ্ধেন ৰিয হুত্ৰা ভো থেরেন পঞ্হো কথিতো’’তি অত্তমনা অহোসি. লোকন্তরিকৰারো ৰুত্তনযো এৰ.

ৰিদিতাতি পাকটা হুত্ৰা. যথা হি সাৰকা নহানমুখধোৰনখাদনপিৰনাদিকালে অনোকাসগতে অতীতসঙ্খারে নিপ্পদেসে সম্মসিতুং ন সক্কোন্তি, ওকাসপত্তযেৰ সম্মসন্তি, ন এৰং বুদ্ধা. বুদ্ধা হি সত্তদিৰসব্ভন্তরে ৰৰত্থিতসঙ্খারে আদিতো পট্ঠায সম্মসিত্ৰা তিলক্খণং আরোপেত্ৰাৰ ৰিস্সজ্জেন্তি, তেসং অৰিপস্সিতধম্মো নাম নত্থি, তস্মা ‘‘ৰিদিতা’’তি আহ. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৰাতি.

পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায

অচ্ছরিযঅব্ভুতসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.