২. মহাসুঞ্ঞতসুত্তৰণ্ণনা
১৮৫. এৰং মে সুতন্তি মহাসুঞ্ঞতসুত্তং. তত্থ কাল়খেমকস্সাতি ছৰিৰণ্ণেন সো কাল়ো, খেমকোতি পনস্স নামং. ৰিহারোতি তস্মিংযেৰ নিগ্রোধারামে একস্মিং পদেসে পাকারেন পরিক্খিপিত্ৰা দ্ৰারকোট্ঠকং মাপেত্ৰা হংসৰট্টকাদিসেনাসনানি চেৰ মণ্ডলমাল়ভোজনসালাদীনি চ পতিট্ঠপেত্ৰা কতো ৰিহারো. সম্বহুলানি সেনাসনানীতি মঞ্চো পীঠং ভিসিবিম্বোহনং তট্টিকা চম্মখণ্ডো তিণসন্থারো পণ্ণসন্থারো পলালসন্থারোতিআদীনি পঞ্ঞত্তানি হোন্তি, মঞ্চেন মঞ্চং…পে… পলালসন্থারেনেৰ পলালসন্থারং আহচ্চ ঠপিতানি, গণভিক্খূনং ৰসনট্ঠানসদিসং অহোসি.
সম্বহুলা নু খোতি ভগৰতো বোধিপল্লঙ্কেযেৰ সব্বকিলেসানং সমুগ্ঘাটিতত্তা সংসযো নাম নত্থি, ৰিতক্কপুব্বভাগা পুচ্ছা, ৰিতক্কপুব্বভাগে চাযং নুকারো নিপাতমত্তো. পাটিমত্থকং গচ্ছন্তে অৰিনিচ্ছিতো নাম ন হোতি. ইতো কির পুব্বে ভগৰতা দস দ্ৰাদস ভিক্খূ একট্ঠানে ৰসন্তা ন দিট্ঠপুব্বা.
অথস্স এতদহোসি – গণৰাসো নামাযং ৰট্টে আচিণ্ণসমাচিণ্ণো নদীওতিণ্ণউদকসদিসো, নিরযতিরচ্ছানযোনিপেত্তিৰিসযাসুরকাযেসুপি, মনুস্সলোক-দেৰলোকব্রহ্মলোকেসুপি গণৰাসোৰ আচিণ্ণো. দসযোজনসহস্সো হি নিরযো তিপুচুণ্ণভরিতা নাল়ি ৰিয সত্তেহি নিরন্তরো, পঞ্চৰিধবন্ধনকম্মকারণকরণট্ঠানে সত্তানং পমাণং ৰা পরিচ্ছেদো ৰা নত্থি, তথা ৰাসীহি তচ্ছনাদিঠানেসু, ইতি গণভূতাৰ পচ্চন্তি. তিরচ্ছানযোনিযং একস্মিং ৰম্মিকে উপসিকানং পমাণং ৰা পরিচ্ছেদো ৰা নত্থি, তথা একেকবিলাদীসুপি কিপিল্লিকাদীনং. তিরচ্ছানযোনিযম্পি গণৰাসোৰ. পেতনগরানি চ গাৰুতিকানি অড্ঢযোজনিকানিপি পেতভরিতানি হোন্তি. এৰং পেত্তিৰিসযেপি গণৰাসোৰ. অসুরভৰনং দসযোজনসহস্সং কণ্ণে পক্খিত্তসূচিযা কণ্ণবিলং ৰিয হোতি. ইতি অসুরকাযেপি গণৰাসোৰ. মনুস্সলোকে সাৰত্থিযং সত্তপণ্ণাস কুলসতসহস্সানি, রাজগহে অন্তো চ বহি চ অট্ঠারস মনুস্সকোটিযো ৰসিংসু. এৰং অঞ্ঞেসুপি ঠানেসূতি মনুস্সলোকেপি গণৰাসোৰ. ভুম্মদেৰতা আদিং কত্ৰা দেৰলোকব্রহ্মলোকেসুপি গণৰাসোৰ. একেকস্স হি দেৰপুত্তস্স অড্ঢতিযা নাটককোটিযো হোন্তি, নৰপি কোটিযো হোন্তি, একট্ঠানে দসসহস্সাপি ব্রহ্মানো ৰসন্তি.
ততো চিন্তেসি – ‘‘মযা সতসহস্সকপ্পাধিকানি চত্তারি অসঙ্খ্যেয্যানি গণৰাসৰিদ্ধংসনত্থং দস পারমিযো পূরিতা, ইমে চ ভিক্খূ ইতো পট্ঠাযেৰ গণং বন্ধিত্ৰা গণাভিরতা জাতা অননুচ্ছৰিকং করোন্তী’’তি. সো ধম্মসংৰেগং উপ্পাদেত্ৰা পুন চিন্তেসি – ‘‘সচে ‘একট্ঠানে দ্ৰীহি ভিক্খূহি ন ৰসিতব্ব’ন্তি সক্কা ভৰেয্য সিক্খাপদং পঞ্ঞপেতুং, সিক্খাপদং পঞ্ঞাপেয্যং, ন খো পনেতং সক্কা. হন্দাহং মহাসুঞ্ঞতাপটিপত্তিং নাম সুত্তন্তং দেসেমি, যং সিক্খাকামানং কুলপুত্তানং সিক্খাপদপঞ্ঞত্তি ৰিয নগরদ্ৰারে নিক্খিত্তসব্বকাযিকআদাসো ৰিয চ ভৰিস্সতি. ততো যথা নামেকস্মিং আদাসে খত্তিযাদযো অত্তনো ৰজ্জং দিস্ৰা তং পহায অনৰজ্জা হোন্তি, এৰমেৰং মযি পরিনিব্বুতেপি পঞ্চৰস্সসহস্সানি ইমং সুত্তং আৰজ্জিত্ৰা গণং ৰিনোদেত্ৰা একীভাৰাভিরতা কুলপুত্তা ৰট্টদুক্খস্স অন্তং করিস্সন্তী’’তি. ভগৰতো চ মনোরথং পূরেন্তা ৰিয ইমং সুত্তং আৰজ্জিত্ৰা গণং ৰিনোদেত্ৰা ৰট্টদুক্খং খেপেত্ৰা পরিনিব্বুতা কুলপুত্তা গণনপথং ৰীতিৰত্তা. ৰালিকপিট্ঠিৰিহারেপি হি আভিধম্মিকঅভযত্থেরো নাম ৰস্সূপনাযিকসমযে সম্বহুলেহি ভিক্খূহি সদ্ধিং ইমং সুত্তং সঞ্ঝাযিত্ৰা ‘‘সম্মাসম্বুদ্ধো এৰং কারেতি, মযং কিং করোমা’’তি আহ. তে সব্বেপি অন্তোৰস্সে গণং ৰিনোদেত্ৰা একীভাৰাভিরতা অরহত্তং পাপুণিংসু. গণভেদনং নাম ইদং সুত্তন্তি.
১৮৬. ঘটাযাতি এৰংনামকস্স সক্কস্স. ৰিহারেতি অযম্পি ৰিহারো নিগ্রোধারামস্সেৰ একদেসে কাল়খেমকস্স ৰিহারো ৰিয কতোতি ৰেদিতব্বো. চীৰরকম্মন্তি জিণ্ণমলিনানং অগ্গল়ট্ঠানুপ্পাদনধোৰনাদীহি কতপরিভণ্ডম্পি, চীৰরত্থায উপ্পন্নৰত্থানং ৰিচারণসিব্বনাদীহি অকতং সংৰিধানম্পি ৰট্টতি, ইধ পন অকতং সংৰিধানং অধিপ্পেতং. মনুস্সা হি আনন্দত্থেরস্স চীৰরসাটকে অদংসু. তস্মা থেরো সম্বহুলে ভিক্খূ গহেত্ৰা তত্থ চীৰরকম্মং অকাসি. তেপি ভিক্খূ পাতোৰ সূচিপাসকস্স পঞ্ঞাযনকালতো পট্ঠায নিসিন্না অপঞ্ঞাযনকালে উট্ঠহন্তি. সূচিকম্মে নিট্ঠিতেযেৰ সেনাসনানি সংৰিদহিস্সামাতি ন সংৰিদহিংসু. চীৰরকারসমযো নোতি থেরো কির চিন্তেসি – ‘‘অদ্ধা এতেহি ভিক্খূহি ন পটিসামিতানি সেনাসনানি, ভগৰতা চ দিট্ঠানি ভৰিস্সন্তি. ইতি অনত্তমনো সত্থা সুট্ঠু নিগ্গহেতুকামো, ইমেসং ভিক্খূনং উপত্থম্ভো ভৰিস্সামী’’তি; তস্মা এৰমাহ. অযং পনেত্থ অধিপ্পাযো – ‘‘ন, ভন্তে, ইমে ভিক্খূ কম্মারামা এৰ, চীৰরকিচ্চৰসেন পন এৰং ৰসন্তী’’তি.
ন খো, আনন্দাতি, আনন্দ, কম্মসমযো ৰা হোতু অকম্মসমযো ৰা, চীৰরকারসমযো ৰা হোতু অচীৰরকারসমযো ৰা, অথ খো সঙ্গণিকারামো ভিক্খু ন সোভতিযেৰ. মা ত্ৰং অনুপত্থম্ভট্ঠানে উপত্থম্ভো অহোসীতি. তত্থ সঙ্গণিকাতি সকপরিসসমোধানং. গণোতি নানাজনসমোধানং. ইতি সঙ্গণিকারামো ৰা হোতু গণারামো ৰা, সব্বথাপি গণবাহুল্লাভিরতো গণবন্ধনবদ্ধো ভিক্খু ন সোভতি. পচ্ছাভত্তে পন দিৰাট্ঠানং সম্মজ্জিত্ৰা সুধোতহত্থপাদো মূলকম্মট্ঠানং গহেত্ৰা একারামতমনুযুত্তো ভিক্খু বুদ্ধসাসনে সোভতি. নেক্খম্মসুখন্তি কামতো নিক্খন্তস্স সুখং. পৰিৰেকসুখম্পি কামপৰিৰেকসুখমেৰ. রাগাদীনং পন ৰূপসমত্থায সংৰত্ততীতি উপসমসুখং. মগ্গসম্বোধত্থায সংৰত্ততীতি সম্বোধিসুখং. নিকামলাভীতি কামলাভী ইচ্ছিতলাভী. অকিচ্ছলাভীতি অদুক্খলাভী. অকসিরলাভীতি ৰিপুললাভী.
সামাযিকন্তি অপ্পিতপ্পিতসমযে কিলেসেহি ৰিমুত্তং. কন্তন্তি মনাপং. চেতোৰিমুত্তিন্তি রূপারূপাৰচরচিত্তৰিমুত্তিং. ৰুত্তঞ্হেতং – ‘‘চত্তারি চ ঝানানি চতস্সো চ অরূপসমাপত্তিযো, অযং সামাযিকো ৰিমোক্খো’’তি (পটি. ম. ১.২১৩). অসামাযিকন্তি ন সমযৰসেন কিলেসেহি ৰিমুত্তং, অথ খো অচ্চন্তৰিমুত্তং লোকুত্তরং ৰুত্তং. ৰুত্তঞ্হেতং – ‘‘চত্তারো চ অরিযমগ্গা চত্তারি চ সামঞ্ঞফলানি, অযং অসামাযিকো ৰিমোক্খো’’তি. অকুপ্পন্তি কিলেসেহি অকোপেতব্বং.
এত্তাৰতা কিং কথিতং হোতি? সঙ্গণিকারামো ভিক্খু গণবন্ধনবদ্ধো নেৰ লোকিযগুণং, ন চ লোকুত্তরগুণং নিব্বত্তেতুং সক্কোতি, গণং ৰিনোদেত্ৰা পন একাভিরতো সক্কোতি. তথা হি ৰিপস্সী বোধিসত্তো চতুরাসীতিযা পব্বজিতসহস্সেহি পরিৰুতো সত্ত ৰস্সানি ৰিচরন্তো সব্বঞ্ঞুগুণং নিব্বত্তেতুং নাসক্খি, গণং ৰিনোদেত্ৰা সত্তদিৰসে একীভাৰাভিরতো বোধিমণ্ডং আরুয্হ সব্বঞ্ঞুগুণং নিব্বত্তেসি. অম্হাকং বোধিসত্তো পঞ্চৰগ্গিযেহি সদ্ধিং ছব্বস্সানি ৰিচরন্তো সব্বঞ্ঞুগুণং নিব্বত্তেতুং নাসক্খি, তেসু পক্কন্তেসু একীভাৰাভিরতো বোধিমণ্ডং আরুয্হ সব্বঞ্ঞুগুণং নিব্বত্তেসি.
এৰং সঙ্গণিকারামস্স গুণাধিগমাভাৰং দস্সেত্ৰা ইদানি দোসুপ্পত্তিং দস্সেন্তো নাহং আনন্দাতিআদিমাহ. তত্থ রূপন্তি সরীরং. যত্থ রত্তস্সাতি যস্মিং রূপে রাগৰসেন রত্তস্স. ন উপ্পজ্জেয্যুন্তি যস্মিং রূপে রত্তস্স ন উপ্পজ্জেয্যুং, তং রূপং ন সমনুপস্সামি, অথ খো সারিপুত্তমোগ্গল্লানানং দসবলসাৰকত্তুপগমনসঙ্খাতেন অঞ্ঞথাভাৰেন সঞ্চযস্স ৰিয, উপালিগহপতিনো অঞ্ঞথাভাৰেন নাটপুত্তস্স ৰিয, পিযজাতিকসুত্তে সেট্ঠিআদীনং ৰিয চ উপ্পজ্জন্তিযেৰ.
১৮৭. অযং খো পনানন্দাতি কো অনুসন্ধি? সচে হি কোচি দুব্বুদ্ধী নৰপব্বজিতো ৰদেয্য – ‘‘সম্মাসম্বুদ্ধো খেত্তং পৰিট্ঠা গাৰিযো ৰিয অম্হেযেৰ গণতো নীহরতি, একীভাৰে নিযোজেতি, সযং পন রাজরাজমহামত্তাদীহি পরিৰুতো ৰিহরতী’’তি, তস্স ৰচনোকাসুপচ্ছেদনত্থং – ‘‘চক্কৰাল়পরিযন্তায পরিসায মজ্ঝে নিসিন্নোপি তথাগতো এককোৰা’’তি দস্সেতুং ইমং দেসনং আরভি. তত্থ সব্বনিমিত্তানন্তি রূপাদীনং সঙ্খনিমিত্তানং. অজ্ঝত্তন্তি ৰিসযজ্ঝত্তং. সুঞ্ঞতন্তি সুঞ্ঞতফলসমাপত্তিং. তত্র চেতি উপযোগত্থে ভুম্মং, তং চেতি ৰুত্তং হোতি. পুন তত্রাতি তস্মিং পরিসমজ্ঝে ঠিতো. ৰিৰেকনিন্নেনাতি নিব্বাননিন্নেন. ব্যন্তীভূতেনাতি আসৰট্ঠানীযধম্মেহি ৰিগতন্তেন নিস্সটেন ৰিসংযুত্তেন. উয্যোজনিকপটিসংযুত্তন্তি গচ্ছথ তুম্হেতি এৰং উয্যোজনিকেন ৰচনেন পটিসংযুত্তং.
কায পন ৰেলায ভগৰা এৰং কথেতি? পচ্ছাভত্তকিচ্চৰেলায, ৰা পুরিমযামকিচ্চৰেলায ৰা. ভগৰা হি পচ্ছাভত্তে গন্ধকুটিযং সীহসেয্যং কপ্পেত্ৰা ৰুট্ঠায ফলসমাপত্তিং অপ্পেত্ৰা নিসীদতি. তস্মিং সমযে ধম্মস্সৰনত্থায পরিসা সন্নিপতন্তি. অথ ভগৰা কালং ৰিদিত্ৰা গন্ধকুটিতো নিক্খমিত্ৰা বুদ্ধাসনৰরগতো ধম্মং দেসেত্ৰা ভেসজ্জতেলপাকং গণ্হন্তো ৰিয কালং অনতিক্কমিত্ৰা ৰিৰেকনিন্নেন চিত্তেন পরিসং উয্যোজেতি. পুরিমযামেপি ‘‘অভিক্কন্তা খো ৰাসেট্ঠা রত্তি, যস্স দানি কালং মঞ্ঞথা’’তি (দী. নি. ৩.২৯৯) এৰং উয্যোজেতি. বুদ্ধানঞ্হি বোধিপত্তিতো পট্ঠায দ্ৰে পঞ্চৰিঞ্ঞাণানিপি নিব্বাননিন্নানেৰ. তস্মাতিহানন্দাতি যস্মা সুঞ্ঞতাৰিহারো সন্তো পণীতো, তস্মা.
১৮৮. অজ্ঝত্তমেৰাতি গোচরজ্ঝত্তমেৰ. অজ্ঝত্তং সুঞ্ঞতন্তি ইধ নিযকজ্ঝত্তং, অত্তনো পঞ্চসু খন্ধেসু নিস্সিতন্তি অত্থো. সম্পজানো হোতীতি কম্মট্ঠানস্স অসম্পজ্জনভাৰজাননেন সম্পজানো. বহিদ্ধাতি পরস্স পঞ্চসু খন্ধেসু. অজ্ঝত্তবহিদ্ধাতি কালেন অজ্ঝত্তং কালেন বহিদ্ধা. আনেঞ্জন্তি উভতোভাগৰিমুত্তো ভৰিস্সামাতি আনেঞ্জং অরূপসমাপত্তিং মনসি করোতি.
তস্মিংযেৰ পুরিমস্মিন্তি পাদকজ্ঝানং সন্ধায ৰুত্তং. অপগুণপাদকজ্ঝানতো ৰুট্ঠিতস্স হি অজ্ঝত্তং সুঞ্ঞতং মনসিকরোতো তত্থ চিত্তং ন পক্খন্দতি. ততো ‘‘পরস্স সন্তানে নু খো কথ’’ন্তি বহিদ্ধা মনসি করোতি, তত্থপি ন পক্খন্দতি. ততো – ‘‘কালেন অত্তনো সন্তানে, কালেন পরস্স সন্তানে নু খো কথ’’ন্তি অজ্ঝত্তবহিদ্ধা মনসি করোতি, তত্থপি ন পক্খন্দতি. ততো উভতোভাগৰিমুত্তো হোতুকামো ‘‘অরূপসমাপত্তিযং নু খো কথ’’ন্তি আনেঞ্জং মনসি করোতি, তত্থপি ন পক্খন্দতি. ইদানি – ‘‘ন মে চিত্তং পক্খন্দতীতি ৰিস্সট্ঠৰীরিযেন উপট্ঠাকাদীনং পচ্ছতো ন চরিতব্বং, পাদকজ্ঝানমেৰ পন সাধুকং পুনপ্পুনং মনসিকাতব্বং. এৰমস্স রুক্খে ছিন্দতো ফরসুম্হি অৰহন্তে পুন নিসিতং কারেত্ৰা ছিন্দন্তস্স ছিজ্জেসু ফরসু ৰিয কম্মট্ঠানে মনসিকারো ৰহতী’’তি দস্সেতুং তস্মিংযেৰাতিআদিমাহ. ইদানিস্স এৰং পটিপন্নস্স যং যং মনসি করোতি, তত্থ তত্থ মনসিকারো সম্পজ্জতীতি দস্সেন্তো পক্খন্দতীতি আহ.
১৮৯. ইমিনা ৰিহারেনাতি ইমিনা সমথৰিপস্সনাৰিহারেন. ইতিহ তত্থ সম্পজানোতি ইতি চঙ্কমন্তোপি তস্মিং কম্মট্ঠানে সম্পজ্জমানে ‘‘সম্পজ্জতি মে কম্মট্ঠান’’ন্তি জাননেন সম্পজানো হোতি. সযতীতি নিপজ্জতি. এত্থ কঞ্চি কালং চঙ্কমিত্ৰা – ‘‘ইদানি এত্তকং কালং চঙ্কমিতুং সক্খিস্সামী’’তি ঞত্ৰা ইরিযাপথং অহাপেত্ৰা ঠাতব্বং. এস নযো সব্বৰারেসু. ন কথেস্সামীতি, ইতিহ তত্থাতি এৰং ন কথেস্সামীতি জাননেন তত্থ সম্পজানকারী হোতি.
পুন দুতিযৰারে এৰরূপিং কথং কথেস্সামীতি জাননেন সম্পজানকারী হোতি, ইমস্স ভিক্খুনো সমথৰিপস্সনা তরুণাৰ, তাসং অনুরক্খণত্থং –
‘‘আৰাসো গোচরো ভস্সং, পুগ্গলো অথ ভোজনং;
উতু ইরিযাপথো চেৰ, সপ্পাযো সেৰিতব্বকো’’তি.
সত্ত সপ্পাযানি ইচ্ছিতব্বানি. তেসং দস্সনত্থমিদং ৰুত্তং. ৰিতক্কৰারেসু অৰিতক্কনস্স চ ৰিতক্কনস্স চ জাননেন সম্পজানতা ৰেদিতব্বা.
১৯০. ইতি ৰিতক্কপহানেন দ্ৰে মগ্গে কথেত্ৰা ইদানি ততিযমগ্গস্স ৰিপস্সনং আচিক্খন্তো পঞ্চ খো ইমে, আনন্দ, কামগুণাতিআদিমাহ. আযতনেতি তেসুযেৰ কামগুণেসু কিস্মিঞ্চিদেৰ কিলেসুপ্পত্তিকারণে. সমুদাচারোতি সমুদাচরণতো অপ্পহীনকিলেসো. এৰং সন্তন্তি এৰং ৰিজ্জমানমেৰ. সম্পজানোতি কম্মট্ঠানস্স অসম্পত্তিজাননেন সম্পজানো. দুতিযৰারে এৰং সন্তমেতন্তি এৰং সন্তে এতং. সম্পজানোতি কম্মট্ঠানসম্পত্তিজাননেন সম্পজানো. অযঞ্হি ‘‘পহীনো নু খো মে পঞ্চসু কামগুণেসু ছন্দরাগো নো’’তি পচ্চৰেক্খমানো অপহীনভাৰং ঞত্ৰা ৰীরিযং পগ্গহেত্ৰা তং অনাগামিমগ্গেন সমুগ্ঘাটেতি, ততো মগ্গানন্তরং ফলং, ফলতো ৰুট্ঠায পচ্চৰেক্খমানো পহীনভাৰং জানাতি, তস্স জাননেন ‘‘সম্পজানো হোতী’’তি ৰুত্তং.
১৯১. ইদানি অরহত্তমগ্গস্স ৰিপস্সনং আচিক্খন্তো পঞ্চ খো ইমে, আনন্দ, উপাদানক্খন্ধাতিআদিমাহ. তত্থ সো পহীযতীতি রূপে অস্মীতি মানো অস্মীতি ছন্দো অস্মীতি অনুসযো পহীযতি. তথা ৰেদনাদীসু সম্পজানতা ৰুত্তনাযেনেৰ ৰেদিতব্বা.
ইমে খো তে, আনন্দ, ধম্মাতি হেট্ঠা কথিতে সমথৰিপস্সনামগ্গফলধম্মে সন্ধাযাহ. কুসলাযতিকাতি কুসলতো আগতা. কুসলা হি কুসলাপি হোন্তি কুসলাযতিকাপি, সেয্যথিদং, পঠমজ্ঝানং কুসলং, দুতিযজ্ঝানং কুসলঞ্চেৰ কুসলাযতিকঞ্চ…পে… আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং কুসলং, নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং কুসলঞ্চেৰ কুসলাযতিকঞ্চ, নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং কুসলং, সোতাপত্তিমগ্গো কুসলো চেৰ কুসলাযতিকো চ…পে… অনাগামিমগ্গো কুসলো, অরহত্তমগ্গো কুসলো চেৰ কুসলাযতিকো চ. তথা পঠমজ্ঝানং কুসলং, তংসম্পযুত্তকা ধম্মা কুসলা চেৰ কুসলাযতিকা চ…পে… অরহত্তমগ্গো কুসলো, তংসম্পযুত্তকা ধম্মা কুসলা চেৰ কুসলাযতিকা চ.
অরিযাতি নিক্কিলেসা ৰিসুদ্ধা. লোকুত্তরাতি লোকে উত্তরা ৰিসিট্ঠা. অনৰক্কন্তা পাপিমতাতি পাপিমন্তেন মারেন অনোক্কন্তা. ৰিপস্সনাপাদকা অট্ঠ সমাপত্তিযো অপ্পেত্ৰা নিসিন্নস্স হি ভিক্খুনো চিত্তং মারো ন পস্সতি, ‘‘ইদং নাম আরম্মণং নিস্সায সংৰত্ততী’’তি জাতিতুং ন সক্কোতি. তস্মা ‘‘অনৰক্কন্তা’’তি ৰুত্তং.
তং কিং মঞ্ঞসীতি ইদং কস্মা আহ? গণেপি একো আনিসংসো অত্থি, তং দস্সেতুং ইদমাহ. অনুবন্ধিতুন্তি অনুগচ্ছিতুং পরিচরিতুং.
ন খো, আনন্দাতি এত্থ কিঞ্চাপি ভগৰতা – ‘‘সুতাৰুধো, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকো অকুসলং পজহতি, কুসলং ভাৰেতি, সাৰজ্জং পজহতি, অনৰজ্জং ভাৰেতি, সুদ্ধং অত্তানং পরিহরতী’’তি (অ. নি. ৭.৬৭) বহুস্সুতো পঞ্চাৰুধসম্পন্নো যোধো ৰিয কতো. যস্মা পন সো সুতপরিযত্তিং উগ্গহেত্ৰাপি তদনুচ্ছৰিকং অনুলোমপটিপদং ন পটিপজ্জতি, ন তস্স তং আৰুধং হোতি. যো পটিপজ্জতি, তস্সেৰ হোতি. তস্মা এতদত্থং অনুবন্ধিতুং নারহতীতি দস্সেন্তো ন খো, আনন্দাতি আহ.
ইদানি যদত্থং অনুবন্ধিতব্বো, তং দস্সেতুং যা চ খোতিআদিমাহ. ইতি ইমস্মিং সুত্তে তীসু ঠানেসু দস কথাৰত্থূনি আগতানি. ‘‘ইতি এৰরূপং কথং কথেস্সামী’’তি সপ্পাযাসপ্পাযৰসেন আগতানি, ‘‘যদিদং সুত্তং গেয্য’’ন্তি এত্থ সুতপরিযত্তিৰসেন আগতানি, ইমস্মিং ঠানে পরিপূরণৰসেন আগতানি. তস্মা ইমস্মিং সুত্তে দস কথাৰত্থূনি কথেন্তেন ইমস্মিং ঠানে ঠত্ৰা কথেতব্বানি.
ইদানি যস্মা একচ্চস্স এককস্স ৰিহরতোপি অত্থো ন সম্পজ্জতি, তস্মা তং সন্ধায একীভাৰে আদীনৰং দস্সেন্তো এৰং সন্তে খো, আনন্দাতিআদিমাহ. তত্থ এৰং সন্তেতি এৰং একীভাৰে সন্তে.
১৯৩. সত্থাতি বাহিরকো তিত্থকরসত্থা. অন্ৰাৰত্তন্তীতি অনুআৰত্তন্তি উপসঙ্কমন্তি. মুচ্ছং কামযতীতি মুচ্ছনতণ্হং পত্থেতি, পৰত্তেতীতি অত্থো. আচরিযূপদ্দৰেনাতি অব্ভন্তরে উপ্পন্নেন কিলেসূপদ্দৰেন আচরিযস্সুপদ্দৰো. সেসুপদ্দৰেসুপি এসেৰ নযো. অৰধিংসু নন্তি মারযিংসু নং. এতেন হি গুণমরণং কথিতং.
ৰিনিপাতাযাতি সুট্ঠু নিপতনায. কস্মা পন ব্রহ্মচারুপদ্দৰোৰ – ‘‘দুক্খৰিপাকতরো চ কটুকৰিপাকতরো চ ৰিনিপাতায চ সংৰত্ততী’’তি ৰুত্তোতি. বাহিরপব্বজ্জা হি অপ্পলাভা, তত্থ মহন্তো নিব্বত্তেতব্বগুণো নত্থি, অট্ঠসমাপত্তিপঞ্চাভিঞ্ঞামত্তকমেৰ হোতি. ইতি যথা গদ্রভপিট্ঠিতো পতিতস্স মহন্তং দুক্খং ন হোতি, সরীরস্স পংসুমক্খনমত্তমেৰ হোতি, এৰং বাহিরসমযে লোকিযগুণমত্ততোৰ পরিহাযতি, তেন পুরিমং উপদ্দৰদ্ৰযং ন এৰং ৰুত্তং. সাসনে পন পব্বজ্জা মহালাভা, তত্থ চত্তারো মগ্গা চত্তারি ফলানি নিব্বানন্তি মহন্তা অধিগন্তব্বগুণা. ইতি যথা উভতো সুজাতো খত্তিযকুমারো হত্থিক্খন্ধৰরগতো নগরং অনুসঞ্চরন্তো হত্থিক্খন্ধতো পতিতো মহাদুক্খং নিগচ্ছতি, এৰং সাসনতো পরিহাযমানো নৰহি লোকুত্তরগুণেহি পরিহাযতি. তেনাযং ব্রহ্মচারুপদ্দৰো এৰং ৰুত্তো.
১৯৬. তস্মাতি যস্মা সেসুপদ্দৰেহি ব্রহ্মচারুপদ্দৰো দুক্খৰিপাকতরো, যস্মা ৰা সপত্তপটিপত্তিং ৰীতিক্কমন্তো দীঘরত্তং অহিতায দুক্খায সংৰত্ততি, মিত্তপটিপত্তি হিতায, তস্মা. এৰং উপরিমেনপি হেট্ঠিমেনপি অত্থেন যোজেতব্বং. মিত্তৰতাযাতি মিত্তপটিপত্তিযা. সপত্তৰতাযাতি ৰেরপটিপত্তিযা.
ৰোক্কম্ম চ সত্থুসাসনাতি দুক্কটদুব্ভাসিতমত্তম্পি হি সঞ্চিচ্চ ৰীতিক্কমন্তো ৰোক্কম্ম ৰত্ততি নাম. তদেৰ অৰীতিক্কমন্তো ন ৰোক্কম্ম ৰত্ততি নাম.
ন ৰো অহং, আনন্দ, তথা পরক্কমিস্সামীতি অহং তুম্হেসু তথা ন পটিপজ্জিস্সামি. আমকেতি অপক্কে. আমকমত্তেতি আমকে নাতিসুক্খে ভাজনে. কুম্ভকারো হি আমকং নাতিসুক্খং অপক্কং উভোহি হত্থেহি সণ্হিকং গণ্হাতি ‘‘মা ভিজ্জতূ’’তি. ইতি যথা কুম্ভকারো তত্থ পটিপজ্জতি, নাহং তুম্হেসু তথা পটিপজ্জিস্সামি. নিগ্গয্হ নিগ্গয্হাতি সকিং ওৰদিত্ৰা তুণ্হী ন ভৰিস্সামি, নিগ্গণ্হিত্ৰা নিগ্গণ্হিত্ৰা পুনপ্পুনং ওৰদিস্সামি অনুসাসিস্সামি. পৰয্হ পৰয্হাতি দোসে পৰাহেত্ৰা পৰাহেত্ৰা. যথা পক্কভাজনেসু কুম্ভকারো ভিন্নছিন্নজজ্জরানি পৰাহেত্ৰা একতো কত্ৰা সুপক্কানেৰ আকোটেত্ৰা আকোটেত্ৰা গণ্হাতি, এৰমেৰ অহম্পি পৰাহেত্ৰা পৰাহেত্ৰা পুনপ্পুনং ওৰদিস্সামি অনুসাসিস্সামি. যো সারো সো ঠস্সতীতি এৰং ৰো মযা ওৰদিযমানানং যো মগ্গফলসারো, সো ঠস্সতি. অপিচ লোকিযগুণাপি ইধ সারোত্ৰেৰ অধিপ্পেতা. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৰাতি.
পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায
মহাসুঞ্ঞতসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.