৮. আনাপানস্সতিসুত্তৰণ্ণনা

১৪৪. এৰং মে সুতন্তি আনাপানস্সতিসুত্তং. তত্থ অঞ্ঞেহি চাতি ঠপেত্ৰা পাল়িযং আগতে দস থেরে অঞ্ঞেহিপি অভিঞ্ঞাতেহি বহূহি সাৰকেহি সদ্ধিং. তদা কির মহা ভিক্খুসঙ্ঘো অহোসি অপরিচ্ছিন্নগণনো.

ওৰদন্তি অনুসাসন্তীতি আমিসসঙ্গহেন ধম্মসঙ্গহেন চাতি দ্ৰীহি সঙ্গহেহি সঙ্গণ্হিত্ৰা কম্মট্ঠানোৰাদানুসাসনীহি ওৰদন্তি চ অনুসাসন্তি চ. তে চাতি চকারো আগমসন্ধিমত্তং. উল়ারং পুব্বেনাপরং ৰিসেসং জানন্তীতি সীলপরিপূরণাদিতো পুব্বৰিসেসতো উল়ারতরং অপরং কসিণপরিকম্মাদিৰিসেসং জানন্তীতি অত্থো.

১৪৫. আরদ্ধোতি তুট্ঠো. অপ্পত্তস্স পত্তিযাতি অপ্পত্তস্স অরহত্তস্স পাপুণনত্থং. সেসপদদ্ৰযেপি অযমেৰ অত্থো. কোমুদিং চাতুমাসিনিন্তি পচ্ছিমকত্তিকচাতুমাসপুণ্ণমং. সা হি কুমুদানং অত্থিতায কোমুদী, চতুন্নং ৰস্সিকানং মাসানং পরিযোসানত্তা চাতুমাসিনীতি ৰুচ্চতি. আগমেস্সামীতি উদিক্খিস্সামি, অজ্জ অপৰারেত্ৰা যাৰ সা আগচ্ছতি, তাৰ কত্থচি অগন্ত্ৰা ইধেৰ ৰসিস্সামীতি অত্থো. ইতি ভিক্খূনং পৰারণসঙ্গহং অনুজানন্তো এৰমাহ.

পৰারণসঙ্গহো নাম ঞত্তিদুতিযেন কম্মেন দিয্যতি কস্স পনেস দিয্যতি, কস্স ন দিয্যতীতি. অকারকস্স তাৰ বালপুথুজ্জনস্স ন দিয্যতি, তথা আরদ্ধৰিপস্সকস্স চেৰ অরিযসাৰকস্স চ. যস্স পন সমথো ৰা তরুণো হোতি ৰিপস্সনা ৰা, তস্স দিয্যতি. ভগৰাপি তদা ভিক্খূনং চিত্তাচারং পরিৰীমংসন্তো সমথৰিপস্সনানং তরুণভাৰং ঞত্ৰা – ‘‘মযি অজ্জ পৰারেন্তে দিসাসু ৰস্সংৰুট্ঠা ভিক্খূ ইধ ওসরিস্সন্তি. ততো ইমে ভিক্খূ ৰুড্ঢতরেহি ভিক্খূহি সেনাসনে গহিতে ৰিসেসং নিব্বত্তেতুং ন সক্খিস্সন্তি. সচেপি চারিকং পক্কমিস্সামি, ইমেসং ৰসনট্ঠানং দুল্লভমেৰ ভৰিস্সতি. মযি পন অপৰারেন্তে ভিক্খূপি ইমং সাৰত্থিং ন ওসরিস্সন্তি, অহম্পি চারিকং ন পক্কমিস্সামি, এৰং ইমেসং ভিক্খূনং ৰসনট্ঠানং অপলিবুদ্ধং ভৰিস্সতি. তে অত্তনো অত্তনো ৰসনট্ঠানে ফাসু ৰিহরন্তা সমথৰিপস্সনা থামজাতা কত্ৰা ৰিসেসং নিব্বত্তেতুং সক্খিস্সন্তী’’তি সো তংদিৰসং অপৰারেত্ৰা কত্তিকপুণ্ণমাযং পৰারেস্সামীতি ভিক্খূনং পৰারণসঙ্গহং অনুজানি. পৰারণসঙ্গহস্মিঞ্হি লদ্ধে যস্স নিস্সযপটিপন্নস্স আচরিযুপজ্ঝাযা পক্কমন্তি, সোপি ‘‘সচে পতিরূপো নিস্সযদাযকো আগমিস্সতি, তস্স সন্তিকে নিস্সযং গণ্হিস্সামী’’তি যাৰ গিম্হানং পচ্ছিমমাসা ৰসিতুং লভতি. সচেপি সট্ঠিৰস্সা ভিক্খূ আগচ্ছন্তি, তস্স সেনাসনং গহেতুং ন লভন্তি. অযঞ্চ পন পৰারণসঙ্গহো একস্স দিন্নোপি সব্বেসং দিন্নোযেৰ হোতি.

সাৰত্থিং ওসরন্তীতি ভগৰতা পৰারণসঙ্গহো দিন্নোতি সুতসুতট্ঠানেযেৰ যথাসভাৰেন একং মাসং ৰসিত্ৰা কত্তিকপুণ্ণমায উপোসথং কত্ৰা ওসরন্তে সন্ধায ইদং ৰুত্তং. পুব্বেনাপরন্তি ইধ তরুণসমথৰিপস্সনাসু কম্মং কত্ৰা সমথৰিপস্সনা থামজাতা অকংসু, অযং পুব্বে ৰিসেসো নাম. ততো সমাহিতেন চিত্তেন সঙ্খারে সম্মসিত্ৰা কেচি সোতাপত্তিফলং…পে… কেচি অরহত্তং সচ্ছিকরিংসু. অযং অপরো উল়ারো ৰিসেসো নাম.

১৪৬. অলন্তি যুত্তং. যোজনগণনানীতি একং যোজনং যোজনমেৰ, দসপি যোজনানি যোজনানেৰ, ততো উদ্ধং যোজনগণনানীতি ৰুচ্চন্তি. ইধ পন যোজনসতম্পি যোজনসহস্সম্পি অধিপ্পেতং. পুটোসেনাপীতি পুটোসং ৰুচ্চতি পাথেয্যং. তং পাথেয্যং গহেত্ৰাপি উপসঙ্কমিতুং যুত্তমেৰাতি অত্থো. ‘‘পুটংসেনা’’তিপি পাঠো, তস্সত্থো – পুটো অংসে অস্সাতি পুটংসো, তেন পুটংসেন, অংসে পাথেয্যপুটং ৰহন্তেনাপীতি ৰুত্তং হোতি.

১৪৭. ইদানি এৰরূপেহি চরণেহি সমন্নাগতা এত্থ ভিক্খূ অত্থীতি দস্সেতুং সন্তি, ভিক্খৰেতিআদিমাহ. তত্থ চতুন্নং সতিপট্ঠানানন্তিআদীনি তেসং ভিক্খূনং অভিনিৰিট্ঠকম্মট্ঠানদস্সনত্থং ৰুত্তানি. তত্থ সত্ততিংস বোধিপক্খিযধম্মা লোকিযলোকুত্তরা কথিতা. তত্র হি যে ভিক্খূ তস্মিং খণে মগ্গং ভাৰেন্তি, তেসং লোকুত্তরা হোন্তি. আরদ্ধৰিপস্সকানং লোকিযা. অনিচ্চসঞ্ঞাভাৰনানুযোগন্তি এত্থ সঞ্ঞাসীসেন ৰিপস্সনা কথিতা. যস্মা পনেত্থ আনাপানকম্মট্ঠানৰসেন অভিনিৰিট্ঠাৰ বহূ ভিক্খূ, তস্মা সেসকম্মট্ঠানানি সঙ্খেপেন কথেত্ৰা আনাপানকম্মট্ঠানং ৰিত্থারেন কথেন্তো আনাপানস্সতি, ভিক্খৰেতিআদিমাহ. ইদং পন আনাপানকম্মট্ঠানং সব্বাকারেন ৰিসুদ্ধিমগ্গে ৰিত্থারিতং, তস্মা তত্থ ৰুত্তনযেনেৰস্স পাল়িত্থো চ ভাৰনানযো চ ৰেদিতব্বো.

১৪৯. কাযঞ্ঞতরন্তি পথৰীকাযাদীসু চতূসু কাযেসু অঞ্ঞতরং ৰদামি, ৰাযো কাযং ৰদামীতি অত্থো. অথ ৰা রূপাযতনং…পে… কবল়ীকারো আহারোতি পঞ্চৰীসতি রূপকোট্ঠাসা রূপকাযো নাম. তেসু আনাপানং ফোট্ঠব্বাযতনে সঙ্গহিতত্তা কাযঞ্ঞতরং হোতি, তস্মাপি এৰমাহ. তস্মাতিহাতি যস্মা চতূসু কাযেসু অঞ্ঞতরং ৰাযোকাযং, পঞ্চৰীসতিরূপকোট্ঠাসে ৰা রূপকাযে অঞ্ঞতরং আনাপানং অনুপস্সতি, তস্মা কাযে কাযানুপস্সীতি অত্থো. এৰং সব্বত্থ অত্থো ৰেদিতব্বো. ৰেদনাঞ্ঞতরন্তি তীসু ৰেদনাসু অঞ্ঞতরং, সুখৰেদনং সন্ধাযেতং ৰুত্তং. সাধুকং মনসিকারন্তি পীতিপটিসংৰেদিতাদিৰসেন উপ্পন্নং সুন্দরমনসিকারং. কিং পন মনসিকারো সুখৰেদনা হোতীতি. ন হোতি, দেসনাসীসং পনেতং. যথেৰ হি ‘‘অনিচ্চসঞ্ঞাভাৰনানুযোগমনুযুত্তা’’তি এত্থ সঞ্ঞানামেন পঞ্ঞা ৰুত্তা, এৰমিধাপি মনসিকারনামেন ৰেদনা ৰুত্তাতি ৰেদিতব্বা. এতস্মিং চতুক্কে পঠমপদে পীতিসীসেন ৰেদনা ৰুত্তা, দুতিযপদে সুখন্তি সরূপেনেৰ ৰুত্তা. চিত্তসঙ্খারপদদ্ৰযে ‘‘সঞ্ঞা চ ৰেদনা চ চেতসিকা, এতে ধম্মা চিত্তপটিবদ্ধা চিত্তসঙ্খারা’’তি (পটি. ম. ১.১৭৪) ৰচনতো ‘‘ৰিতক্কৰিচারে ঠপেত্ৰা সব্বেপি চিত্তসম্পযুত্তকা ধম্মা চিত্তসঙ্খারে সঙ্গহিতা’’তি ৰচনতো চিত্তসঙ্খারনামেন ৰেদনা ৰুত্তা. তং সব্বং মনসিকারনামেন সঙ্গহেত্ৰা ইধ ‘‘সাধুকং মনসিকার’’ন্তি আহ.

এৰং সন্তেপি যস্মা এসা ৰেদনা আরম্মণং ন হোতি, তস্মা ৰেদনানুপস্সনা ন যুজ্জতীতি. নো ন যুজ্জতি, সতিপট্ঠানৰণ্ণনাযম্পি হি ‘‘তংতংসুখাদীনং ৰত্থুং আরম্মণং কত্ৰা ৰেদনাৰ ৰেদযতি, তং পন ৰেদনাপৰত্তিং উপাদায ‘অহং ৰেদযামী’তি ৰোহারমত্তং হোতী’’তি ৰুত্তং. অপিচ পীতিপটিসংৰেদীতিআদীনং অত্থৰণ্ণনাযমেতস্স পরিহারো ৰুত্তোযেৰ. ৰুত্তঞ্হেতং ৰিসুদ্ধিমগ্গে –

‘‘দ্ৰীহাকারেহি পীতি পটিসংৰিদিতা হোতি আরম্মণতো চ অসম্মোহতো চ. কথং আরম্মণতো পীতি পটিসংৰিদিতা হোতি? সপ্পীতিকে দ্ৰে ঝানে সমাপজ্জতি, তস্স সমাপত্তিক্খণে ঝানপটিলাভেন আরম্মণতো পীতি পটিসংৰিদিতা হোতি আরম্মণস্স পটিসংৰিদিতত্তা. কথং অসম্মোহতো (পীতি পটিসংৰিদিতা হোতি)? সপ্পীতিকে দ্ৰে ঝানে সমাপজ্জিত্ৰা ৰুট্ঠায ঝানসম্পযুত্তং পীতিং খযতো ৰযতো সম্মসতি, তস্স ৰিপস্সনাক্খণে লক্খণপটিৰেধা অসম্মোহতো পীতি পটিসংৰিদিতা হোতি. ৰুত্তম্পি চেতং পটিসম্ভিদাযং ‘দীঘং অস্সাসৰসেন চিত্তস্স একগ্গতং অৰিক্খেপং পজানতো সতি উপট্ঠিতা হোতি, তায সতিযা, তেন ঞাণেন সা পীতি পটিসংৰিদিতা হোতী’তি. এতেনেৰ নযেন অৰসেসপদানিপি অত্থতো ৰেদিতব্বানী’’তি.

ইতি যথেৰ ঝানপটিলাভেন আরম্মণতো পীতিসুখচিত্তসঙ্খারা পটিসংৰিদিতা হোন্তি, এৰং ইমিনাপি ঝানসম্পযুত্তেন ৰেদনাসঙ্খাতমনসিকারপটিলাভেন আরম্মণতো ৰেদনা পটিসংৰিদিতা হোতি. তস্মা সুৰুত্তমেতং হোতি ‘‘ৰেদনাসু ৰেদনানুপস্সী তস্মিং সমযে ভিক্খু ৰিহরতী’’তি.

নাহং, ভিক্খৰে, মুট্ঠস্সতিস্স অসম্পজানস্সাতি এত্থ অযমধিপ্পাযো – যস্মা চিত্তপটিসংৰেদী অস্সসিস্সামীতিআদিনা নযেন পৰত্তো ভিক্খু কিঞ্চাপি অস্সাসপস্সাসনিমিত্তং আরম্মণং করোতি, তস্স পন চিত্তস্স আরম্মণে সতিঞ্চ সম্পজঞ্ঞঞ্চ উপট্ঠপেত্ৰা পৰত্তনতো চিত্তে চিত্তানুপস্সীযেৰ নামেস হোতি. ন হি মুট্ঠস্সতিস্স অসম্পজানস্স আনাপানস্সতিভাৰনা অত্থি. তস্মা আরম্মণতো চিত্তপটিসংৰিদিতাদিৰসেন চিত্তে চিত্তানুপস্সী তস্মিং সমযে ভিক্খু ৰিহরতীতি. সো যং তং অভিজ্ঝাদোমনস্সানং পহানং, তং পঞ্ঞায দিস্ৰা সাধুকং অজ্ঝুপেক্খিতা হোতীতি এত্থ অভিজ্ঝায কামচ্ছন্দনীৰরণং, দোমনস্সৰসেন ব্যাপাদনীৰরণং দস্সিতং. ইদঞ্হি চতুক্কং ৰিপস্সনাৰসেনেৰ ৰুত্তং, ধম্মানুপস্সনা চ নীৰরণপব্বাদিৰসেন ছব্বিধা হোতি, তস্সা নীৰরণপব্বং আদি, তস্সপি ইদং নীৰরণদ্ৰযং আদি, ইতি ধম্মানুপস্সনায আদিং দস্সেতুং ‘‘অভিজ্ঝাদোমনস্সান’’ন্তি আহ. পহানন্তি অনিচ্চানুপস্সনায নিচ্চসঞ্ঞং পজহতীতি এৰং পহানকরঞাণং অধিপ্পেতং. তং পঞ্ঞায দিস্ৰাতি তং অনিচ্চৰিরাগনিরোধপটিনিস্সগ্গাঞাণসঙ্খাতং পহানঞাণং অপরায ৰিপস্সনাপঞ্ঞায, তম্পি অপরাযাতি এৰং ৰিপস্সনাপরম্পরং দস্সেতি. অজ্ঝুপেক্খিতা হোতীতি যঞ্চ সমথপটিপন্নং অজ্ঝুপেক্খতি, যঞ্চ একতো উপট্ঠানং অজ্ঝুপেক্খতীতি দ্ৰিধা অজ্ঝুপেক্খতি নাম. তত্থ সহজাতানম্পি অজ্ঝুপেক্খনা হোতি আরম্মণস্সপি অজ্ঝুপেক্খনা, ইধ আরম্মণঅজ্ঝুপেক্খনা অধিপ্পেতা. তস্মাতিহ, ভিক্খৰেতি যস্মা অনিচ্চানুপস্সী অস্সসিস্সামীতিআদিনা নযেন পৰত্তো ন কেৰলং নীৰরণাদিধম্মে, অভিজ্ঝাদোমনস্সসীসেন পন ৰুত্তানং ধম্মানং পহানঞাণম্পি পঞ্ঞায দিস্ৰা অজ্ঝুপেক্খিতা হোতি, তস্মা ‘‘ধম্মেসু ধম্মানুপস্সী তস্মিং সমযে ভিক্খু ৰিহরতী’’তি ৰেদিতব্বো.

১৫০. পৰিচিনতীতি অনিচ্চাদিৰসেন পৰিচিনতি. ইতরং পদদ্ৰযং এতস্সেৰ ৰেৰচনং. নিরামিসাতি নিক্কিলেসা. পস্সম্ভতীতি কাযিকচেতসিকদরথপটিপ্পস্সদ্ধিযা কাযোপি চিত্তম্পি পস্সম্ভতি. সমাধিযতীতি সম্মা ঠপিযতি, অপ্পনাপত্তং ৰিয হোতি. অজ্ঝুপেক্খিতা হোতীতি সহজাতঅজ্ঝুপেক্খনায অজ্ঝুপেক্খিতা হোতি.

এৰং চুদ্দসৰিধেন কাযপরিগ্গাহকস্স ভিক্খুনো তস্মিং কাযে সতি সতিসম্বোজ্ঝঙ্গো, সতিযা সম্পযুত্তং ঞাণং ধম্মৰিচযসম্বোজ্ঝঙ্গো, তংসম্পযুত্তমেৰ কাযিকচেতসিকৰীরিযং ৰীরিযসম্বোজ্ঝঙ্গো, পীতি, পস্সদ্ধি, চিত্তেকগ্গতা সমাধিসম্বোজ্ঝঙ্গো, ইমেসং ছন্নং সম্বোজ্ঝঙ্গানং অনোসক্কনঅনতিৰত্তনসঙ্খাতো মজ্ঝত্তাকারো উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গো. যথেৰ হি সমপ্পৰত্তেসু অস্সেসু সারথিনো ‘‘অযং ওলীযতী’’তি তুদনং ৰা, ‘‘অযং অতিধাৰতী’’তি আকড্ঢনং ৰা নত্থি, কেৰলং এৰং পস্সমানস্স ঠিতাকারোৰ হোতি, এৰমেৰ ইমেসং ছন্নং সম্বোজ্ঝঙ্গানং অনোসক্কনঅনতিৰত্তনসঙ্খাতো মজ্ঝত্তাকারো উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গো নাম হোতি. এত্তাৰতা কিং কথিতং? একচিত্তক্খণিকা নানারসলক্খণা ৰিপস্সনাসম্বোজ্ঝঙ্গা নাম কথিতা.

১৫২. ৰিৰেকনিস্সিতন্তিআদীনি ৰুত্তত্থানেৰ. এত্থ পন আনাপানপরিগ্গাহিকা সতি লোকিযা হোতি, লোকিযা আনাপানা লোকিযসতিপট্ঠানং পরিপূরেন্তি, লোকিযা সতিপট্ঠানা লোকুত্তরবোজ্ঝঙ্গে পরিপূরেন্তি, লোকুত্তরা বোজ্ঝঙ্গা ৰিজ্জাৰিমুত্তিফলনিব্বানং পরিপূরেন্তি. ইতি লোকিযস্স আগতট্ঠানে লোকিযং কথিতং, লোকুত্তরস্স আগতট্ঠানে লোকুত্তরং কথিতন্তি. থেরো পনাহ ‘‘অঞ্ঞত্থ এৰং হোতি, ইমস্মিং পন সুত্তে লোকুত্তরং উপরি আগতং, লোকিযা আনাপানা লোকিযসতিপট্ঠানে পরিপূরেন্তি, লোকিযা সতিপট্ঠানা লোকিযে বোজ্ঝঙ্গে পরিপূরেন্তি, লোকিযা বোজ্ঝঙ্গা লোকুত্তরং ৰিজ্জাৰিমুত্তিফলনিব্বানং পরিপূরেন্তি, ৰিজ্জাৰিমুত্তিপদেন হি ইধ ৰিজ্জাৰিমুত্তিফলনিব্বানং অধিপ্পেত’’ন্তি.

পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায

আনাপানস্সতিসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.