৭. মহাচত্তারীসকসুত্তৰণ্ণনা
১৩৬. এৰং মে সুতন্তি মহাচত্তারীসকসুত্তং. তত্থ অরিযন্তি নিদ্দোসং লোকুত্তরং, নিদ্দোসঞ্হি ‘‘অরিয’’ন্তি ৰুচ্চতি. সম্মাসমাধিন্তি মগ্গসমাধিং. সউপনিসন্তি সপচ্চযং. সপরিক্খারন্তি সপরিৰারং.
পরিক্খতাতি পরিৰারিতা. সম্মাদিট্ঠি পুব্বঙ্গমা হোতীতি দ্ৰিধা সম্মাদিট্ঠি পুব্বঙ্গমা হোতি পুরেচারিকা ৰিপস্সনাসম্মাদিট্ঠি চ মগ্গসম্মাদিট্ঠি চ. ৰিপস্সনাসম্মাদিট্ঠি তেভূমকসঙ্খারে অনিচ্চাদিৰসেন পরিৰীমংসতি; মগ্গসম্মাদিট্ঠি পন পরিৰীমংসনপরিযোসানে ভূমিলদ্ধং ৰট্টং সমুগ্ঘাটযমানা ৰূপসমযমানা সীতুদকঘটসহস্সং মত্থকে আসিঞ্চমানা ৰিয উপ্পজ্জতি. যথা হি খেত্তং কুরুমানো কস্সকো পঠমং অরঞ্ঞে রুক্খে ছিন্দতি, পচ্ছা অগ্গিং দেতি, সো অগ্গি পঠমং ছিন্নে রুক্খে অনৰসেসে ঝাপেতি, এৰমেৰ ৰিপস্সনাসম্মাদিট্ঠি পঠমং অনিচ্চাদিৰসেন সঙ্খারে ৰীমংসতি, মগ্গসম্মাদিট্ঠি তায ৰীমংসনত্থং সঙ্খারে পুন অপ্পৰত্তিৰসেন সমুগ্ঘাটযমানা উপ্পজ্জতি, সা দুৰিধাপি ইধ অধিপ্পেতা.
মিচ্ছাদিট্ঠীতি পজানাতীতি মিচ্ছাদিট্ঠিং অনিচ্চং দুক্খং অনত্তাতি লক্খণপটিৰেধেন আরম্মণতো পজানাতি, সম্মাদিট্ঠিং কিচ্চতো অসম্মোহতো পজানাতি. সাস্স হোতি সম্মাদিট্ঠীতি সা এৰং পজাননা অস্স সম্মাদিট্ঠি নাম হোতি.
দ্ৰাযং ৰদামীতি দ্ৰযং ৰদামি, দুৰিধকোট্ঠাসং ৰদামীতি অত্থো. পুঞ্ঞভাগিযাতি পুঞ্ঞকোট্ঠাসভূতা. উপধিৰেপক্কাতি উপধিসঙ্খাতস্স ৰিপাকস্স দাযিকা.
পঞ্ঞা পঞ্ঞিন্দ্রিযন্তিআদীসু ৰিভজিত্ৰা ৰিভজিত্ৰা অমতদ্ৰারং পঞ্ঞপেতি দস্সেতীতি পঞ্ঞা. তস্মিং অত্থে ইন্দত্তং করোতীতি পঞ্ঞিন্দ্রিযং. অৰিজ্জায ন কম্পতীতি পঞ্ঞাবলং. বোজ্ঝঙ্গপ্পত্তা হুত্ৰা চতুসচ্চধম্মে ৰিচিনাতীতি ধম্মৰিচযসম্বোজ্ঝঙ্গো. মগ্গসম্পত্তিযা পসট্ঠা সোভনা দিট্ঠীতি সম্মাদিট্ঠি. অরিযমগ্গস্স অঙ্গন্তি মগ্গঙ্গং. সোতি সো ভিক্খু. পহানাযাতি পজহনত্থায. উপসম্পদাযাতি পটিলাভত্থায. সম্মাৰাযামোতি নিয্যানিকো কুসলৰাযামো. সতোতি সতিযা সমন্নাগতো হুত্ৰা. অনুপরিধাৰন্তি অনুপরিৰত্তন্তীতি সহজাতা চ পুরেজাতা চ হুত্ৰা পরিৰারেন্তি. এত্থ হি সম্মাৰাযামো চ সম্মাসতি চ লোকুত্তরসম্মাদিট্ঠিং সহজাতা পরিৰারেন্তি রাজানং ৰিয একরথে ঠিতা অসিগ্গাহছত্তগ্গাহা. ৰিপস্সনাসম্মাদিট্ঠি পন পুরেজাতা হুত্ৰা পরিৰারেতি রথস্স পুরতো পত্তিকাদযো ৰিয. দুতিযপব্বতো পট্ঠায পন সম্মাসঙ্কপ্পাদীনং তযোপি সহজাতপরিৰারাৰ হোন্তীতি ৰেদিতব্বা.
১৩৭. মিচ্ছাসঙ্কপ্পোতি পজানাতীতি মিচ্ছাসঙ্কপ্পং অনিচ্চং দুক্খং অনত্তাতি লক্খণপটিৰেধেন আরম্মণতো পজানাতি সম্মাসঙ্কপ্পং কিচ্চতো অসম্মোহতো পজানাতি. ইতো অপরেসু সম্মাৰাচাদীসুপি এৰমেৰ যোজনা ৰেদিতব্বা. কামসঙ্কপ্পাদযো দ্ৰেধাৰিতক্কসুত্তে (ম. নি. ১.২০৬) ৰুত্তাযেৰ.
তক্কোতিআদীসু তক্কনৰসেন তক্কো. স্ৰেৰ চ উপসগ্গেন পদং ৰড্ঢেত্ৰা ৰিতক্কোতি ৰুত্তো, স্ৰেৰ সঙ্কপ্পনৰসেন সঙ্কপ্পো. একগ্গো হুত্ৰা আরম্মণে অপ্পেতীতি অপ্পনা. উপসগ্গেন পন পদং ৰড্ঢেত্ৰা ব্যপ্পনাতি ৰুত্তং. চেতসো অভিনিরোপনাতি চিত্তস্স অভিনিরোপনা. ৰিতক্কস্মিঞ্হি সতি ৰিতক্কো আরম্মণে চিত্তং অভিনিরোপেতি ৰিতক্কে পন অসতি অত্তনোযেৰ ধম্মতায চিত্তং আরম্মণং অভিরুহতি জাতিসম্পন্নো অভিঞ্ঞাতপুরিসো ৰিয রাজগেহং. অনভিঞ্ঞাতস্স হি পটিহারেন ৰা দোৰারিকেন ৰা অত্থো হোতি, অভিঞ্ঞাতং জাতিসম্পন্নং সব্বে রাজরাজমহামত্তা জানন্তীতি অত্তনোৰ ধম্মতায নিক্খমতি চেৰ পৰিসতি চ, এৰংসম্পদমিদং ৰেদিতব্বং. ৰাচং সঙ্খরোতীতি ৰচীসঙ্খারো. এত্থ চ লোকিযৰিতক্কো ৰাচং সঙ্খরোতি, ন লোকুত্তরো. কিঞ্চাপি ন সঙ্খরোতি, ৰচীসঙ্খারোত্ৰেৰ চ পনস্স নামং হোতি. সম্মাসঙ্কপ্পং অনুপরিধাৰন্তীতি লোকুত্তরসম্মাসঙ্কপ্পং পরিৰারেন্তি. এত্থ চ তযোপি নেক্খম্মসঙ্কপ্পাদযো পুব্বভাগে নানাচিত্তেসু লব্ভন্তি, মগ্গক্খণে পন তিণ্ণম্পি কামসঙ্কপ্পাদীনঞ্চ পদচ্ছেদং সমুগ্ঘাতং করোন্তো মগ্গঙ্গং পূরযমানো একোৰ সম্মাসঙ্কপ্পো উপ্পজ্জিত্ৰা নেক্খম্মসঙ্কপ্পাদিৰসেন তীণি নামানি লভতি. পরতো সম্মাৰাচাদীসুপি এসেৰ নযো.
১৩৮. মুসাৰাদা ৰেরমণীতিআদীসু ৰিরতিপি চেতনাপি ৰট্টতি. আরতীতিআদীসু ৰচীদুচ্চরিতেহি আরকা রমতীতি আরতি. ৰিনা তেহি রমতীতি ৰিরতি. ততো ততো পটিনিৰত্তাৰ হুত্ৰা তেহি ৰিনা রমতীতি পটিৰিরতি. উপসগ্গৰসেন ৰা পদং ৰড্ঢিতং, সব্বমিদং ওরমনভাৰস্সেৰ অধিৰচনং. ৰেরং মণতি ৰিনাসেতীতি ৰেরমণি. ইদম্পি ওরমনস্সেৰ ৰেৰচনং.
১৩৯. পাণাতিপাতা ৰেরমণীতিআদীসুপি চেতনা ৰিরতীতি উভযম্পি ৰট্টতিযেৰ.
১৪০. কুহনাতিআদীসু তিৰিধেন কুহনৰত্থুনা লোকং এতায কুহযন্তি ৰিম্হাপযন্তীতি কুহনা. লাভসক্কারত্থিকা হুত্ৰা এতায লপন্তীতি লপনা. নিমিত্তং সীলমেতেসন্তি নেমিত্তিকা, তেসং ভাৰো নেমিত্তিকতা. নিপ্পেসো সীলমেতেসন্তি নিপ্পেসিকা, তেসং ভাৰো নিপ্পেসিকতা. লাভেন লাভং নিজিগীসন্তি মগ্গন্তি পরিযেসন্তীতি লাভেন লাভং নিজিগীসনা, তেসং ভাৰো লাভেন লাভং নিজিগীসনতা. অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৰিত্থারেন পনেতা কুহনাদিকা ৰিসুদ্ধিমগ্গে সীলনিদ্দেসেযেৰ পাল়িঞ্চ অট্ঠকথঞ্চ আহরিত্ৰা পকাসিতা. মিচ্ছাআজীৰস্স পহানাযাতি এত্থ ন কেৰলং পাল়িযং আগতোৰ মিচ্ছাআজীৰো, আজীৰহেতু পন পৰত্তিতা পাণাতিপাতাদযো সত্তকম্মপথচেতনাপি মিচ্ছাআজীৰোৰ. তাসংযেৰ সত্তন্নং চেতনানং পদপচ্ছেদং সমুগ্ঘাতং কুরুমানং মগ্গঙ্গং পূরযমানা উপ্পন্না ৰিরতি সম্মাআজীৰো নাম.
১৪১. সম্মাদিট্ঠিস্সাতি মগ্গসম্মাদিট্ঠিযং ঠিতস্স পুগ্গলস্স. সম্মাসঙ্কপ্পো পহোতীতি মগ্গসম্মাসঙ্কপ্পো পহোতি, ফলসম্মাদিট্ঠিস্সপি ফলসম্মাসঙ্কপ্পো পহোতীতি এৰং সব্বপদেসু অত্থো ৰেদিতব্বো. সম্মাঞাণস্স সম্মাৰিমুত্তীতি এত্থ পন মগ্গসম্মাসমাধিম্হি ঠিতস্স মগ্গপচ্চৰেক্খণং সম্মাঞাণং পহোতি, ফলসম্মাসমাধিম্হি ঠিতস্স ফলপচ্চৰেক্খণং সম্মাঞাণং পহোতি. মগ্গপচ্চৰেক্খণসম্মাঞাণে চ ঠিতস্স মগ্গসম্মাৰিমুত্তি পহোতি, ফলপচ্চৰেক্খণসম্মাঞাণে ঠিতস্স ফলসম্মাৰিমুত্তি পহোতীতি অত্থো. এত্থ চ ঠপেত্ৰা অট্ঠ ফলঙ্গানি সম্মাঞাণং পচ্চৰেক্খণং কত্ৰা সম্মাৰিমুত্তিং ফলং কাতুং ৰট্টতীতি ৰুত্তং.
১৪২. সম্মাদিট্ঠিস্স, ভিক্খৰে, মিচ্ছাদিট্ঠি নিজ্জিণ্ণা হোতীতিআদীসু অৰসেসনিকাযভাণকা ফলং কথিতন্তি ৰদন্তি, মজ্ঝিমভাণকা পন দসন্নং নিজ্জরৰত্থূনং আগতট্ঠানে মগ্গো কথিতোতি ৰদন্তি. তত্থ দস্সনট্ঠেন সম্মাদিট্ঠি ৰেদিতব্বা, ৰিদিতকরণট্ঠেন সম্মাঞাণং, তদধিমুত্তট্ঠেন সম্মাৰিমুত্তি.
ৰীসতি কুসলপক্খাতি সম্মাদিট্ঠিআদযো দস, ‘‘সম্মাদিট্ঠিপচ্চযা চ অনেকে কুসলা ধম্মা’’তিআদিনা নযেন ৰুত্তা দসাতি এৰং ৰীসতি কুসলপক্খা হোন্তি. ৰীসতি অকুসলপক্খাতি ‘‘মিচ্ছাদিট্ঠি নিজ্জিণ্ণা হোতী’’তিআদিনা নযেন ৰুত্তা মিচ্ছাদিট্ঠিআদযো দস, ‘‘যে চ মিচ্ছাদিট্ঠিপচ্চযা অনেকে পাপকা’’তিআদিনা ৰুত্তা দস চাতি এৰং ৰীসতি অকুসলপক্খা ৰেদিতব্বা. মহাচত্তারীসকোতি মহাৰিপাকদানেন মহন্তানং কুসলপক্খিকানঞ্চেৰ অকুসলপক্খিকানঞ্চ চত্তারীসায ধম্মানং পকাসিতত্তা মহাচত্তারীসকোতি.
ইমস্মিঞ্চ পন সুত্তে পঞ্চ সম্মাদিট্ঠিযো কথিতা ৰিপস্সনাসম্মাদিট্ঠি কম্মস্সকতাসম্মাদিট্ঠি মগ্গসম্মাদিট্ঠি ফলসম্মাদিট্ঠি পচ্চৰেক্খণাসম্মাদিট্ঠীতি. তত্থ ‘‘মিচ্ছাদিট্ঠিং মিচ্ছাদিট্ঠীতি পজানাতী’’তিআদিনা নযেন ৰুত্তা ৰিপস্সনাসম্মাদিট্ঠি নাম. ‘‘অত্থি দিন্ন’’ন্তিআদিনা নযেন ৰুত্তা কম্মস্সকতাসম্মাদিট্ঠি নাম. ‘‘সম্মাদিট্ঠিস্স, ভিক্খৰে, সম্মাসঙ্কপ্পো পহোতী’’তি এত্থ পন মগ্গসম্মাদিট্ঠি ফলসম্মাদিট্ঠীতি দ্ৰেপি কথিতা. ‘‘সম্মাঞাণং পহোতী’’তি. এত্থ পন পচ্চৰেক্খণাসম্মাদিট্ঠি কথিতাতি ৰেদিতব্বা.
১৪৩. সম্মাদিট্ঠিং চে ভৰং গরহতীতি মিচ্ছাদিট্ঠি নামাযং সোভনাতি ৰদন্তোপি সম্মাদিট্ঠি নামাযং ন সোভনাতি ৰদন্তোপি সম্মাদিট্ঠিং গরহতি নাম. ওক্কলাতি ওক্কলজনপদৰাসিনো. ৰস্সভঞ্ঞাতি ৰস্সো চ ভঞ্ঞো চাতি দ্ৰে জনা. অহেতুৰাদাতি নত্থি হেতু নত্থি পচ্চযো সত্তানং ৰিসুদ্ধিযাতি এৰমাদিৰাদিনো. অকিরিযৰাদাতি করোতো ন করীযতি পাপন্তি এৰং কিরিযপটিক্খেপৰাদিনো. নত্থিকৰাদাতি নত্থি দিন্নন্তিআদিৰাদিনো. তে ইমেসু তীসুপি দস্সনেসু ওক্কন্তনিযামা অহেসুং. কথং পনেতেসু নিযামো হোতীতি. যো হি এৰরূপং লদ্ধিং গহেত্ৰা রত্তিট্ঠানদিৰাট্ঠানে নিসিন্নো সজ্ঝাযতি ৰীমংসতি, তস্স ‘‘নত্থি হেতু নত্থি পচ্চযো করোতো ন করীযতি পাপং, নত্থি দিন্নং, কাযস্স ভেদা উচ্ছিজ্জতী’’তি তস্মিং আরম্মণে মিচ্ছাসতি সন্তিট্ঠতি, চিত্তং একগ্গং হোতি, জৰনানি জৰন্তি. পঠমজৰনে সতেকিচ্ছো হোতি, তথা দুতিযাদীসু. সত্তমে বুদ্ধানম্পি অতেকিচ্ছো অনিৰত্তী অরিট্ঠকণ্ডকসদিসো হোতি.
তত্থ কোচি একং দস্সনং ওক্কমতি, কোচি দ্ৰে, কোচি তীণিপি, নিযতমিচ্ছাদিট্ঠিকোৰ হোতি, পত্তো সগ্গমগ্গাৰরণঞ্চেৰ মোক্খমগ্গাৰরণঞ্চ. অভব্বো তস্স অত্তভাৰস্স অনন্তরং সগ্গম্পি গন্তুং, পগেৰ মোক্খং, ৰট্টখাণু নামেস সত্তো পথৰীগোপকো, যেভুয্যেন এৰরূপস্স ভৰতো ৰুট্ঠানং নত্থি. ৰস্সভঞ্ঞাপি এদিসা অহেসুং. নিন্দাব্যারোসউপারম্ভভযাতি অত্তনো নিন্দাভযেন ঘট্টনভযেন উপৰাদভযেন চাতি অত্থো. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৰাতি.
পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায
মহাচত্তারীসকসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.