৯. ধম্মচেতিযসুত্তৰণ্ণনা

৩৬৪. এৰং মে সুতন্তি ধম্মচেতিযসুত্তং. তত্থ মেদাল়ুপন্তি নামেতং তস্স, তস্স হি নিগমস্স মেদৰণ্ণা পাসাণা কিরেত্থ উস্সন্না অহেসুং, তস্মা মেদাল়ুপন্তি সঙ্খং গতং. সেনাসনং পনেত্থ অনিযতং, তস্মা ন তং ৰুত্তং. নগরকন্তি এৰংনামকং সক্যানং নিগমং. কেনচিদেৰ করণীযেনাতি ন অঞ্ঞেন করণীযেন, অযং পন বন্ধুলসেনাপতিং সদ্ধিং দ্ৰত্তিংসায পুত্তেহি একদিৰসেনেৰ গণ্হথাতি আণাপেসি, তংদিৰসঞ্চস্স ভরিযায মল্লিকায পঞ্চহি ভিক্খুসতেহি সদ্ধিং ভগৰা নিমন্তিতো, বুদ্ধপ্পমুখে ভিক্খুসঙ্ঘে ঘরং আগন্ত্ৰা নিসিন্নমত্তে ‘‘সেনাপতি কালঙ্কতো’’তি সাসনং আহরিত্ৰা মল্লিকায অদংসু. সা পণ্ণং গহেত্ৰা মুখসাসনং পুচ্ছি. ‘‘রঞ্ঞা অয্যে সেনাপতি সদ্ধিং দ্ৰত্তিংসায পুত্তেহি একপ্পহারেনেৰ গহাপিতো’’তি আরোচেসুং. মহাজনগতং মা করিত্থাতি ওৰট্টিকায পণ্ণং কত্ৰা ভিক্খুসঙ্ঘং পরিৰিসি. তস্মিং সমযে একা সপ্পিচাটি নীহরিতা, সা উম্মারে আহচ্চ ভিন্না, তং অপনেত্ৰা অঞ্ঞং আহরাপেত্ৰা ভিক্খুসঙ্ঘং পরিৰিসি.

সত্থা কতভত্তকিচ্চো কথাসমুট্ঠাপনত্থং – ‘‘সপ্পিচাটিযা ভিন্নপচ্চযা ন চিন্তেতব্ব’’ন্তি আহ. তস্মিং সমযে মল্লিকা পণ্ণং নীহরিত্ৰা ভগৰতো পুরতো ঠপেত্ৰা – ‘‘ভগৰা ইমং দ্ৰত্তিংসায পুত্তেহি সদ্ধিং সেনাপতিনো মতসাসনং, অহং এতম্পি ন চিন্তযামি, সপ্পিচাটিপচ্চযা কিং চিন্তেয্যামী’’তি আহ. ভগৰা – ‘‘মল্লিকে, মা চিন্তযি, অনমতগ্গে সংসারে নাম ৰত্তমানানং হোতি এত’’ন্তি অনিচ্চতাদিপটিসংযুত্তং ধম্মকথং কত্ৰা অগমাসি. মল্লিকা দ্ৰত্তিংসসুণিসাযো পক্কোসাপেত্ৰা ওৰাদং অদাসি. রাজা মল্লিকং পক্কোসাপেত্ৰা ‘‘সেনাপতিনো অম্হাকং অন্তরে ভিন্নদোসো অত্থি নত্থী’’তি পুচ্ছি. নত্থি সামীতি. সো তস্সা ৰচনেন তস্স নিদ্দোসভাৰং ঞত্ৰা ৰিপ্পটিসারী বলৰদোমনস্সং উপ্পাদেসি. সো – ‘‘এৰরূপং নাম অদোসকারকং মং সম্ভাৰযিত্ৰা আগতং সহাযকং ৰিনাসেসি’’ন্তি ততো পট্ঠায পাসাদে ৰা নাটকেসু ৰা রজ্জসুখেসু ৰা চিত্তস্সাদং অলভমানো তত্থ তত্থ ৰিচরিতুং আরদ্ধো. এতদেৰ কিচ্চং অহোসি. ইদং সন্ধায ৰুত্তং ‘‘কেনচিদেৰ করণীযেনা’’তি.

দীঘং কারাযনন্তি দীঘকারাযনো নাম বন্ধুলসেনাপতিস্স ভাগিনেয্যো ‘‘এতস্স মে মাতুলো অদোসকারকো নিক্কারণেন ঘাতিতো’’তি রঞ্ঞা সেনাপতিট্ঠানে ঠপিতো. তং সন্ধাযেতং ৰুত্তং. মহচ্চা রাজানুভাৰেনাতি মহতা রাজানুভাৰেন, ধরণিতলং ভিন্দন্তো ৰিয সাগরং পরিৰত্তেন্তো ৰিয ৰিচিত্তৰেসসোভেন মহতা বলকাযেনাতি অত্থো. পাসাদিকানীতি দস্সনেনেৰ সহ রঞ্জনকানি. পসাদনীযানীতি তস্সেৰ ৰেৰচনং. অথ ৰা পাসাদিকানীতি পসাদজনকানি. অপ্পসদ্দানীতি নিস্সদ্দানি. অপ্পনিগ্ঘোসানীতি অৰিভাৰিতত্থেন নিগ্ঘোসেন রহিতানি. ৰিজনৰাতানীতি ৰিগতজনৰাতানি. মনুস্সরাহস্সেয্যকানীতি মনুস্সানং রহস্সকম্মানুচ্ছৰিকানি, রহস্সমন্তং মন্তেন্তানং অনুরূপানীতি অত্থো. পটিসল্লানসারুপ্পানীতি নিলীযনভাৰস্স একীভাৰস্স অনুচ্ছৰিকানি. যত্থ সুদং মযন্তি ন তেন তত্থ ভগৰা পযিরুপাসিতপুব্বো, তাদিসেসু পন পযিরুপাসিতপুব্বো, তস্মা যাদিসেসু সুদং মযন্তি অযমেত্থ অত্থো.

অত্থি, মহারাজাতি পণ্ডিতো সেনাপতি ‘‘রাজা ভগৰন্তং মমাযতী’’তি জানাতি, সো সচে মং রাজা ‘‘কহং ভগৰা’’তি ৰদেয্য, অদন্ধাযন্তেন আচিক্খিতুং যুত্তন্তি চরপুরিসে পযোজেত্ৰা ভগৰতো নিৰাসনট্ঠানং ঞত্ৰাৰ ৰিহরতি. তস্মা এৰমাহ. আরামং পাৰিসীতি বহিনিগমে খন্ধাৰারং বন্ধাপেত্ৰা কারাযনেন সদ্ধিং পাৰিসি.

৩৬৬. ৰিহারোতি গন্ধকুটিং সন্ধাযাহংসু. আল়িন্দন্তি পমুখং. উক্কাসিত্ৰাতি উক্কাসিতসদ্দং কত্ৰা. অগ্গল়ন্তি কৰাটং. আকোটেহীতি অগ্গনখেন ঈসকং কুঞ্চিকচ্ছিদ্দসমীপে কোটেহীতি ৰুত্তং হোতি. দ্ৰারং কির অতিউপরি অমনুস্সা, অতিহেট্ঠা দীঘজাতিকা কোটেন্তি. তথা অকোটেত্ৰা মজ্ঝে ছিদ্দসমীপে কোটেতব্বং, ইদং দ্ৰারকোট্টকৰত্তন্তি দীপেন্তা ৰদন্তি. তত্থেৰাতি ভিক্খূহি ৰুত্তট্ঠানেযেৰ. খগ্গঞ্চ উণ্হীসঞ্চাতি দেসনামত্তমেতং,

ৰালবীজনিমুণ্হীসং, খগ্গং ছত্তঞ্চুপাহনং;

ওরুয্হ রাজা যানম্হা, ঠপযিত্ৰা পটিচ্ছদন্তি. –

আগতানি পন পঞ্চপি রাজককুধভণ্ডানি অদাসি. কস্মা পন অদাসীতি. অতিগরুনো সম্মাসম্বুদ্ধস্স সন্তিকং উদ্ধতৰেসেন গন্তুং ন যুত্তন্তি চ, এককোৰ উপসঙ্কমিত্ৰা অত্তনো রুচিৰসেন সম্মোদিস্সামি চাতি. পঞ্চসু হি রাজককুধভণ্ডেসু নিৰত্তিতেসু ত্ৰং নিৰত্তাতি ৰত্তব্বং ন হোতি, সব্বে সযমেৰ নিৰত্তন্তি. ইতি ইমেহি দ্ৰীহি কারণেহি অদাসি. রহাযতীতি রহস্সং করোতি নিগূহতি. অযং কিরস্স অধিপ্পাযো ‘‘পুব্বেপি অযং রাজা সমণেন গোতমেন সদ্ধিং চতুক্কণ্ণমন্তং মন্তেত্ৰা ময্হং মাতুলং সদ্ধিং দ্ৰত্তিংসায পুত্তেহি গণ্হাপেসি, ইদানিপি চতুক্কণ্ণমন্তং মন্তেতুকামো, কচ্চি নু খো মং গণ্হাপেস্সতী’’তি. এৰং কোপৰসেনস্স এতদহোসি.

ৰিৰরি ভগৰা দ্ৰারন্তি ন ভগৰা উট্ঠায দ্ৰারং ৰিৰরি, ৰিৰরতূতি পন হত্থং পসারেসি. ততো – ‘‘ভগৰা তুম্হেহি অনেকেসু কপ্পকোটীসু দানং দদমানেহি ন সহত্থা দ্ৰারৰিৰরণকম্মং কত’’ন্তি সযমেৰ দ্ৰারং ৰিৰটং. তং পন যস্মা ভগৰতো মনেন ৰিৰটং, তস্মা ‘‘ৰিৰরি ভগৰা দ্ৰার’’ন্তি ৰত্তুং ৰট্টতি. ৰিহারং পৰিসিত্ৰাতি গন্ধকুটিং পৰিসিত্ৰা. তস্মিং পন পৰিট্ঠমত্তেযেৰ কারাযনো পঞ্চ রাজককুধভণ্ডানি গহেত্ৰা খন্ধাৰারং গন্ত্ৰা ৰিটটূভং আমন্তেসি ‘‘ছত্তং সম্ম উস্সাপেহী’’তি. ময্হং পিতা কিং গতোতি? পিতরং মা পুচ্ছ, সচে ত্ৰং ন উস্সাপেসি, তং গণ্হিত্ৰা অহং উস্সাপেমীতি. ‘‘উস্সাপেমি সম্মা’’তি সম্পটিচ্ছি. কারাযনো রঞ্ঞো একং অস্সঞ্চ অসিঞ্চ একমেৰ চ পরিচারিকং ইত্থিং ঠপেত্ৰা – ‘‘সচে রাজা জীৰিতেন অত্থিকো, মা আগচ্ছতূ’’তি ৰিটটূভস্স ছত্তং উস্সাপেত্ৰা তং গহেত্ৰা সাৰত্থিমেৰ গতো.

৩৬৭. ধম্মন্ৰযোতি পচ্চক্খঞাণসঙ্খাতস্স ধম্মস্স অনুনযো অনুমানং, অনুবুদ্ধীতি অত্থো. ইদানি যেনস্স ধম্মন্ৰযেন ‘‘সম্মাসম্বুদ্ধো ভগৰা’’তিআদি হোতি, তং দস্সেতুং ইধ পনাহং, ভন্তেতিআদিমাহ. তত্থ আপাণকোটিকন্তি পাণোতি জীৰিতং, তং মরিযাদং অন্তো করিত্ৰা, মরণসমযেপি চরন্তিযেৰ, তং ন ৰীতিক্কমন্তীতি ৰুত্তং হোতি. ‘‘অপাণকোটিক’’ন্তিপি পাঠো, আজীৰিতপরিযন্তন্তি অত্থো. যথা একচ্চে জীৰিতহেতু অতিক্কমন্তা পাণকোটিকং কত্ৰা চরন্তি, ন এৰন্তি অত্থো. অযম্পি খো মে, ভন্তেতি বুদ্ধসুবুদ্ধতায ধম্মস্ৰাক্খাততায সঙ্ঘসুপ্পটিপন্নতায চ এতং এৰং হোতি, এৰঞ্হি মে, ভন্তে, অযং ভগৰতি ধম্মন্ৰযো হোতীতি দীপেতি. এসেৰ নযো সব্বত্থ.

৩৬৯. ন ৰিয মঞ্ঞে চক্খুং বন্ধন্তেতি চক্খুং অবন্ধন্তে ৰিয. অপাসাদিকঞ্হি দিস্ৰা পুন ওলোকনকিচ্চং ন হোতি, তস্মা সো চক্খুং ন বন্ধতি নাম. পাসাদিকং দিস্ৰা পুনপ্পুনং ওলোকনকিচ্চং হোতি, তস্মা সো চক্খুং বন্ধতি নাম. ইমে চ অপাসাদিকা, তস্মা এৰমাহ. বন্ধুকরোগো নোতি কুলরোগো. অম্হাকং কুলে জাতা এৰরূপা হোন্তীতি ৰদন্তি. উল়ারন্তি মহেসক্খং. পুব্বেনাপরন্তি পুব্বতো অপরং ৰিসেসং. তত্থ কসিণপরিকম্মং কত্ৰা সমাপত্তিং নিব্বত্তেন্তো উল়ারং পুব্বে ৰিসেসং সঞ্জানাতি নাম, সমাপত্তিং পদট্ঠানং কত্ৰা ৰিপস্সনং ৰড্ঢেত্ৰা অরহত্তং গণ্হন্তো উল়ারং পুব্বতো অপরং ৰিসেসং সঞ্জানাতি নাম.

৩৭০. ঘাতেতাযং ৰা ঘাতেতুন্তি ঘাতেতব্বযুত্তকং ঘাতেতুং. জাপেতাযং ৰা জাপেতুন্তি ধনেন ৰা জাপেতব্বযুত্তকং জাপেতুং জানিতুং অধনং কাতুং. পব্বাজেতাযং ৰা পব্বাজেতুন্তি রট্ঠতো ৰা পব্বাজেতব্বযুত্তকং পব্বাজেতুং.

৩৭৩. ইসিদত্তপুরাণাতি ইসিদত্তো চ পুরাণো চ. তেসু একো ব্রহ্মচারী, একো সদারসন্তুট্ঠো. মমভত্তাতি মম সন্তকং ভত্তং এতেসন্তি মমভত্তা. মমযানাতি মম সন্তকং যানং এতেসন্তি মমযানা. জীৰিকায দাতাতি জীৰিতৰুত্তিং দাতা. ৰীমংসমানোতি উপপরিক্খমানো. তদা কির রাজা নিদ্দং অনোক্কন্তোৰ ওক্কন্তো ৰিয হুত্ৰা নিপজ্জি. অথ তে থপতযো ‘‘কতরস্মিং দিসাভাগে ভগৰা’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘অসুকস্মিং নামা’’তি সুত্ৰা মন্তযিংসু – ‘‘যেন সম্মাসম্বুদ্ধো, তেন সীসে কতে রাজা পাদতো হোতি. যেন রাজা, তেন সীসে কতে সত্থা পাদতো হোতি, কিং করিস্সামা’’তি? ততো নেসং এতদহোসি – ‘‘রাজা কুপ্পমানো যং অম্হাকং দেতি, তং অচ্ছিন্দেয্য. ন খো পন মযং সক্কোম জানমানা সত্থারং পাদতো কাতু’’ন্তি রাজানং পাদতো কত্ৰা নিপজ্জিংসু. তং সন্ধায অযং রাজা এৰমাহ.

৩৭৪. পক্কামীতি গন্ধকুটিতো নিক্খমিত্ৰা কারাযনস্স ঠিতট্ঠানং গতো, তং তত্থ অদিস্ৰা খন্ধাৰারট্ঠানং গতো, তত্থাপি অঞ্ঞং অদিস্ৰা তং ইত্থিং পুচ্ছি. সা সব্বং পৰত্তিং আচিক্খি. রাজা – ‘‘ন ইদানি মযা এককেন তত্থ গন্তব্বং, রাজগহং গন্ত্ৰা ভাগিনেয্যেন সদ্ধিং আগন্ত্ৰা ময্হং রজ্জং গণ্হিস্সামী’’তি রাজগহং গচ্ছন্তো অন্তরামগ্গে কণাজকভত্তঞ্চেৰ ভুঞ্জি, বহলউদকঞ্চ পিৰি. তস্স সুখুমালপকতিকস্স আহারো ন সম্মা পরিণামি. সো রাজগহং পাপুণন্তোপি ৰিকালে দ্ৰারেসু পিহিতেসু পাপুণি. ‘‘অজ্জ সালাযং সযিত্ৰা স্ৰে ময্হং ভাগিনেয্যং পস্সিস্সামী’’তি বহিনগরে সালায নিপজ্জি. তস্স রত্তিভাগে উট্ঠানানি পৰত্তিংসু, কতিপযৰারে বহি নিক্খমি. ততো পট্ঠায পদসা গন্তুং অসক্কোন্তো তস্সা ইত্থিযা অঙ্কে নিপজ্জিত্ৰা বলৰপচ্চূসে কালমকাসি. সা তস্স মতভাৰং ঞত্ৰা – ‘‘দ্ৰীসু রজ্জেসু রজ্জং কারেত্ৰা ইদানি পরস্স বহিনগরে অনাথসালায অনাথকালকিরিযং কত্ৰা নিপন্নো ময্হং সামি কোসলরাজা’’তিআদীনি ৰদমানা উচ্চাসদ্দেন পরিদেৰিতুং আরভি. মনুস্সা সুত্ৰা রঞ্ঞো আরোচেসুং. রাজা আগন্ত্ৰা দিস্ৰা সঞ্জানিত্ৰা আগতকারণং ঞত্ৰা মহাপরিহারেন সরীরকিচ্চং করিত্ৰা ‘‘ৰিটটূভং গণ্হিস্সামী’’তি ভেরিং চরাপেত্ৰা বলকাযং সন্নিপাতেসি. অমচ্চা পাদেসু পতিত্ৰা – ‘‘সচে, দেৰ, তুম্হাকং মাতুলো অরোগো অস্স, তুম্হাকং গন্তুং যুত্তং ভৰেয্য, ইদানি পন ৰিটটূভোপি তুম্হে নিস্সায ছত্তং উস্সাপেতুং অরহতিযেৰা’’তি সঞ্ঞাপেত্ৰা নিৰারেসুং.

ধম্মচেতিযানীতি ধম্মস্স চিত্তীকারৰচনানি. তীসু হি রতনেসু যত্থ কত্থচি চিত্তীকারে কতে সব্বত্থ কতোযেৰ হোতি, তস্মা ভগৰতি চিত্তীকারে কতে ধম্মোপি কতোৰ হোতীতি ভগৰা ‘‘ধম্মচেতিযানী’’তি আহ. আদিব্রহ্মচরিযকানীতি মগ্গব্রহ্মচরিযস্স আদিভূতানি, পুব্বভাগপটিপত্তিভূতানীতি অত্থো. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৰাতি.

পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায

ধম্মচেতিযসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.